Agendabundel

Opkomende techniek die in sommige situaties goed toe te passen is. De mogelijkheden in Westfriesland lijken echter beperkt. Belemmering is momenteel nog de businesscase, er is nog veel subsidie nodig. Ook is een relatief grote bedrijfsomvang nodig (vanaf circa 500 runderen) en moet het vee relatief veel op stal staan.

Waterstof-opslag: gebruik van elektriciteit om water te splitsen en waterstof op te slaan voor later gebruik.

Ondernemers geven aan dat de techniek nog niet ver genoeg en rendabel is.

Alternatieve energiedragers voor landbouwvoertuigen (accu’s, biobrandstoffen, waterstof). Accu’s en waterstof kunnen worden gecombineerd met energieopslag.

Ondernemers geven aan dat de techniek nog niet ver genoeg en rendabel is.

Warmtewinning en levering aan de omgeving

Hiervoor zijn warmtenetten vereist.

62425 – Vertrouwelijk

39

3. Bollenteelt De bollenteelt is een belangrijk onderdeel van de Westfriese agrarische sector. In de productieketen worden bollen geteeld op de volle grond en een deel daarvan wordt vervolgens tot bloei gebracht in kassen (het zogenaamde ‘broeien’) voor de verkoop als snijbloemen. Met name het bollenbroeien kost veel energie omdat er gebruik wordt gemaakt van verwarmde kassen voor het broeien en van koelcellen om de producten goed te bewaren. De kassen worden verwarmd in de winter maar hebben juist een overschot aan warmte in de zomer. In standaard-kassen worden daarom ’s zomers de ramen geopend.

Kansen en knelpunten Duurzame warmte. Een aantal Westfriese bloembollenbroeierijen is al erg ver in het verduurzamen van de eigen bedrijfsvoering. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van warmte-koudeopslag (WKO). De WKO kan in de winter gebruikt worden om de kassen te verwarmen en in deze zomer, als er een overschot aan warmte is, kan de WKO de kassen koelen. Ook kan het overschot aan warmte ondergronds worden opgeslagen voor gebruik in de winter. Door de kassen met de WKO te koelen kunnen de ramen vaker dicht blijven en kan de CO 2-behoefte gehalveerd worden. Bovendien kunnen de kassen en koelcellen slim op elkaar worden aangesloten, waardoor warmte van de koelcellen naar de kassen kan worden verplaatst en zeer hoge rendementen kunnen worden behaald. Bezitters van WKO-systemen geven aan dat zij warmte overhouden en dit kunnen leveren aan bedrijven of woningen in de buurt. Een andere optie voor verduurzaming van de warmte in kassen is geothermie. De potentie van WKO ligt voor de bloembollenbroeierijen echter veel hoger omdat deze bedrijven ook een grote koudevraag hebben, en geothermie kan alleen warmte leveren. Bovendien is een geothermiebron te groot voor één broeierij. De toepasbaarheid van WKO is door een aantal ondernemers aangetoond, desondanks is er een aantal knelpunten op te lossen. Zo vallen de huidige landelijke subsidies en belastingen ongunstig uit voor WKO’s.

Ook gaat door een WKO het elektriciteitsverbruik omhoog, waar nog niet overal de netcapaciteit voor beschikbaar is. Ondernemers geven daarnaast aan dat er nog een gebrek aan kennis is over de techniek en de besturing. De koplopers hebben dit veelal zelf ontwikkeld en zijn wel al via informele kanalen actief met het delen van hun kennis, bijvoorbeeld door het geven van rondleidingen aan andere ondernemers. Om als bedrijf over te stappen op WKO moet goed vooruit worden gedacht: bij investeringen in installaties moet al rekening gehouden worden met mogelijke aansluiting op een WKO-systeem.

4. Zaadveredeling De zaadveredeling in Westfriesland en Noord-Holland Noord, verenigd onder de naam Seed Valley, is wereldwijd toonaangevend. Seed Valley is een gevarieerd gezelschap van bedrijven: er zitten familiebedrijven tussen maar ook grote multinationals. De meeste bedrijven hebben eigen duurzaamheidsambities maar de aanpakken daarvoor verschillen onderling. Zo hebben de multinationals in sommige gevallen een internationale blik en kijken ze grensoverschrijdend waar ze hun ambities het best kunnen realiseren. Wat de bedrijven gemeen hebben is dat zij gebruik maken van kassen waar naast warmte ook veel elektriciteit (met name voor belichting) nodig is. Veelal wordt er voor verwarming nog gebruik gemaakt van aardgas, al dan niet in een WKK-systeem dat ook elektriciteit en CO2 levert.

62425 – Vertrouwelijk

40

Kansen en knelpunten Duurzame warmte. De zaadveredelingsbedrijven verduurzamen op verschillende snelheden. Familiebedrijf Gitzels, gevestigd in Het Grootslag, is aangesloten op een geothermiebron van de ECW Geo Andijk en daarmee al grotendeels duurzaam. Enza Zaden sluit een deel van de kassen aan op een WKO. Andere bedrijven onderzoeken momenteel wat voor hen de beste duurzame warmtetechnologie is. Zij hebben daarbij nog veel kennisvragen en de behoefte om dit gezamenlijk met andere grootverbruikers uit te zoeken. Zij geven aan dat WKO een rol kan spelen maar dat daarmee niet in de totale warmtevraag kan voorzien. Anderzijds lijkt geothermie nog niet altijd mogelijk door de geografische ligging ten opzichte van beschikbare bronnen en andere afnemers.

Energiebesparing. Aan energiebesparing wordt gewerkt: de nieuwe kassen zijn een stuk efficiënter dan de oude kassen en stapsgewijs wordt verlichting aangepast naar LED. Tegelijkertijd geven bedrijven aan dat ook de lichtbehoefte omhoog gaat dus dat de absolute energiebesparing op licht in de praktijk niet zo hoog is.

Elektrificatie. De zaadveredelingsbedrijven zijn in toenemende mate aan het elektrificeren. Voor duurzame elektriciteitsopwekking zijn de mogelijkheden echter beperkt. Een deel van de bedrijven heeft al zonnepanelen op hun daken gelegd, in eigen beheer dan wel via een leaseconstructie. Ook worden de mogelijkheden voor aanleg van windturbines op het eigen terrein verkend. Knelpunten daarvoor zijn nog regelgeving, rendabiliteit en het verkrijgen van draagvlak in de omgeving. Bedrijven geven tot slot aan dat het voor hen eigenlijk niet mogelijk is om voor elektriciteit energieneutraal te worden op het eigen terrein. Wel is er interesse om te participeren in windparken en de behoefte om dit in breder verband met overheden en andere grootgebruikers verder uit te werken. Inspirerend voorbeeld Geothermie voor Het Grootslag In de polder ‘Het Grootslag’ in Andijk wordt hard gewerkt om de aanwezige glastuinbouw te verduurzamen. Het Grootslag is een concentratiegebied voor de glastuinbouw en bevat een bont gezelschap aan bedrijven voor de sierteelt, plantenteelt en vruchtgroenteteelt. Samen met ECW Geo Andijk, het dochterbedrijf van de Energie Combinatie Wieringermeer (ECW), hebben de telers de handen ineen geslagen om zich aan te sluiten op een geothermiebron. Daarnaast maken ze gebruik van biomassa, voor de levering van duurzame warmte en CO 2.

Daarmee hebben ze nu al meer dan 70% van hun warmtevraag verduurzaamd. Gezamenlijk willen ze verder toewerken naar 90% duurzame warmte en meer dan 70% duurzame elektra in 2030.

7.4 Activiteiten Om toe te werken naar een energieneutrale Westfriese land- en glastuinbouw moeten de kansen worden benut en de knelpunten opgelost. Hiervoor worden verscheidene activiteiten ontplooid. Deze zijn onder te verdelen in regionale activiteiten en lokale activiteiten. De regionale activiteiten zijn initiatieven en projecten die in regionaal verband worden uitgevoerd, bijvoorbeeld op niveau van provincie, NHN, of regio Westfriesland. Hiervoor wordt vaak doorgaans samengewerkt door overheden en het bedrijfsleven. De lokale activiteiten zijn initiatieven die door de individuele Westfriese gemeenten worden uitgevoerd. De regionale en lokale activiteiten worden hieronder apart beschreven. Het gaat hierbij zowel om bestaande en doorlopende activiteiten als om nieuwe initiatieven voor het uitvoeringsprogramma Energieneutraal Westfriesland.

