A6b Provincie NB - Beleidskader Toekomstbestendig bestuur

Bibob-beleid provincie overheid

In Noord-Brabant hebben we een aanpak voorgesteld in de Brabantsenorm weerbareoverheid. De Brabantse norm is een handreiking aanBrabantseoverheden om criminele activiteiten te signaleren en te voorkomen. Eerder gaven we al het voorbeeld van criminelen die gebruikmaken van subsidieregelingen of vergunningen aanvragen.Een Brabantbredeaanpak voorkomt dat criminelen die bot vangen bij de ene gemeente elders gaan'winkelen'. De Brabantsenorm is een groeimodel met tips voor: ^ bewustwording; ^ informeren en beveiliging van informatie; ^ beleid en handhaving; ^ een veilige werkomgeving met aandachtvoor integriteit.

organisatie ongewild strafbareactiviteiten faciliteert. Het Bibob-team zet graagkennis en kunde in om de deskundigheid bij anderen te vergroten. Borgen van een veilige publieke

taak

Hier gaathet om een visie op de rol die we als werkgever vervullen. Voor onze medewerkers, bestuurders en volksvertegenwoordigers is van groot belang datzij te allen tijde hun werkzaam ­ heden op een veilige manier kunnen uitvoeren. Daarbijmoeten ze zich niet gehinderd voelen door gevoelens van onveiligheid.

Veilig en weerbaar

Beleidskader Toekomstbestendig

Een weerbare

bestuur

55

| Provincie Noord-Brabant

samenleving

Als het om de samenleving gaat,richten we ons er vooral op de bewustwording van onder ­ mijnende criminaliteit te vergroten. Een ander doel is het vergroten van de meldingsbereidheid. Vergroten bewustwording

De uitdrukking "Je gaathet paszien als je het door hebt" van Johan Cruijff is breder toepasbaar dan alleen op de wereld van het voetbal. Deze wijsheid geldt zeker ook op het vlakvan ondermijning. Die voltrekt zich niet zelden 'in alle openheid' onder onze ogen. Zonder datwe het zien. Bewustwording is van belang om tijdig de alarmbellente laten afgaan.Zo zijn veel branden in Nederland drugsgerelateerd. Ze zijn bijvoor ­ beeld het gevolg van onveilige installatiesbij hennepplantages op zolders van woningen. Ook de productie van synthetische drugs en de opslag van hiervoor benodigde chemische grondstoffen komt voor in de woonomgeving (schuurtjes, garageboxen). Als we signalen tijdig herkennen en melden, kan de veiligheid van de woonomgeving beter worden geborgd en kunnen slachtoffers worden voorkomen.

(Broekhuizen e.a., 2018). Toch blijft feitelijke melding veelal achterwege. In het boek Ondermijning op het platteland (Iris Blatter/Toine Spapens, Boom Criminologie, Den Haag,2023) gaande schrijvers dieper in op het vraagstuk van de meldingsbereidheid. Als onderdeel van het Programma ondermijning De Langstraat(2020-2023) introduceren onderzoekers daarvoor een model (zie figuur 8).

Vergroten van de probleemperceptie, ofwel als burgers beter begrijpen hoe groot het probleem is, zou bijvoorbeeld direct kunnen leiden tot meer meldingen. Hetzelfde geldt voor het vergroten van de baten en verminderen van de kosten voor de melder. Het (vereenvoudigde) model maaktop hoofdlijnen inzichtelijk aanwelke knoppen je kunt draaienom de meldingsbereidheid te vergroten.

Figuur 8. Model meldingsbereidheid burgers

Normen en waarden

Perceptie problematiek

Initiële meldingsbereidheid

y

f

Vertrouwen in de overheid

Meldings ­ bereidheid burgers

Afweging kosten en baten

Z N'

Vergroten van de meldingsbereidheid

Onderzoek laatzien dat de bereidheid in Nederland om ondermijnende criminaliteit te melden, over het algemeen in principe groot is

