1. Bomenbeleid 2020-2030 (Herijking 2026)
Tekst van het document
Bomenbeleid gemeente Meierijstad 2 Colofon Bomenbeleid gemeente Meierijstad 2020-2030 (Herijking 2026) Gemeente Meierijstad Stadhuisplein 1 5461 KN Veghel Vastgesteld door de gemeenteraad op: 8 april 2020 Herijking door gemeenteraad vastgesteld op: 17 december 2026 3 Samenvatting Inleiding Bomen zijn een belangrijk onderdeel van de groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving van Meierijstad. Ze dragen bij aan de ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit, gezondheid en leefbaarheid. Met het geactualiseerde bomenbeleid geven we richting aan de bescherming, het beheer en de ontwikkeling van bomen, passend bij de ambities uit de Toekomstvisie en andere gemeentelijke beleidskaders. Het beleid heeft een looptijd tot 2030 en geldt voor gemeentelijke en particuliere bomen en kleinschalige landschapselementen, met uitzondering van bossen. Omdat bomen langzaam groeien en ontwikkelen, vraagt het beleid om een langetermijnvisie en vooruitziende aanpak. De actualisatie in 2026 is gebaseerd op praktijkervaringen, nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen, gewijzigde wet- en regelgeving en veranderende ruimtelijke opgaven. Daarbij houden we rekening met ontwikkelingen zoals de Omgevingswet en de Europese Natuurherstelverordening, die mogelijk leiden tot verdere aanscherping van bescherming en uitbreiding van het bomenareaal. Uitgangspunten Bomen hebben grote waarde voor Meierijstad.
Ze dragen bij aan de ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, sociale samenhang, cultuurhistorie en economie. Het bomenbestand van Meierijstad bestaat uit circa 130.000 individueel geregistreerde bomen, met een grote diversiteit aan soorten. Door planmatig beheer, regelmatige inspecties en toepassing van het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen houden we de kwaliteit, veiligheid en vitaliteit van het bomenbestand op peil. Ook borgen we hiermee de wettelijke zorgplicht. Het bomenbeleid houdt rekening met actuele ontwikkelingen en uitdagingen, welke vragen om toekomstgericht beheer, voldoende groeiruimte voor bomen en een integrale afweging bij ruimtelijke ontwikkelingen. De Europese Natuurherstelverordening vraagt daarnaast om het behouden en versterken van groen en boomkroonbedekking en het verbeteren van biodiversiteit. Meierijstad volgt deze ontwikkelingen en vertaalt nieuwe verplichtingen waar nodig naar het gemeentelijk beleid. Bij de actualisatie van het bomenbeleid zijn ervaringen uit de uitvoering van de afgelopen jaren, nieuwe inzichten en ontwikkelingen meegenomen. Daarnaast is afgestemd met het Platform Natuur en Landschap Meierijstad om de waarde van bomen voor natuur, landschap en de leefomgeving verder te borgen.
De belangrijkste uitgangspunten blijven: de juiste boom op de juiste plek, ruimte voor duurzame groei, behoud van kwaliteit en samen met inwoners werken aan een groene gemeente. Visie van Meierijstad Meierijstad wil een groene gemeente zijn met gezonde, diverse en toekomstbestendige bomen die bijdragen aan een prettige leefomgeving, biodiversiteit, klimaatadaptatie en de ruimtelijke kwaliteit. Bomen worden veilig, duurzaam en doelmatig beheerd, waarbij overlast zoveel mogelijk wordt voorkomen en inwoners worden meegenomen in keuzes over de openbare ruimte. De visie is uitgewerkt in vijf thema’s: groene gemeente, kwaliteit en duurzaamheid, prettige leefomgeving, klimaat- en toekomstbestendig en meer biodiversiteit en samen met inwoners. Boombescherming We behouden, beschermen, ontwikkelen en waar nodig vernieuwen ons bomenbestand en de bomenstructuur. Hiervoor werken we met een juridisch beschermingsstelsel, duidelijke uitvoeringsregels en afspraken voor ruimtelijke ontwikkelingen. De bescherming van bomen is gebaseerd op verschillende boomcategorieën, waarbij de waarde en beschermingsgraad van bomen wordt bepaald. Monumentale, waardevolle en toekomstbomen en belangrijke groenstructuren krijgen de hoogste bescherming via de Groene Kaart en de Bomenverordening.
Voor beschermde bomen geldt een kapverbod en kan alleen onder strikte voorwaarden een omgevingsvergunning worden verleend. Bij werkzaamheden rondom bomen worden beschermingsmaatregelen toegepast volgens het Handboek Bomen. Door tijdige inventarisatie, boom effect analyses (BEA’s), boombeschermingsplannen en toezicht wordt schade aan bomen zoveel mogelijk voorkomen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen staat het behoud van bestaande bomen centraal. Nieuwe plannen moeten bestaande bomen vroegtijdig in beeld brengen en waar mogelijk inpassen. 4 Inrichting voor bomen In Meierijstad streven we naar gezonde, toekomstbestendige bomen door bij de inrichting te werken volgens het principe “de juiste boom op de juiste plek, met de juiste groeiplaats en het juiste beheer”. Een goede voorbereiding en integrale afweging bij ontwerp en inrichting zorgen voor bomen die langer meegaan, minder overlast veroorzaken, lagere beheerkosten hebben en meer bijdragen aan klimaat, biodiversiteit en leefkwaliteit. Bij nieuwe ontwikkelingen, reconstructies en herinrichtingen wordt vanaf de ontwerpfase rekening gehouden met bomen. Het uitgangspunt is kwaliteit boven kwantiteit: bomen krijgen voldoende ruimte om uit te groeien, waarbij wordt ingezet op duurzame groeiplaatsen, diversiteit en klimaatbestendige soorten. De benodigde groeiplaats wordt afgestemd op de gewenste levensduur en functie van de boom.
Bij de soortkeuze wordt ingezet op een divers bomenbestand dat aansluit bij de omgeving. In de kernen ligt de nadruk op klimaatadaptatie, biodiversiteit en het verminderen van hittestress. In het buitengebied wordt aangesloten bij landschappelijke en inheemse waarden. Vormbomen worden terughoudend toegepast vanwege de beperkte bijdrage aan biodiversiteit en het hogere beheer. Het uitgangspunt bij groeiplaatsen is “open groeiplaats, tenzij”. Bomen krijgen zoveel mogelijk ruimte in de bodem en worden niet onnodig ingesloten door verharding. Overlast en hinder bij bomen Meldingen van overlast nemen we serieus en per situatie beoordelen we welke maatregelen mogelijk en wenselijk zijn. Hierbij maken we een zorgvuldige afweging tussen het individuele belang van de inwoner en het algemene belang van het behoud van bomen. We zijn terughoudend met het kappen van bomen en zetten in op het voorkomen van hinder door een goede inrichting van de openbare ruimte, passende boomsoortenkeuze en planmatig onderhoud. Natuurlijke eigenschappen van bomen beschouwen we als normale lasten die horen bij de aanwezigheid van bomen en zijn geen reden voor kap. Alleen wanneer overlast niet kan worden opgelost of beperkt, kan verwijdering of vervanging van een boom in beeld komen.
Wanneer sprake is van uitzonderlijk grote overlast wordt een objectieve beoordelingssystematiek toegepast, waarbij zowel de waarde van de boom als de mate en context van de overlast worden meegewogen. Via een beoordelingskader en een integrale afweging wordt bepaald of sprake is van disproportionele overlast en welke maatregel passend is. Het uitgangspunt blijft dat iedere situatie afzonderlijk wordt beoordeeld. Een besluit om in een specifieke situatie een boom te verwijderen, vormt geen precedent voor andere bomen of vergelijkbare meldingen. Beheer en onderhoud Het boombeheer in gemeente Meierijstad is gericht op het waarborgen van veiligheid en het behouden van de waarde van bomen. Via planmatig beheer worden bomen minimaal eens per drie jaar geïnspecteerd en worden, waar nodig, maatregelen uitgevoerd. Boomvervanging vindt plaats wanneer bomen niet meer veilig, gezond of duurzaam te behouden zijn. Dit kan gaan om individuele vervanging, groepsgewijze vervanging of vervanging in combinatie met andere ruimtelijke projecten. Bij alle vervangingen streven we naar behoud of verbetering van de waarde, structuur en diversiteit van het bomenbestand. Bij het beheer houden we rekening met het uitgangspunt ‘schoon, heel en veilig’. Dode of sterk verzwakte bomen kunnen wanneer de veiligheid dit toelaat, worden behouden als eco-boom.
