2. Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost Mei 2024

Laatst gewijzigd: 07/05/2024 Versie: concept LOS stadomland B.V. Nieuwe Linie 1-3, 5264 PJ Vught Tel: 073 - 7113770 info@losstadomland.nl www.losstadomland.nl

Het Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost is tot stand gekomen met en op basis van bijdragen van: • Gemeente Meierijstad • LOS Stadomland 2

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Inhoudsopgave 1

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

2

2.1 2.2 2.3 2.4

3

3.1 3.2

4

Inleiding

5

Huidige situatie

9

Het Masterplan Veghels Buiten Noordoost

15

Totstandkoming en doel van dit Kwaliteitshandboek 5 Doel 5 Missie Veghels Buiten 5 Relatie met andere documenten 7 Scope van dit Kwaliteitshandboek 7 Leeswijzer 7

Geschiedenis 9 Landschapskarakteristiek 10 Stedenbouwkundige karakteristiek 11 Bestaande infrastructuur en bestaande waterstructuur 12 Doel van het masterplan 15 Het ruimtelijk ontwikkelbeeld op hoofdlijnen 16

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Inleiding en leeswijzer 28 Het concept van de buurten in Veghels Buiten Noordoost 31 Generieke regels aangaande de buurtopzet 40 Generieke regels aangaande de bebouwing 46 Generieke regels aangaande de buitenruimte 52

Algemene regels

28

5

Het Erf

64

6

Het Buitenhof

92

7

Het Klooster

124

8

Het Gehucht

154

9

De Bosbuurt

178

10

Entreeschuur

202

11

Vrijliggende kavels

214

12

Bronnen

225

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

3

Veghels Buiten Noordoost Plancontour Grens bestemmingsplan

Afbeelding 1. Kaart met de scope van het Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost.

4

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

1

Inleiding

1.1 Totstandkoming en doel van dit Kwaliteitshandboek Dit Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost is een nadere uitwerking van het op 26 januari 2023 door de gemeenteraad van Meierijstad vastgestelde Masterplan Veghels Buiten Noordoost. Dit masterplan is een actualisatie van het in 2008 vastgestelde ‘Masterplan Zuidoost - Veghels Buiten’.

1.2 Doel Dit Kwaliteitshandboek geeft kwaliteitsdoelen voor de ruimtelijke ontwikkeling, de stedenbouwkundige ordening, de architectuur en de inrichting van de buitenruimte in Veghels Buiten Noordoost. Om deze doelen te bewerkstelligen biedt het Kwaliteitshandboek een overzicht aan regels, randvoorwaarden en eisen die nodig zijn om dit te realiseren. Het boek is bedoeld als leidraad en dient als maatstaf voor de gemeente om uitwerkingen en bouwplannen te toetsen op stedenbouwkundige kwaliteit, architectonische kwaliteit en op kwaliteit van de buitenruimte.

1.3 Missie Veghels Buiten Met Veghels Buiten heeft de gemeente Meierijstad een keuze gemaakt om een ‘woonlandschap’ te maken. Een omgeving waarin het wonen in balans is met de natuurlijke omgeving en het landschap. In Veghels Buiten Noordoost zullen circa 1.200 woningen (tot maximaal 1.250 woningen) gerealiseerd worden in diverse buurten die verschillen qua typologie en omvang. De buurten liggen verspreid in het landschap en tellen soms maar 25 woningen en soms wel 270. Maar voor elke buurt geldt dat ze stevig verankerd liggen in het landschap en er een relatie mee aangaan. De ontwikkeling van Veghels Buiten is dus geïntegreerd met de ontwikkeling van het landschap. Het landschap van Veghels Buiten, de Groene Mal, vormt als het ware het cement dat de diverse buurten aan elkaar hecht. Met Veghels Buiten is het de ambitie een complementair woonmilieu te realiseren voor Veghel. Daarmee wordt echt iets toegevoegd aan de bestaande woonkwaliteit van Veghel. Veghels Buiten kent ook een eigen herkenbaarheid die aansluit bij de kwaliteit van het Brabantse leven. Dankzij de buurtgewijze opbouw zal de gefaseerde ontwikkeling van Veghels Buiten ogen als een organisch groeiproces waarbij er geleidelijk steeds meer buurten zullen ontstaan in het landschap van de Groene Mal.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

5

Afbeelding 2. Luchtfoto ontwikkelingen Veghels Buiten Erpseweg Zuid

6

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

1.4 Relatie met andere documenten Naast het Kwaliteitshandboek zijn er ook andere instrumenten opgesteld om de boogde kwaliteitsdoelen op het vlak van ruimtelijke ontwikkeling, stedenbouwkundige ordening en inrichting van de buitenruimte te borgen. Voor het gehele plangebied is één bestemmingsplan opgesteld, waarin regels zijn opgenomen voor het toegestane gebruik van de gronden en bouwregels voor het bebouwen van de gronden. Het bestemmingsplan vormt een juridische verankering van het masterplan en uitwerkingen daarvan. De bouwregels in het bestemmingsplan gaan onder meer in op de situering, de maximale goot- en bouwhoogten, typologie en aantallen woningen, bijgebouwen en overige bouwwerken. Op de verbeelding van het bestemmingsplan zijn verschillende bestemmingen opgenomen en zoneringen aangebracht, waarbinnen een bepaald regime geldt. De regimes en benamingen zijn afgestemd op de terminologie uit het ‘Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost’. Daarnaast zijn in het bestemmingsplan regels opgenomen voor het beschermen van bepaalde waarden. De regels en verbeelding van het bestemmingsplan vormen gezamenlijk het juridisch bindende gedeelte van het bestemmingsplan. Daarnaast bevat het bestemmingsplan een juridisch niet-bindende toelichting, waarin de planvorming nader is toegelicht en verantwoord.

Tot slot zijn in het bestemmingsplan juridische koppelingen gelegd met gemeentelijke beleidskaders op het gebied van water en parkeren. Bij de toetsing van bouw- en uitwerkingsplannen moeten de regels uit het bestemmingsplan altijd in samenhang worden gezien met het ‘Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost’. Dit Kwaliteitshandboek vormt daarnaast een belangrijk kader voor het toestaan van afwijkingen, die in het bestemmingsplan zijn opgenomen. Voor Veghels Buiten Noordoost is daarnaast een aparte LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) opgesteld waarin de belangrijkste inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte zijn vastgelegd. Het LIOR is als bijlage bij dit Kwaliteitshandboek opgenomen.

1.5 Scope van dit Kwaliteitshandboek De begrenzing van het plangebied waarop dit Kwaliteitshandboek van toepassing is volgt de grenzen van het bestemmingsplan (zie Afbeelding 1).

1.6 Leeswijzer Het Kwaliteitshandboek geeft in het volgende hoofdstuk (H2) eerst een korte beschrijving van de huidige situatie van het deelgebied Noordoost. Hoofdstuk 3 gaat in op de belangrijkste kenmerken, randvoorwaarden en uitgangspunten die vanuit het Masterplan Veghels Buiten Noordoost van belang zijn voor de uitwerking van dit deelgebied. De kern van dit Kwaliteitshandboek voor de uitwerking van de buurten en het omliggende landschap is te vinden in de hoofdstukken 4 t/m 11. In deze hoofdstukken zijn de regels, randvoorwaarden en eisen beschreven waaraan ontwikkelingen dienen te voldoen. In hoofdstuk 4 zijn generieke regels beschreven; deze regels zijn dus van toepassing voor geheel Veghels Buiten. In hoofdstuk 5 t/m 11 zijn buurtspecifieke regels beschreven. Deze regels zijn dus enkel van toepassing voor specifieke buurttypes. Als initiatiefnemer van een uitwerkingsplan in een bepaald buurttype in Veghels Buiten Noordoost raden wij u aan om in ieder geval eerst hoofdstuk 4 te lezen, en daarna het specifieke hoofdstuk te lezen van het buurttype waar uw initiatief deel van uitmaakt.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

7

Afbeelding 3. Kaart met toponiemen van bestaande wegen en paden in Veghels Buiten Noordoost.