Zichtbare opvolging

Daadwerkelijke melding

Toegankelijkheid melding

Veilig en weerbaar

Beleidskader Toekomstbestendig

bestuur

56

| Provincie Noord-Brabant

Kernthema

Veiliger buitengebied Vanuit enkele kerntaken (zoals ruimte, wonen, verblijfsrecreatie, natuur, bodem, water) hebben we als provincie belang bij locaties in het fysieke domein. Een aantallocaties is kwetsbaarvoor ondermijning en andere criminele invloeden. We streven ernaardeze locaties te versterken. Hierbij kun je in de eerste plaatsdenken aanhet buitengebied in het algemeen: een gebied van 4000 km2 voor ruim 2,5 miljoen inwoners. De provincie en de netwerksamenwerking Samen sterk in Brabant(SSiB) hebben beide belang bij een schoner en vooral veiliger buitengebied. Toezicht en handhaving in het buitengebied (SSiB)

In de netwerksamenwerking 'Samen sterk in Brabant'(SSiB) nemen gemeenten, politie, terrein beherende organisaties, particuliere grond ­ eigenaren, waterschappen, waterwinbedrijven en de provincie Noord-Brabant deel. Zij verzorgen het zogenoemde vrijeveldtoezicht en de handhaving in het Brabantsebuitengebied. SSiB heeft een nieuwe Visie SSiB 2030 opgesteld.

Vitale vakantieparken

In Brabanthechten we veel waardeaanhet fijn en veilig recreëren op vakantieparken.Sinds 2018 wordt er hard gewerkt aanom vakantieparkente vitaliseren of transformeren. Uit de 1-meting van het vitaliteitsonderzoek vakantieparkenBrabantblijkt dat de ontwikkeling positief is. We zien datparken met veel perspectief en van hoge kwaliteit nog beter scoren. Daarnaast zien we dat parken zonder perspectief en kwaliteitslechter scoren dan in de 0-meting in 2018.

Figuur 9. Vitaliteitvakantieparken Vitaliteit2018 Veel perspectief

Geen kwaliteit

H Ml

kwaliteit

Geen perspectief

Eén park, éénplan

Structurele aandachtheeft de afgelopen jaren geleid tot deze verbetering. Die aandachthouden we dan ook op landelijk en provinciaal niveau vast. De complexiteit van vitaliseren en transformeren vergt de één-park-éénplan-aanpak. Elk parkis anders en heeft een eigen benadering nodig. Daarom bekijken we de parken met een integrale bril: vanuit ruimte, wonen, vrijetijdseconomie, zorg en veiligheid. Hierbij neemt de provincie de rol op zich van adviseur, kennisdeler, facilitatoren verbinder binnen het netwerk van ministeries, gemeenten en brancheorganisatie.

Aantalbedrijven s 110 Kwaliteits 0,72 Perspectief s 0,01

Vita iteit 2023 Veel perspectief

Geen kwaliteit

V4 W

i .M ,3 Geen perspectief

Aantalbedrijven s 136 Kwaliteitr 1,40 Perspectief = -0,02

Veilig en weerbaar

kwaliteit

Beleidskader Toekomstbestendig

Veilige en weerbare

bestuur

bedrijventerreinen

Provincie en lokale overheden staansamen voor de opgave om op bedrijventerreinen ondermijnende criminaliteit aante pakken en inwoners en bedrijven weerbaarderte maken. Hiervoor is een 'risicotaxatietool bedrijventerreinen' beschikbaar. Daarmeekunnen gemeenten de kansen op ondermijning inschatten. De tool is vormgegeven als een dashboard. Gemeenten kunnen in voor ­ komende gevallen met een toolbox aande slag. Weerbare

57

| Provincie Noord-Brabant

boeren in kwetsbaar

Figuur 10. Drie factoren van kwetsbaarheid voor ondermijning

^ anonimiteit: een grote mate van anonimiteit kenmerkt het buitengebied. Dit is gunstig om criminele activiteiten aanhet oog te onttrekken. ^ leegstand: in het buitengebied staangrote panden en kassen leeg. Die zijn aantrekkelijkvoor criminele activiteiten als hennepteelt, drugsproductie en opslag van drugsgerelateerde

gebied

Voor behoud van een vitaalplattelandmerkten we eerder in dit hoofdstuk al op dat het van belang is datalle betrokken partners samenwerken. De focus zal liggen op het terugbrengen van de hoeveelheid van kwetsbaaragrarisch vastgoed. We hebben een integrale benadering nodig, die alternatievenbiedt aanagrariërsdie kwetsbaar zijn voor ondermijnende criminaliteit. De uitdaging is om het buitengebied toekomstbestendig in te richten, zodat criminele invloeden op 'natuurlijke' wijze worden geweerd. Voor onder meer vakantie ­ parken en ondernemers in het buitengebied werken we daarvoor samen met het Platform veilig ondernemen.