Hiermee blijft ecologische waarde behouden en worden leefgebieden gecreëerd voor onder andere vogels, insecten, vleermuizen en schimmels. Ziekten en plagen worden zoveel mogelijk voorkomen door preventief beheer en het vergroten van de biodiversiteit en genetische variatie binnen het bomenbestand. Wanneer bestrijding nodig is, passen we maatwerk toe op basis van de risico’s en de impact op de boom en omgeving. Voor de eikenprocessierups werken we volgens de actuele landelijke leidraad. Daarnaast zetten we in op het verminderen van de plaagdruk door meer variatie in het bomenbestand en het stimuleren van natuurlijke vijanden, zoals insecten en vogels. Participatie bij bomen We vinden het belangrijk dat inwoners betrokken worden bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte, waaronder gemeentelijke bomen. Participatie geven we vorm volgens de Participatienota en is afhankelijk van de situatie. 5 Bij nieuwe projecten met bomen betrekken we omwonenden bij de planvorming om draagvlak te vergroten en toekomstige hinder te voorkomen. Hierbij stellen we duidelijke randvoorwaarden, zodat voldoende groen wordt gerealiseerd en de juiste boom op de juiste plek wordt gekozen. De gemeente houdt hierbij de regie vanuit haar maatschappelijke verantwoordelijkheid en deskundigheid.
Goede communicatie over bomen, beheerwerkzaamheden en gemaakte keuzes is essentieel om begrip en draagvlak te vergroten. Daarom communiceren we jaarlijks over terugkerende werkzaamheden en brengen we de positieve waarde van bomen onder de aandacht. Uitvoering en financiën In deze actualisatie van het bomenbeleid zijn de oorspronkelijke acties uit het vastgestelde beleid overgenomen. Per actie is een update opgenomen van de huidige status, waarbij wordt aangegeven welke acties zijn uitgevoerd, welke nog in uitvoering zijn en welke acties zijn aangepast of komen te vervallen door gewijzigde inzichten of ontwikkelingen. De meeste acties zijn afgerond of een continu proces. 6 Inhoudsopgave SAMENVATTING .............................................................................................................................................................3 1. INLEIDING .............................................................................................................................................................7 2. UITGANGSPUNTEN .............................................................................................................................................8 3. VISIE MEIERIJSTAD ...........................................................................................................................................15 4.
BOOMBESCHERMING .......................................................................................................................................19 5. INRICHTING VOOR BOMEN ..............................................................................................................................27 6. OVERLAST EN HINDER BIJ BOMEN ................................................................................................................31 7. BEHEER EN ONDERHOUD ...............................................................................................................................34 8. PARTICIPATIE BIJ BOMEN ...............................................................................................................................39 9. UITVOERING EN FINANCIËN ............................................................................................................................41 10. GERAADPLEEGDE BRONNEN .........................................................................................................................46
7 1. Inleiding 1.1. Aanleiding In de Toekomstvisie zijn duidelijke ambities vastgelegd voor de kwaliteit van de leefomgeving. De openbare ruimte moet aangenaam, schoon, goed onderhouden, veilig en groen zijn. Daarnaast zetten we in op een gezonde, klimaatbestendige en duurzame leefomgeving waarin natuur, landschap en biodiversiteit worden versterkt. Bomen spelen hierin een sleutelrol. Als meest beeldbepalende en duurzame groene element leveren zij een belangrijke bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit, gezondheid, biodiversiteit, klimaatadaptatie en leefbaarheid van de gemeente. Om die ambities waar te maken, stelde de gemeenteraad in 2020 het Bomenbeleid vast, waarin opgenomen staat hoe we met bomen in de gemeente omgaan. Sindsdien zijn waardevolle ervaringen opgedaan in de uitvoering van het beleid en zijn de maatschappelijke opgaven verder toegenomen. Klimaatverandering zorgt voor meer perioden van hitte, droogte en extreme neerslag, terwijl tegelijkertijd het belang van biodiversiteit, vergroening en een gezonde leefomgeving steeds nadrukkelijker wordt onderkend. Ook ontwikkelingen in wet- en regelgeving, waaronder de invoering van de Omgevingswet, vragen om een actualisatie van het bestaande beleid. Met deze actualisatie van het bomenbeleid geven we richting aan de manier waarop bomen de komende jaren worden beschermd, beheerd en ontwikkeld.
Het beleid sluit aan bij de ambities uit de Toekomstvisie en biedt handvatten voor ruimtelijke ontwikkelingen, beheer en investeringen in de openbare ruimte. Daarmee draagt het bij aan een toekomstbestendige, klimaatadaptieve en groene gemeente, waarin bomen niet alleen worden behouden waar dat mogelijk is, maar ook bewust worden ingezet om de leefomgeving voor huidige en toekomstige generaties te versterken. 1.2. Doelstelling Het bomenbeleid van Meierijstad is opgesteld met de volgende doelen: • We behouden, beschermen en versterken bestaande waardevolle boomstructuren en solitaire bomen door deze op te nemen op de Groene Kaart en duidelijke voorwaarden te scheppen hoe met bomen in het algemeen om te gaan bij ruimtelijke ontwikkelingen en kapaanvragen. • We ontwikkelen en implementeren een uniforme werkwijze voor het beheer van en de inrichting met bomen, waarmee we de processen van besluitvorming, interne afstemming, en uitvoering optimaliseren. • Ons bomenbestand, de wijze van beheren en nieuwe inrichting draagt positief bij aan biodiversiteit en is klimaat robuust. 1.3. Tijdsspanne en reikwijdte Bomen en structuren ontwikkelen kost tijd. Bomen ontwikkelen traag en daarom ontstaat het streefbeeld pas op een later moment. Het werken met bomen vraagt dus een vooruitziende blik. Dit bomenbeleid schetst een visie op en voor het bomenbestand op langer termijn.
De looptijd van het bomenbeleid bedraagt 10 jaar en loopt van 2020 tot 2030. Het bomenbeleid betreft gemeentelijke en particuliere bomen, met de uitzondering op bossen. Voor de bossen geldt een ander beleid en andere aanpak. Het gaat dus over alle bomen in straten, plantsoenen, parken, tuinen, etc. Ook de kleinschalige landschapselementen zoals houtsingels, bosjes en losse hagen worden meegenomen. 1.4. Werkwijze Het bomenbeleid van Meierijstad uit 2020 is destijds tot stand gekomen op basis van brede input: vanuit verschillende gemeentelijke disciplines, bestaande beleidskaders en participatie met inwoners en organisaties. In 2026 is het beleid geactualiseerd op basis van de huidige maatschappelijke inzichten, wijzigingen in wet- en regelgeving, praktijkervaringen en veranderende ruimtelijke opgaven. Omdat tijdens deze actualisatie de nieuwe Europese Natuurherstelwet wel van kracht is (sinds 2024) maar de verwachtingen nog te onduidelijk zijn voor Nederlandse gemeenten, wordt gedurende de looptijd van de geactualiseerde versie van dit bomenbeleid verwacht dat in meer of mindere mate aanscherping van de beschermingsregels en verdere uitbreiding van bomenareaal nodig is. 8 2. Uitgangspunten 2.1 Waarden van bomen Ruimtelijke waarden Bomen bepalen het landschappelijke karakter in het buitengebied van Meierijstad en in kernen het karakter van straten en centra.