8

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

2

Huidige situatie

2.1 Geschiedenis In de ontstaansgeschiedenis van Veghel en het plangebied speelt de Aa een belangrijke rol. Langs de Aa was sprake van natte gronden die regelmatig overstroomden. Verder noordelijk ligt op de dekzandruggen een krans aan oude bouwlanden. Kijken we verder naar het Oosten richting Erp en Uden dan was er sprake van een uitgestrekt gebied met lagere vochtige zandige gronden. Deze zijn in tegenstelling tot de oude bouwlanden die rondom Veghel liggen pas laat ontgonnen. Veghels Buiten als geheel (dus de fases die al ontwikkeld zijn en het plangebied Veghels Buiten Noordoost dat de komende jaren tot ontwikkeling zal komen) ligt op oude ontginningen en jonge ontginningen. In Veghels Buiten Noordoost is vooral sprake van jonge ontginningen. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de hellingen langs de rivier de Aa van oudsher de belangrijkste bewonerslocaties waren. De eerste nederzettingen dateren uit de periode ‘Mesolithicum’ tot ‘Nieuwe Tijd’. Veghel is ontstaan op een plaats waar men de Aa gemakkelijk kon oversteken. In het deelplan Erpseweg-Zuid liggen de gehuchten Ham, Havelt en Eeuwsels. In het zuiden langs de dekzandgronden van de Aa zijn ook dorpen zoals Gemert, Erp en Havelt ontstaan. De dorpen waren met elkaar verbonden door paden en wegen. In het deelplan Veghels Buiten Noordoost (het gebied waar dit plan betrekking op heeft) liggen geen gehuchten.

Het is een betrekkelijk jong landschap dat pas eind 1800 ontgonnen is, zoals zoveel zandgronden in Nederland die pas ontgonnen werden met de uitvinding van de kunstmest; veel zogenaamde woeste gronden werden toen ontgonnen en in cultuur gebracht. Direct ten westen van het plangebied Veghels Buiten Noordoost liggen de oudere gronden met de buurtschappen Beukelaar en Heuvel. En natuurlijk de nieuwe erven die in de afgelopen jaren gerealiseerd zijn. Dit gebied heet de Oude Ontginning.

Afbeelding 4. Kaart van het plangebied omstreeks 1890

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

9

2.2 Landschapskarakteristiek De Nieuwe Ontginning was vóór de 19de eeuw een open heidelandschap. De gronden waren te nat en te schraal om als akkerland te fungeren. Met de komst van de klompenindustrie en kunstmest is dit landschap in korte tijd volledig getransformeerd. In de 19de eeuw vond een grote toename van houtteelt plaats onder invloed van de klompenindustrie. Tegelijkertijd met de exponentiële groei van de houtteelt werd het landschap ontgonnen voor agrarisch gebruik. Dit was mede mogelijk door de uitvinding van kunstmest. Hierdoor werd de Nieuwe Ontginning gekenmerkt als “Peppellandschap”, een populierenlandschap. De ontginning vond in korte tijd op zeer rationele wijze plaats waardoor er een rationele rechtlijnige verkaveling is ontstaan. Rechte zandwegen zoals het Broek en het Melven voerden vanaf de Oude Ontginning naar de jonge gronden en ontsloten de percelen. Zo veranderde de open woeste heidegronden in een rechtlijnig verkaveld agrarisch gebied met veel boomsingels. Aan de oostzijde van het plangebied lagen rond 1920 nog zogenaamde woeste gronden. Ook deze werden langzaam aan ontgonnen. Er werd onder andere een groter bosgebied gerealiseerd dat heden ten dage tegen de oostgrens van het plangebied Veghels Buiten Noordoost aan ligt. Het betrof productiehout. Ten zuiden van Blankens Kerhof lag ook een ven.

Na de Tweede Wereldoorlog is de klompenindustrie nagenoeg verdwenen en daarmee ook de houtteelt. De agrarische functie van de Nieuwe Ontginning werd belangrijker en tegelijkertijd vond er een schaalvergroting van het agrarisch bedrijf plaats. Door ruilverkaveling werd de schaalvergroting van percelen gerealiseerd. De gevolgen hiervan waren dat er vele bomen en houtwallen werden geveld. De hoofdstructuren en erfbeplantingen zijn grotendeels in stand gehouden. Het huidige landbouwgebied bestaat voornamelijk uit intensief bewerkte graslanden voor de melkveehouderij, maar ook maïs wordt op vele percelen verbouwd. Opvallend genoeg bestaan er in het plangebied Veghels Buiten Noordoost nauwelijks boerenbedrijven, deze liggen juist in de Oude Ontginning en op de randen. Heuvel en Beukelaar behoren tot de Oude Ontginning en zijn alle een overgangsgebied naar de Nieuwe Ontginning. Het landschappelijke karakteristieke verschil tussen het landschap van de Oude Ontginning en de Nieuwe Ontginning is dat het eerste organisch en grillig is in plaats van rationeel en rechtlijnig. Na de WOII verdween ook een deel van het bosgebied dat ten oosten van Blankens Kerkhof lag. Dit werd ook omgezet naar landbouwgrond. Het ven dat voor WOII nog aanwezig was werd later omgezet tot waterwingebied met pompstation. De gronden van het hier gelegen waterwingebied werden ingeplant als bos.

Het bos in de huidige vorm is in fases groter geworden tot aan het eind van de vorige eeuw.

Afbeelding 5. Oude verkavelingspartroon (links) en huidige groenstructuur (rechts) die het landschap van Veghels Buiten typeren.

10

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

2.3 Stedenbouwkundige karakteristiek Er zijn slechts zeer beperkt boerderijen aanwezig in het relatief grootschalige en open landschap van de Nieuwe Ontginning. En zoals gezegd liggen die net op de overgang van Oude Onginning naar Nieuwe Ontginning. Aan de Udenseweg en aan de Erpsweg hebben zich in de loop der jaren nog wel wat bedrijven met bedrijfsbebouwing (agrarisch, tuinderij, bouwbedrijf) ontwikkeld, maar deze hebben nauwelijks relatie met Veghels Buiten Noordoost. Ze liggen aan de genoemde wegen en liggen als het ware “met de kont” naar het landschap, ze sluiten de beleving van Veghels Buiten Noordoost vanaf genoemde wegen ook af. Direct achter de Udenseweg is ook een sloperij ontstaan en een grond- en sloopwerkbedrijf. Afbeelding 6. Kaart met de bestaande bebouwing in het plangebied

Bestaande bebouwing Bebouwing

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

11

2.4 Bestaande infrastructuur en bestaande waterstructuur Het aantal verharde wegen is zeer beperkt. Het Melven is een verharde weg die eindigt op de Hoger Duinenweg, welke oostwaarts overloopt in een zandpad. Het Broek is onverhard en is buiten het plangebied (naar het oosten) wel verhard. Het plangebied wordt begrensd door twee belangrijke gebiedsontsluitingswegen: de Erpsweg aan de zuidzijde en de Udenseweg aan de noordzijde. Dwars door het gebied loopt een vrij recent aangelegd fietspad dat de Erpseweg met de Udenseweg verbindt. Een fraaie route die ook belangrijk is als verbinding naar de scholen nabij de Udenseweg Afbeelding 7. Kaart met de bestaande wegen, fiets- en zandpaden in het plangebied

Bestaande wegen & paden Verharde wegen Autovrij fietspad Zandpaden Verkeerssluis (enkel landbouwverkeer kan hier passeren)

12

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Binnen het plangebied zijn verschillende A- en B-watergangen aanwezig. Daarnaast zijn er langs de percelen en langs de wegen diverse sloten (C-watergangen) aanwezig. Het watersysteem watert af richting het noorden. De A-waterlopen komen uiteindelijke uit in de rivier de Aa.

Afbeelding 8. Kaart met de bestaande A- & B-watergangen in het plangebied

Bestaande watergangen A-watergang B-watergang Sloten

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

13

Afbeelding 9. Luchtfoto van Veghels Buiten Oude Ontginning

14

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

3

Het Masterplan Veghels Buiten Noordoost

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de hoofdkeuzes van het Masterplan Veghels Buiten Noordoost. Een samenvatting van de essentie, waarin ook wijzigingen zijn opgenomen die gedurende het proces zijn ontstaan, op basis van actuele inzichten.