Naastde persoonlijke situatie maken de volgende factoren ondernemers in het buitengebied kwetsbaar 14 :

Ondernemers in kwetsbare positie

stoffen en middelen. ^ een kwetsbare (financiële) positie: boeren en tuinders in een kwetsbare positie zijn mogelijk minder weerbaarvoor druk vanuit het criminele netwerk. Subsidiëring opruimen drugsafvaldumpingen

De provincie geeft subsidie aangrondeigenaren als (gedeeltelijke) compensatie voor de kosten om drugsafval op te ruimen. De subsidieregeling loopt tot eind 2024. De uitvoering is sinds 2021 voor alle provincies centraalin handen van BIJ12 van het IPO. Noord-Brabant is actief betrokken bij voorstellen voor een effectievere uitvoering. Daarbijwordt ook meer rekening gehouden met de hoge kosten van het opruimen van excessieve dumpingen.

Veilig en weerbaar

Beleidskader Toekomstbestendig

bestuur

58

| Provincie Noord-Brabant

Kernthema

Kennis en onderzoek Binnen dit kernthema stimuleren we kennisontwikkeling, kennisdeling en onderzoek op het gebied van ondermijnende criminaliteit. We organiseren symposia en seminars, samen met partners, zoals de gemeenten, de Taskforce-RIEC en andere experts en branchegroepen. Daarnaast nemen we als partner deel aaneen centrum voor ondermijningsstudies in onze provincie. De beoogde opbrengst van dit centrum is meer kennis over ondermijnende criminaliteit (onder andere ten behoeve van evidence based policy), meer kennis over kansrijke interventies (koppeling van wetenschap en praktijk) en intensievere samenwerking met Brabantsekennisinstellingen.

8.4 De rol van de provincie De rol die de provincie aanneemtpastin haar systeemverantwoordelijkheid voor de kwaliteitvan het openbaar bestuur. Hij pastook bij de provincie als onderdeel van één overheid. De afgelopen jaren, in het bijzonder in de voorbije bestuursperiode, is in Brabantveel geïnvesteerd om de weerbaarheid van overheid en samenleving te vergroten. Samenwerkingspartnerszien de provincie in het algemeen als een waardevolle partner bij de aanpak van ondermijning. Dat blijkt volgens Bureau Broekhuizen uit interviews en bronnenanalyse.15 Het is van blijvend belang dat de rol van de provincie duidelijk is voor de partners in dit drukke speelveld. Onze partners mogen rekenen op een warme betrokkenheid en commitment op de thema's waarde provincie een toegevoegde waardeheeft of zelf verantwoordelijkheid draagt.

8.4.1 Rolduiding

provincie

Stakeholders beschrijven onze kernkwaliteiten als: 'vanouds sterk in het fysieke domein' 'gezaghebbende autoriteit die nieuwe verbindingen kan leggen, alliantieskan versterken en daardoor in staatis lange termijneffecten te bewerkstelligen'. Vanuit deze rolopvatting wil de provincie bijdragen door: ^ de agendate bepalen en aante jagen. Dit betekent onder andere ondermijningsthema's op de agenda zetten en urgent houden. Het betekent ook gemeenten durven aansprekendie achterblijven op het gebied van de interne weerbaarheid en de aanpak van ondermijning. Dit laatsteis een oproep van partners, die is terug te lezen in het rapport van Bureau Broekhuizen;