Ze versterken landschappelijke structuren, markeren zichtlijnen en verhogen de ruimtelijke kwaliteit en herkenbaarheid van de omgeving. Ecologische waarden Bomen leveren een bijdrage aan de biodiversiteit. Ze bieden voedsel, nestgelegenheid en schuilplaatsen voor vogels, insecten, vleermuizen en andere dieren. Daarnaast verbeteren ze de bodemkwaliteit en ondersteunen ze natuurlijke kringlopen zoals die van water en nutriënten. Klimaat- en milieutechnische waarden Beknopt zien we het volgende gebeuren op het gebied van klimaat: • Toename van gemiddelde temperatuur, meer zon, hitte en toename van droge periodes • Nattere winters en toename van extreme buien door het jaar heen; We passen de buitenruimte en het groen aan om met de gevolgen van klimaatverandering om te gaan. Dat noemen we klimaatadaptatie. Bomen spelen een belangrijke rol in klimaatadaptatie. Ze bufferen regenwater, zorgen voor betere infiltratie van regenwater met wortels, helpen extreme hitte te verminderen in onze bebouwde gebieden door schaduw en verdamping, filteren fijnstof en verontreinigende stoffen uit de lucht en leggen CO₂ vast. Sociale en gezondheidswaarden Bomen maken de leefomgeving aantrekkelijker en gezonder. Ze brengen sfeer, kleur en geur, en laten mensen de seizoenen intenser beleven. Mensen voelen zich prettiger in een groene omgeving.
Het nodigt uit tot spelen en bewegen, het stimuleert sociaal contact en draagt bij aan mentale gezondheid en ontspanning. In wijken met veel bomen ervaren bewoners minder stress en voelen ze zich veiliger en gezonder. Cultuurhistorische waarden Bomen kunnen cultuurhistorische waarde hebben wanneer ze kenmerkend zijn voor de geschiedenis van een gebied. Zo zijn het populierenlandschap en oude lanen en houtwallen in agrarisch gebied typerend voor Meierijstad vanuit zowel cultuurhistorisch als landschappelijk perspectief. Belangrijke structuren in het landschap die deze waarde weerspiegelen, benoemen we als cultuurhistorische structuren. Bomen hebben een historische waarde omdat ze onderdeel uitmaken van een monument, geplant worden ter herinnering aan of tijdens een belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis of passen bij een gebruik of nut van vroeger. Denk bijvoorbeeld aan oude lindebomen die voor schaduw dienden bij vroegere boerderijen, het bestaan van het pootrecht op sommige percelen, bomen op dorpspleinen als verzamelpunt voor viering, rechtspraak en/of boodschappen van de omroeper en herdenkingsbomen en oude bomen bij kerken en begraafplaatsen. Langs verschillende wegen in met name het buitengebied staan in de berm bomen met pootrecht.
Pootrecht (voorpoot en overpoot) is in de 15e eeuw ontstaan, toen de toenmalige hertog van Brabant aan grondeigenaren, vaak arme boeren, het recht gaf om in de wegberm houtgewassen aan te planten in zogenaamde pootstroken. De populier is een bekende soort die gebruikt werd voor pootrecht. Dit kwam omdat de populier een snelgroeiende boom is, die een goede houtkwaliteit heeft. Dit leverde het dynamische populierenlandschap op. De laatste decennia is er minder belang bij de opbrengst van het hout afkomstig van populieren. Hierdoor is de aanplant van jonge populieren in de bermen door derden met pootrecht in aantal afgenomen. Ook leveren populieren overlast door wortelopdruk op locaties waar in de 9 groeiplaats onvoldoende rekening met de boom is gehouden. De populieren verdwijnen hierdoor op plekken uit het landschap en daarmee dreigt ook het kenmerkende populierenlandschap in Meierijstad verloren te gaan. Pootrechten zijn perceel gebonden, de eigenaar van het aanliggende perceel heeft ook het pootrecht. Dit recht gaat automatisch over op een nieuwe eigenaar. Dit levert nog wel eens onduidelijkheden op over eigenaarschap, rechten en plichten en aansprakelijkheden bij de bomen. Dit kan leiden tot problemen bij onderhoud, verkeersveiligheid, en onderhoud aan wegen, kabels en leidingen.
Ook kunnen bomen die vallen onder pootrecht een beschermde status hebben middels de bomenverordening en de Groene kaart. In Meierijstad hebben we goed in beeld waar het pootrecht zich bevindt. Dit is allemaal weergeven op een kaart. We respecteren als gemeente het pootrecht dat onze inwoners hebben. Als men geen gebruik meer maakt het pootrecht, kunnen we de eigenaar aanschrijven met de vraag of hij bomen wil gaan planten. Is de eigenaar dat niet van plan, kunnen we dat zelf uitvoeren in onze berm. Dit moet dan wel goed vastgelegd worden. We voeren een passief beleid ten aanzien van de overname van pootrechten. Dit betekent dat pootrechten uitsluitend worden overgenomen wanneer de pootrechthouder hiervoor zelf een verzoek indient. Bij een verzoek tot overname beoordeelt de gemeente of de betreffende bomen en het pootrecht in aanmerking komen voor overdracht. Voor overname gelden de volgende voorwaarden: • de bomen verkeren in een goede staat van onderhoud; • de bomen hebben een aanvaardbaar boombeeld en vervullen hun functie in het landschap of straatbeeld; • de bomen hebben een redelijke resterende levensverwachting, waarbij we als richtlijn een minimale restlevensduur van vijf jaar hanteren; • er is geen sprake van economisch gewin of financieel voordeel voor de pootrechthouder als aanleiding voor de overdracht.
Indien aan deze voorwaarden wordt voldaan, neemt de gemeente de kosten voor de benodigde wijziging van de kadastrale registratie voor haar rekening. Voor de overname van het pootrecht of de aanwezige bomen wordt geen aanvullende vergoeding verstrekt. Wanneer een verzoek tot overdracht direct verband houdt met een particulier economisch belang, zoals een voorgenomen functiewijziging of ruimtelijke ontwikkeling van een aangrenzend perceel, is overname door de gemeente niet vanzelfsprekend. In dergelijke gevallen komen de kosten die samenhangen met het beëindigen of overdragen van het pootrecht volledig voor rekening van de pootrechthouder, tenzij het college anders besluit.
10 We merken dat bij projecten zoals bijvoorbeeld bij wegrenovaties het wenselijk kan zijn, om direct te onderzoeken of het pootrecht overgekocht kan worden zodat de weg, inclusief wegbermen en bomen in één keer een goede renovatie krijgen. Dit is echter afhankelijk van de boomsoort, kwaliteit bomen, leeftijd, standplaats, de eventuele bescherming die op de bomen rust, type wegrenovatie en kabels en leidingen. Bij deze projecten is het afkopen van pootrecht maatwerk en moet het altijd worden afgestemd met een groenbeleidsmedewerker of groenbeheerder en de inwoner met pootrecht. Economische waarden De bovenstaande effecten zijn voornamelijk de natuurlijke effecten van bomen in de leefomgeving van mens en dier. Naast deze waarden leveren bomen ook aantoonbare economische baten op. Zo blijkt dat de aanwezigheid van kwalitatief groen, zoals bomenlanen, parken en plantsoenen, een positieve invloed heeft op de waarde van woningen en vastgoed. Daarnaast draagt een aantrekkelijke groene leefomgeving bij aan een gunstig vestigings- en investeringsklimaat voor bedrijven en organisaties. Bomen vormen daarmee niet alleen een belangrijke investering in de kwaliteit van de leefomgeving, maar ook in de economische aantrekkelijkheid van een gebied. (Wageningen University & Research, 2018) De boom op zich kent ook een economische waarde.