3.1 Doel van het masterplan Het masterplan Veghels Buiten Noordoost is een actualisering van het oospronkelijke Masterplan Veghel Zuidoost uit 2008. Het geactualiseerde masterplan voorziet in een ontwikkeling van ca. 1.200 woningen met een maximum van 1.250 woningen. Deze 1.200 woningen komen bovenop de circa 1.150 woningen die reeds geraliseerd zijn in de andere deelgebieden van Veghels Buiten. De ambitie van Veghels Buiten stamt uit 2008, maar staat nog steeds fier overeind: “De ambitie van Veghels Buiten zet in op een voor Veghel nieuw complementair woonmilieu: Veghels Buiten. De ambitie zet in op het implementeren van de kwaliteit van het Brabantse leven. Een nieuw ontspannen dorps woonmilieu met een verscheidenheid van verschillende enclaves gelegen in het landschap – de suburbane sterrennevel van dorpse buurten. De bestaande kwaliteiten van het oude cultuurhistorische landschap worden behouden maar ook versterkt. Rust, comfort, kleinschaligheid, gezondheid en het buiten leven vormen de belangrijkste sleutelbegrippen bij de verdere uitwerking van dit unieke planconcept.” Bovenstaande visie is uitgewerkt in het masterplan Veghels Buiten Noordoost. In de volgende paragraaf wordt het ruimtelijk ontwikkelbeeld uit het masterplan op hoofdlijnen beschreven.

Afbeelding 10. Trimroute Veghels Buiten

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

15

3.2 Het ruimtelijk ontwikkelbeeld op hoofdlijnen 3.2.1 Groene Mal Veghels Buiten wordt gedragen door het landschap. Het landschap waarin Noordoost wordt gerealiseerd ligt op de overgang van de oude ontginningen naar de jonge ontginningen. Het gebied ligt grotendeels in het rationeel verkavelde grootschalige jonge ontginningslandschap. Veghels Buiten laat zich inspireren door de kwaliteit van de ondergrond en het historisch gegroeide landschap. Tegelijk is er met de gebiedsontwikkeling sprake van een enorme transformatie. Daarmee wordt ook een nieuw landschap ontworpen. Een nieuw landschap met respect voor het oude landschap en dat vooral voldoet aan de nieuwe behoeften van deze tijd. Dat nieuwe landschap noemen we de Groene Mal. De Groene Mal verbindt alle buurten van Veghels Buiten. Het is een nuttig landschap waarin ruimte is voor semi-agrarisch gebruik, voedselproductie, waterberging, maar vooral ook ruimte biedt voor gezondheid, ontspanning en biodiversiteit. Het is nadrukkelijk geen park. Zoals gezegd is de structuur van de Groene Mal geënt op het onderliggende landschap. Het plangebied ligt op de rand van de Oude Ontginning maar grotendeels in jong ontginningslandschap. Met de gebiedsontwikkeling zal het oorspronkelijke landschap aanzienlijk transformeren tot een nieuw woonlandschap.

Een nieuw landschap met respect voor het oude landschap en dat vooral voldoet aan de nieuwe behoeften van deze tijd. Die structuur wordt bepaald door de volgende elementen:

Lange lijnen De structuur van het landschap van Veghels Buiten Noordoost, de Groene Mal, wordt bepaald door enkele lange lijnen die reeds in het gebied bestaan. Daar worden een aantal nieuwe lange lijnen aan toegevoegd. De bestaande lange lijnen zijn de wegen Het Melven en Het Broek. Zij verbinden de Oude Ontginning met de jonge ontginning. De nieuwe lange lijnen zijn ook al aanwezig maar nog niet zichtbaar als robuust element. De lange lijnen worden benadrukt door bomen zodat ze zichtbare dragers van de structuur worden. Haaks op deze lange lijnen loopt een recent aangelegde fietsroute tussen de Erpseweg en de Udenseweg. Deze wordt begeleid door bomen en is daarmee ook een drager.

Afbeelding 11. Lange lijnen.

Bestaande zandpaden blijven behouden. Daar waar dat niet kan vanwege de fietsverkeersfunctie worden ze zo aangepast dat ze nog ervaren worden als een zandpad. Bosrand en bos Veghels Buiten Noordoost ligt tegen een bestaande bosrand aan. Dit bos is vrij jong. In het verleden heeft het bos ook andere vormen en grenzen gekend. Het bos en de bosrand maken in de beleving onderdeel uit van de Groene Mal. Het bos wordt uitgebreid. Daarmee leggen we CO2 vast in de vorm van bos, creëren we kansen voor meer biodiversiteit en maken we de mal robuuster. Tegelijk maken we met nieuw bos condities voor nieuwe woonmilieus.

16

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Afbeelding 12. Bosrand en bos.

Groene Mal Bomenlanen Bos ‘Velden’ Groene Randen rondom buurten

Afbeelding 13. Groene Mal

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

17

Een robuust raamwerk van “Groene Randen” We kiezen er voor om iedere woonbuurt een eigen Groene Rand te geven. Dat is een rand die vooral openbaar eigendom is bestaande uit opgaand groen en een zaksloot voor het opvangen van hemelwater. De Groene Rand definieert de buurten en legt ze vast in het landschap. Het opgaande groen kan een afwisselend beeld hebben waarbij wel steeds voor gebiedseigen soorten gekozen wordt. Het kan een bomenrij, houtwal of houtsingel zijn. Soms kijk je door een rij heen onder de kronen door, soms sluit een Groene Rand het zicht wat meer af. Door ook te kiezen ook voor een afwisselend beplantingsbeeld met diverse soorten wordt de de kans op ziektes verkleind en door de seizoenen meer variatie ervaren. Door de juiste soorten te kiezen met bijvoorbeeld vruchtdragers worden de Groene Randen geweldige leefgebieden voor vogels en kleine zoogdieren. De mate van afwisseling wordt later uitgewerkt in een inrichtings- en beheerplan.

Afbeelding 14. Toevoeging van groene randen rondom de buurten.

Afbeelding 15. Groene Mal in Erpseweg Zuid.

Een nuttig ‘kamer’ landschap Door de structuur van lange lijnen, bosranden en Groene Randen ontstaan uiteindelijk “kamers” in het landschap. De invulling van de kamers kan zeer divers zijn. Kenmerkend is wel dat het geen kunstmatig ogend park moet zijn maar een robuust semi-agrarisch en/of natuurlijk landschap. In functioneel opzicht kan gedacht worden aan weides, boomgaarden, akkers, voedseltuinen. Maar ook wadi’s en vloeivelden. Die laatste zijn plekken (velden) die bij veel regen tijdelijk onder water staan zodat hier water gebufferd kan worden. Het landschap is wat ons betreft geen “overheidslandschap”, oftewel het is geen van bovenaf volledig uitgedacht en dichtgetimmerd plan dat beheerd wordt als een grasweide van een stadspark. We willen dat het landschap nuttig gebruikt wordt en ten dienste staat van de inwoners en gebruikers ervan. Gronden die in eigendom van de gemeente zijn verhuren we graag, mits de inrichting en het beheer van die gronden aansluit bij het robuuste, semi-agrarische en natuurlijke beeld dat wij voor ogen hebben.

18

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Afbeelding 16. De Groene Mal bestaat uit een aaneenschakeling van ‘kamers’.

Routes Door de Groene Mal lopen tal van routes. Behoudens de hoofdautoontsluiting - het Lint - die tussen de Erpseweg en de Udenseweg haar weg zoekt langs alle woonbuurten is de Groene Mal het domein van langzaam verkeer. Doorgaande hoofdroutes voor fietsverkeer lopen via Het Melven, Het Broek en via het bestaande fietspad tussen Erpseweg en Udenseweg. Aanvullend daarop doorkruisen meer informeel ingerichte routes het plangebied in diverse windrichtingen, meestal als verlengde van bestaande (onverharde) wandelpaden.

Afbeelding 17. De Groene Mal, met de buurten als contramal.

Dit uitgebreide routenetwerk maakt van Veghels Buiten een gebied waarlangs en waar doorheen bewoners kunnen bewegen al wandelend, fietsend, joggend maar ook kunnen verblijven en spelen. Niet alleen formeel over de paden, maar ook door over een drooggevallen slootje te springen om de opengestelde weilanden of bossen te doorkruisen.

