01 Ontwerp Omgevingsvisie Medemblik

Nieuwe ontwikkelingen in deze gebieden worden gecombineerd met oplossingen zoals regenwateropvang, wadi’s, groene daken en doorlatende bestrating. • Natuurlijke oplossingen versterken het systeem - Bij voorkeur worden natuurlijke oplossingen ingezet om het watersysteem te versterken. Dit betekent dat rivieren en waterlopen waar mogelijk worden hersteld naar hun natuurlijke vorm om water beter te laten afvloeien en om overstromingen te beperken. De gemeente stimuleert het herstel van oude waterlopen, het behoud van bestaande slootjes en het integreren van natuurlijke buffers zoals groene oevers en wetlands. Het behoud van open ruimte langs waterlopen en sloten is cruciaal. Deze maatregelen dragen bij aan zowel de klimaatadaptatie als de biodiversiteit. • Bodembeheer en waterkwaliteit - Naast waterberging is een gezond bodemsysteem essentieel voor een goed functionerend watersysteem. De gemeente zet zich in voor het herstel en behoud van gezonde bodems door bodemdegradatie tegen te gaan en landbouwpraktijken te ondersteunen die bijdragen aan een beter watermanagement, zoals minder gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest die in het grondwater kunnen lekken. • Groene inrichting - Groene infrastructuur, zoals grote bomen, biedt schaduw en koeling, en helpt bij wateropvang. In onze kernen en stad willen we klimaatadaptief inrichten, mede gefinancierd via een groenfonds.

• Bedrijventerreinen - Er ligt een opgave om deze gebieden klimaatadaptief in te richten. 24

3.1.3 Natuur, landschap en erfgoed Natura 2000 en het IJsselmeer Het IJsselmeer is het enige Natura 2000-gebied in onze gemeente. Dit gebied is van groot belang voor zowel flora en fauna als voor onze inwoners. Al eeuwenlang gaan vissers hier het water op, en tegenwoordig speelt het IJsselmeer een belangrijke rol in recreatie en toerisme, met name in de watersport. De Kustvisie, opgesteld door de provincie Noord-Holland samen met de gemeenten Hollandse Kroon, Medemblik en Enkhuizen, vormt het kader voor verdere ontwikkelingen in en rondom het IJsselmeer. Er wordt gestreefd naar meervoudig ruimtegebruik, waarbij verschillende opgaven worden gecombineerd. Ook wordt een plan voor een ‘Klimaatbuffer’ (combinatie van een drinkwaterbuffer, natuurontwikkeling en recreatie) onderzocht en uitgewerkt door initiatiefnemer PWN. Daarnaast ligt een RES-zoekgebied in het IJsselmeer waarin de gemeente duurzame energie-opwekking graag wil combineren met het vergroten van natuurwaarden. Natuurgebieden en Groene Verbindingen Naast het IJsselmeer zijn de Kromme Leek, Groote- en Kleine Vliet, en de Weelen waardevolle natuur- en watergebieden. Deze gebieden bieden kansen om een robuust groen-blauw netwerk te creëren door ze met elkaar te verbinden. Waar mogelijk kijken we ook naar bosaanleg, zonder dat de openheid van het landschap verloren gaat.

Als gemeente stellen we een natuurwaardenkaart op, waarmee we de natuurwaarden in kaart brengen en bepalen waar verbindingen of bosaanleg wenselijk zijn. Historische en innovatieve wateropgaven In het gebied rondom het IJsselmeer zijn de Proefpolder en de Koopmanspolder markante voorbeelden van plekken waar in het verleden is geëxperimenteerd met inpoldering en natuurontwikkeling. Deze polders fungeerden als proeftuinen voor innovatieve benaderingen van land en watergebruik. Deze lijn wordt nu doorgetrokken met de Klimaatbuffer PWN, waar gewerkt wordt aan een nature-based solution in de vorm van natuurlijke voorzuivering van IJsselmeerwater. Deze klimaatbuffer speelt een belangrijke rol in de voorgenomen uitbreiding van de drinkwaterproductie bij Andijk en laat zien hoe ecologische en functionele belangen samen kunnen komen in het landschap. Groene Leefomgeving in Steden en Dorpen Ook binnen de dorpen en de stad streven we naar een groene leefomgeving. Samen met inwoners willen we de voordelen van vergroening benadrukken en stimuleren dat zij hun straat of tuin vergroenen. We zien kansen voor samenwerking tussen gemeente, dorpsraden en ondernemers. De groenstroken in buurten en wijken blijven in beheer van de gemeente en kunnen mogelijk gebruikt worden voor uitbreiding van het middenspanningsnet, wat bijdraagt aan een robuust energiesysteem.