^ kleine en middelgrote gemeenten te ondersteunen in hun aanpak van ondermijning en de versterking van de bestuurlijke weerbaarheid; ^ samenwerking te faciliteren en te stimuleren en partners te verbinden; ^ kennis en informatie te delen en innovaties aan te jagen; ^ beleidsmatige en bestuurlijke instrumenten in te zetten (bijvoorbeeld Bibob, vitaalen veilig buitengebied, aanpak vitale vakantieparken); ^ financiële capaciteitin te zetten om provinciale beleidsdoelen te realiseren. Als middenbestuur schakelen wij in allerlei ambtelijke en bestuurlijke netwerken, ook met gemeenten. Vanuit die positie, en door op te trekken met de Taskforce-RIEC en de gemeenten, heeft de provincie aanvullende waardein de strijd tegen de ondermijnende criminaliteit. De meerwaardevan de provincie zit erin datzij als extra 'ambassadeur'nieuwe bruggen kan slaanof het gesprek kan aangaan over vergroting van weerbaarheid. Daarbijkan de betrokkenheid van de provincie extra stimulans geven aande regionale samenwerking. Bovendien kan zij stimuleren dat goede voorbeelden uit andere regio's of uit het land worden geïmplementeerd in Brabant. Op het terrein van veiligheid is de provincie een relatief nieuwe speler. Onze ketenpartners zijn enthousiast over de stap naareen partnerschap in de aanpak van ondermijning die wij eerder gezet hebben.

Zij zien ons, met onze eigen autoriteit en beleidskracht, als een extra bondgenoot. De essentie is datwe als één overheid optreden tegen de ondermijnende criminaliteit.

Veilig en weerbaar

Beleidskader Toekomstbestendig

bestuur

De aanpak van ondermijning is voortdurend in beweging. Dit vraagtvan ons datwij voortdurend meebewegen met de ontwikkelingen. Wij handelen tegen de achtergrond van een digitale wereld in ontwikkeling, snelle technologische veranderingen en een complexe financiële wereld. Daarbijkomen nog de barrières waarde overheid tegenaanloopt in de (privacy) wet- en regelgeving. Kortom, het is nodig datde overheid zich beter organiseert tegen ondermijnende criminaliteit.

8.4.2Rolduiding:

59

| Provincie Noord-Brabant

watdoen we niet?

Voor een succesvolle aanpak moeten de partners elkaarniet voor de voeten lopen. Daarom is het goed te vermelden 'waarwij als provincie niet van zijn' namelijk: ^ Wij treden niet in de taken en verantwoordelijkheden van gemeenten, burgemeesters en colleges van B en W. ^ Wij treden niet op in de driehoek van burgemeesters, het OpenbaarMinisterie en de politie. ^ Wij begeven ons niet op het speelveld van andere organisaties en instanties belast met de opsporing en vervolging, zoals Belastingdienst, FIOD en NVWA (meldingen en aanpak dierenmishandeling, misstanden dierenwelzijn).

8.5 Uitvoeringsagenda De aanpak van ondermijnende criminaliteit is een zaak van lange adem. We richten onze pijlen op 2030. Onze sterke focus op ondermijnende criminaliteit is relatief jong. In die zin zijn we 'net op stoom'. De onderwerpen uit de provinciale inzet zijn nog actueel en niet 'klaar'. Voortzetting van de koers uit de bestuursopdracht Veilig en weerbaarBrabantis daarom noodzakelijk. Denk aanhet tegengaanvan ondermijning op de verschillende kwetsbare fysieke locaties, het toezicht in het buitengebied en de wetenschappelijke onderzoeks ­ initiatieven. Ook willen we geen crimineel misbruik van vergunningen, subsidies, aanbestedingenen vastgoedtransacties! De eerdergenoemde kernthema's uit de Brabantse aanpak worden ondergebracht in een uitvoeringsagenda met drie sporen. Langs die sporen hebben we de afgelopen periode al gewerkt: 1. weerbare overheid en samenleving; 2. veiliger buitengebied; 3. kennis en onderzoek.