Maat, schaal en relatie De totale omvang van de Groene Mal is best aanzienlijk. Tegelijk is deze door de versnippering (sterrennevel van buurten) ook kwetsbaar. Dat maakt het van evident belang dat de ‘Groene Randen’ duurzaam en robuust moeten worden en deze dus in eigendom van de gemeente blijft. In aanvulling op die Groene Randen schenken we in Veghels Buiten veel aandacht aan de uitstraling van de buurten naar het landschap: overgangen openbaar-privé worden zorgvuldig en groen ontworpen en worden woningen steeds met een schuine kap worden ‘afgedekt’ waardoor het bebouwde beeld zacht wordt.

Afbeelding 18. Routes maken de Groene Mal toegankelijk.

Tot slot is in de compositie van de buurten in de Groene Mal zorgvuldig gekeken dat de onderlinge afstand tussen de buurten groot genoeg blijft is zodat er een robuuste groene ruimte overblijft. De groene ruimte heeft steeds maat en loopt door in andere groene ruimtes. De Groene Mal is zo vormgegeven dat het één doorlopende groene ruimte is die tegelijkertijd nooit in één keer te overzien is. Daarvoor zal men op pad moeten, om zo al lopende te ervaren dat de Groene Mal is opgebouwd uit een aaneenschakeling van meerdere ruimtes, soms groot, soms klein, soms bos, soms graslanden, soms nat en soms droog. Dit maakt de Groene Mal tot het ‘cement’ van het woongebied Veghels Buiten. De evenwichtige relatie tussen Groene Mal met het wonen maakt ‘het buiten’.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

19

3.2.2 Buurten Binnen Veghels Buiten maken we diverse soorten woonbuurten. Kenmerkend aan de buurten is dat de bewoners steeds maximaal 1 bouwblok lopen van de Groene Mal afwonen. In veel buurten, zeker bij de Erven en Buitenhoven, woont iedereen direct aan de Groene Mal. De buurten hebben een omvang van ca. 25 tot 250 woningen. De onderlinge afstand tussen de buurten is zo gekozen dat de Groene Mal stevig genoeg is. We onderscheiden een aantal verschillende soorten buurten. Enkele daarvan zijn bekend uit gerealiseerde delen van Veghels Buiten, andere zijn nieuw. • Erven: deze liggen consequent aan oude routes. Daarmee hebben ze een logische en herkenbare plek in de structuur die aansluit bij hun beeld. • Buitenhoven: deze zijn net zoals de erven klein van maat maar liggen min of meer vrij in het landschap. • Kloosterbuurten: het Kloosterbaken en in de Kloosterbuurten zijn wat groter en liggen meer bij de entrees van Veghels Buiten. Ze refereren aan Brabantse Kloostercomplexen. • Het Gehucht: met een knipoog naar een gegroeid dorpje maken we een buurt met een centraal plein en de kenmerkende afwisseling van een gehucht. • Bosbuurt: ingepast in een bosachtig landschap ligt een buurt die gedomineerd wordt door het karakter van het bos. • Bakens: Een enkele keer kan er wat hoger gebouwd worden.

Deze zogenaamde bakens staan op markante plekken waar ze in het oog springen en helpen in de ruimtelijke oriëntatie. Aanvullend hierop liggen er op drie locaties in het plangebied afwijkende bebouwingstypologieën: • Nabij de entree van Veghels Buiten Noordoost word een erf ontwikkeld met een Entreeschuur. Vanwege de prominente ligging aan de entree van Veghel Buiten Noordoost vormt de Entreeschuur het uithangbord en de opmaat naar het achtergelegen plangebied. • Respectievelijk aan het Broek en aan het fietspad ligt een cluster van twee vrijliggende kavels. Elk cluster wordt gevormd door een ensemble van twee schuurvolumes.

20

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Buurten Erven Buitenhof Kloosterbuurt Gehucht Bosbuurt Baken Vrijliggende kavels

Afbeelding 19. Hoofdopzet buurten in de Groene Mal. In het bestemmingsplan worden de exacte grenzen van de buurten vastgelegd.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

21

3.2.3 Verkeersstructuur In Veghels Buiten wordt hett langzaam verkeer centraal gesteld. Vanuit Veghels Buiten zijn daarom alle buurten onderling goed verbonden voor voetgangers en fietsers. Soms met een formeel pad, soms meer informeel maar steeds goed verbonden. Ook zijn er snelle en directe routes voor de fiets naar het centrum van Veghel. En er is een snelle fietsverbinding, die enkele jaren terug is gerealiseerd, tussen de Udenseweg en de Erpseweg. Het langzaam verkeer takt ook goed aan op bestaande structuren.

Groene Mal

Voor de auto wordt een nieuw Lint zoals in ErpsewegZuid gerealiseerd. Dat Lint verbindt de Udenseweg en Erpseweg, van waaruit Veghels Buiten Noordoost met de auto bereiken wordt, maar wat nadrukkelijk geen directe verbinding is. Het Lint is in zijn geheel een 30-km weg die meanderend door Veghels Buiten loopt. Op logische en natuurlijke wijze zoekt het Lint zich een weg. Hierdoor wordt ook op een zo natuurlijk mogelijke wijze gestuurd op een aangepast rijgedrag.

Buurten

In de buurten wordt het parkeren zo georganiseerd dat de auto zo min mogelijk in de weg en in het zicht staat. I n de woonstraten wandel je waar mogelijk op de straat.

Bomenlanen Bos ‘Velden’ Groene Randen rondom buurten

Erven Buitenhof Kloosterbuurt Gehucht Bosbuurt Baken

Verkeersstructuur Hoofdfietsroutes Hoofdautoontsluiting ‘het Lint’ Buurtontsluitingswegen vanaf het Lint Doorgaande wandelpaden

22

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Afbeelding 20. Masterplankaart Veghels Buiten Noordoost

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

23

Het Lint Het Lint heeft een constant wegprofiel wat betreft verkeersruimte. Het beeld van het Lint kleurt steeds mee met de sfeer die het Lint aansnijdt, daarmee is het Lint ondergeschikt aan zijn omgeving. In de Groene Mal kan dat inhouden dat er geen bomen worden toegepast langs het Lint omdat deze juist de oorsponkelijke landschapslijnen volgen. Waar het Lint door het Gehucht loopt kan de weg bijvoorbeeld worden begeleid door wat formelere bomen en in het bos overheerst juist de informele bossfeer. Het Lint sluit met zijn vormgeving aan op de structuur van de Nieuwe Ontginning en maakt haakse hoeken. Deze hoeken zijn tevens snelheidreducerend. Het Lint heeft een snelheidsregime van 30 km/u. Het verharde deel is in totaal 5,8 meter breed. Hiervan is aan beide zijden van de straat 0,5 meter gereserveerd voor molgoten. Voor het Lint geldt een landelijke uitstraling, er is daarom geen rijwegmarkering aangebracht. Langs de gehele lengte van het Lint loopt een voetpad. Een groene berm scheidt de weg van het voetpad. Waar het Lint door de buurten loopt versmald het profiel naar 5 meter. In de berm is plek voor plaatsing van wegmeubilair, zoals verkeersborden en lichtmasten. Aftakkingen van het Lint liggen zoveel mogelijk op een rechtstand en nooit in het verlengde van het Lint. Daar waar het Lint een haakse bocht maakt sluiten geen Buurtontsluitingswegen (of erven) aan.

Uitzondering vormt het Hart van het Gehucht, daar komen juist meerdere wegen bij elkaar. Zo veel als mogelijk worden T-aansluitingen toegepast (zowel bij het Lint als tussen de overige Buurtontsluitingswegen).

Afbeelding 22. Verkeersstructuur.

Afbeelding 21. Principeprofiel van het Lint in de Groene Mal.

24

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Buurtontsluitingsweg Op plekken waar het Lint niet tot in de buurten loopt, komt een aparte Buurtontsluitingsweg die direct naar de buurt leidt. Deze Buurtontsluitingsweg heeft een breedte van 4,8 meter. Omdat deze routes ‘doodlopen’ op kleinere buurten zal de verkeersintensiteit op deze wegen beperkt blijven. Woonstraten De woonstraten bestaan uit een smalle rijloper met een breedte van 4,8 meter. Hiervan is aan beide zijden van de straat 0,5 meter gereserveerd voor molgoten of rabbatstroken. Dit is het minimale profiel. In bepaalde situaties kan het profiel breder gemaakt worden bijvoorbeeld voor extra groen. Denk bijvoorbeeld aan de bredere ruimtes in de Bosbuurt maar ook gerende ruimtes in het Gehucht. Genoemde maten hebben betrekking op het verkeersprofiel. Ook voor de woonstraten geldt een landelijke uitstraling. Er is daarom geen rijwegmarkering aangebracht en de opsluitbanden worden verlaagd uitgevoerd. In de berm is plek voor plaatsing van wegmeubilair, zoals verkeersborden en meubilair. De Erven De Erven worden ontsloten via de bestaande routes Het Melven en Het Broek. Op de erven zelf delen voetganger, fiets en auto dezelfde ruimte. Daarom worden de erven als woonerf getypeerd. Dat betekent dat de snelheid ‘stapvoets’ is en er geen onderscheid wordt gemaakt in de ruimte voor de auto en ruimte voor fiets en voetganger.