41

62425 – Vertrouwelijk

Regionale activiteiten Om land- en glastuinbouw in Westfriesland te verduurzamen voeren de regio en partners tussen 2021 en 2025 de volgende regionale activiteiten uit. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen activiteiten voor broeikassen en voor het agrarisch erf. Na het overzicht worden de activiteiten nader toegelicht. Bijlage 2 bevat per activiteit een uitgebreide beschrijving van de aanpak, het beoogd resultaat, de betrokken partijen, de planning en de benodigde middelen.

Categorie

Activiteit

Trekker

Planning

Resultaat

Verduurzaming broeikassen

CO2-voorziening Glastuinbouw NoordHolland

Greenport NHN

2023-2026

De afhankelijkheid van de NoordHollandse glastuinbouw van WKK’s te verminderen door kassen te voorzien van CO2 van afvalbedrijven.

Onderzoek warmtetransitie agrarische sector Westfriesland

Regio Westfriesland

2021-2022

Een overzicht van de beste verduurzamingskansen voor de warmte- en koudevoorziening van de verschillende Westfriese agrarische bedrijven.

Stimuleren ontwikkeling Erf van de Toekomst

Ontwikkelingsbedrijf NHN en LTO Noord

2021-2022

Aanvullende energiebesparing, -opwekking en/of -opslag in de landbouwsector door de toegenomen toepassing van kansrijke energietechnieken.

Verkenning ‘boerderijmolens’ (windturbines op agrarisch erf)

Regio Westfriesland

2021-2022

Een weloverwogen afweging van de wenselijkheid van boerderijmolens en, indien wenselijk, een stappenplan voor het mogelijk maken daarvan.

Verduurzaming van en opwek op agrarisch erf

CO2-voorziening Glastuinbouw Noord-Holland ( ) Om WKK’s te kunnen vervangen door duurzame techniek is de glastuinbouwsector op zoek naar nieuwe, zo duurzaam mogelijke CO2-bronnen. Daarom is onderzocht of het mogelijk is om de Noord-Hollandse kassen via CO2-leidingen aan te sluiten op de afvalenergiecentrales in Alkmaar en Amsterdam. Door OCAP (leverancier van CO2 aan de glastuinbouw) wordt in samenwerking met de afvalbedrijven gekeken naar de realisatie van CO2afvang bij afvalenergiecentrales voor levering aan kassen.

Onderzoek warmtetransitie agrarische sector Westfriesland ( ) De regio onderzoekt welke technische oplossingen beschikbaar zijn voor verduurzaming van de agrarische warmte- en koudevraag, en wat onder welke omstandigheden de beste oplossing is. Daarbij worden factoren als bedrijfstype, omvang, de warmte- en koudevraag, locatie en beschikbare bronnen meegenomen. De activiteit sluit aan bij het programma Kas als Energiebron van LTO Glaskracht Nederland en het Ministerie van LNV. Ook wordt onderzocht welke rol de agrarische sector kan spelen in het leveren van warmte en kou aan de gebouwde omgeving. Dit wordt meegenomen in de Regionale Structuurvisie Warmte.

Stimuleren ontwikkeling Erf van de Toekomst ( ) LTO Noord heeft met het Erf van de Toekomst uitgewerkt welke kansen agrariërs zien op hun erf om energie te besparen en duurzame energie op te wekken. Daarbij is gekeken naar kansen voor de korte termijn en voor de lange termijn. Middels workshops wordt de toepassing van de kortetermijnkansen gestimuleerd, in samenwerking met koplopers.

62425 – Vertrouwelijk

42

Verkenning ‘boerderijmolens’ (windturbines op agrarisch erf) ( ) Veel agrariërs verlangen een ‘boerderijmolen’ op hun erf voor de verduurzaming van de eigen energievoorziening. In de concept-omgevingsverordening 2022 van de provincie Noord-Holland zijn windturbines op het boerenerf met ashoogte tot 15 meter toegestaan. Daarmee hebben gemeenten de ruimte om te bepalen onder welke voorwaarden zij boerderijmolens toelaten. Besluitvorming vindt plaats in de lokale gemeenteraden. Onderdeel hiervan is een analyse van de maatschappelijke voor- en nadelen van boerderijmolens, waarbij ook onderzocht wordt wat de ervaringen zijn op plekken elders in het land waar al veel boerderijmolens staan.

Lokale activiteiten Ook op lokale schaal wordt gewerkt aan het verduurzamen van land- en glastuinbouw. Bijlage 3 bevat een overzicht van lopende activiteiten per gemeente.

Figuur 14: voorbeelden van lokale activiteiten en lopende projecten

7.5 Organisatie en samenwerking Rol van de regio In de transitie naar een duurzame land- en glastuinbouw zijn veel partijen actief. Als overheden willen wij deze partijen faciliteren en de vrijheid geven om zelf op een eigen manier te verduurzamen. Dit houdt in dat we een responsieve rol innemen, waarbij we de activiteiten van samenwerkingspartners volgen en waar nodig ondersteunen. Daarnaast willen we, zoals blijkt uit de hiervoor beschreven activiteiten, samenwerken met de sector en verkennen waar mogelijkheden liggen om te verduurzamen.

62425 – Vertrouwelijk

Organisatie Voor de uitvoering van de activiteiten voor land- en glastuinbouw werkt de regio Westfriesland samen met maatschappelijke partners. Primair wordt samen opgetrokken met het Ontwikkelingsbedrijf NHN, dat de Westfriese gemeenten medefinancieren, en de Greenport NHN, waar de Westfriese gemeenten en het Ontwikkelingsbedrijf aan deelnemen. Met het uitvoeringsprogramma Energieneutraal Westfriesland wordt aangesloten bij de uitvoeringsagenda ‘Economische en duurzame ruimtelijke ontwikkeling’ van de Greenport. Deze uitvoeringsagenda bevat ook ambities en activiteiten voor verduurzaming van de agrarische sector, waaronder de Green Deal CO2-voorziening Glastuinbouw Noord-Holland. Tevens wordt samengewerkt met LTO Noord. Figuur 15 geeft de onderlinge relaties weer.

Figuur 15: organisatie en samenwerking land- en glastuinbouw

43

62425 – Vertrouwelijk

44

Grootschalige duurzame opwek 8.1 Opgave Een van de afspraken uit het nationale Klimaatakkoord (2019) is dat dertig ‘energieregio’s’ in Nederland een Regionale Energiestrategie (RES) opstellen om in 2030 samen 35 Terawattuur (TWh) aan grootschalige hernieuwbare elektriciteit op land op te wekken. Noord-Holland Noord is een van deze energieregio’s. Deze energieregio bestaat uit de deelregio’s Kop van Noord-Holland, Westfriesland en de regio Alkmaar, de provincie Noord-Holland en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. In de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van Noord-Holland Noord staan de plannen die overheden, netbeheerders, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners samen hebben gemaakt voor het grootschalig opwekken van wind- en zonne-energie. Daarnaast worden in de RES 1.0 de mogelijkheden verkend voor het inzetten van duurzame warmtebronnen en -technieken in plaats van aardgas. Uitvoering van de RES draagt dan ook direct bij aan een energieneutraal Westfriesland.

8.2 Ambitie Noord-Holland Noord zet zich in voor de realisatie van 3,6 TWh zonne- en windenergie op land in 2030. Voor Westfriesland gaat het om 0,70 TWh. Dit is een optelsom van 0,23 TWh vanuit bestaande en geplande projecten en 0,47 TWh nieuw te realiseren opwekking. Daarnaast wil de regio zich samen met de Kop van Noord-Holland en de provincie inzetten voor de realisatie van natuurontwikkeling in combinatie met zonneopwek in de Wieringerhoek. De realisatie is mede afhankelijk van het Rijk. Westfriesland ziet het Buitendijks Plan Duurzaam Leefbaar als een unieke kans. Het kent veel meekoppelkansen, zoals natuurontwikkeling en recreatie. Het plan kan bijdragen in het realiseren van de ambitie van de regio om energieneutraal te zijn in 2040. Voor dit project zet de regio een stip op de horizon van 0,4 TWh.

Figuur 16: regionale Energiestrategie Noord-Holland Noord

45

62425 – Vertrouwelijk

8.3 Activiteiten Regionale activiteiten Op het gebied van grootschalige opwek voert de regio tussen 2021 en 2025 de volgende regionale activiteiten uit. Na het overzicht worden de activiteiten nader toegelicht. Bijlage 2 bevat per activiteit een uitgebreide beschrijving van de aanpak, het beoogd resultaat, de betrokken partijen, de planning en de benodigde middelen.