^ Wij zien voor ons geen directe rol of toegevoegde waardebij de integrale wijkaanpak in de steden. Dit onderdeel heeft bij onder andere het Rijk en de grote steden grote prioriteit. ii iíFlíi

Veilig en weerbaar

Beleidskader Toekomstbestendig

Inspirerende

bestuur

60

| Provincie Noord-Brabant

voorbeelden

RiskFactory De Riskfactory is een initiatief van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant.Het is een interactief educatiecentrum op het gebied van veiligheid, gezondheid en duurzaamheid. Bezoekers leren via beleving hoe zij om kunnen gaanmet onveilige situaties én hoe concreet te handelen. De Riskfactory richt zich in eerste instantie vooral op kinderen van

groep 7 en 8 van de basisschool. Doel is om de redzaamheid van de bezoekers te vergroten, met als motto: Watje me laatbeleven vergeet ik nooit meer. Met als uiteindelijk doel positieve gedragsbeïnvloeding, individueel en groepsgebonden. Datgebeurt met interactieve veiligheidsscenario's over onder andere brandveiligheid, cyberpesten, verkeersveiligheid, crisissituaties, gezondheid, effect van groepsdruk en 112-bellen.

Brabantsenorm weerbare overheid

BRABANTSE V NORM WEERBARE OVERHEID

Brabantse norm uitgedeeld

in boekvorm.

Dit is een handreiking aangemeenten en provincie om criminele en ondermijnende activiteiten te signaleren en te voorkomen. Met de bedoeling dat de "dijken overal even hoog" zijn. Criminelen maken gebruik van subsidieregelingen of vragen vergunningen aan. Datvraagtom een overheid die weerbaaris tegen KtW

ondermijning. De handreiking helpt gemeenten te werken aaneen Brabant-bredemanier van werken. Datvoorkomt datcriminelen die bot vangen bij de ene gemeente elders gaan'winkelen' en zo hun slag slaan. De Brabantsenorm is een groeimodel met tips om te werken aanbewustwording, informeren en het beveiligen van informatie, beleid en handhaving en een veilige werkomgeving met aandachtvoor integriteit, zoals we ook met ons Masterplaninterne weerbaarheid beogen.

Kinderen leren bij de RiskFactory omgaan met onveilige situaties.

Veilig en weerbaar

Beleidskader Toekomstbestendig

bestuur

61

| Provincie Noord-Brabant

m

9 Monitoring

Om de komende jaren de voortgang in de uitvoering kunnen monitoren,

te

zijn indicatoren nodig. Peilstokken die

de stand van zaken weergeven in een waarde.In het kadervan de monitoring

verzamelen we nieuwe gegevens,

waarbijwe zoveel mogelijk gebruik maken van bestaande

J

gegevensbronnen,

zoals de Staatvan het Bestuur en

de Staatvan Brabant .

w Monitoring

Beleidskader Toekomstbestendig

bestuur

De Staatvan het Bestuur biedt elke twee jaar een beeld van hoe democratie en openbaar bestuur in Nederland er op decentraalniveau voor staan.Met de Commissie sturen en verantwoorden Provinciale Staten NoordBrabantgaanwe graagin gesprek om passende outcome-indicatoren

62

| Provincie Noord-Brabant

te formuleren.

De aannameis datde pijlers van toekomstbestendig bestuur (slagvaardig,democratisch, rechtmatig, en veilig en weerbaarbestuur) allemaalbijdragen aande tevredenheid over en het vertrouwen in het openbaar bestuur in Brabant.

We bezien de vier pijlers van toekomstbestendig bestuur in samenhang. Outcome-indicatoren voor de vier pijlers kunnen zijn: Het percentage inwoners dattevreden is over de slagvaardigheidvan de overheid (provincie, gemeenten, waterschappen); Het percentage inwoners datvertrouwen heeft in de manier waarop de overheid wordt bestuurd (provincie, gemeenten, waterschappen); Het percentage inwoners dattevreden is over het functioneren van de democratie (provincie, gemeenten, waterschappen); Het opkomstpercentage in Noord-Brabant bij verkiezingen.