Die is te benaderen als waarde van het hout als grondstof, maar ook als waarde van een stuk eigendom dat groeit door investering en onderhoud. 2.2 Stand van zaken, ontwikkelingen en uitdagingen Bomen van Meierijstad Bomenareaal In Meierijstad hebben we 130.000 bomen individueel in beeld. Dit is inclusief de circa 13.500 bomen met pootrecht 1 waar de gemeente geen eigenaar van is. Van alle bomen waar de gemeente eigenaar en beheerder van is, staan ongeveer 42.000 bomen binnen de bebouwde kom en ongeveer 76.000 bomen buiten de bebouwde kom. 2 Buiten de bomen die individueel in beheer zijn en in voorgenoemde getallen meegeteld zijn, staan er ook nog veel bomen en andere houtopstanden in houtsingels en bossen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Diversiteit In gemeente Meierijstad komen ruim 400 verschillende boomsoorten en variëteiten 3 voor. Een grote boomdiversiteit is belangrijk want het zorgt voor weerbaarheid tegen ziekten en plagen, bredere klimaatbestendigheid, bredere biodiversiteit en grotere afwisselingen op esthetisch vlak. Vooral met het oog op het veranderende klimaat is een bredere boomdiversiteit van belang, omdat sommige soorten beter tegen de verandering kunnen dan anderen. Kwaliteit De kwaliteit van bomen wordt op twee manieren vastgelegd in een driejaarlijkse visuele (veiligheid)inspectie: 1. De conditie bepalen we met boominspecties op het groeivermogen.
Die is goed, voldoende, onvoldoende, slecht of zeer slecht. Dit betekent niet direct dat een boom weg moet, maar wel dat er iets aan de hand kan zijn. 2. De onderhoudstoestand bepalen we met de snoeibehoefte. Deze kan aanvaard, regulier, achterstallig, verwaarloosd, rooien en overig zijn. Het geeft de benodigde snoei maar ook veiligheid van de boom. We werken hierbij volgens de meest recente versie van het Handboek bomen (Norminstituut Bomen) om eenduidig en op beproefde wijze de kwaliteit van onze bomen te beoordelen. In zowel conditie als onderhoudstoestand is het bomenbestand van Meierijstad goed op orde. Het merendeel van onze bomen is gezond en verkeert in goede onderhoudstoestand. Met de huidige beheermethodiek houden we dit ook op peil. We volgen hiermee de landelijke richtlijn Boomveiligheidsregistratie en voldoen daarmee aan de wettelijke zorgplicht. Huidige wetgeving De huidige wetgeving met betrekking tot bomen in Meierijstad wordt hieronder beknopt uitgelegd en beschreven. 1 Pootrecht houdt in dat grondbezitters het recht hebben om in eigen bezit bomen te planten en te rooien op een stuk grond voor hun eigen perceel. Dit betekent veelal de gemeentelijke berm voor de weg, woning of perceel. 2 Cijfers van augustus 2025 3Variëteiten zijn bomen van dezelfde soort, maar vormen weer een ondersoort die afwijken in vorm, blad en dergelijke.
11 Zorgplicht De zorgplicht gaat over de zorgvuldigheid waarmee de gemeente haar bomen beheert. Het is een wettelijke inspanningsverplichting die erop neer komt dat de gemeente datgene moet doen voor de bomen wat redelijkerwijs van haar verwacht mag worden en dit op een bepaalde wijze moet organiseren met het oog op veiligheid. Worde de zorgplicht naar behoren vervuld dan is er geen aansprakelijkheid bij onverhoopte gevallen van schade en letsel. Er zijn 3 vormen van zorgplicht voor bomen: • Algemene zorgplicht: regulier en regelmatig onderhoud van bomen (controleren en snoeien); • Verhoogde zorgplicht: verhoogd risico dus meer regelmatig controleren en (mogelijk) extra maatregelen; • Onderzoeksplicht: na controle, bij potentieel gevaar moet extra onderzoek uitgevoerd worden om het gevaar te bepalen en zo mogelijk vervolgmaatregelen te nemen. Meierijstad voldoet hieraan met planmatig en cyclisch boombeheer, gebaseerd op driejaarlijkse inspecties. Omgevingswet en Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) De wet natuurbescherming is per 1 januari 2024 vervangen door de omgevingswet en Bal, en heeft in relatie tot dit beleidsstuk als doel het in stand houden van het totale areaal aan bos en bomen en de natuurwaarden in Nederland. Hierbij geldt een meldings- en herplantplicht. Er zijn een aantal uitzondering op de meldingsplicht, deze zijn te vinden via de website van de provincie.
In veel van deze uitzonderingsgevallen is de gemeente het bevoegd gezag en geldt de Bomenverordening. Dit betreffen bijvoorbeeld de cultuurhistorische houtopstanden buiten de kom en de houtopstanden die opgenomen zijn in de Bomenverordening Meierijstad (Bvo). Bomenverordening gemeente Meierijstad (Bvo) In de Bvo staan de regels voor de bescherming van bomen. De Bvo beschrijft welke houtopstanden beschermd zijn en waarvoor dus een omgevingsvergunning voor moet worden aangevraagd bij kap. De beschermde houtopstanden staan op de Groene Kaart van Meierijstad. Ook staan in de Bvo regels voor herplant, instandhouding, aanvraag omgevingsvergunning, ziektebestrijding, strafbepaling, toezicht en handhaving. Europese Natuurherstelwet De Europese Natuurherstelwet is een verordening die de EU-lidstaten verplicht om alle ecosystemen die herstel nodig hebben te herstellen. Dit heeft als hoofddoel het tegengaan van het verlies van biodiversiteit en het aanpakken van de klimaatverandering. Alle lidstaten, dus ook Nederland, moeten nationale herstelplannen opstellen om te bepalen hoe ze de doelstellingen van de wet gaan behalen. Het concept van het Nederlandse Nationale herstelplan moet in september 2026 ingediend zijn bij de EU. In relatie tot dit bomenbeleid zijn de volgende aspecten van de wet relevant: 1.
Bomen in stedelijke ecosystemen Het doel is behoud van boomkroonoppervlak en oppervlakte groen/blauwe ruimte. De wet stelt tot doel het nettoverlies van groene ruimte en boomkroonbedekking in steden en dorpen tegen te gaan. Vanaf 2024 tot 2030 mag er geen verlies zijn. Vanaf 2030 moet het oppervlak boomkroonbedekking en groen/blauwe ruimte zelfs toenemen tot een bevredigend niveau (wat nog onbekend is). Dit betekent in elk geval dat er een balans moet zijn tussen kap en heraanplant. Het lastige punt in het geval van kap en herplant is dat een boom lang groeitijd en zorg nodig heeft om weer een gelijk boomkroomoppervlak te bereiken en dat het toekomstperspectief niet meeweegt. 2. Bomen in bossen, agrarische- natuurgebieden De wet stelt tot doel om maatregelen te nemen voor het herstel van bossen. Hierbij hoort het aanplanten van nieuwe bomen, maar ook de revitalisering van bestaande bossen. Hierbij wordt ingezet op het vergroten van de verscheidenheid aan boomsoorten en het verbeteren van de bodemkwaliteit, wat de veerkracht van bossen tegen ziekten en klimaatverandering versterkt. Binnen het bredere herstelkader van de wet wordt ook de Bossenstrategie van de EU aangehaald, waarin de aanplant van minimaal drie miljard extra bomen in Europa tegen 2030 als doel is opgenomen.
In het agrarisch gebied kan winst behaald worden met bomen door daarbinnen landschapselementen toe te passen zoals bijvoorbeeld hakwallen en knotbomen. 3. Bescherming en bevordering van bestuivende insecten 12 De natuurherstelwet stelt lidstaten verplicht de achteruitgang van bestuiverpopulaties te keren voor 2030 en daarna een toenemende trend te realiseren totdat een bevredigend niveau bereikt is. Om dat te volgen is regelmatige monitoring voor nodig. Dit is relevant in alle ecosystemen zowel in de bebouwde kom als daarbuiten. Met onder andere beheer, andere soortkeuzes kan ook met bomen ook bijgedragen worden aan de toename van de populatie bestuivende insecten. Actuele uitdagingen en ontwikkelingen De openbare ruimte is altijd in ontwikkeling. De meest relevante ontwikkelingen voor bomen zijn hieronder beschreven. Klimaatverandering en hittestress4 De KNMI’23-klimaatscenario’s laten zien dat onze zomers warmer en droger worden met vaker periodes van extreme hitte en hevige regenbuien. Dit verhoogt de druk op de leefomgeving en leidt tot problemen als hittestress, droogte en wateroverlast. Door hevige regenbuien valt er meer water in een korte tijd, wat kan leiden tot overstromingen, vooral in verstedelijkte gebieden met beperkte waterinfiltratie. Tegelijkertijd wordt het warmer in Nederland. Dit heeft voornamelijk gevolgen voor wijken met veel verharding en weinig groen.