Ook kunnen ze worden gebruikt bij de warmtenet-infrastructuur in wijken waar dit de gewenste oplossing blijkt. Landschappelijke waarden Cultuurhistorische Waarde van het Landschap Veel van onze natuurgebieden en watergangen zijn van grote cultuurhistorische waarde. Langs de waterlopen bevinden zich karakteristieke lintdorpen in een eeuwenoud kavelpatroon. Het is belangrijk dat we ontwikkelingen vermijden die deze unieke landschappen aantasten. We willen historische sloten in kaart brengen en beschermen om hun waarde voor het landschap en de biodiversiteit te behouden. Ecologische en Landschappelijke Kernkwaliteiten De natuurlijke en landschappelijke waarden van Medemblik zijn essentieel voor de ecologie en recreatie. Uit scenario-studies blijkt dat een robuust groen-blauw netwerk noodzakelijk is voor zowel biodiversiteit als landschapsherstel. We blijven inzetten op het versterken van de verbindingen tussen natuurgebieden en het behoud van de unieke landschapskwaliteiten. 25

Bescherming van het Open Landschap Ons gemeentegebied wordt gekenmerkt door een typisch Hollands open landschap met weilanden, historische waterlopen en een lage horizon. Dit landschap inspireerde Hollandse Meesters en is van groot cultuurhistorisch belang. De provincie Noord-Holland heeft een deel van de gemeente aangewezen als Bijzonder Provinciaal Landschap, met bijzondere cultuurhistorische waarden. Het is van belang dat dit landschap behouden blijft, en waar mogelijk wordt versterkt door bijvoorbeeld zichtlijnen, hoogtes of biotopen te beschermen. De archeologische landschapselementen en aardkundige monumenten worden opgenomen in het omgevingsplan op basis van de door Archeologie West-Friesland opgestelde archeologische beleidskaart. Samenwerking met de Agrarische Sector Omdat het landschap nauw verbonden is met de agrarische sector, zoeken we samenwerking met boeren om het landschap open en herkenbaar te houden. We willen agrarisch natuurbeheer stimuleren, met name in het westelijke deel van de gemeente, waar veel aardkundig erfgoed aanwezig is. Hier zijn de historische structuren minder aangetast door ruilverkaveling. Ons erfgoed Beleving en Bescherming van Cultureel Erfgoed Het cultureel erfgoed in onze gemeente vertelt het verhaal van onze geschiedenis en draagt bij aan de identiteit van Medemblik.

We willen ons erfgoed beschermen, benutten en beleefbaar maken, waarbij het uitgangspunt is om erfgoed zo veel mogelijk in oorspronkelijke vorm te behouden. Waar mogelijk willen we erfgoed toegankelijk maken voor meer mensen, bijvoorbeeld door een oude kerk om te vormen tot ontmoetingsplek. De gemeente streeft ernaar om de gemeentelijke monumentenlijst uit te breiden om meer erfgoed te beschermen. Toekomst van Leegstaand Erfgoed Erfgoed kan soms zijn oorspronkelijke functie verliezen, zoals leegstaande kerken. De gemeente heeft een kerkenvisie opgesteld waarin de mogelijkheden voor herbestemming zijn onderzocht. Naast gebouwen speelt cultuurhistorie ook een rol in de historische structuren van het landschap, zoals waterlopen en groenstroken. We hechten grote waarde aan de overgang tussen de kernen en het landelijk gebied, en willen deze belangrijke landschappelijke elementen behouden. Monumentenlijst en Verduurzaming In het omgevingsplan maken we keuzes over de bescherming van ons erfgoed, mede op basis van een uitgebreide monumentenlijst. De gemeente zet zich in voor de verduurzaming van gebouwd erfgoed door samen met andere partijen te zoeken naar passende invulling. Dit kan door nieuwe functies toe te voegen, herbestemming te zoeken of gebouwen te splitsen, waarbij verduurzaming altijd hand in hand moet gaan met behoud van de monumentale waarden.

Ook de oude monumentale bomen binnen onze gemeente (de ‘groene monumenten’) maken deel uit van ons erfgoed en worden beschermd.

3.1.4 Verduurzaming en energie De transitie naar een duurzame en klimaatbestendige gemeente is een van de belangrijkste uitdagingen voor de toekomst. Onze ambitie is om Medemblik in 2040 energieneutraal te maken, met een focus op energiebesparing, duurzame energie-opwekking en klimaatadaptieve maatregelen. De gemeente werkt toe naar een aardgasvrij gemeente in 2050. Vanuit de gemeentelijke ‘Transitievisie Warmte (TVW)’ is een plan opgesteld voor het aardgasvrij maken van onze wijken. De focus op energiebesparing betekent ook dat inwoners kunnen wonen in goed geïsoleerde woningen. Dit vergroot het wooncomfort en draagt bij aan een fijne leefomgeving. De gemeente heeft hierbij een stimulerende rol. 26