Als provincie proberen we invloed uit te oefenen op het toekomstbestendig maken van bestuurlijk Brabant. Datdoen we via de pijlers uit het beleidskaderen de bijbehorende uitvoeringsagenda. Datook externe ontwikkelingen en invloeden een nadrukkelijke rol zullen spelen, is duidelijk en niet te vermijden. We moeten ons realiseren datvele actoren en factoren van invloed zijn op de outcome-indicatoren zoals hierboven genoemd. Zo is de aanpak van crises door overheden van invloed op het vertrouwen van inwoners in de democratie. Maarde invloed van externe factoren ontslaat ons als overheden niet van de plicht om alles in het werk te stellen het vertrouwen van inwoners terug te winnen en vast te houden. Datdoen we om te beginnen door te werken volgens de principes van toekomstbestendig bestuur. Dat kunnen we als provincie niet alleen. Een toekomst ­ bestendig bestuur is iets watwe met alle betrokkenen moeten nastreven. Als waren we één overheid.

Monitoring

Beleidskader Toekomstbestendig

bestuur

63

| Provincie Noord-Brabant

Eindnoten 1

KantarPublic, Burgeronderzoek 1-meting. Augustus 2023.

naardraagvlak en participatieprovinciebeleid,

7

Medebewindstaken zijn taken die de rijksoverheid in wetgeving aanlagere overheden opdraagtom uit te voeren.

2

KantarPublic, Burgeronderzoek 1-meting. Augustus 2023.

naardraagvlak en participatieprovinciebeleid,

8

Bron: Advies Raadvan State 'Verzoek om voorlichting verhoudingen' d.d. 14 december 2022.

3

Een gemeente is in onze ogen bestuurskrachtig als sprake is van een gezonde balanstussen enerzijds de lokale en regionale opgaven en bestuurlijke ambities en anderzijds de realisatiekrachtdie een gemeente daartegenover stelt. Realisatiekrachtzien wij daarbijals de optelsom van de matewaarinsprake is van een stabiele en slagvaardigepolitiek-bestuurlijke context, een krachtige en adaptieveambtelijke organisatie, een mooi samenspel tussen gemeente, inwoners, ondernemers, instellingen en mede-overheden (een goed werkend ecosysteem) en de wijze waarop de gemeente zich positioneert in regionale samenwerkings­ verbanden.

9

Eindrapport 'Op weg naarde juiste balans:Evaluatievan het Beleidskader Interbestuurlijk Toezicht (IBT) 2020-2023: Toezicht in Balans'door Van de LaarB.V. d.d. 30 augustus 2023.

10

Proportionaliteit in deze context wil zeggen datwe een evenwichtige verhouding nastreven tussen de beoordeelde kwalitatievestaatbij een toezichtontvanger en de daaropvolgende toezichtlast in frequentie dan wel in intensiteit.

11

Gemeentewet, artikel 124.

In de interim-omgevingsverordening Noord-Brabant is vastgelegd dattenminste twee keer per jaareen regionaal omgevingsoverleg plaatsvindtmet als doel samenhangende afsprakente maken over klimaatadaptatie, energietransitie, duurzame verstedelijking en bereikbaarheid, een duurzame concurrerende economie en zorgvuldig ruimtegebruik.

12 Bij het toezichtgebied Informatie- en archiefbeheer heeft elke toezichtontvanger een horizontale toezichthouder in de vorm van een archivaris. De archivarissen in Noord-Brabant worden elk jaarbetrokken bij het bepalen van de toezichtcriteria.

5

Vaakgenoemd als 'checks and balances'

14 Bron: onderzoek ondermijning in het buitengebied, www.kennisplatformondermijning.nl/kennisbank/bijlage/810

6

Bron: Wet revitallisering generiek toezicht (Wrgt), Memorie van Toelichting. In het Eindrapport Evaluatie van de Wet revitalisering generiek toezicht door Pro Facto, oktober 2017 wordt deze uitspraakaangehaald.

4

over interbestuurlijke

13 Bron: Algemeen beleidskader indeplaatsstellingbij taakverwaarlozing.

15 Reflectie op de provinciale bijdrage aande aanpak van ondermijning in Noord-Brabant (Bureau Broekhuizen, juni 2022)

Provincie Noord-Brabant

Colofon Redactie: Programma Kwaliteitopenbaar bestuur Fotografie: Provincie Noord-Brabant, Risk Factory (pagina60), gemeente Zundert (pagina39), Omgevingsdienst BrabantNoord (blz 50 en 59) Vormgeving: Ontwerpwerk Den Haag Vastgesteld: Provincie Noord-Brabant, maart2024