In deze 'hitte-eilanden' (Urban Heat Islands, UHI) houden gebouwen en bestrating de warmte vast, waardoor het op warme dagen aanzienlijk warmer wordt dan in omliggende groene gebieden. De behoefte aan groene en koele omgevingen zal hierdoor toenemen. Meer bomen en groen zijn belangrijk om deze negatieve effecten tegen te gaan. (KNMI, 2023) (Atlas Leefomgeving, 2020) Binnen Meierijstad is de klimaatverandering overal merkbaar. De toename van hitte is het heel goed merkbaar in de stenige centrumgebieden en bedrijfsterreinen. Om het groen de hete perioden beter te laten doorstaan worden maatregelen getroffen. De bodem wordt beter droogte bestendig gemaakt door het toepassen van mulch en bokashi en wordt blad bij bomen en beplanting niet meer verwijderd. Ook bij de sortimentskeuze wordt gelet gestuurd op soorten die droogtebestendiger zijn voor plekken waar veel droge omstandigheden verwacht worden. Druk op de (openbare) ruimte Parkeren, afval inzamelen, auto- en fietsverkeer, wandelen, water bergen en spelen zijn allemaal functies die in de openbare ruimte plaatsvinden. Ondergronds speelt dezelfde druk met riolering, gas, elektra en data. Al deze functies concurreren om dezelfde beperkte ruimte. Deze ruimtedruk maakt het een uitdaging om voldoende ruimte te reserveren voor bomen en ander groen.
Bomen hebben niet alleen bovengronds ruimte nodig om te groeien en te ontwikkelen, maar ook ondergronds: Zonder goede groeiplaatsen kunnen bomen hun waarde voor klimaat, biodiversiteit en leefbaarheid niet optimaal vervullen of schade aan de openbare ruimte aanrichten met wortelopdruk. Een zorgvuldige en integrale afweging is daarom nodig bij de inrichting van de openbare ruimte, waarbij bomen als volwaardige ruimtelijke en functionele elementen worden meegenomen, zowel bovengronds als ondergronds. De ontwikkeling van een duurzaam profiel wat integraal wordt afgestemd voor de openbare ruimte met alle ‘bouwstenen’ helpt daarbij. Toenemende aandacht voor de verbetering van biodiversiteit Meierijstad zet actief in op het behoud en de versterking van biodiversiteit in de openbare ruimte. Een biodiversiteitselement waar de gemeente invloed op heeft is gemeentelijk groen in parken, plantsoenen, bermen, watergangen, bomen en bossen. Dit groen heeft een belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit in de gemeente. Het beheer speelt ook een belangrijke rol in de verhoging in van de biodiversiteit. Het is belangrijk om dit groen duurzaam te beheren, in kwaliteit te verbeteren en waar mogelijk in oppervlakte doen toenemen. Daarnaast is het zichtbaar en een visitekaartje voor de gemeente, waarmee we ook het juiste voorbeeld geven.
Data en monitoring Het gebruik van data in de openbare ruimte biedt steeds meer mogelijkheden om beheer en beleid efficiënter en toekomstgericht vorm te geven en te monitoren. Door inzet van geografische informatiesystemen, satellietbeelden en beheerdata krijgen we gedetailleerd inzicht in de leefomgeving. Deze benadering maakt het mogelijk om onderhoud 4 Hittestress is de lichamelijke en mentale belasting die mensen kunnen ervaren bij langdurige blootstelling aan hoge temperaturen, vooral in stedelijke gebieden. 13 beter te plannen, risico’s vroegtijdig te signaleren en ontwikkelingen over langere tijd te monitoren. In het beheer van het bomenbestand biedt dit kansen om groeiplaatsomstandigheden, boomgezondheid en overlastsituaties structureel en objectief te monitoren. Ook wordt het steeds beter mogelijk om met data onderbouwde afwegingen te maken in beleidsontwikkeling en participatieprocessen. Informatiesystemen vergen anderzijds ook onderhoud om de data actueel en betrouwbaar te houden. Het onderhoud van de data is een tijdrovend en continue proces. Aanpak ziekten en plagen Bomen staan onder druk door de ontwikkeling van ziekten en plagen. Zachte winters en langere groeiseizoenen zorgen voor meer verspreiding van verschillende ziektes en plagen.
Tegelijkertijd zorgt een relatief lage diversiteit in het huidige bomenbestand en de verminderde biodiversiteit voor verhoogde kwetsbaarheid. Een ziekte of plaag kan als veel van dezelfde soort bomen is toegepast, makkelijker grote delen van het bomenbestand aantasten. Aantastingen zoals essentaksterfte, Kastanjebloedingsziekte, en overlast door de eikenprocessierups komen vaker voor en hebben aanzienlijke impact op de gezondheid van bomen, de veiligheid in de openbare ruimte en het beheerbudget. Actievere inwoners (participatie) Inwoners nemen steeds meer het initiatief. De gemeente verwacht dan ook steeds meer dat de inwoner eigen verantwoordelijkheid neemt. Het streven van de gemeente is om zoveel mogelijk mensen actief te laten participeren in de samenleving. Voor bomen betekent het twee dingen. Enerzijds hebben steeds meer mensen een mening over de bomen, dit kan zowel positief als negatief zijn. Mensen kunnen de bomen in hun straat zowel plezierig als lastig ervaren. Een duidelijke maatschappelijke trend is de afnemende tolerantie voor overlast in de openbare ruimte. Inwoners ervaren steeds vaker hinder van elementen die voorheen als ‘normaal’ of onvermijdelijk werden beschouwd zoals vallend blad of bloesem. Anderzijds willen de inwoners meer invloed hebben op hun leefomgeving.
Dit betekent dat er bij grotere projecten en renovaties de inwoner een stem moet krijgen in het ontwerpproces. Het is aan de gemeente om dit te begeleiden en te faciliteren. (VNG, 2015) Bij het vervangen of kappen van individuele bomen is in veel gevallen geen uitgebreid participatieproces nodig. Bewoners kunnen zelf informatie opzoeken over bijvoorbeeld kapwerkzaamheden in de gemeente via de algemene kanalen (gemeente website, lokale krant, enz). Europese Green Deal Aspecten als biodiversiteit, klimaatverandering en de roep om te vergroenen worden ook benoemd in de Europese green deal. Vanuit Europa pleit men voor het planten van 2 miljard bomen in Europa om klimaatneutraal te worden. Zo komen er voorstellen om de stedelijke omgeving verder te vergroenen en de biodiversiteit te herstellen. (European Commission, 2019) Ombuigingen vanwege ravijnjaar Om de tekorten in de begrotingen voor de toekomst op te vangen is afgelopen jaar gezocht naar mogelijkheden om te bezuinigen. De ombuigingen die in relatie tot bomen verwerkt zijn in de begroting vanaf 2026, hebben voornamelijk betrekking op het terugbrengen van de frequentie verwijderen van stam- en wortelopschot en het niet schoffelen van boomspiegels in verharding.