De gemeente onderzoekt waar er kansen liggen voor collectieve warmtenetten, lokale bronnetten of waar inwoners individueel moeten verduurzamen. Hierbij wordt er goed gekeken naar de effecten van de gekozen warmteoplossing (en koeling) op het elektriciteitsnetwerk. En de nationale kosten die daarmee gemoeid zijn. Daarnaast worden de ontwikkelingen rond duurzame energieopslag goed gevolgd. De gemeente Medemblik heeft als groene plattelandsgemeente veel aandacht voor duurzaamheid. Het programma Duurzaamheid is opgebouwd uit vijf pijlers: elektriciteit, warmte, circulair, water & groen en mobiliteit (zie: www.duurzaammedemblik.nl). Zo worden onder andere bewoners gestimuleerd om de eigen woning te isoleren of de overstap te maken naar aardgasvrij wonen. Dat doet de gemeente bijvoorbeeld door gezamenlijke inkoopacties te organiseren voor bijvoorbeeld zonnepanelen en isolatiemaatregelen en door voorlichting te geven over de voordelen van zelf energie opwekken. Duurzame energie-opwekking Energie speelt een cruciale rol in de overgang naar duurzaamheid. Gemeente, provincies en waterschappen werken sa-men binnen energieregio’s, die elk een eigen *Regionale Energiestrategie (RES)* opstellen. Onze gemeente maakt deel uit van de regio NoordHolland Noord. In Westfriesland ligt de focus op zonne-energie, met als doel in 2030 0,7 TWh duurzame opwekking te realiseren.

Er wordt gekeken naar zonne-energie op bedrijventerreinen en langs (hoofd)wegen. Ook zijn er zoekgebieden voor grootschalige opwek van hernieuwbare energie. Het streven is om inwoners en bedrijven minder afhankelijk te laten zijn van internationale of nationale energiebronnen of EnergieInfrastructuur. Dit kan door opwek dicht bij huis te organiseren (bijvoorbeeld zon op dak). Of kleine zonnevel-den (in combinatie met een accu) dicht bij een woonkern of bedrijventerrein te ontwikkelen. Ook het gebruik maken van omgevingswarmte kan bijdragen aan dit streven. In de gemeente Medemblik is veel thermische energie uit oppervlaktewater- en afvalwater (TEO en TEA) beschikbaar. In potentie is dit genoeg om een heel groot deel van de gebouwde omgeving in de gemeente te verwarmen. Om deze bronnen te kunnen benutten zijn er warmtenetten nodig met een aanvoertemperatuur van maximaal 70 °C. Hiermee zijn kleinschaliger projecten mogelijk dan bij restwarmte en geo-thermie vaak het geval zal is. De gemeente ziet kansen voor collectieve warmtevoorzieningen door gebruik te maken van restwarmte bestaande geothermiebronnen. Door energie uit oppervlaktewater te onttrekken verbetert de water-kwaliteit. Het voorkomt ook hittestress. Dit kan een voordeel zijn op plekken met slechtere waterkwaliteit.

Duurzame energieopwekking met oog voor landschap en biodiversiteit De gemeente Medemblik zet in op duurzame energie-opwekking met een sterke focus op landschapsbehoud en biodiversiteit. In lijn met onze duurzaamheidsdoelen kiezen we ervoor om vooral zonne-energie op te wekken op industriële daken en langs infrastructuur, zoals wegen en bedrijventerreinen. Het gebruik van vruchtbare agrarische gronden wil de gemeente zoveel mogelijk voorkomen. De energietransitie leidt tot een verandering van onze leefomgeving en zal in toenemende mate om ruimte vragen. Zonneparken, hoogspanningsmasten of middenspanningskastjes zullen het zichtbare gevolg zijn van de energietransitie in onze directe omgeving. Van belang is hoe we bepaalde functies kunnen combineren. Bijvoorbeeld bij de aanleg van een zonnepark ook ruimte geven aan wandelpaden, fietspaden of mooie groen stroken waar ruimte is voor biodiversiteit. Balans tussen energietransitie en landbouw In de gemeente Medemblik speelt landbouw een belangrijke rol in zowel de lokale economie als het landschapsbeheer. Daarom streven we naar een energietransitie die deze sector ondersteunt in plaats van belemmert. Door samen te werken met agrariërs aan kleinschalige energievormen zoals agrivoltaics (zonnepanelen boven akkers), kunnen we zowel duurzame energie opwekken als landbouwproductie voortzetten.

Zo werken we aan een energietransitie die in balans is met de agrarische functie van het landschap. 27

Van belang is steeds te kijken hoe we bepaalde opgaven kunnen combineren en om aandacht te hebben voor een zorgvuldige inpassing. Oplossingen voor netcongestie Netcongestie vormt een groeiend probleem in de energietransitie. De gemeente zet in op samenwerking met netbeheerders en omliggende gemeenten om oplossingen te vinden voor de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet, bijvoorbeeld door ruimte te bieden voor de uitbreiding van het energie-systeem in onze gemeente. We kijken daarbij naar innovatieve technieken, zoals decentrale opslag van energie, slimme netwerken, en het combineren van zonne-energie met andere functies zoals waterberging en groenvoorzieningen. Samen met het Rijk, de provincie en netbeheerders (Liander en TenneT) wordt gewerkt aan de aanleg van een 380kV-verbinding naar Noord-Holland Noord om deze problemen te verhelpen. Ook zet de gemeente (met de ontwikkeling van energiehubs) in op netcongestieoplossingen voor de kortere termijn, individueel en collectief, ook in het middenspanningsnetwerk. Ook ruimtelijk vraagt dit om de nodige aandacht: We pleiten voor ondergrondse aanleg van hoogspanningskabels om het landschap zo min mogelijk aan te tasten. Het inpassen van nieuwe onderstations en middenspanningsruimtes vraagt veel schaarse ruimte en zal ons landschap veranderen.