Categorie

Activiteit

Trekker

Planning

Resultaat

Duurzame opwek

Uitvoering Regionale Energiestrategie NHN

Westfriese Gemeenten

2021-2030

Een EnergieSysteemActieplan en uitgewerkte zoekgebieden zoals aangegeven in de RES 1.0.

Buitendijks Plan Duurzaam Leefbaar – Wieringerhoek

Provincie NoordHolland

2021-2030

Het realiseren van het Buitendijks Plan Duurzaam leefbaar.

Solar Carports

Westfriese gemeenten

2022-2023

Een stappenplan voor realisatie van Solar Carports (zonnepanelen boven parkeerplaatsen).

Uitvoering Regionale Energiestrategie NHN ( ) De RES 1.0 bevat zoekgebieden voor en afspraken over de realisatie van duurzame opwek in Westfriesland. In de komende jaren wordt hier uitvoering aan gegeven, met onder meer de concretisering van plannen voor zonneenergie en het opstellen van EnergieSysteemActieplan Westfriesland. Het EnergieSysteemActieplan moet inzicht geven in de mogelijkheden en beperkingen van de energie-infrastructuur van Liander voor de overgang naar een energieneutraal Westfriesland.

Buitendijks Plan Duurzaam Leefbaar – Wieringerhoek ( ) Het Buitendijks Plan ‘Duurzaam Leefbaar’ combineert natuurontwikkeling en duurzame energieopwekking door zonne-atollen in de Wieringerhoek. Door de integrale aanpak combineert het energieopwekking met natuurontwikkeling en recreatieve mogelijkheden in een aantrekkelijke kuststrook ten noorden van de stad Medemblik tot Den Oever. Met het plan kan in potentie 0,4 TWh aan duurzame opwek worden gerealiseerd in de regio Westfriesland. De regio werkt nauw samen met de provincie en de gemeente Hollands Kroon om het plan te realiseren. Daarbij is ook steun van het Rijk nodig.

Solar Carports ( ) De Regionale Energiestrategie bevat zogenaamde generieke zoekgebieden opgenomen. Onderdeel daarvan is zonne-energie op parkeerterreinen: Solar Carports. In alle gemeenten in Westfriesland lijkt hier ruimte voor. Daarom ontwikkelen de Westfriese gemeenten samen een stappenplan om Solar Carports te realiseren.

8.4 Organisatie en samenwerking De RES 1.0 is tot stand gekomen op basis van een intensief samenwerkingstraject van overheden, netwerkbeheerders en maatschappelijke organisaties. Westfriesland maakt hier onderdeel van uit. De betrokken partijen willen de samenwerking continueren. Naast samenwerking met lokale en regionale partijen wordt ook de samenwerking met het Rijk verder gebracht. Dit gebeurt onder meer in het Nationaal Programma RES.

62425 – Vertrouwelijk

46

Programmasturing en organisatie In dit hoofdstuk beschrijven we op hoofdlijnen de organisatie en sturing van het programma. Hierbij geldt dat uitvoering van de activiteiten in het programmaplan om samenwerking met andere programma’s en organisaties vraagt, zoals de Regionale Energiestrategie Noord-Holland Noord, de Actieagenda Circulair Westfriesland, Duurzaam Ondernemend Westfriesland, het ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord en LTO Noord. Hierna wordt achtereenvolgens ingegaan op de organisatie, monitoring en verantwoording en de inzet van capaciteit en middelen.

9.1 Governance en organisatie Het coördineren en uitvoeren van de activiteiten in dit uitvoeringsprogramma vereist heldere afspraken over de governance en een programmaorganisatie.

Governance Figuur 17 geeft inzicht in de verdeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden in de aansturing en uitvoering van het programma. Het portefeuillehoudersoverleg VVRE / Duurzaamheid is bestuurlijk opdrachtgever. Het VVRE stuurt op de voortgang, bespreekt eventuele bestuurlijke knelpunten en stelt jaarlijks het geactualiseerde uitvoeringsprogramma vast. Het afdelingshoofdenoverleg duurzaamheid is ambtelijk opdrachtgever en draagt zorg voor de benodigde capaciteit en middelen. Daarbij bespreken de afdelingshoofden periodiek de voortgang van het uitvoeringsprogramma en eventuele knelpunten in de uitvoering. De programmamanager is opdrachtnemer en secretaris van het afdelingshoofdenoverleg duurzaamheid. De programmamanager is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de regionale activiteiten in het uitvoeringsprogramma, het monitoren van de voortgang ervan en het jaarlijks actualiseren van het uitvoeringsprogramma. Hiertoe maakt de programmamanager ieder jaar afspraken over te realiseren resultaten in het betreffende jaar. Daarbij stuurt de programmanager op de bijdrage van activiteiten en projecten aan de transitie naar een energieneutraal Westfriesland.

Figuur 17: governance

62425 – Vertrouwelijk

47

Programmaorganisatie De programmamanager stuurt een programmateam aan dat in beginsel bestaat uit twee programmamedewerkers en een communicatieadviseur. De programmamedewerkers zijn ieder verantwoordelijk voor twee programmalijnen (sectoren) en het (laten) uitvoeren van de bijbehorende activiteiten en projecten. Daarbij werken ze nauw samen met de bestaande ambtelijke werkgroep. De ambtelijk werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers uit iedere gemeente in Westfriesland en wordt ondersteund door de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord. De programmamedewerkers zijn (mede)organisator van de sectorale werkgroepen. De werkgroepen vormen de motor van het uitvoeringsprogramma: hierin werken ondernemers, maatschappelijke organisaties en ambtenaren uit Westfriesland samen om activiteiten uit te voeren, nieuwe plannen te initiëren en kennis en ervaring uit te wisselen. De aard van de werkgroepen varieert per sector, maar alle werkgroepen hadden ook een belangrijke rol bij de totstandkoming van het uitvoeringsprogramma. De communicatieadviseur stelt in – overleg met de gemeentelijke communicatieadviseurs – een regionale communicatiestrategie op en voert deze uit. Hierbij gaat het onder om communicatie over de voortgang van het programma, bijeenkomsten en de resultaten van activiteiten en projecten.

9.2 Monitoring en verantwoording Monitoring als essentieel onderdeel van adaptieve werkwijze De activiteiten van de regio maken onderdeel van een groter geheel aan gedrag en activiteiten op lokaal, provincie, nationaal en internationaal in niveau om een transitie naar een duurzaam energiesysteem te realiseren en klimaatverandering tegen te gaan. Dat betekent ook dat er niet altijd een een-op-een relatie bestaat tussen een activiteit of maatregel en de beoogde maatschappelijke effecten. Dat vereist een voorzichtige interpretatie van de uitkomsten van monitoring en de sturingswaarde ervan. Toch is monitoring van zowel de ontwikkeling van de transitie naar een energieneutraal Westfriesland als de voortgang en resultaten van dit programma belangrijk. Het kan zowel leiden tot bijsturing van activiteiten in dit uitvoeringsprogramma’s als tot een analyse van achterliggende en dieperliggende patronen die van invloed zijn op de resultaten. Beide hebben waarde en zijn noodzakelijk voor de adaptieve werkwijze van het programma. Monitoring vindt plaats door tweejaarlijks zowel het aanbod aan duurzame energie als de vraag naar energie in Westfriesland in beeld te brengen, in lijn met de analyse die voor dit uitvoeringsprogramma is gemaakt. Belangrijke bron hiervoor is de Klimaat- Energieverkenning (KEV) die het PBL ieder jaar maakt in samenwerking met andere planbureaus.

Daarnaast monitort de regio de voortgang van activiteiten per sector. Daarbij gaat het niet alleen om de mate waarin beoogde resultaten worden bereikt, maar ook om het beschrijven van welke lessen zijn geleerd op het gebied van proces en inhoud en in hoeverre en op welke wijze de opgedane kennis heeft geleid tot aanpassing van de koers van het programma.

Voortgangsrapportage Op basis van de te ontwikkelen monitor stelt de regio periodiek een voortgangsrapportage op om gemeenteraden en (regionale) partners te informeren over de voortgang en resultaten van het programma Energieneutraal Westfriesland. Daarnaast worden gemeenteraden – logischerwijs – bij specifieke activiteiten van het uitvoeringsprogramma betrokken, bijvoorbeeld bij de voorbereiding van en besluitvorming over beleidskeuzes.