Door een keer per drie jaar, in plaats van een keer per jaar, het opschot (jonge takken vanuit de stam of wortel) binnen de bebouwde kom te verwijderen kan je iets grotere snoeiwonden krijgen, maar de verwachting is dat dit geen negatieve impact heeft op de waarde en vitaliteit van de boom. Het niet schoffelen maar maaien/snoeien van de boomspiegels kan zelfs een positieve impact hebben op de waarde en vitaliteit van de bomen. De hoeveelheid klachten en overlast van bomen kan licht toenemen door deze aanpassingen. Huidige beleidsuitgangspunten Huidige beleidsuitgangspunten zijn toegepast om het bomenbeleid op te bouwen en te actualiseren. In dit hoofdstuk wordt beknopt benoemd welke beleidsnotities en -visies opgenomen zijn het bomenbeleid. Toekomstvisie Meierijstad “Meierijstad Tuinstad: een stad gevormd door eigentijdse makers waar geluk voorop staat. Het collectieve geluksgevoel staat voorop in Meierijstad. We staan voor gezondheid en werkgarantie. Welvaart dient welzijn. Dat doen we als tuinstad: stad van kernen, met veel groen en gemeenschapszin. Samen zijn we één geheel met diversiteit. 14 We zijn de eigentijdse makers, we bedenken het én maken het. We zijn innovatief en ondernemend. Dit doen we samen, met onze inwoners, onze ondernemers. Samenleiderschap. We zorgen voor elkaar, we kijken naar elkaar om.
Samen bereiken we meer dan alleen.” ‘’We hebben meer aandacht voor groen en bewegen in de openbare ruimte.” “We streven ernaar om in alle bebouwde kommen de 3-30-300 regel te hanteren: vanuit elk huis zijn drie bomen zichtbaar, 30 % van de directe omgeving rond dat huis is bedekt met boomkronen en binnen 300 meter is een park(je) aanwezig.” ‘’Meierijstad is een aantrekkelijke groene middelgrote landschapsstad’’ Mijlpalen van Meierijstad ‘’De openbare ruimte moet aangenaam, schoon, goed onderhouden en veilig zijn, met voldoende groen.’’ ‘’Groene plekken in de openbare ruimte gebruiken we voor de opvang en infiltratie van regenwater en verhogen daarmee tevens de biodiversiteit en gaan hittestress tegen.’’ Waardevol water in Meierijstad (VGRP+) ‘’We sturen sterker op ruimte voor groen’’ ‘’Samen met de samenleving aan de slag om de openbare ruimte meer te vormen tot natuuroases. Dus het groen dicht bij huis en met oog op biodiversiteit.’’ Duurzaamheidsvisie Meierijstad “Een groene leefomgeving met voldoende biodiversiteit en aandacht voor de juiste boom op de juiste plaats. Meierijstad scoort in de groenindex een 0,4. Het doel is een stijging van 25% tot 0.5 in 2030.” ‘’De gemeente heeft participatie hoog op de agenda staan.
Hiervoor wordt vanuit diverse trajecten ruimte geboden voor het meedenken en meedoen in het beheer van de openbare ruimte.’’ IVOR en IBOR ‘’Voorkomen van kapitaalsvernietiging. Door instandhouding van de kwaliteit in de buitenruimte worden extra en tevens onnodige investeringen voorkomen.’’ Biodiversiteitsbeleid 2022-2030 “Gemeente Meierijstad staat voor een biodiverse omgeving, omdat dit bijdraagt aan het welzijn en de gezondheid van mens, dier en natuur. Ook draagt een biodiverse omgeving bij aan het tegenaan van negatieve effecten van klimaatverandering.” 2.3 Participatieproces We hebben voor het bomenbeleid in 2020 twee participatieprocessen gevolgd. We werkten met een klankbordgroep en met bewonersavonden (boomcafés). Door het gehele participatieproces heen is input geleverd door diverse stakeholders. Het hele participatieproces is gedocumenteerd in het participatiedossier. De kern van het participatieproces is hieronder weergeven. • Ga voor de juiste boom op de juiste plek met een goede groeiplaats zodat bomen goed kunnen groeien. Hiermee voorkom je ook toekomstige overlast en zorg je dat bomen met het juiste idee geplant worden. • Een groene gemeente is een gemeente met veel bomen. Ga zoeken naar plekken om te vergroenen. Maar verkies wel kwaliteit boven kwantiteit. • Een bepaalde mate van overlast moet getolereerd worden, ben zuinig op de bomen.
• Onderneem ook actie wanneer overlast echt te erg is en ga dan ook renoveren. Met oog voor juiste boom juiste plek. • Ga beter communiceren over je bomen en beheer. Draag de waarde uit, maar communiceer ook wat je van plan bent in beheer. Duidelijkheid en goede argumentatie zorgen voor draagvlak. • Bij herinrichting en planontwikkeling zoveel mogelijk bestaande bomen meenemen door deze vroegtijdig in beeld te brengen. • Juiste boom op de juiste plek bij herinrichting of nieuwe ontwikkeling. Waar het kan proberen de bestaande bomen te behouden. Voor de actualisatie van het bomenbeleid zijn de ervaringen van de eerste 5 jaar meegenomen als aanleiding voor de aanpassingen. Vervolgens is met het Platform Natuur en Landschap Meierijstad (waarin natuurbelangenorganisaties vertegenwoordigd zijn) afgestemd op welke vlakken het beleid aangepast wordt. 15 3. Visie Meierijstad Meierijstad wil een groene gemeente zijn, met kwalitatief goede en diverse bomen die bijdragen aan een prettige leefomgeving, duurzaamheid, biodiversiteit en een klimaatbestendige openbare ruimte. De bomen moeten veilig en gezond zijn en worden sober en doelmatig onderhouden. We beperken overlast voor zover dat mogelijk is. Op basis van de bovenstaande visie en de uitgangspunten van het vorige hoofdstuk zijn er vijf thema’s geformuleerd.
Deze thema’s zijn gekoppeld aan een concrete doelstelling met acties waar de gemeente zich de komende vijf jaar voor gaat inzetten. 3.1 Thema’s en doelstellingen Thema 1 Groene gemeente Doelstelling Het bomenbeleid moet bijdragen aan het groene en landelijke karakter dat hoort bij het landschap van Meierijstad. Dit moet behouden, beschermd en versterkt worden waar nodig. Robuuste groenstructuren, groene linten en -wiggen zijn hierin van belang. Concrete acties komende vijf jaar voor dit thema en deze doelstelling - We gaan het beschermingsstelsel en Groene Kaart voor bomen door ontwikkelen. Gericht op de verduidelijking en definitie van de verschillende bescherming categorieën. We werken de Groene Kaart bij naar de stand van zaken 2026 en de nieuwste inzichten. We volgen de ontwikkelingen ten aanzien van de nieuwe Europese Natuurherstelverordening (2024) (en het Nationale Natuurplan dat momenteel nog gemaakt wordt). Daarnaast stellen we de komende jaren, indien noodzakelijk, tussentijds wijziging van de boom gerelateerde kaders voor die noodzakelijk zijn om de verplichtingen vanuit deze wet te kunnen voldoen. - We nemen de kaders en eisen voor bomen op in de gemeente brede LIOR (Leidraad inrichting openbare ruimte) en laten deze toepassen bij in- en uitbreidingen en projecten. - We evalueren en herijken de Bomenverordening en verwerken deze in (relatie met) het Omgevingsplan.
De uitwerking van de doelstelling en acties staan in Hoofdstuk 4: Bomenbescherming. Thema 2 Kwaliteit en duurzaamheid Doelstelling De juiste boom op de juiste plek, met de juiste groeiplaats en het juiste beheer, draagt bij aan een betere kwaliteit van het bomenbestand. Een goede voorbereiding en de juiste afweging voor aanplant en beheer, zorgt voor betere bomen in Meierijstad. Wanneer bomen een goede kwaliteit hebben, zijn ze duurzamer en dragen ze meer bij aan een prettige leefomgeving. Concrete acties komende vijf jaar voor dit thema en deze doelstelling - We blijven ons inzetten voor de juiste boom op de juiste plek met de juiste voorzieningen. - We borgen dit thema in de Leidraad inrichting openbare ruimte van Meierijstad. - We gaan bij inrichting en renovaties voor duurzame kwaliteit in plaats van kwantiteit. o Daarbij focussen we het ontwerp meer op het potentiële kroonvolume in plaats van het aantal bomen. - We realiseren groeiplaatsen volgens de richtlijnen van het Handboek Bomen. - We stellen de minimale omlooptijd van bomen vast. Hieraan koppelen we het groeiplaatsvolume dat nodig is voor de bomen om gezond te groeien waarmee we de kwaliteit van de inrichting borgen. - We borgen dit thema in de LIOR. 16 Thema 3 Prettige leefomgeving Doelstelling Gezonde bomen dragen bij aan een prettige leefomgeving.