Natuurinclusieve energietransitie Alle toekomstige energieprojecten in Medemblik moeten niet alleen voldoen aan de eisen van duurzaamheid, maar ook bijdragen aan de versterking van de biodiversiteit. Dit betekent dat we bij de planning van zonne- en andere duurzame energieprojecten altijd ruimte reserveren voor groene buffers, bloemrijke akkerranden en waterpartijen. Zo koppelen we de energietransitie aan onze ambitie om de biodiversiteit in de gemeente te versterken. En om deze goed in te passen in ons landschap. Circulariteit De gemeente volgt de landelijke doelstelling om in 2050 100% circulair te zijn. Dit betekent dat de gemeente Medemblik gaat sturen op het zuinig gebruiken van grondstoffen en materialen en het voorkomen van afval. Het sluiten van grondstofketens en materiaalstromen doen we door te investeren in een toekomstbestendige bedrijvigheid, een gezonde leefomgeving en het terugdringen van emissies als CO2. Voor de bouw- en (her)ontwikkelingsopgave binnen de gemeente betekent dit dat we inzetten op het toepassen van secundaire en biobased bouwmaterialen (relatie met Woondeal NHN en Circulaire Sloopdeal). Voor de agrarische sector betekent dit dat organische (rest)stromen zo hoogwaardig mogelijk worden ingezet voor een gezonde bodemdiversiteit (relatie met Voedselvisie NH).

Voor alle sectoren gaat het sluiten van materiaal-ketens samen met opslag/overslag en distributie, daar is ruimte en infrastructuur voor nodig. De sectoren waarbij deze ruimtevraag al speelt zijn de bouw, zorg en agrarisch.

3.1.5 Gebiedsgerichte koers In het westelijk gedeelte van de gemeente, waar landschap, water en bodem leidend zijn, zetten we in op het behoud en de versterking van landschappelijke waarden. Hier wordt de extensivering van de landbouw gestimuleerd, waardoor er meer ruimte ontstaat voor natuurontwikkeling en recreatieve verbindingen tussen de kernen en het landschap. Dit gebied zal zich ontwikkelen tot een groene buffer die de overgang tussen stad en landschap versterkt. We streven naar robuuste groen-blauwe verbindingen van voldoende breedte, waar groen en recreatie gecombineerd kunnen worden. Deze verbinden de parken die als een schil om de dorpskernen liggen en voor flora en fauna fungeren deze parken als stapstenen.

28

3.1.6 Uitwerking van de koers naar de kaart

Figuur 5: Visiekaart Natuurlijk fundament

29

3.2 Samenleving: vitaal verbonden gemeenschappen 3.2.1 Koers: Samen sterk in 2040 In 2040 vormen de zestien dorpen en de stad Medemblik een hechte gemeenschap waarin samenwerking centraal staat. Elk dorp behoudt zijn unieke identiteit, terwijl het delen van voorzieningen en het versterken van sociale netwerken zorgen voor een verbonden samenleving. Inwoners voelen zich verbonden met de plek waar ze wonen en voelen zich verbonden met elkaar. De openbare ruimten nodigt uit tot bewegen en ontmoeten. Er wordt naar elkaar omgekeken, en waar mogelijk, voor elkaar gezorgd. Met een divers woningaanbod zorgen we voor een levendige mix van jong en oud, en veilige fiets- en wandelpaden maken het makkelijk om van de ene kern naar de andere te reizen. In Medemblik in 2040 is de samenleving veerkrachtig, vitaal en verbonden. Het belang van sociale cohesie en verbondenheid tussen de kernen is groot. Dit betekent dat we inzetten op een divers woningaanbod en sterke sociale netwerken die jong en oud, mobiel en minder mobiel, met elkaar verbinden. We bieden ruimte voor groen, speelplekken, wandelroutes en verbindende fietspaden zodat dat mensen elkaar kunnen ontmoeten en er sociale cohesie ontstaat. De herbestemming van historische gebouwen speelt een belangrijke rol in het versterken van de gemeenschapszin.