De Erfruimte is ingericht als één gedeelde ruimte, als verblijsfruimte. Wel worden de parkeervoorzieningen ingericht door op enkele plekken parkeerkoffers aan te leggen. Door de parkeerplaatsen te markeren als ‘parkeerplaats’ wordt voorkomen dat er op de Erfruimte zelf ongewenst wordt geparkeerd. Het parkeren in parkeerschuren een passende parkeeroplosing voor de Erven.

Afbeelding 23. Principeprofiel van het Lint in de buurten.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

25

3.2.4

Langzaam verkeer

Fietsroutes Het bestaande fietspad tussen de Erpseweg en de Udenseweg vormt samen met Het Melven en Het Broek de belangrijkste fietsroutes binnen Veghels Buiten Noordoost. Dat betekent overigens niet dat deze routes ‘rode’ fietspaden worden want in het geval van Het Melven en Het Broek willen we het karakter van de landweggetjes die zo kenmerkend zijn voor Veghels Buiten handhaven. We streven er daarom naar om de bestaande asfaltstrook van het Melven te behouden, indien nodig voorzien van verstevigde bermen. Of deze maatregelen afdoende zijn hangt onder meer af van het aantal verkeersbewegingen van gemotoriseerd verkeer dat straks gebruik zal moeten maken van het Melven, wat op haar beurt weer af hangt van het aantal te realiseren woningen die ontsloten worden via het Melven. Zodra er meer inzicht is op dit woningaantal (en daarmee gepaard gaande verkeersbewegingen) wordt onderzocht of beschreven maatregelen afdoende zijn. Het Broek is nu een zandpad (zie ook onderstaande foto). Het zuidelijk deel van Het Broek (het wegvlak tussen het Lint tot aan De Stad) wordt verhard zodat de aanliggende erven via Het Broek ontsloten kunnen worden en het een comfortabele fietsroute wordt die aansluit op De Stad van waar uit doorgefietst kan worden naar bijvoorbeeld het centrum van Veghel. Net als bij Het Melven het geval is willen we qua uitstraling aansluiten op het beeld van een landweg.

Omdat hiervoor nieuwe verharding aangelegd wordt kan de weg waarschijnlijk iets breder worden dan Het Melven, zodat het wegprofiel aansluit op de verwachte verkeerintensiteiten van voetgangers, fietsers en auto’s. Het deel van Het Broek ten noorden van het Lint wordt afgesloten voor auto’s zodat sluipverkeer over dit zandpad naar Mariaheide voorkomen wordt. Dit betekent dat de bedrijven en woningen aan Het Broek nabij Mariaheide in noordelijke richting ontsloten worden. Uitgangspunt is dat het Broek onverhard blijft. Wel wordt onderzocht of de ‘fietsbeleving’ van Het Broek verbeterd kan worden door bijvoorbeeld een halfverharde strook aan te leggen om zo meer comfort aan de fietser te bieden. Vanwege de nabijgelegen vrijliggende fietspaden langs de Udenseweg zal het noordelijk deel van Het Broek geen onderdeel uit gaan maken van de hoofdfietsstructuur in Veghels Buiten. Doodlopend voor de auto, doorgaand voor de fietser en voetganger Het Melven en Het Broek moeten aangenaam fietsen en wandelen worden. Daarom wordt intensief autoverkeer voorkomen. Dit wordt gedaan door een ‘verkeersknip’ te maken zodat beide wegen doodlopend worden voor autoverkeer. De aanliggende erven zijn op deze manier wel bereikbaar per auto, maar sluipverkeer wordt onmogelijk. De meeste erven zijn bereikbaar vanuit het noorden, vanaf het Lint.

De twee zuidelijke erven aan Het Melven worden bereikbaar vanaf de Oude Ontginning. Ook het bestaande adres Het Melven 5 blijft via de Oude Ontginning ontsloten.

Afbeelding 24. Het Broek.

26

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Afbeelding 25. Het bestaande fietspad tussen de Erpseweg en de Udenseweg.

Afbeelding 26. Het langzaamverkeersnetwerk loopt deels over de bestaande en nieuw geprojecteerde infrastructuur. Langs het Lint is een vrijliggend voetpad voorzien. Langs het bestaande ‘rode’ fietspad tussen de Erpseweg en de Udenseweg is ruimte gereserveerd voor een voetpad zodat deze (waar nodig) samen met de inrichting van de Groene Mal en de buurten mee-ontworpen en ingepast kan worden.

Afbeelding 27. Het langzaamverkeersnetwerk zoals hierboven afgebeeld wordt veel fijnmaziger doordat er tussen de buurten een netwerk van informele routes door en langs de velden komt te liggen. Soms als halfverhard pad, soms niet meer als een plank over de sloot of een route waar het gras net wat vaker gemaaid wordt. Ambitie is om deze paden zo aan te leggen dat er van buurt naar buurt gewandeld kan worden zonder autoverkeer tegen te komen. Bovenstaande afbeelding geeft dit principe weer.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

27

4

Algemene regels

4.1 Inleiding en leeswijzer 4.1.1 Generieke regels en buurtspecifieke regels Dit kwaliteitshandboek omvat regels voor de buurten in Veghels Buiten Noordoost. Hoewel iedere buurt anders is, hebben de buurten onderling ook veel gemeenschappelijke aspecten. Veelal betreffen dit aspecten die betrekking hebben op het ‘buitenwonen’ waar we in Veghels Buiten Noordoost naar streven. Er is daarom onderscheid gemaakt tussen generieke regels die voor alle buurten van toepassing zijn en buurtspecifieke regels die enkel voor specifieke buurttypes van toepassing zijn. Dit onderscheid tussen generieke regels en buurtspecifieke regels komt ook terug in de hoofdstukopbouw van dit kwaliteitshandboek, te weten: • In hoofdstuk 4 (dit hoofdstuk) worden de generieke regels beschreven • In hoofdstuk 5 t/m 11 worden de buurtspecifieke regels beschreven. Voor elk buurttype een apart hoofdstuk. De generieke regels zijn van toepassing op alle buurten in Veghels Buiten Noordoost. Als er in de buurtspecifieke regels hiervan afgeweken wordt, is dit duidelijk benoemd.

Afbeelding 28. Schema generieke regels en buurtspecifieke regels

Algemene Regels

4.1.2 Hiërarchische beschrijving van de eisen, uitgansgpunten en randvoorwaarden, van grotere schaal naar kleinere schaal Ten behoeve van de leesbaarheid en bruikbaarheid van dit kwaliteitshandboek is voor de beschrijving van deze generieke aspecten onderscheidt gemaakt in drie schaalniveaus. De schaalniveaus gaan van groot naar klein en volgen de stoken die normaliter in een ontwerpproces gevolgd worden om tot een plan te komen. Het gaat om de volgende schaalniveaus: 1. De buurtopzet 2. De bebouwing 3. De buitenruimte

Afbeelding 29. Schema hiërarchische beschrijving van de regels

28

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

4.1.3 Toepassing van de regels De regels vloeien voort uit het concept van Veghels Buiten (zie hoofdstuk paragraaf 3). Het concept van de buurten in Veghels Buiten is in paragraaf 4.2 van dit kwaliteitshandboek beschreven. De buurtconcepten zijn in paragraaf 4.3 (buurtopzet), paragraaf 4.4 (bebouwing) en paragraaf 4.5 (buitenruimte) vertaald naar een set generieke regels. Voor elk schaalniveau (buurtopzet, bebouwing & buitenruimte) zijn de regels beknopt beschreven in een tabel. Deze tabel geeft in een oogopslag weer welke aspecten van belang zijn voor de kwaliteit van Veghels Buiten Noordoost. Deze tabel geeft daarmee overzicht en kan daardoor ook dienen als handige checklist tijdens het ontwerp- en toetsingsproces. De regels in de tabel worden nader toegelicht in tekst en beeld. Hier wordt beschreven wat het doel is wat de regel beoogd te bereiken, wat de achterliggende gedachte is, en wordt de regel -indien nodig- door middel van principe-tekeningen en referentiebeelden nader geduid. Door de onderbouwing bij de regels is het mogelijk om beter te sturen op het verhaal. De tabel met regels vormt dan ook de basis, maar er ontstaat interpretatieruimte door de lezer mee te nemen in de achtergrond; waar komt de regel vandaan en wat is het beoogde effect.