Ze floreren, hebben diverse functies en verschillende waarden in de omgeving waar ze staan. We beperken overlast door bij aanplant en met ons beheer waar mogelijk overlast te vormkomen. De overlast die een boom geeft, zoals schaduw, blaadjes, vrucht en beestjes, moet grotendeels ook geaccepteerd worden, omdat het hoort bij een boom. Goede communicatie over overlast en wat wij wel en niet daaraan doen, kan helpen bij het krijgen van begrip en acceptatie en geeft duidelijkheid. Concrete acties komende vijf jaar voor dit thema en deze doelstelling - We zetten ons goed functionerende en planmatige boombeheer met de repeterende cyclus van 3 jaar door en stellen deze op schrift in een groenbeheerplan. - Het boombeheer wordt, met oog voor duurzame in stand houding, sober en doelmatig vormgegeven en er wordt invulling gegeven aan de vastgestelde bezuinigingen. - We stellen in het groenbeheerplan ook een aanpak ziektes en plagen op die aansluit bij de landelijke richtlijnen. - We maken altijd gefundeerde en transparante afwegingen als het gaat over overlast. Thema 4 Klimaat- en toekomstbestendig en meer biodiversiteit Doelstelling Met weloverwogen soortkeuzes, diversiteit en investeringen in de groeiplaats moet het bomenbestand van Meierijstad meer klimaat- en toekomstbestendig worden en meer bijdragen aan biodiversiteit.
We behouden bomen en breiden het areaal bomen uit als het kan en vernieuwen als het moet. Ons bomenbestand wordt meer divers en onze toekomstbomen zijn beter opgewassen tegen veranderingen. We sluiten aan bij de doelen van de Europese Natuurherstelwet. Concrete acties komende vijf jaar voor dit thema en deze doelstelling Sortiment divers maken - We zetten in op een meer divers bomenbestand door te experimenteren met nieuwe variëteiten en deze te monitoren op hun eigenschappen. - We stellen uitgangspunten op waaraan het sortiment moet voldoen in kernen en buitengebied. o We zorgen voor meer biodiversiteit door meer inheemse bomen aan te planten.
17 - We bouwen onze kennis op over klimaatbestendige bomen bij boomkwekers, Wageningen Universiteit, vakbladen en kennissessies. - We werken aan beleid rondom klimaatadaptatie en duurzaam bouwen dat aansluit en aanvult om het bomenbeleid. Biodiversiteit - We maken de biodiversiteit van ons bomenareaal meer meetbaar, waarbij we aansluiten op het biodiversiteitsbeleid. Hiermee kunnen we gerichtere keuzes maken bij aanplant en bescherming. Normen voor groen en bomen - In nieuwe wijken hanteren we de 3-30-300 regel als uitgangspunt. - De huidige situatie ten aanzien van oppervlakte groen en blauw, boomkroonbedekking en biodiversiteit moet gelijk blijven bij ingrepen die uitgevoerd zijn voor 2030. Na 2030 moeten de oppervlakte groen en blauw, boomkroonbedekking en biodiversiteit toenemen bij elke ingreep. - In bestaande situaties bepalen we met de Nationale Bomennorm5 wat de norm bij ontwikkelingen en projecten is. - We monitoren de ontwikkeling van hoeveelheid groen en bomen op de volgende indicatoren: o Score op de 3-30-300 regel o Boomkroonbedekking o Areaal groen en blauw - We evalueren de ontwikkeling door de monitoringsresultaten te analyseren en indien nodig maatregelen voor te stellen om de groennormen te behalen en daardoor te voldoen aan de wetgeving (zoals de Europese Natuurherstelverordening).
Vergroeningsacties binnen de bebouwde kom - We maken een gemeente brede groenkansenkaart om onnodige verharding te verwijderen voor bomen of ander groen. - Waar mogelijk planten we extra bomen om het areaal en dus het BKV verder uit te breiden. We hanteren hierbij het principe van de juiste boom, op de juiste plaats, met de juiste voorzieningen. - We vergroenen locaties als parken, speelveldjes, parkeerplaatsen of grotere groenstroken met het planten van meer bomen. - We plussen kernrandzones op als groene wiggen, bosjes en aanrijroutes met het planten van meer bomen. - Bij ieder project, lopend en toekomstig, breken we onnodige verharding op om de groeiplaatsen van bestaande en nieuwe bomen zo goed en ruim mogelijk te maken. - Vitalisering slechte en ongeschikte bomen. o We inventariseren aan de hand van ons beheersysteem en inspecties of we straten hebben met bomen met een slechte vitaliteit die we kunnen verbeteren. Aan de hand van de resultaten stellen we een programma/planning op om deze straten te renoveren of de groeiplaatsen te vitaliseren. o Ditzelfde doen we met onze vormbomen. Vormbomen dragen weinig bij aan de gemeentelijke doelstellingen. Aan de hand van de inventarisatie en inspectie zetten we deze bomen ook op de programmering voor renovatie of omvorming. Landschap versterken buiten de bebouwde kom - We houden het landschap zoveel mogelijk in stand.
- We beoordelen jaarlijks of we samen met externe partners nieuwe bossen of landschapselementen (zoals houtwallen en houtsingels) kunnen aanleggen. - We beoordelen jaarlijks of en waar we houtwallen en houtsingels gaan versterken door renovatie, beheer of het toevoegen van extra beplanting. - We houden het kenmerkende populierenlandschap in Meierijstad door te sturen op (proactieve)vervanging op grond van onveiligheid of ter voorkoming van onveiligheid van individuele bomen binnen- of fasen in structuren. 5 De Nationale bomennorm van Norminstituut bomen geeft aan hoeveel boomkroonvolume (BKV) een gebied idealiter minimaal nodig heeft. Door te rekenen met het BKV wordt een beter beeld verkregen van het formaat van een boom. De bomennorm wordt landelijk nog verder doorontwikkeld en zal de komende jaren ook voor Meierijstad nader worden uitgewerkt. Per gebiedssoort (industrieterrein, woonwijk etc.) wordt bekeken of de Landelijke Bomennorm realistisch is of dat voor bepaalde bestaande gebieden een specifieke Meierijstad norm nodig is. Door het vastleggen van een Bomennorm kan in beeld gebracht worden welke inspanning nodig is om de norm te behalen. 18 Thema 5 Samen met inwoners Doelstelling We willen onze inwoners betrekken bij keuzes in de openbare ruimte. Dit geldt ook voor bomen. Wanneer renovaties of nieuwe projecten opgestart worden, betrekken we de omgeving.
Ze kunnen pijnpunten, wensen en aandachtspunten aangeven waarmee we rekening moet houden. De bewoners hebben daarbij een adviserende rol. Tegelijkertijd moet de gemeente ook op haar eigen expertise en kennis vertrouwen om tot een juiste inrichting te komen. Hierbij dienen alle belangen, wensen en eisen afgewogen te worden. Concrete acties komende vijf jaar voor dit thema en deze doelstelling - We beoordelen per situatie en per project of participatie, en welke vorm van participatie nodig is. We sluiten hierbij aan op het participatiebeleid van Meierijstad. 19 4. Boombescherming Als Meierijstad willen we een groene en boomrijke gemeente zijn. Dit wil zeggen dat we bomen en boomstructuren behouden en beschermen als ze toekomstbestendig zijn, ontwikkelen als ze potentie hebben en verjongen als de huidige bomen geen toekomstperspectief meer hebben. In dit hoofdstuk verduidelijken we hoe we bomen beschermen met een juridisch verankerd beschermingsstelsel, werkafspraken tijdens uitvoering en afspraken voor de ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente. 4.1 Het beschermingsstelsel Boomcategorieën Om bomen te beschermen, moet er een beeld worden gevormd over hoe waardevol ze zijn en waarom ze zo waardevol zijn. Door de bomen in te delen in categorieën worden ze op verschillende niveaus gewaardeerd.