3.2.2 Wonen en Leefbaarheid In 2040 zal Medemblik een divers en passend woningaanbod bieden, met plaats voor zowel jong als oud. De doorstroming op de woningmarkt en de realisatie van betaalbare woningen zijn prioriteiten. Leefbaarheid wordt versterkt door aandacht voor de openbare ruimte, mobiliteit en het voorzieningenniveau in de kernen. Medemblik is een gemeente waar jongeren kansrijk opgroeien, de inwoners gezond leven, mentaal gezond blijven en vitaal ouder worden. Wonen en woonomgeving De gemeente Medemblik wil voor alle inwoners een fijne woon- en leefomgeving bieden. Veel inwoners zijn gehecht aan hun geboorteplaats, waar ze vaak al generaties wonen en een sterk sociaal netwerk hebben. Daarom streeft de gemeente naar woningbouw met speciale aandacht voor betaalbare woningen voor jongeren en senioren. Het bouwen is gericht op de behoeften van lokale inwoners, zonder daarbij de instroom uit de Metropoolregio Amsterdam tegen te houden. Gezien de demografische ontwikkeling hebben we immers de instroom van (jonge) mensen van elders hard nodig in de toekomst. Ook streeft de gemeente naar goede en veilige huisvesting voor buitenlandse werknemers. De woningen worden verspreid over de gemeente gebouwd, wat inhoudt dat ze niet altijd nabij voorzieningen of OV-knooppunten liggen. Dit heeft gevolgen voor de bereikbaarheid: inwoners zullen vaker gebruik maken van de auto of fiets.

Tegelijkertijd zorgt woningbouw in de kernen voor groei en versterkt dit de draagkracht voor bestaande voorzieningen. Bestaande gebouwde omgeving wordt verduurzaamd, hiermee zorgen we ervoor dat deze ook in de toekomst aantrekkelijk blijft voor inwoners om in te blijven wonen. Burgerinitiatieven om bijvoorbeeld ‘knarrenhofjes’of woon-zorginitiatieven op te zetten worden ondersteund. Tegelijkertijd moet er bij de bouw van nieuwe woningen aandacht zijn voor een uitnodigende groene buitenruimte voor ontmoeten, spelen en bewegen. Vergrijzing en Vitaal Blijven Een toekomstbestendige samenleving waarin iedereen – van jong tot oud – gezond, veilig en met kwaliteit van leven kan wonen en deelnemen vraagt om een aantal extra maatregelen: • Een veilige, drempelloze leefomgeving die valincidenten voorkomt, bijvoorbeeld door het wegnemen van obstakels en goede verlichting. Levensloopbestendige woningen die aangepast kunnen worden aan veranderende behoeften. • Toegankelijke voorzieningen en mobiliteitsoplossingen, zodat ouderen verbonden blijven met hun omgeving. 30

Keuze

Om de leefbaarheid van Medemblik in 2040 te garanderen, maken we een duidelijke keuze voor het behoud en de versterking van de identiteit van onze dorpen en stad. Dit betekent dat we investeren in kleinschalige woningbouwprojecten die passen bin-nen het karakter van de dorpen, en de ontwikkeling van multifunctionele ontmoetingsplekken waar sport, cultuur en recrea-tie samenkomen. We kiezen ervoor om recreatie vooral te concentreren rondom bestaande recreatieve infrastructuur, zoals de havengebieden, de IJsselmeerdijk en groene zones.

Met het beleid ‘gezonde generatie in 2040’ streven we naar weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. We werken aan het voorkomen van zwaardere zorg en ondersteuning doordoor het tijdig aanbieden van preventieve en lichtere vormen van ondersteuning. Dit vraagt een sterke sociale infrastructuur, maar bovenal vraagt het om een goede samenwerking tussen het ruimtelijke domein en het sociale domein. Zeker waar het bijvoorbeeld gaat om de inrichting van de openbare ruimte. Vanuit het meerjarenbeleidsplan sociaal domein werkt de gemeente vanuit vier uitgangspunten: - Inwoners en gemeente werken samen; - Normaliseren en ontzorgen; - Voorzieningen als instrument om het zelf weer te kunnen; - Eerste bestaanszekerheid, dan de rest. Ontspanning en recreatie De gemeente hecht veel waarde aan voldoende plekken voor ontspanning, zowel dichtbij huis als in recreatiegebieden. De IJsselmeerkust biedt veel potentie om de recreatieve waarde te vergroten. In 2021 is in samenwerking met omliggende gemeenten en de provincie Noord-Holland de Kustvisie opgesteld, gebaseerd op drie hoofdprincipes: 1. Een nieuwe relatie tussen land en water: Creëren van natuur op de overgang van land en water. 2. De kust als verbinding: Verbeteren van wandel- en fietsroutes langs de kust. 3.