48

62425 – Vertrouwelijk

9.3 Begroting Voor de organisatie en uitvoering van het uitvoeringsprogramma is voor 2022 € 302.500,- en voor 2023 € 132.500,- nodig. Hierin zijn nog niet alle bedragen ingevuld. Een aantal PM posten gaan we nog nader invullen. Enerzijds vanuit evaluaties die in 2022 volgen op Circulair Westfriesland en het Duurzaam Ondernemersloket. Anderzijds omdat we dit meenemen in een breder onderzoek naar de benodigde capaciteit voor de Klimaattaken. Tenslotte ramen we de kosten van het programma Nieuwe Energie ook PM. Hiermee kunnen we pas aan de slag wanneer we hier voldoende capaciteit en middelen voor hebben. Mocht vanuit bijvoorbeeld het Rijk of provincie extra (subsidie) middelen beschikbaar komen, dan kunnen we dit programma oppakken. Naast gemeenten leveren ook andere partijen, zoals de provincie en ondernemers, een financiële bijdrage aan specifieke activiteiten. De bijdrage vanuit andere partijen is niet opgenomen in de regiobegroting voor de periode 2022-2023, maar wel terug te vinden in de toelichting op de betreffende activiteiten (hoofdstuk 4 tot en met 8). Tabel 1 bevat de begroting. Het merendeel van het budget wordt ingezet voor het dekken van de activiteiten. De overige middelen worden aangewend voor programmamanagement en communicatie over de activiteiten.

Voor een aantal activiteiten vindt nog overleg plaats over de dekking ervan, bijvoorbeeld voor het Stimulerend Toezicht op Energiebesparing (en opwekking) als onderdeel van het Energiebesparingsakkoord. Hierover worden nog nadere afspraken gemaakt. Tabel 1: begroting 2022-2023

Gebouwde omgeving • • • • • •

Programma Nieuwe Energie Opstellen regionale visie warmtetransitie Informatievoorziening en advies duurzaam wonen Uitvoering Regionale Energiestrategie NHN Verkenning regionaal energiebedrijf Overig

2022

2023

€ 135.000

€ 125.000

PM € 40.000 € 35.000 €25.000

PM

€ 35.000

€ 35.000 € 25.000 € 35.000 €30.000

€ 7.500

€ 7.500

€ 7.500

€ 7.500

€ 160.000

PM

€ 100.000 € 60.000

PM PM

Land- en glastuinbouw

€-

€-

Communicatie

PM

PM

Programmamanagement

PM

PM

€ 302.500

€ 132.500

Mobiliteit •

Kennissessies verduurzaming logistiek

Industrie en bedrijven • •

•

•

Duurzaam ondernemersloket Uitvoering actieagenda circulair Westfriesland

Monitoring en verantwoording Administratie en organisatie

Totaal

49

62425 – Vertrouwelijk

Overzicht werkgroepen

50

62425 – Vertrouwelijk

Regionale activiteiten Hierna worden alle regionale activiteiten gericht op het verduurzamen van de gebouwde omgeving nader toegelicht. Per activiteit wordt ingegaan op de aanpak, het beoogd resultaat, de betrokken partijen, de planning en de benodigde middelen.

Gebouwde omgeving 1

Programma Nieuwe Energie (

Trekkers: Gemeenten Omgevingsdienst NHN

• •

)

Nieuwe activiteit

Om in 2040 energieneutraal te zijn moet Westfriesland in 2030 duurzame energie opwekken (1.6 TWh) en de gebouwde omgeving duurzaam verwarmen (van het aardgas af). Dit vraagt om investeringen, ruimtelijke ingrepen en draagvlak en eigenaarschap onder inwoners en ondernemers. De regio ontwikkelt hiervoor een programmatische aanpak onder de noemer ’Programma Nieuwe Energie’. Dit programma kent drie programmalijnen: •

Warmte. Warmtewinning uit de bodem en oppervlaktewater (geothermie en aquathermie).

•

Opslag. Opslag en terugwinning van elektriciteit.

•

Bedrijventerreinen. Verduurzamen van bedrijventerreinen.

Dwars door deze programmalijnen lopen thema’s zoals kennisontwikkeling, betrokkenheid kennisinstellingen. In 2021 stelt de regio een plan van aanpak op voor het inrichten van het programma Nieuwe Energie. Planning: • 2022 - 2026

Beoogd resultaat voor 2021 is een plan aanpak voor het programma Nieuwe Energie om met publiek en private partijen te werken aan de realisatie van 1.6 TWh aan duurzame energie in 2030.

Middelen: Voor de uitvoering van deze activiteit is een verwachte investering van € 300.000,- nodig. Deze investering beogen we deels te bekostigen via een subsidie van de provincie.

2

Verkenning platform ondersteuning uitvoering duurzaam wonen (

Trekkers: •

Gemeenten

Samenwerkingspartners: • • • •

Servicepunt Duurzame energie Duurzaam Bouwloket Provincie Omgevingsdienst NHN

, )

Nieuwe activiteit

Als aanvulling op het Duurzaam Bouwloket, dat zich richt op het informeren en vrijblijvend adviseren over verduurzaming van woningen, willen we particuliere huiseigenaren ook helpen in de stap daarna: de uitvoering van activiteiten om woningen te verduurzamen. Een eerste stap hierin is om de mogelijkheden te verkennen voor het opzetten van een platform dat ondersteunt in de realisatie van energiebesparing, duurzame opwek en duurzame warmte.

51

62425 – Vertrouwelijk

2

Verkenning platform ondersteuning uitvoering duurzaam wonen ( Installateurs en andere uitvoeringspartijen

•

, )

Nieuwe activiteit

De verkenning bestaat uit (1) het ophalen van de behoeften die er leven onder particuliere huiseigenaren, (2) het verkennen van de mogelijkheden (zowel in capaciteit als in legitimiteit) om een regionaal platform op te zetten en (3) dit te vertalen in een plan van aanpak voor het opzetten van het platform.

Planning: • 2021-2023

Het beoogde resultaat voor 2021 is een plan van aanpak voor het platform dat de realisatie van verduurzamingsprojecten door particuliere huiseigenaren stimuleert door te ondersteunen.

Middelen: Voor de verkenning is naar schatting een eenmalige investering van € 30.000,- benodigd.

3

Verkenning regionaal energiebedrijf (

Trekkers •

Gemeenten

Samenwerkingspartners

• • •

Servicepunt Duurzame energie Duurzaam Bouwloket Provincie OD NHN

•

2022 - 2023

•

, )

Nieuwe activiteit

Bij het realiseren van duurzame energie (warmte en elektriciteit) moeten inwoners van Westfriesland mee kunnen profiteren. Dit is een voorwaarde die is opgenomen in de RES 1.0 en daarmee ook in dit uitvoeringprogramma. Een van de mogelijke instrumenten om dit te realiseren kan gevonden worden in een Westfries energiebedrijf. Of en in welke vorm dit mogelijk gemaakt kan worden moet worden verkend en onderzocht.

Het beoogd resultaat is inzicht in de haalbaarheid om een Westfries Energiebedrijf op te richten, waarna een besluit kan worden genomen over het wel of niet oprichten van een regionaal energiebedrijf.

Middelen: Voor deze verkenning is naar schatting een investering van € 40.000,benodigd.

52

62425 – Vertrouwelijk

4

Informatievoorziening & advies duurzaam wonen (

Trekkers: Duurzaam Bouwloket

•

Samenwerkingspartners: Gemeenten Provincie Omgevingsdienst NHN

• • •

)

Bestaande activiteit

Om woningeigenaren (verder) te helpen met het verduurzamen van hun woning, is het Duurzaam Bouwloket opgericht. Dit is een organisatie die in opdracht van gemeenten gratis en onafhankelijk advies aanbiedt over het energiezuinig, comfortabel en aardgasvrij maken van woningen. Dit helpt particuliere woningeigenaren door kennis te verstrekken en op die manier de drempel te verlagen en knelpunten op te lossen. Duurzaam Bouwloket voert in samenwerking met gemeenten een aantal acties uit, waaronder de campagne ‘Wij doen wat’ (informatie en advies specifiek gericht op (de stappen naar) aardgasvrij wonen) en Gluren bij de Duurzame Buren (een duurzame open huizen route). Het doel voor de komende jaren betreft het breder bekend maken van het duurzaam bouwloket door het loket actief te promoten onder particuliere woningeigenaren.