Algemene Regels

Afbeelding 30. Schema conceptbeschrijving

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

29

Algemene Regels

Afbeelding 31. Masterplankaart Veghels Buiten Noordoost

30

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

4.2 Het concept van de buurten in Veghels Buiten Noordoost 4.2.1 Variatie in buurten Binnen Veghels Buiten Noordoost worden 5 typen woonbuurten gemaakt. Er is gekozen voor diverse buurten vanwege een aantal redenen.

Algemene Regels

• Ten eerste, de buurten liggen op verschillende plekken in het landschap en dat geeft aanleiding om te differentiëren. • Ten tweede hebben we vanuit ervaring gemerkt dat deze differentiatie door bewoners op prijs gesteld wordt, zowel in maat en schaal maar ook in thematiek; zo is het wonen op een erf echt verschillend t.o.v. wonen in een klooster. • Ten derde geven verschillende buurttypologieën ook meer of minder aanleiding voor bepaalde woningtypes. Zo is er bijvoorbeeld behoefte aan appartementen en een appartement vraagt om een ander buurttype dan een grondgebonden boerderij. • Ten vierde geven verschillende buurttypologieën ook aanleiding om de randen van de buurten aan de landschapszijde anders vorm te geven, waardoor de Groene Mal meer afwisseling laat zien. • Tot slot is het ook prettig met het oog op fasering dat er kleinere en grotere buurten zijn. Een kleinere buurt leidt sneller tot afronding waardoor mensen eerder uit de bouwfase zijn, terwijl een grotere buurt kans geeft om wat meer massa te realiseren. Samenvattend is - zonder de samenhang van Veghels Buiten te verliezen - variatie dus gewenst.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

31

4.2.2 Locatiekeuzes Het masterplan kent een zorgvuldige compositie van buurten. Die compositie komt voort uit een aantal principes. Een belangrijk principe is dat de buurten onderscheidend zijn en dat het onderscheid ook voortkomt uit de context, de plek. Zo wordt er een Bosbuurt gerealiseerd aansluitend aan het bos en liggen erven alleen aan oude bestaande routes die vanuit de Oude Ontginning komen. Een tweede principe is dat de wat grotere buurten wat dichter bij de hoofdentrees liggen. Daarmee bereiken we dat al na korte afstand een groot aantal auto’s op hun woonlocatie terecht is gekomen en dus geen grote afstanden door Veghels Buiten Noordoost afgelegd hoeven te worden wat tot hinder van anderen leidt. Oftewel hoe dieper in het gebied hoe rustiger het wordt. Een derde principe is dat er een enkele keer wat hoger gebouwd wordt in meerdere bouwlagen. Die gebouwen liggen op plekken waar ze in het oog springen en helpen in de ruimtelijke oriëntatie. Deze gebouwen noemen we “bakens”. Tot slot worden de buurten zoveel mogelijk buiten hinderzones gelegd en in principe alleen op gemeentegrond.

Afbeelding 32. Locatie buurten

Het Gehucht ligt rondom een kruispunt van wegen en paden

Kloosterbuurten nabij de auto-entrees

Buitenhoven liggen aan de randen van het gebied, ‘vrij’ in het landschap

Bosbuurt tegen het bestaande bos aan

De Bakens liggen op strategische locaties binnen de buurten

Algemene Regels

Erven aan de bestaande routes

32

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

4.2.3 Buurten te gast in het landschap De maat en schaal van de buurten is zodanig dat een bewoner direct, met de voordeur of achtertuin, aan de Groene Mal woont of slechts 1 woonblok lopen er vandaan. Dat maakt dus ook dat de buurten relatief klein van maat zijn. De buurten worden steeds ingepast in het landschap van Veghels Buiten doordat ze steevast een groene rand hebben, en vaak uitgevoerd worden in één bouwlaag met lage kap aan de landschapszijde. Daardoor zijn de woningen nog meer te gast in het landschap. Vanzelfsprekend verschilt de mate van ‘laag aankappen’ per buurttype. In de kleine buurten zoals de erven en Buitenhoven, waar nagenoeg alle woningen aan het landschap grenzen, worden alle woningen voorzien van een lage kap, terwijl de rand van het Gehucht en de Kloosterbuurten afwisselender zullen zijn, en er af en toe ook hoger ‘aangekapt’ zal worden. Ook voor het Gehucht wordt ervoor gekozen woningen aan de landschapszijde te bouwen met een lage kap. Zo’n lage kap kan best creatief gerealiseerd worden zodat er voldoende woonprogramma onder de kap mogelijk is. De Bosbuurt wordt omgeven door bosgebied waardoor laag aankappen geen noodzakelijkheid is om ‘te gast’ te zijn in het landschap, want het bos vormt een buffer tussen de Bosbuurt en de rest van Veghels Buiten Noordoost.

4.2.4 Groen tenzij De ambitie om het buitenwonen in de praktijk te brengen manifesteert zich het sterkst doordat de buurten omringd worden door het landschap van de Groene Mal. Hierdoor wordt ruimschoots voldaan aan het beleidsdoel van minimaal 25% groen bij nieuwe ontwikkelingen.

Algemene Regels

Hoewel de buurten een relatief hoge dichtheid hebben van ca. 22,5 tot 30 woningen per hectare, worden de buurten zelf ook zoveel mogelijk vergroend. Dat wordt op diverse manier bereikt: • Voor de buitenruimte zelf is het de ambitie om deze zo groen mogelijk te maken en verharding zo veel als mogelijk te beperken. Er wordt gewerkt volgens het principe “groen tenzij”. Dat wil zeggen dat er enkel verharding wordt toegepast waar het echt noodzakelijk is. Een apart trottoir naast een autoluw woonstraatje is bijvoorbeeld vaak overbodig. Op die plekken kan één verharde ruimte door iedereen gedeeld worden. De ruimte die overblijft kan vervolgens robuust groen ingericht worden. • Het gemiddelde autobezit in Meierijstad is hoog, maar de auto staat in de praktijk meer geparkeerd dan dat deze gebruikt wordt. Om te voorkomen dat de buurten gedomineerd worden door geparkeerde auto’s, worden auto’s op privaat terrein geparkeerd, of geconcentreerd in zorgvuldig groen ingepaste parkeerkoffers of parkeerterreinen. Zo blijft het straatbeeld zoveel mogelijk gevrijwaard van ‘blik’. Als deelmobiliteit in de toekomst meer ingeburgerd raakt dan kan er dankzij het geconcentreerde parkeren bovendien het aantal parkeerplaatsen gemakkelijker afschalen en de vrijgekomen ruimte ergens anders voor inzetten.