Beleving van internationale allure: Versterken van watersport en realiseren van meer officiële zwemplekken. Daarnaast wil de gemeente de natuur toegankelijk maken voor recreatie, met respect voor de natuurwaarden. Het stimuleren van buitenactiviteiten, zoals sport en spel, wordt gezien als belangrijk voor het welzijn van de inwoners. Waterrecreatie speelt een grote rol, mede dankzij het International Sailing Center Medemblik, dat bezoekers van over de hele wereld trekt. Rust, natuur en cultuurhistorie zijn belangrijke toeristische kwaliteiten van de gemeente. Toerisme wordt gestimuleerd om de lokale economie te versterken, maar het is belangrijk dat inwoners hiervan kunnen meeprofiteren. Voorzieningen Maatschappelijke voorzieningen Voorzieningen zoals scholen, sportaccommodaties en buurthuizen zijn essentieel voor de leefbaarheid. Door de fusie van gemeenten zijn sommige voorzieningen, zoals zwembaden, goed vertegenwoordigd. Andere voorzieningen zijn niet altijd financieel rendabel. De gemeente speelt een actieve rol in het behoud, verbeteren en doorontwikkelen van deze maatschappelijke functies. Daarnaast investeert de gemeente in maatschappelijk vastgoed, bijvoorbeeld in de vorm van MFA’s zodat wij zelf invloed hebben op ons voorzieningenniveau.

Bovendien biedt dit mogelijkheden voor slimme combinaties van functies, zoal bijvoorbeeld een huisartenpraktijk / zorgpost voor ouderen en een buurthuis onder één dak. Detailhandel en horeca Detailhandel en horeca zijn belangrijk voor de leefbaarheid in de gemeente. Winkels en horecagelegenheden bieden ontmoetingsplekken en zorgen voor werkgelegenheid. Het behoud van deze voorzieningen, vooral in de kleinere dorpen, is essentieel om een neerwaartse spiraal te voorkomen. De hoofdwinkelstructuur wordt gevormd door het centrum van Medemblik en vier lokale boodschappencentra. De gemeente zet in op clustering van voorzieningen en maatschappelijke functies in kleine kernen, om zo de leefbaarheid te behouden en versterken. Medemblik zal zich in 2040 kenmerken door een divers en passend woningaanbod, waarin plaats is voor jong en oud. De scenariostudie benadrukt het belang van doorstroming op de woningmarkt en de noodzaak om betaalbare woningen te realiseren voor alle doelgroepen. 31

Leefbaarheid wordt verder versterkt door aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte en het voorzieningenniveau in de kernen. Een Veilige en Gezonde Leefomgeving De gemeente Medemblik werkt aan het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde inwoners die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Dit betekent onder andere: • Het wegnemen van belemmeringen in de fysieke buitenruimte om inclusiviteit en leefbaarheid te bevorderen. • Veiligheid in het verkeer, bij het spelen en op straat. • Een omgeving die beweging en ontmoeting stimuleert, zoals veilige routes naar scholen, sportverenigingen en andere voorzieningen. • Actieve betrokkenheid van inwoners – van jong tot oud, van kwetsbaar tot vitaal – bij vraagstukken over hun leefomgeving. • Goede en bereikbare voorzieningen zijn essentieel voor de leefbaarheid in de kernen. Dit maakt ze aantrekkelijk voor bijvoorbeeld jonge gezinnen en draagt bij aan sociale samenhang. Lucht Een goede luchtkwaliteit is essentieel voor onze gezondheid. Vooral langs drukke wegen zoals de A7 en Westfrisiaweg is de luchtkwaliteit slechter. Met de overgang naar emissievrij vervoer zal de luchtvervuiling op termijn afnemen. Maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren zijn: • We beperken de aanleg van gevoelige functies (woningen, scholen) langs drukke wegen.

• Rookvrije ruimtes: De gemeente Medemblik streeft naar een rookvrije openbare ruimte, met prioriteit voor rookvrije kind- en zorgomgevingen. • Schone Lucht Akkoord (SLA):De gemeente heeft de ambitie om zich aan te sluiten bij het SLA. Dit akkoord streeft naar minimaal 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016. Maatregelen gezonde leefomgeving De gemeente neemt beschermende en bevorderende maatregelen om de veiligheid en gezondheid van inwoners te verbeteren. Beschermde maatregelen waar we op inzetten: • Verkeersveiligheid verbeteren, vooral rond scholen. • Luchtvervuiling en geluidsoverlast beperken door geen woningen en scholen te bouwen langs drukke wegen. • Bescherming tegen schadelijke stoffen door spuitzones in te voeren bij landbouwgebieden. Bevorderende maatregelen waar we op inzetten: • Veilige speelplaatsen voor kinderen. • Toegankelijke voetpaden in alle kernen en verbindingen vanuit de wijk de natuur/het landschap in. • Stimuleren van groene ruimtes om de luchtkwaliteit te verbeteren en hittestress tegen te gaan. • Stimuleren van gezonde ontwikkelingen op locaties waar veel kinderen zijn. Mobiliteit Mobiliteit speelt een grote rol in de bereikbaarheid van de gemeente en kan beschouwd worden als één van de randvoorwaarden om tot een fijne leefomgeving te komen.