Planning: • Doorlopende activiteit

Het beoogde resultaat is een vast en bekend aanspreekpunt onder woningeigenaren dat, door middel van inzicht te geven in de middelen en mogelijkheden om te verduurzamen, helpt snellere en juiste keuzes te maken in verduurzaming.

Middelen: Voor de uitvoering van deze activiteit is een investering van € 35.000,per jaar nodig.

5

Verkenning regionaal isolatieprogramma (

Trekkers: •

Gemeenten

Samenwerkingspartners: • •

Provincie Omgevingsdienst NHN

)

Nieuwe activiteit

Om als regio energiebesparing te stimuleren verkennen we de mogelijkheden tot het inrichten van een regionaal isolatieprogramma. Denk hierbij aan het starten van collectieve acties vanuit de regio of een collectief aanbod dat op lokaal niveau (via de individuele gemeenten) wordt gedaan. Het uitvoeren van warmtescans kan daar mogelijk in meegenomen worden. Deze verkenning wordt gebruikt om (1) te onderzoeken welke activiteiten geschikt zijn voor uitvoering op regionaal niveau en (2) wat dit betekent voor en vraagt van de gemeenten. Op basis van waar behoefte aan is en wat realiseerbaar is, wordt een plan van aanpak opgesteld voor een regionaal isolatieprogramma. Pilot: warmtescans Westfriesland Parallel aan de verkenning starten we een pilot met als doel om in de gehele regio Westfriesland warmtescans aan te bieden aan particuliere huiseigenaren. Het doel hiervan is om energiegebruik inzichtelijk te maken en tevens te laten zien waar de kansen liggen voor energiebesparing. De warmtescans zijn een bestaand initiatief van Koggenland Energieneutraal (KEN)

53

62425 – Vertrouwelijk

5

Verkenning regionaal isolatieprogramma (

)

Nieuwe activiteit

en samen met de gemeente Medemblik wordt verkend hoe deze scans in andere gemeenten mogelijk kunnen worden gemaakt. Dit initiatief loopt vooruit op en kan daarom op den duur een plek krijgen in het regionale isolatieprogramma. Bij de pilot kan gebruik gemaakt worden van de ervaringen van de Zonnecoöperatie met warmtescans uitgevoerd voor hun leden. Planning: • 2021-2022

Het beoogde resultaat is een plan van aanpak voor het opzetten van een regionaal isolatieprogramma dat energiebesparing stimuleert.

Middelen: Voor deze verkenning is naar schatting een investering van € 10.000,- tot € 30.000,- nodig.

6

Slimme Westfriese LED-verlichting (

Trekkers: •

Westfriese gemeenten

)

Bestaande activiteit

De Westfriese gemeenten gebruiken zelf ook veel energie. Denk daarbij aan energiegebruik in openbare verlichting, veldverlichting in buitensport en verlichting in gemeentelijk vastgoed. Gemeenten kunnen geld besparen op deze verlichting door het toepassen van ‘slimme’ LED-verlichting. Slim betekent hier dat je de hoeveelheid licht aanpast aan de situatie. Ook het circulair toepassen van verlichting draagt bij aan minder CO2-uitstoot. De Europese Unie stelt via de Green deal subsidiegelden beschikbaar. Verlichtingsprojecten kunnen in aanmerking komen voor deze subsidie. De Westfriese gemeenten starten een project om gezamenlijk een aanvraag in te dienen voor het verduurzamen van de verlichting.

Planning: •

2021-2025

Het beoogd resultaat is vervanging van bestaande gemeentelijke verlichting (openbare verlichting, ververlichting in buitensport en verlichting in gemeentelijk vastgoed) door LED-verlichting. Dit leidt tot energiebesparing.

Middelen: Voor de financiering van het project worden subsidiegelden aangevraagd bij de Europese Unie.

54

62425 – Vertrouwelijk

7

Regionale visie warmtetransitie (

Trekkers: Westfriese gemeenten

•

Samenwerkingspartners: Servicepunt Duurzame energie Provincie

• •

)

Nieuwe activiteit

Op dit moment zijn gemeenten druk bezig met het opstellen van omgevingsvisies. Hierin geven zij hun visie op de bescherming en ontwikkeling van de leefomgeving. De Regionale Energiestrategie en de Transitievisie Warmte hebben invloed op de ontwikkeling van de leefomgeving. Klimaat- en energievraagstukken stoppen niet bij de gemeentegrenzen en vormen een landelijke opgave die vanuit de lokale gemeenten wordt uitgevoerd. De warmtetransitie roept vragen op ten aanzien van vele (bestuurlijke) en regionale keuzes, zoals de woningbouwopgave, netwerkinfrastructuur, inzet van de bodem en bestaande bronnen. Hoe worden deze verdeeld binnen de regio en wie is eigenaar? Antwoorden hierop moeten gevonden worden in het opstellen van een regionale warmtevisie voor Westfriesland.

2022-2025

•

In 2022 is er inzicht in de keuzes in verdeling van de warmtebronnen en de inzet van de netwerkinfrastructuur en warmtenetten.

Middelen: Voor het opstellen van de visie is naar schatting een investering van € 40.000,- benodigd.

8

Routekaart voor aardgasvrije scholen ( )

Trekkers: •

SOHH

Samenwerkingspartners: • • •

Dijklander Ziekenhuis Schouten Techniek Omgevingsdienst NHN

Nieuwe activiteit

Het verduurzamen van grote utiliteitsbouw, zoals scholen en ziekenhuizen, is een uitdaging op zichzelf. Overstap op duurzame warmtebronnen biedt perspectief, maar het is niet eenvoudig om te beginnen en keuzes te maken. Een routekaart kan hierbij uitkomst bieden en is al eerder effectief ingezet als verduurzamingsinstrument in de regio. Routekaarten maken inzichtelijk wat de mogelijke duurzame toekomstbeelden zijn van een gebouw en begeleiden zo het maken van keuzes over, en het uitvoeren van, het verduurzamingsproces. De ervaring in de regio met het opstellen van routekaarten en de technische kennis over duurzame warmte zal met dit initiatief breder worden ingezet om schooleigenaren inzicht te geven in de toekomst van hun gebouw. De Stichting Onderwijshuisvesting Hoorn geldt als casus om te onderzoeken hoe duurzame warmte in schoolgebouwen kan worden toegepast. Een mogelijk vervolg van deze routekaart aardgasvrije scholen is de verbreding naar andere utiliteitsgebouwen, dan wel naar verduurzaming door middel van energiebesparing.

Planning: • 2021

Het beoogde resultaat is een routekaart voor scholen die inzicht geeft in de te zetten stappen om van het aardgas af te gaan, gebaseerd op een methodiek die ook voor andere gebouwen ingezet kan worden. Daarnaast zijn hierbij de knelpunten inzichtelijk gemaakt en waar mogelijk verminderd. Er wordt gestart met een aantal verkennende stappen.

55

62425 – Vertrouwelijk

8

Routekaart voor aardgasvrije scholen ( )

Nieuwe activiteit

Middelen: Voor het opstellen van de routekaart is naar schatting een investering van € 5.000,- benodigd.

9

Kennisuitwisseling warmtetransitie (

Trekkers: •

Westfriese gemeenten

Samenwerkingspartners: • • •

Zonnecoöperatie Westfriesland Schouten Techniek Provincie Noord-Holland

)

Nieuwe activiteit

Hoewel er al duidelijke keuzes op tafel liggen over de weg naar een energieneutraal Westfriesland in 2040, is er ook nog veel onzeker. Het is daarom belangrijk om de komende jaren op de hoogte te blijven van nieuwe ontwikkelingen en innovatie, ook op het gebied van de warmtetransitie. Lage temperatuur warmtenetten lijken bijvoorbeeld een veelbelovend alternatief voor het gebruik van aardgas, maar de weg richting het breed inzetten van LT-warmtenetten is nog lang. Daarom zetten de gemeenten zich in om kennisuitwisseling over veelbelovende warmtetoepassingen op gang te brengen en de koplopers in de regio te ondersteunen bij het onderzoeken van de mogelijkheden met LT-warmtenetten. Onderdeel hiervan is ook onderlinge kennisuitwisseling vanuit de transitievisies warmte en uitvoeringsplannen die de zeven Westfriese gemeenten opstellen.

Planning: • 2021-2023

Creëren van een regulier kennisuitwisselingsvehikel over thema’s die regionaal spelen op het gebied van warmtetransitie.