Hoe waardevoller de boom, des te zuiniger we erop zijn en des te meer bescherming deze verdient. We hanteren in Meierijstad de volgende categorieën: • Monumentale houtopstanden • Waardevolle houtopstanden • Hoofdstructuur • Nevenstructuur • Toekomstboom • Overige houtopstanden Tussen individueel beschermde bomen (monumentale-, waardevolle- en toekomstbomen) en structuren of groepen wordt onderscheid gemaakt. Individueel beschermde bomen, krijgen meer bescherming en mogen uitsluitend onder strikte voorwaarden worden gekapt. Bij bomen die onderdeel vormen van een structuur (zoals laanbeplantingen of houtwallen) wordt de structuur als geheel beschermd. Het verwijderen van één of enkele bomen binnen de structuur wordt in principe toegestaan, mits er oog is voor de continuïteit en het beeldbepalende karakter van de structuur als geheel. Gefaseerde vervanging van een deel van bomen in een structuur kan bijvoorbeeld nodig zijn als een structuur die al oud is naar verwachting binnen 20-30 jaar gevaarlijk wordt. Dan kan voor behoud van de structuur het vroegtijdig vervangen van een deel (bijvoorbeeld de helft om-en-om) voor jonge nieuwe bomen een oplossing zijn. Tegen de tijd dat de oude bomen die over zijn gebleven gevaarlijk zijn, zetten de reeds vervangen bomen de structuurfunctie voort en voorkomen we volledige kaalslag.
Bomen van de inwoners van Meierijstad We verwachten dat onze inwoners zelf de verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen bomen. Dit betekent dat zij zelf zorgdragen voor een veilige en goede staat van hun bomen, inclusief het uitvoeren en bekostigen van noodzakelijk onderhoud, controle en instandhoudingsmaatregelen. Alleen de particuliere bomen die van waarde zijn voor het karakter van Meierijstad, zeldzaam zijn, beeldbepalend zijn of bomen met grote milieu- en/of natuurwaarde vallen onder het kapverbod in de Bomenverordening Gemeente Meierijstad en zijn opgenomen op de Groene Kaart. Ook voor deze bomen geldt dat de boomeigenaar zorgdraagt voor de instandhoudingsmaatregelen van de boom. Als gemeente verstrekken we geen financiële bijdrage of subsidie voor het onderhoud, de instandhouding of de groeiplaatsverbetering van particuliere bomen. Groene kaart en Bomenverordening De Groene kaart van Meierijstad vormt de basis van de bescherming. Op deze kaart zijn de houtopstanden gevisualiseerd die beschermd worden door de gemeente. Dit zijn de categorieën: Monumentaal, waardevol, hoofdstructuur en nevenstructuur. Deze kaart wordt elke 5 jaar geactualiseerd.
Dat houdt in dat gekeken wordt welke bomen die op de kaart stonden verwijderd zijn, welke bomen een andere beschermingscategorie gekregen hebben in de tussentijd en welke bomen erbij zijn gekomen die in aanmerking komen om op de kaart geplaatst te worden of een status bij aanplant hebben meegekregen. Op de groene kaart zijn een aantal categorieën bomen en houdtopstanden onderscheiden. In de onderstaande tabel zijn de categorieën opgenomen met daarbij de kenmerken. 20 Categorie Omschrijving Streef- leeftijd Bescherming Compensatie Belangrijk voor sortimentskeuze Monumentale houtopstanden Unieke, zeer waardevolle, oude houtopstanden met veel karakter Zo oud mogelijk Hoge bescherming – Nee tenzij Grote maat herplanten Reeds aanwezig, compensatie gericht op toekomstige monumentale bomen Waardevolle houtopstanden Waardevolle oude bomen met veel karakter zo oud mogelijk Middelhoge bescherming - Zwaarwegend belang Middelgrote maat herplanten Reeds aanwezig, compensatie gericht op toekomstige waardevolle bomen Hoofdstructuur Robuuste structuren die groene verbindingen leggen en identiteit geven aan dorpskern en landschap 80> jaar Middelhoge bescherming - Zwaarwegend belang Herplant om structuur te waarborgen en te vergroenen Inheemse landschappelijke bomen van de 1 ste grootte buiten de bebouwde kom.
In kernen bomen geschikt voor de locatie en duurzame instandhouding Nevenstructuur Robuuste groene structuren die belangrijk zijn voor wijk en landschap 60> jaar Middelhoge bescherming- Zwaarwegend belang Herplant om structuur te waarborgen en te vergroenen Inheemse landschappelijke bomen van de 1 ste grootte buiten de bebouwde kom. In kernen bomen geschikt voor de locatie en duurzame instandhouding Toekomstboom Bomen die geplant zijn met de intentie om uit te groeien tot een waardevolle of monumentale waarde. Dit betreffen ook bomen die herplant zijn van de groene kaart herdenkings- bomen. n.v.t. Middelhoge bescherming - Zwaarwegend belang Herplant om groene waarde te behouden en te vergroenen Juiste boom op de juiste plek met een groeiruimte voor 80> jaar. Overige bomen en houtopstanden Bomen, beplant- ingen en land- schapselementen die waarde leveren op straatniveau. 30> jaar Lage bescherming - Belangen- Afweging Herplant om groene waarde te behouden en te vergroenen Kernen: Bomen met sierwaarde, biodiversiteit, bestendig tegen klimaat en stedelijke omgeving Buitengebied: inheemse landschappelijke bomen 1ste of 2de grootte De Groene kaart is bekrachtigd met de Bomenverordening gemeente Meierijstad. Dit houdt in dat wanneer iets op de Groene kaart staat, het een beschermde houtopstand is. Daarom beschermen we ze met een kapverbod en omgevingsvergunning.
Als er een verzoek komt om te kappen, dan moet er door de eigenaar een omgevingsvergunning worden aangevraagd en door de gemeente worden toegekend om te mogen kappen. 21 Beschermde bomen bij werkzaamheden Wanneer er een voornemen tot (mogelijk schadelijke) werkzaamheden is gelden er beschermende regels volgens het Handboek bomen van Norminstituut bomen. In hoofdstuk 5 Bouwen en werken rondom bomen zijn de kaders voor werkzaamheden nader toegelicht. We willen hiermee voorkomen dat er onnodige beheermaatregelen toegepast moeten worden, of werkzaamheden versnelde aftakeling en sterfte van de beschermde boom tot gevolg hebben. In de voorbereidende fase van werkzaamheden moeten de effecten van de voorgenomen werkzaamheden rondom beschermde bomen met een Boom effect analyse (BEA) in beeld te worden gebracht. Herplant en compensatie Bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor kappen kan een herplant of compensatie opgelegd worden. Dit gebeurt om de verloren gegane groene waarde te compenseren. Er wordt herplant opgelegd als de locatie voldoende ruimte biedt om de herplant uit te laten groeien tot een volwassen exemplaar. Wanneer dit niet mogelijk is, dient een storting in het compensatie groenfonds plaats te vinden. De herplant moet zoveel mogelijk vergelijkbaar zijn met de waarde van de gekapte boom en uiteindelijk leiden tot vergelijkbare of grotere groene waarde.
Als een boom uit een van de boomcategorieën gekapt moet worden en er een herplantverplichting geldt, geven wij de volgende randvoorwaarden van herplant mee: • hoeveel bomen herplant moeten worden; • plantmaat boom of bomen; • boomsoort; • de locatie; • termijn waarin herplant moet worden; • instandhoudingsplicht. De exacte invulling van de randvoorwaarden is daarbij situatie afhankelijk. De financiële last voor een inwoner, bedrijf of overheid moet realistisch zijn en zich verhouden tot de boomwaarde. Bij bewuste illegale kap wordt als sanctie een zwaardere herplantplicht opgelegd. Dit moet een herplant zijn van een boom met een grotere plantmaat en we kunnen daarnaast overgaan tot vervolging. 4.2 Nadere verklaring van de boomcategorieën Monumentale houtopstanden