Het is daarbij van belang mobiliteit in de breedte te bezien en te kijken naar verschillende vormen van mobiliteit, zoals lopen, fietsen, en rijden. De gemeente streeft naar veilige loop- en fietsroutes, waarbij met name in de lintdorpen de veiligheid voor fietsers wordt verbeterd door maatregelen zoals brede fietsstroken in het wegprofiel van deze wegen. De aanleg van doorfietsroutes tussen kernen wordt onderzocht. Hiervoor wordt op provinciaal/regionaal niveau een overzicht en 32

prioritering gemaakt. Er zullen niet meteen (veel) nieuwe fiets-paden worden aangelegd maar waar mogelijk wordt de fietsinfra verbeterd (verbreed, vrijliggend, oversteken veiliger gemaakt). Een robuust openbaar vervoersnetwerk is noodzakelijk om de gemeente leefbaar te houden. Een sterker openbaar vervoersnetwerk draagt bij aan diverse doelen, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat, leefbaarheid en bereikbaarheid. Maar het is ook essentieel om de groei aan woningen/inwoners te kunnen faciliteren en onze positie als aantrekkelijke woonregio te versterken. Met een robuust openbaarvervoersnetwerk kunnen mensen die geen auto hebben, veelal jongeren en senioren, reizen en hun zelfstandigheid behouden. Zeker met het oog op vergrijzing is dit een belangrijk punt. Daarnaast draagt het bij aan de omslag naar een duurzame samenleving, waarbij mensen minder vaak de auto pakken en vaker de fiets of het openbaar vervoer gebruiken. Het is van belang om de bereikbaarheid van de kernen te vergroten, bijvoorbeeld door het achterliggend OV-netwerk goed te laten aansluiten op OVknooppunten in de regio West-friesland. Een volledig dekkend OV-netwerk is lastig te realiseren door de vele kleine kernen. Daarom blijft de gemeente zich inzetten voor het behoud van de bestaande buslijnen en de verbinding met het treinstation in Hoorn.

Ook wordt er gekeken naar de toekomst van deelmobiliteit, zoals deelscooters, als aanvulling op het huidige vervoerssysteem. De energietransitie en het klimaatakkoord vragen om het ontwikkelen van duurzame mobiliteit. Het Europees Parlement heeft besloten dat in 2035 alle nieuwe autovoertuigen die op de markt komen geen CO2 meer mogen uitstoten. Tegen 2050 moet de gehele vervoersector koolstofneutraal zijn. De gemeente Medemblik zal om die redenen verder moeten inzetten op het stimuleren van emissieloos rijden. Emissieloze mobiliteit draagt, naast de verminderde uitstoot van broeikasgassen, bovendien bij aan een leefbare en gezonde samenleving, door het verminderen van stank- en geluidsoverlast. Om de overgang naar elektrisch rijden te ondersteunen en te stimuleren zal een uitgebreider netwerk van oplaadpunten nodig zijn. Hierop van invloed is de ontwikkeling van de energie-infrastructuur. Beperkingen van uitbreidingsmogelijkheden op het energienet hebben namelijk haar effect op het vergroten van bijvoorbeeld laadinfrastructuur, zowel publiekelijke als private oplaadpunten. Ook moeten andere emissieloze ontwikkelingen, zoals het rijden op waterstof, niet uit het oog worden verloren.

3.2.3 Gebiedsgerichte koers We zorgen ervoor dat de leefomgeving vitaal blijft door een goede balans te vinden tussen wonen en werken. Het versterken van de dorpsstructuren en voorzieningen verbeteren de leefbaarheid van de kernen. In het gebied langs het IJsselmeer ligt de focus op natuur, water en recreatie. De stad Medemblik zal zich verder ontwikkelen als ‘Sail Centre’, met uitgebreide recreatieve mogelijkheden. Dit gebied zal een toeristisch trekpleister worden, waar nieuwe natuurontwikkeling hand in hand gaat met recreatie en duurzame energie-opwekking.

33

3.2.4 Uitwerking van de koers naar de kaart

Figuur 6: visiekaart Samenleving

34

3.3 Economie: innovatieve ondernemingszin 3.3.1 Koers: Duurzaam en Innovatief Ondernemen In 2040 blijft het landschap van Medemblik een bron van voedselproductie, maar met een sterke focus op duurzaamheid. Bedrijven in de gemeente dragen bij aan een circulaire economie en werken aan innovatieve oplossingen om energie-neutraal te opereren. De economie van Medemblik groeit, maar altijd met respect voor de natuur en de samenleving. We stimuleren bedrijvigheid die niet alleen bijdraagt aan de regionale economie, maar ook aan het welzijn van de gemeenschap en ondersteunend is aan de fijne leefomgeving die Medemblik wil zijn. De gemeente Medemblik faciliteert een economie die groei combineert met duurzaamheid en innovatie. We stimuleren sectoren zoals duurzame landbouw, circulaire economie en groene energie. De gemeente heeft een faciliterende rol richting ondernemers op het gebied van vestigings- en ondernemersklimaat. (Nieuwe) bedrijvigheid moet toekomstbestendig zijn en wordt gestimuleerd binnen een kader van respect voor de omgeving en een sterke samenwerking met lokale en regionale partners.