Middelen: Voor de uitvoering van deze activiteit is naar schatting een investering van € 15.000,- benodigd.

10

De klantreis naar energieneutraal (

Trekkers: • • •

Woon Duurzaam Duurzaam Bouwloket Compleet Duurzaam

Samenwerkingspartners: • •

Gemeenten Omgevingsdienst NHN

,

)

Nieuwe activiteit

Binnen de regio is er veel kennis en expertise met betrekking tot het energieneutraal maken van woningen. Om deze kennis breder in te zetten en woningeigenaren inzicht te geven in verduurzamingsmogelijkheden wordt vanuit de gemeenten de klantreis naar energieneutraal in beeld gebracht, met als doel om een plan op te stellen om woningeigenaren te motiveren te verduurzamen. Hierbij staat het perspectief van de particuliere woningeigenaar centraal. Het initiatief richt zich op het inzichtelijk maken van de te doorlopen stappen op weg naar energieneutraal wonen. We zoeken natuurlijke momenten om acties uit te voeren en identificeren de belangrijkste ‘afhaakmomenten’. Hierbij wordt er onderscheid gemaakt in de type personen en de vertaling naar wat dit betekent voor de stappen die ze (gaan) zetten om te verduurzamen. Door de informatie en diensten van partners in de regio te gebruiken, kan met de klantreis een plan van aanpak worden gemaakt dat woningeigenaren motiveert om

56

62425 – Vertrouwelijk

10

De klantreis naar energieneutraal (

,

)

Nieuwe activiteit

te gaan verduurzamen op een moment dat bij hun situatie past. Daarbij wordt met de acties gericht op het verhogen van de conversie.

Planning: • 2021-2022

Het beoogde resultaat is een inzichtelijke klantreis, waarin de stappen zijn beschreven die iemand doorloopt om uiteindelijk energieneutraal te wonen, die ertoe leidt dat gemeentelijke middelen en capaciteit (zoals campagnes) gerichter ingezet kunnen worden.

Middelen: Voor het opstellen van de klantreis is naar schatting een investering van € 10.000,- benodigd.

Mobiliteit 1

Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP) Flevoland en Noord-Holland (

Trekkers: • •

Provincie NH Provincie Flevoland

Samenwerkingspartners, onder meer: • • •

Flevolandse en NoordHollandse gemeenten Ministerie van IenW Metropoolregio Amsterdam

,

)

Bestaande activiteit

Als onderdeel van het Klimaatakkoord is in 2020 voor alle regio's in Nederland een mobiliteitsprogramma uitgewerkt. Het RMP wordt voor drie-deelgebieden uitgewerkt: Noord-Holland Noord (inclusief Westfriesland), de Metropoolregio Amsterdam en Flevoland Noordoost. Dit gebeurt als onderdeel van de Uitvoeringsagenda Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB). In het RMP zijn zes programmalijnen geformuleerd: 1.

Ruimtelijk beleid

2.

Reguleren en beprijzen

3.

Gedrag, kennis en werkgevers

4.

Eigen organisatie en inkoop

5.

Investeren in duurzaam mobiliteitssysteem

6.

Faciliterende en ondersteunende maatregelen en programma’s.

Het RMP is een levend document dat jaarlijks wordt geactualiseerd. Het RMP 2020 geeft een overzicht van lopende initiatieven en projecten, voorgenomen maatregelen en quickwins. Momenteel werken de betrokken partijen uit welke aanvullende maatregelen in het RMP 2021 kunnen worden opgenomen, met ook een vooruitblik naar 2022. Doel is om eind 2021 een ambitieuzer maatregelenpakket te presenteren voor de aanpak van CO2-uitstoot door mobiliteit. Planning: • Jaarlijkse actualisatie

Het beoogde resultaat is om de CO2-uitstoot van mobiliteit in Noord-Holland en Flevoland te verminderen, door de transitie naar een slim en duurzaam mobiliteitssysteem dat doelen voor bereikbaarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid verenigt.

57

62425 – Vertrouwelijk

1

Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP) Flevoland en Noord-Holland (

,

)

Bestaande activiteit

Middelen: Voor deze activiteit is inzet en expertise van meerdere partijen nodig, waaronder het Rijk en Provincie Noord-Holland. Ook de individuele Westfriese gemeenten worden betrokken. Er is geen directe rol voor de regio Westfriesland.

2

Stimuleren elektrische deelauto’s (

Trekkers: •

Zonnecoöperatie WestFriesland

Samenwerkingspartners: •

Westfriese gemeenten

)

Bestaande activiteit

De Zonnecoöperatie West-Friesland heeft de ambitie om in Westfriesland projecten met elektrische deelauto’s op te starten. Zo’n project begint met inwoners die enthousiast zijn over dit idee en lokaal contacten kunnen leggen voor de start. Het eerste project is gestart in Hoogkarspel. Met een buurtscan is de interesse gepeild. In samenwerking met de gemeente Drechterland zijn parkeerplaatsen met laadpalen toegewezen aan deelauto’s. De eerste auto wordt in augustus 2021 op het Raadhuisplein verwacht, nabij het winkelcentrum. De gemeente Drechterland bekijkt de mogelijk om gebruik te maken van het initiatief voor haar eigen dienstreizen. De gemeente Medemblik oriënteert zich op mogelijkheden om een project met deelauto’s te starten.

Planning: • Doorlopende activiteit

Het beoogde resultaat is een uitbreiding van het aantal elektrische deelauto’s in Westfriesland. Effect daarvan kan een vermindering van het aantal auto’s op fossiele brandstof zijn, minder CO2-uitstoot van mobiliteit en meer ruimte voor groen.

Middelen: Voor deze activiteit is inzet van Zonnecoöperatie en gemeenten nodig. Gemeenten zijn betrokken bij het zoeken naar locaties waar ook laadpalen kunnen staan. Er is geen directe rol voor de regio Westfriesland.

58

62425 – Vertrouwelijk

3

Zero-emissiezone stadslogistiek Hoorn (

Trekkers: • •

Gemeente Hoorn Andere grote gemeenten

Samenwerkingspartners: Binnen de Green Deal werken overheden en maatschappelijk partners samen. Deelnemers zijn onder meer: • • • •

Brancheverenigingen Grote transporteurs Milieuorganisaties Gemeenten

)

Nieuwe activiteit

Binnen de Green Deal Zero-Emission Stadslogistiek werken overheden en bedrijven samen om de logistiek in binnensteden te verduurzamen. Het doel van de Green Deal is om zero-emissiezones (ZE-zones) voor stadslogistiek in te voeren in de dertig tot veertig grootste gemeenten in Nederland. Deze zones gaan van 2025, met een overgangsregeling tussen 2025-2030 voor bestaande voertuigen. Dit is begin 2021 vastgelegd in de Uitvoeringsagenda Stadslogistiek. De verwachting is dat de ZE-zones een regionale impact hebben omdat ze vervoerders en verladers in de regio stimuleren tot het verduurzamen van hun wagenpark en processen. De gemeenten Amsterdam en Haarlem hebben besluiten genomen voor de inrichting van ZE-zones en verscheidene andere Noord-Hollandse gemeenten hebben plannen daartoe (Zaanstad, Haarlemmermeer) of onderzoeken de mogelijkheden daartoe (Alkmaar, Amstelveen). Ook de gemeente Hoorn werkt plannen uit voor een ZE-zone. De ambities hiervoor zijn in de Mobiliteitsvisie 2030-2040 geïntegreerd. Bestuurlijke besluitvorming hierover zal naar verwachting medio 2021 plaatsvinden. De gemeente Hoorn werkt een aantal begeleidende maatregelen uit om de overgang naar een ZE-zone te faciliteren.

Deze zijn gericht op het aanscherpen van het toegangsbeleid naar de binnenstad, het stimuleren van schone en slimme logistiek (bijvoorbeeld via fiets, water of elektrische voertuigen) en het optimaliseren van de huidige bevoorrading.

Planning: • 2021 besluitvorming Hoorn • Tot 2025 voorbereiding • 2025-2030 realisatie

Het beoogde resultaat is om via zero-emissiezones in grote steden de verduurzaming van de transport- en logistieksector te verbeteren en de leefbaarheid van de binnensteden te verhogen.

Middelen: Er is geen directe rol voor de regio Westfriesland.