• Op plekken waar dan toch enige vorm van verharding noodzakelijk is, kan altijd gezocht worden naar halfopen verhardingstypen, waardoor het beeld al zachter en groener wordt. • Hopelijk kiezen veel mensen bewust voor het ‘buitenwonen’ en worden tuinen zoveel mogelijk groen ingericht. Door aan de voorkant te sturen op het gewenste beeld van groene tuinen met groene en groeiende erfafscheidingen worden bewoners en ontwikkelaars hierin meegenomen. Zo worden bij de inrichtingsplannen groene erfafscheidingen voorgeschreven en worden alle buurten omlijst met een groene rand.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

33

4.2.5 Woningtypologie: overwegend grondgebonden met op gezette plekken bakens In Veghels Buiten Noordoost wordt overwegend grondgebonden gebouwd. Een huis heeft een voordeur die uitkomt op straat en heeft een tuin. Dit is de basis van Veghels Buiten en is typerend voor het kenmerkende ‘buitenwonen’ in Veghels Buiten. Deze basis houdt niet per definitie in dat alle woningen ‘traditionele’ woningen met voor- en achtertuin moeten worden of dat het grote tuinen moeten zijn. Immers, het landschap ligt om de hoek. Andere (veelal) kleinere woningtypologieën zijn zeker ook voorstelbaar, zoals boven-benedenwoningen en rug-aan-rug-woningen. Ook deze woningen hebben voordeuren de direct op straatniveau uitkomen en hebben 1, maximaal 2 bouwlagen met een kap. Op enkele in het oog springende plekken willen wordt juist meer hoogte en een forser volume gevraagd zodat er binnen het woonlandschap enkele oriëntatiepunten toegevoegd worden. Voor deze ‘bakens’ zijn de locaties zo gekozen dat ze strategisch liggen bijvoorbeeld in een zichtlijn en/of nabij kruisingen van wegen en paden. Juist deze ‘bakens’ lenen zich voor gestapelde woningbouw. Doordat er behoefte is aan kleinere woningen maar ook aan ruimere appartementen past gestapelde woningbouw heel goed op deze plekken. Er zijn in totaal 6 plekken waar een ‘baken’ mogelijk is.

Meest in het oog springend zijn de twee ‘bakens’ in de kloosterbuurten. Beide ‘bakens’ komen vlakbij de entrees van Veghels Buiten Noordoost te staan en accentueren daarmee deze entrees. Een derde ‘baken’ maakt onderdeel uit van de Bosbuurt en is op de kruising van diverse zichtlijnen gepositioneerd waardoor het een belangrijk oriëntatiepunt binnen Veghels Buiten Noordoost wordt.

Algemene Regels

Verder zijn er mogelijkheden voor bescheiden bakens als Buitenhofbaken van twee Buitenhoven en is er ruimte voor iets grotere bouwvolumes in het hart van het Gehucht. In die laatste situatie gaat het eerder om boven- benedenwoningen, en mogelijk een enkel bescheiden appartementengebouw. Ongeacht het buurttype en ongeacht de grootte en hoogte van het bouwvolume worden alle (woon)gebouwen in Veghels Buiten Noordoost afgedekt met een schuine kap. Dit is een van dè kenmerken van de woningen in Veghels Buiten, en daarmee typerend voor het buitenwonen in Veghels Buiten.

34

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

4.2.6 De verschillende buurten We typeren kort de essentie van de verschillende buurten. De nadere duiding van de gewenste opzet, beeldkwaliteit en inrichting van de buitenruimte komt in de volgende hoofdstukken aan bod. Het Erf De erven liggen aan de oude routes, Het Melven en Het Broek. Daarmee zijn ze echt verankerd in het landschap. De hoofdontsluiting voor de auto gebeurt via een buurttoegangsweg. Dit is de formele toegang tot het Erf. Daarnaast zorgen informele toegangen op de Groene Mal ervoor dat het Erf wordt aangehaakt op het padennetwerk en het omliggende landschap. Visueel gaat het Erf een relatie aan met het landschap door een of meerdere doorzichten naar het omliggende landschap. Het Erf is een buurttype dat we kennen uit eerdere fases. De essentie van het Erf wordt vastgehouden omdat het een succesvol type is. Het Erf is geïnspireerd op het boerenerf bestaande uit een woonboerderij (het Entreegebouw) en een groep woongebouwen (schuren) op het achtererf. De opzet van het Erf is eenvoudig, overwegend orthogonaal van opzet. De schuren staan compact maar op gedifferentieerde wijze rondom het centrale Erf. De maat en verhouding van het Erf is zodanig dat een centrale plek ontstaat, echt een Erf en geen straatje. De kwaliteit van wonen op het Erf is de ligging aan enerzijds het gezamenlijke Erf maar anderzijds het zicht op het landschap.

Tuinen grenzen overwegend aan het landschap. Het Erf heeft een robuuste groene rand waardoor het zacht in het landschap ligt. In tegenstelling tot de reeds gerealiseerde erven wordt in Noordoost de inrichting van de erven zachter en groener gemaakt door het toevoegen van robuust groen op de erven zelf. Dat geeft sfeer en is noodzakelijk met het oog op klimaatadaptatie.

Algemene Regels

Afbeelding 33. Voorbeelduitwerking van Het Erf

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

35

Het Buitenhof De Buitenhoven liggen op 3 locaties verspreid in Veghels Buiten Noordoost. Ze zijn losjes geïnspireerd op de Zuid-limburgse hoeve. Dit is net als de Erven ook een boerderijvorm, maar de hoeve heeft een carrévormige opzet van woon- en bedrijfsruimten rondom een efficiënt ingedeelde open binnenplaats. Naar buiten hoe heeft de hoeve een gesloten en soms haast defensief aandoende architectuur. De Buitenhoven in Veghels Buiten liggen ‘vrij’ in het landschap van de Groene Mal, dus niet aan bestaande landwegen of op de kruising van bestaande landschapsstructuren. Doordat de Buitenhofgebouwen laag aankappen en het Buitenhof wordt omlijst door een robuuste Groen Rand, ligt ook deze buurt toch stevig verankerd in het landschap. De Buitenhoven – of hoeves – zijn net als de Zuid-limburgse hoeves opgebouwd rondom een centrale Binnenplaats. Deze Binnenplaats heeft een collectieve en intieme uitstraling en is efficiënt ingedeeld. Parkeren vindt aan de binnenzijde plaats, maar er is ook ruimte voor ontmoeting en spel. De binnenplaats is een ruimte die collectief gebruik stimuleert. Twee van de drie Buitenhoven worden begeleid door een entreegebouw; het zogenaamde Buitenhofbaken. Dit Buitenhofbaken vormt samen met het Buitenhof een samenhangend ensemble, waarbij het bescheiden baken de prelude vormt van het Buitenhof.

Het Buitenhofbaken is rijker gedetailleerd dan het Buitenhof zelf. Het gebouw is voornamer en representatiever van aard om de entreefunctie te benadrukken. De kwaliteit van wonen in het Buitenhof is de ligging aan enerzijds de Binnenplaats en anderzijds de directe verbinding met en het zicht op het omliggende landschap. Vanuit de woning is er een sterke zichtrelatie met de Groene Mal. In tegenstelling tot veel traditionele hoeves, wordt de Binenplaats ook zo groen mogelijk ingericht. Daarmee ontstaat er naast een functionele ruimte ook een plek met sfeer, waar het aangenaam verblijven is. Dit is ook noodzakelijk met het oog op klimaatadaptatie.

Algemene Regels

Afbeelding 34. Voorbeelduitwerking van Het Buitenhof

36

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

De Kloosterbuurt Het klooster is een oude bekende. De Kloosterbuurt verwijst naar de Brabantse kloostercomplexen. In Veghels Buiten Noordoost gaan er twee gerealiseerd worden. Kenmerkend aan de Kloosterbuurt is het wat introverte karakter van het geheel dat bepaald wordt door gebouwen en muren die een ruimte omsluiten. Elke Kloosterbuurt kent een duidelijk hoofdgebouw, een baken, naar analogie van de oude kloosters in het Brabantse landschap. Rondom dit kloostercomplex liggen woonblokken die we de Kloosterhoven noemen. Het zijn woonblokken die veelal met het gezicht naar buiten liggen maar samen een compositie vormen als ware het hoven met bijvoorbeeld doorlopende muren of hagen die de hoven omsluiten. Iedere Kloosterbuurt kent een groene ruimte, de kloostertuin. Het is een parkachtige ruimte rondom het kloostercomplex.

Algemene Regels

Afbeelding 35. Voorbeelduitwerking van De Kloosterbuurt

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

37

Het Gehucht Het Gehucht kennen we al in Veghels Buiten. In Noordoost wordt voortgeborduurd op ‘het Gehucht’. Het hart van het Gehucht ligt op het punt waar diverse wegen -waaronder het Lint- en paden samenkomen. Doordat het Gehucht in het midden van Veghels Buiten Noordoost ligt zal het autoverkeer minder druk zijn dan nabij de entrees waardoor het ook aan het Lint prettig wonen zal zijn. Een losliggend voetpad langs het Lint maakt het aangenaam wandelen. We refereren met het Gehucht naar een organisch gegroeide nederzetting. Dit is het enige buurttype in Veghels Buiten Noordoost dat zo expliciet verwijst naar een organische groei, maar het past uitstekend in het buitenwonen van Veghels Buiten.