59

62425 – Vertrouwelijk

4

Kennissessies verduurzaming logistiek (

Trekkers: Ontwikkelingsbedrijf NHN Regio Westfriesland

• •

Samenwerkingspartners: Westfriese logistiek- en transportbedrijven Westfriese Bedrijvengroep

• •

)

Nieuwe activiteit

Veel Westfriese transport- en logistiekondernemers zijn al bezig om te verduurzamen. Sommige bedrijven oriënteren zich nog op de beste verduurzamingsroute en andere hebben al concrete stappen gezet. Tegelijkertijd zijn overheden en netbeheerders om de mobiliteitstransitie zo goed mogelijk te faciliteren met elektriciteitsnet- en laadinfrastructuur. Om de transitie naar duurzame mobiliteit te bespoedigen is het waardevol dat de bedrijven en overheden onderling kennis delen en plannen afstemmen. Daarom gaan we vanuit de het Ontwikkelingsbedrijf NHN en de regio Westfriesland samenwerken met koplopers in duurzaamheid om kennissessies te organiseren over verduurzaming van de logistiek- en transportsector. Hierin komen thema’s aan bod als technologische ontwikkelingen voor alternatieve brandstoffen en ontwikkeling van laadinfrastructuur en netcapaciteit. Dit helpt de regio om sneller energieneutraal te worden en kan ook de individuele ondernemers tot baat zijn. Zo kunnen ondernemers leren van hoe koplopers op het gebied van duurzaamheid het hebben aangepakt, wordt er meer kritische massa opgebouwd voor het verder ontwikkelen van publieke voorzieningen als (laad)infrastructuur, netverzwaring en/of waterstofleidingen en wordt er bijgedragen om Westfriesland als economisch cluster voor logistiek en transport te versterken.

Planning: • 2021-2022

Het beoogde resultaat is om de verduurzaming van de Westfriese logistieke sector te bespoedigen door het uitwisselen van kennis en afstemmen van plannen.

Middelen: Voor de activiteit is inzet nodig vanuit de betrokken partijen. Voor inhuur van ondersteuning en expertise is een investering van € 15.000,benodigd.

Industrie en bedrijven 1

Stichting Energieneutrale Bedrijventerreinen (

Trekkers: • •

Stichting Parkmanagement Hoorn Westfriese Bedrijvengroep

,

,

)

Nieuwe activiteit

Om ervoor te zorgen dat ondernemers één aanspreekpunt hebben op het gebied van de energietransitie, wordt vanuit de Westfriese Bedrijvengroep en Stichting Parkmanagement Hoorn Stichting Energieneutrale Bedrijventerreinen opgericht. Deze stichting dient als centraal aanspreekpunt voor ondernemers die willen verduurzamen. Vanuit de stichting worden twee werkmaatschappijen ingericht: het

Samenwerkingspartners:

Duurzaam Ondernemersloket en BE+ Westfriesland (zie activiteit 2 en 3 van dit

Ontwikkelingsbedrijf NHN Gemeenten Provincie

hoofdstuk). De stichting bewaakt de processen, doelen, visie en samenwerking

• • •

tussen de werkmaatschappijen. Daarnaast zet de stichting zich in voor het creëren van maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak voor de activiteiten van de werkmaatschappijen.

60

62425 – Vertrouwelijk

1

Stichting Energieneutrale Bedrijventerreinen (

Planning: • 2021

,

,

)

Nieuwe activiteit

Het beoogde resultaat is een opgerichte stichting en de start van de twee werkmaatschappijen in 2021-2022.

Middelen: De stichting vraagt inzet van meerdere partijen, waaronder voor het plaatsnemen in het bestuur van de stichting en de stakeholdersraad. Naast deze inzet is geen financiering vanuit de regio voorzien.

2

Duurzaam Ondernemersloket (

Trekkers: •

Stichting Energie Neutrale Bedrijventerreinen

Samenwerkingspartners: • • • • • •

Stichting Parkmanagement Hoorn Westfriese Bedrijvengroep Ontwikkelingsbedrijf NHN Gemeenten Provincie Omgevingsdienst NHN

Planning: • 2021-2022

, )

Nieuwe activiteit

De Stichting Energieneutrale Bedrijventerreinen richt een Duurzaam Ondernemersloket op dat zich in de eerste fase richt op ondernemers gesitueerd op bedrijventerreinen. De activiteiten van het loket bestaan uit: 1.

Het (continu) communiceren over verduurzaming op bedrijventerreinen

2.

Het organiseren van collectiviteit tot aan de sluitende businesscase

3.

Het aanjagen van innovatie door middel van de inzet van pilots, financiering, etc.

4.

Het lobbyen voor een Ondernemersfonds Duurzaamheidsprojecten, gericht op financieringsprojecten tot circa € 100.000,-.

Het beoogde resultaat is dat in 2025 verduurzaming op drie bedrijventerreinen is gestart en op tien bedrijventerreinen (die al een start hebben gemaakt met verduurzaming) is doorgezet.

Middelen: Tot en met 2022 financieren de zeven Westfriese gemeenten en de provincie Noord-Holland het Duurzaam Ondernemersloket met beiden een jaarlijkse bijdrage van € 100.000,- (totaal € 200.000,-). Het Westfriese bedrijfsleven draagt € 50.000,- bij. Hiermee zijn de kosten van het loket gedekt. In 2022 zal een tussentijdse evaluatie van de voortgang en resultaten plaatsvinden. Op basis hiervan wordt een besluit genomen over een eventuele verlenging van de financiering.

61

62425 – Vertrouwelijk

3

Bedrijventerreinen Energiepositief (BE+) Westfriesland (

Trekkers: Stichting Energie Neutrale Bedrijventerreinen

•

Samenwerkingspartners: Stichting Parkmanagement Hoorn Westfriese Bedrijvengroep Ontwikkelingsbedrijf NHN Gemeenten Provincie Omgevingsdienst NHN

• • • • • •

Planning: • 2021-2022

,

,

)

Nieuwe activiteit

De tweede werkmaatschappij vanuit de Stichting Energieneutrale Bedrijventerreinen is het initiatief BE+ Westfriesland. Dit initiatief is, in aanvulling op het Duurzaam Ondernemersloket, niet alleen adviserend, maar helpt in opdracht ondernemers met: 1.

het realiseren van energiebesparing

2.

de in- en verkoop van energie en maatregelen

3.

beheer- en energiemanagement

Doel van deze werkmaatschappij is om ondernemers te helpen met het uitvoeren van verduurzamingsplannen.

Het beoogde resultaat is dat het aanbod vanuit BE+ Westfriesland aangeboden is aan, en daarmee bekend is bij alle Westfriese bedrijventerreinen.

Middelen: BE+ Westfriesland kent een sluitend businessmodel en biedt ondernemers betaalde diensten aan. Vanuit de regio vindt geen aanvullende financiering plaats.

4

Stimulerend toezicht op energiebesparing (

Trekkers: • •

Gemeenten Provincie Noord-Holland

Samenwerkingspartners: • •

Omgevingsdienst NHN Partners stimulerend toezicht

)

Nieuwe activiteit

In de praktijk blijkt dat het inzicht hebben in de resultaten van bepaalde acties of maatregelen een positief effect heeft op de motivatie om verder te verduurzamen. Om dit te stimuleren initieert de provincie Noord-Holland het Energiebesparingsakkoord tussen de provincie en 46 Noord-Hollandse gemeenten. De Omgevingsdienst NHN heeft samen met de andere Omgevingsdiensten een basiswerkplan gemaakt en kan gemeenten faciliteren bij de uitvoering van het akkoord en het werkplan. Bij de uitvoering van het akkoord wordt nauw samengewerkt met het Duurzaam Ondernemersloket. Belangrijke uitgangspunten bij de uitvoering van het akkoord en werkplan zijn: • • •

eenduidige communicatie over de wet- en regelgeving op het gebied van energiebesparingsplicht de inzet van stimulerend toezicht en fysieke en administratieve controles op energiebesparingswetgeving bij alle relevante bedrijven het sluiten van green deals met ondernemers waarmee ze worden vrijgesteld van de verplichte EML-maatregelen (Erkende Maatregelenlijst energiebesparing) wanneer ze investeren in energieneutrale bedrijfsvoering. Het doel van deze actie is om ondernemers te stimuleren om te investeren in het plan met de meest positieve milieu-impact, en niet zozeer in de planning vanuit de EML.

62

62425 – Vertrouwelijk

4

Stimulerend toezicht op energiebesparing (

•

Planning: • 2022-2025

)

Nieuwe activiteit

Onderdeel van de green deal is een investeringsplan met mijlpalen waarop realisatie plaatsvindt, zodat het mogelijk is toezicht te houden op de uitvoering. het aanreiken van instrumenten die inzicht bieden in energiebesparing, bijvoorbeeld een app voor ondernemers om de energiehuishouding bij te houden. De precieze inzet van instrumenten wordt nader uitgewerkt.

Het beoogde resultaat is dat de energiebesparingsplicht door bedrijven beter wordt nageleefd en dat bedrijven worden gestimuleerd om zoveel mogelijk energie te besparen.

Middelen: Op basis van de besluitvorming over het energiebesparingsakkoord en het werkplan zullen de benodigde en beschikbare middelen nader worden uitgewerkt door de betrokken partijen.

5

Onderzoek naar de verduurzamingspotentie van bedrijventerreinen (

Trekkers: • •

Metropoolregio Amsterdam (MRA) Ontwikkelingsbedrijf NHN

Samenwerkingspartners: • • •

Gemeenten Provincie Noord-Holland Economisch Forum Holland Boven Amsterdam

Planning: • 2021-2022

,

,

)

Bestaande activiteit

Het onderzoek brengt de kansen voor Westfriese bedrijventerreinen om bij te dragen aan de energietransitie in kaart. Op basis van de resultaten wordt een selectie gemaakt van de meest kansrijke bedrijventerreinen in de regio. Voor deze terreinen worden factsheets opgesteld waarop belangrijke data wordt gekoppeld aan de meest kansrijke verduurzamingsmaatregelen. De factsheets geven ondernemers inzicht in hun verduurzamingspotentie en dienen zo als motivatie om het potentieel te benutten.

Het beoogde resultaat is het op korte termijn inzicht krijgen in de potentie van bedrijventerreinen waar kansen liggen. De lessen uit deze pilot worden gebruikt voor het verduurzamen van andere bedrijventerreinen via de Stichting Energie Neutrale Bedrijventerreinen.

63

62425 – Vertrouwelijk

5

Onderzoek naar de verduurzamingspotentie van bedrijventerreinen (

,

,

)

Bestaande activiteit

Middelen: Het onderzoek wordt gefinancierd door Ontwikkelingsbedrijf NHN en de MRA

Bron: Buck Consultants International, Potentie bedrijventerreinen in de energietransitie. (2021)

6

Pilot WFO-bedrijventerrein (

Trekkers: • •

Ontwikkelingsbedrijf NHN Westfriese Bedrijvengroep

Samenwerkingspartners: •

Gemeenten

Planning: • 2021-2025

,

,

)

Nieuwe activiteit

De eerste stap in de verduurzaming van bedrijventerreinen betreft vaak het aanbrengen van LED-verlichting en het plaatsen van zonnepanelen op daken. Op bedrijventerrein WFO wordt een volgende stap gezet door de ontwikkeling van een smart grid. Het betreft een pilot. Uit de ervaringen worden lessen getrokken waar andere bedrijventerreinen van kunnen leren. De pilot bestaat uit: •

balancering vraag en aanbod van elektra

•

(verkennen van de mogelijkheden tot) aanleg van een warmtenet

•

verduurzaming van de logistiek

Het beoogde resultaat is een verduurzaamd bedrijventerrein in 2025 dat tevens als voorbeeld dient voor andere bedrijventerreinen om van te leren.

Middelen: De Pilot WFO-bedrijventerrein wordt gesubsidieerd door de provincie Noord-Holland met een bedrag van € 100.000,-.

64

62425 – Vertrouwelijk

7

Werksessie huurders & verhuurders kantoorlocaties (

Trekkers: Omgevingsdienst NHN Gemeenten

• •

Samenwerkingspartners:

)

Nieuwe activiteit

Om ondernemers, die gevestigd zijn in bedrijfsverzamelpanden of huurder zijn bij een vastgoedeigenaar, te helpen bij het verduurzamen, organiseert de regio een werksessie tussen huurders en verhuurders van kantoorlocaties. Tijdens deze werksessie gaan we in gesprek over de mogelijkheden tot verduurzaming, drempels die hierbij komen kijken en de taken en verantwoordelijkheden van de partijen.

Huurders van kantoorlocaties Verhuurders van kantoorlocaties

• •

Planning: • 2022

Het beoogde resultaat is om drempels om te verduurzamen als (ver)huurder te identificeren die mogelijk door de regio gereduceerd of weggenomen kunnen worden. Ook worden de taken en verantwoordelijkheden rondom verduurzaming besproken.

Middelen: Voor de organisatie van de werksessie huurders & verhuurders kantoorlocaties zal beperkt budget en capaciteit nodig zijn. Te zijner tijd worden hier precieze afspraken over gemaakt.

8

Uitvoering actieagenda circulair Westfriesland (

Trekkers: •

Duurzaam Ondernemend Westfriesland

Samenwerkingspartners: •

Ondernemers in de sectoren: Bouw, vastgoed en GWW, Industrie. Horeca & recreatie, Biogrondstoffen/agrarisch

)

Bestaande activiteit

Om circulair ondernemen te stimuleren en daarmee te versnellen draagt Duurzaam Ondernemend Westfriesland de komende jaren bij aan diverse circulaire projecten. Overkoepelend worden er netwerkbijeenkomsten en de Westfriese week van de circulaire economie georganiseerd, een communicatieplan opgesteld, intervisie tussen gemeenten georganiseerd, kennisontwikkeling gestimuleerd en een workshop voor bedrijven gegeven. Daarnaast worden er per sector specifieke activiteiten georganiseerd: •

Bouw, vastgoed en grond-, weg- en waterbouw (GWW). Dit betreft de acties: -

inspiratietour circulair bouwen in Nederland organiseren

-

onderzoek doen naar het starten/aanhaken van een fysieke grondstoffenbank

•

-

een kenniskring circulair GWW realiseren

-

het stimuleren van een circulaire betonketen

-

het stimuleren van een circulaire asfaltketen

Industrie (onder andere textiel). In samenwerking met de provincie NoordHolland wordt verkend of nadere analyse van meeste impactvolle bedrijvigheid in de regio mogelijk is.

65

62425 – Vertrouwelijk

8

Uitvoering actieagenda circulair Westfriesland ( •

)

Bestaande activiteit

Horeca & recreatie. Dit betreft het inzetten op waardewinst in de businesscase van circo track (samen met de provincie Noord-Holland) en het onderzoeken van draagvlak om samen met horeca afval te voorkomen, beter afval te scheiden en afval gescheiden op te laten halen.

•

Bio-grondstoffen/agrarisch. Dit betreft het opstellen van een aanpak voor verwaarding van bio-grondstoffen.

Planning: • 2021-2022

Het doel is om met circulaire bedrijfsvoering energiebesparing te realiseren en grondstoffen beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar te houden.

Middelen: Voor de uitvoering van de actieagenda Circulair Westfriesland is € 120.000,- beschikbaar voor de periode tot en met 2022 (daarin zijn ook kosten voor coördinatorschap inbegrepen). Voor de financiering van Circulair Westfriesland in de periode na 2022 zullen nadere afspraken worden gemaakt.

Land- en glastuinbouw 1

CO2-voorziening Glastuinbouw Noord-Holland (

Trekkers: • •

Greenport Provincie NH

Samenwerkingspartners, waaronder: • • • • • •

Ontwikkelingsbedrijf NHN Glastuinbouw Nederland HVC AEB OCAP Ministeries van LNV, EZK, en IenW

Planning: • Eerste fase is afgerond • Vervolg: 2023-2026

)

Bestaande activiteit

Om WKK’s te kunnen vervangen door duurzame techniek is de glastuinbouwsector op zoek naar nieuwe, zo duurzaam mogelijke CO2-bronnen. De samenwerkingspartners hebben onderzocht of het mogelijk is om de NoordHollandse kassen via CO2-leidingen aan te sluiten op de afvalenergiecentrales in Alkmaar en Amsterdam. Pogingen om met het Rijk tot een Green Deal te komen zijn gestrand. Wel wordt door OCAP (leverancier van CO2 aan de glastuinbouw) in samenwerking met de afvalbedrijven gekeken naar de realisatie van de afvang bij afvalenergiecentrales.

Beoogd resultaat is het verminderen van de afhankelijkheid van de NoordHollandse glastuinbouw van WKK’s door kassen te voorzien van CO2 van afvalbedrijven. Het lijkt erop dat het komen tot een gezamenlijke Green Deal met het Rijk niet haalbaar is. De ontwikkeling van projecten wordt echter voortgezet waar mogelijk.