Afbeelding 36. Voorbeelduitwerking van Het Gehucht

De Bosbuurt In aansluiting op het bestaande bos wordt nieuw bos aangeplant met daarin een Bosbuurt. Door de kracht van het bos is er best veel vrijheid in de sfeer van de Bosbuurt. Doordat de Bosbuurt omlijst wordt door een robuuste bosrand geeft dit een sterke samenhang in de buurt, immers het bos/de bosrand is hierdoor altijd zichtbaar. Daarom zijn de ordeningsprincipes voor wat betreft de woningen wat vrijer dan in de andere buurten. Wat wel belangrijk is, is dat de ‘bosvloer’ tot aan de gevel van de woningen loopt. Net als in de andere buurten in Veghels Buiten zijn de woningen afgedekt met een schuine kap. Zo sluiten we aan op de beeldtaal van Veghels Buiten.

Algemene Regels

Aan de noordzijde van de Bosbuurt ligt een baken. Dit is een ensemble dat in hoogte refereert naar de hoogte van de bomen, of er wellicht net bovenkomt. Als een brandtoren die het bos bewaakt.

Afbeelding 37. Voorbeelduitwerking van De Bosbuurt

38

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

Bakens Op een aantal plekken in Veghels Buiten Noordoost liggen bakens. Dit zijn hogere gebouwen die op strategische plekken liggen en de oriëntatie in dit gebied ondersteunen. De bakens zijn steeds onderdeel van specifieke buurten. Hun uitstraling sluit aan op het thema van die buurt: de Kloosterbuurt, de Bosbuurt en het Buitenhof. De bakens zo gepositioneerd dat ze een oriëntatiepunt zijn in Veghels Buiten Noordoost. Om ook echt als baken te functioneren moeten de gebouwen een zekere massa hebben die onderscheidend is ten opzichte van de gemiddelde woning in Veghels Buiten. Dit hoeft niet per definitie een hoogteaccent te zijn maar kan net zozeer in de lengte of breedte zijn. Hoger bouwen is geen streven in Veghels Buiten, want ervaring leert dat hoger vaak ook breder betekent, waardoor de volumes vaak dusdanig massief worden dat ze niet meer aansluiten op het kleinschalige karakter van het landschap en de buurten in Veghels Buiten. Hoger kan, is ook op sommige plekken gewenst, maar wel als de slankheid van het hoogteaccent geborgd wordt.

Afbeelding 38. Locatie Bakens

Algemene Regels

Entreeschuur en vrijliggende kavels Naast de 5 buurttypes kennen we in Veghels Buiten Noordoost een tweetal afwijkende concentraties van bebouwing die niet onder deze buurttypologieën vallen, namelijk: De entreeschuur met achterliggend erf nabij de aantakking van het Lint op de Udenseweg 4 kavels ten behoeve van vrijstaande woningen aan het zandpad van het Broek en een het fietspad dat Veghels Buiten Noordoost doorkruist

Afbeelding 39. Locatie Entreeschuur en vrijliggende kavels

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

39

4.3 Generieke regels aangaande de buurtopzet In deze paragraaf worden de generieke regels beschreven die betrekking hebben op de buurtopzet. In de tabel hieronder is de essentie van de buurtopzet uitgedrukt in regels. Aanvullend op de tabel worden deze regels nader toegelicht in tekst en beeld. Met het oog op de vindbaarheid correspondeert de nummering in de tabel met de nummering in de tekstuele toelichting. De tabel is opgebouwd in een volgordelijkheid die aansluit op de unieke opzet van Veghels Buiten. Daarom wordt eerst de relatie van de buurt met het landschap beschreven en daarna pas de opzet van de buurt zelf. Daarna volgt de positionering van de gebouwen, de entrees en oriëntatie van de buurten en de woningtypologie. Beeldkwaliteitscriteria

Toelichting regel

Van concept naar uitwerking: Buurtopzet 4.3.1 Verbinding met het landschap Groene Rand

• Elke buurt wordt omzoomd door een robuuste Groene Rand bestaande uit een zaksloot (greppel) met bomen. • Uitgangspunt is dat de Groene rand volledig in eigendom is van de gemeente. • Bestaande uit een zaksloot (greppel) met bomen aan de buitenzijde. • Elke Groene Rand is maatwerk. Delen kunnen dichter of opener beplant worden.

De Bakens

• Het baken staat met de ‘voeten in het groen’. Het landschap loopt rondom door tot aan de gevel. Uitzondering vormt het hart van het Gehucht, dat typeren we ook als baken.

4.3.2 Stedenbouwkundige opzet • Hiervoor zijn geen algemene regels van toepassing, behalve het principe ‘groen tenzij’. 4.3.3 Positionering bebouwing Bebouwing in de zijtuin

• Aanbouwen en bijgebouwen liggen achter de voorgevelrooilijn. • Standaard op minimaal 1 meter achter de voorgevelrooilijn. • Op hoeken op minimaal 3 meter achter de voorgevelrooilijn.

Bijgebouwen grenzend aan openbare ruimte

• Staan op minimaal 1 meter uit de bouwperceelgrens.

Bijgebouwen grenzend aan tussenen achterpaden

• Staan op minimaal 30 cm uit de bouwperceelgrens.

Bebouwing aan de landschapszijde

• Bouwpercelen grenzend aan het landschap houden altijd 1 meter vrij van bebouwing en hoge (bebouwde) erfafscheidingen.

4.3.4 Entrees en oriëntatie Toegankelijkheid voor auto’s

• Het Lint voorziet in de hoofdautoontsluiting. • Binnen de buurten worden de verkeersbewegingen zo veel mogelijk beperkt.

Informele toegangen tot het landschap voor langzaam verkeer

• Elke woonbuurt takt op informele wijze aan op het omliggende landschap. Veelal door middel van een plank over de sloot. • Aantakkingen gebeuren collectief. Het is niet toegestaan om vanuit je eigen tuin een plank over de sloot te leggen. • Per buurt wordt altijd op minimaal 1 plek aangehaakt op het routenetwerk van de Groene Mal. Bij de grotere buurten dient dit om meerdere plekken te gebeuren.

Toegankelijkheid voor calamiteiten

• Er dient rekening gehouden te worden met de toegankelijkheid voor calamiteiten.

4.3.5 Woningtypologie

Algemene Regels

Toekomstbestendig bouwen

• Woningen kunnen in de toekomst eenvoudig aangepast worden op basis van wisselend gebruik en actuele behoefte. • Overwegend grondgebonden woningen van 1 of 2 bouwlagen met kap. Afgewisseld met bijzondere woningtypen en woonvormen. • Op enkele plekken is meer hoogte en/of volume gewenst, bijvoorbeeld ter plaatse van de Bakens. Deze plekken lenen zich voor gestapelde woningen.

Tabel 1. Algemene regels: Buurtopzet.

40

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

4.3.1

Verbinding met het landschap

Groene Rand De buurten in Veghels Buiten Noordoost liggen stevig verankerd in het landschap, elke buurt op zijn eigen manier. Maar elke buurt wordt omzoomd door een robuuste Groene Rand, wat zorgt voor een zachte overgang van buurt naar landschap. Uitgangspunt is dat de Groene Rand volledig in eigendomm is van de gemeente, zodat de buffer tussen rood en groen gegarandeerd blijft. Hij bestaat uit een zaksloot (greppel met bomen aan de buitenzijde, de landschapszijde). Onderhoud van de Groene Rand gebeurt via de buitenzijde. Elke Groene Rand is maatwerk. Delen kunnen dichter of opener beplant worden. Zo is er extra aandacht voor de beplantingskeuze bij buurten die dichter op elkaar liggen. Hier kan gewerkt worden met onderbegroeiing. Op deze kwetsbaardere plekken wordt de beplanting steviger aangezet. Met het oog op biodiversiteit is een menging van soorten gewenst. Afbeelding 40. Principe van de Groene Rand.

Algemene Regels

Afbeelding 41. Voorbeeld van een Groene Rand.

Kwaliteitshandboek Veghels Buiten Noordoost

41

De Bakens Het Baken staat met de ‘voeten in het groen’ wat wil zeggen dat het groen, het landschap, rondom doorloopt tot aan de gevel van het gebouw. Het Baken die het dorpshart vormt staat als enige niet met de voeten in het groen.