3.3.2 Agrarische Sector en overige bedrijvigheid

Agrarische Sector De gemeente Medemblik is sterk verbonden met de agrarische sector, die al generaties lang een belangrijke rol speelt in het landschap en de geschiedenis van Westfriesland. We zijn een samenwerkingspartner in de Greenport NHN samen-werking. De Greenport-status is door het Rijk aan onze regio toegekend. De diversiteit in landbouwproducten (zoals bloemkolen, broccoli, tulpen en pioenrozen) is een belangrijk kenmerk van Medemblik. Wij bieden in onze gemeente ruimte voor bedrijven die innoveren in de landbouw. Hierbij ligt de focus binnen de gemeente vooral op de breedte: vollegrondsteelt, glastuinbouw (vooroplopend in verduurzaming), zaadverede-ling en veehouderij. Uitdagingen in de sector zijn ondermeer: • Duurzaam water- en bodembeheer • Omslag naar duurzame landbouw / kringlooplandbouw • Technologische innovatie • Extensivering, nieuwe producten en diensten en multifunctionele landbouw Veel van deze uitdagingen worden op Europees en nationaal niveau aangepakt: KRW, Natuurherstelwet en Klimaatwet. Hoe bedrijven hiermee omgaan kunnen we faciliteren, bijvoorbeeld door de mogelijkheid van verandering van functies te bieden. Toekomstige functiemenging kan worden bereikt door onder andere het herbestemmen van vrijkomende agrarische bebouwing. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) definieerde eerder nationale doelstellingen.

Nu wordt in het verleng-de daarvan nog een gebiedsgerichte aanpak voorgestaan waarbij de opgaven en maatregelen voor natuur, stikstof, landbouw, water, bodem en klimaat integraal worden opgepakt. De samenwerking tussen de provincie en gemeente is daarbij belangrijk. NB: in het nieuwe regeerakkoord is het NPLG geschrapt. Wat ervoor in de plaats komt, is nog onduidelijk. Agrarisch natuurbeheer, functiemenging en groenblauwe dooradering zijn / blijven wel actuele thema’s.

35

Keuze

Medemblik kiest ervoor om wenselijke eco-nomische ontwikkeling te stimuleren door in te zetten op duurzame bedrijventerreinen een toekomstbestendig MKB. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol. We rich-ten ons op het faciliteren van het MKB op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling, verduurzaming, arbeidsmarkt en digitalise-ring. Grootschalige bedrijvigheid aan de randen van het gebied wordt vermeden om het landschap te beschermen.

Toekomst van de agrarische sector De agrarische sector in Medemblik heeft de potentie om een voorloper te worden in de landbouwinnovatie. Dit biedt ook kansen voor nieuwe verdienmodellen en een betere aansluiting op de marktvraag naar duurzame en lokaal geproduceerde producten. Kansen ontstaan ook door het combineren van functies (agrarische productie, natuur en recreatie) en door in te spelen op ontwikkelingen in de sector (bijv. technische innovatie). We kiezen ervoor om de agrarische sector in Medemblik te ondersteunen bij de omslag naar kringlooplandbouw door middel van: • Gebiedsgerichte ondersteuning: het noordwesten van de gemeente wordt aangewezen als transitiegebied voor kringlooplandbouw, waarbij wordt gestreefd naar de integratie van natuur-inclusieve landbouw, waterbeheer en recreatie. Buiten dit gebied wordt door middel van maatwerk gezocht naar passende oplossingen voor individuele ondernemers. • Samenwerking met kennisinstellingen en ondernemers: door in clusters samen te werken met kennisinstellingen en agrarische ondernemers kunnen nieuwe technologieën worden getest en geïmplementeerd, zoals precisielandbouw, agroforestry, efficiënter watergebruik en energiezuinige innovaties. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol.

• Verbinding met natuur en recreatie: de agrarische sector in dit gebied kan direct bijdragen aan de versterking van natuur en recreatie, bijvoorbeeld door het aanleggen van bloemrijke akkerranden, wandel- en fietspaden en natuurvriendelijke oevers. Dit zorgt niet alleen voor meer biodiversiteit, maar ook voor meer recreatieve mogelijkheden voor bewoners en bezoekers. Buitenlandse werknemers Veel agrarische bedrijven in de gemeente maken gebruik van buitenlandse werknemers, die essentieel zijn in tijden van arbeidstekorten. in de regio Westfriesland wordt een jaarlijkse groei in buitenlandse werknemers van 3% tot 5% voor-speld. Door de ontwikkeling van robotisering zou de toekomstige behoefte aan arbeidskrachten echter kunnen afnemen. De gemeente streeft naar goede en veilige huisvesting voor deze werknemers. Daarnaast is een goede ruimtelijke inpassing van belang om te waarborgen dat er geen ruimtelijke verslechtering ontstaat in de omgeving. Overige bedrijvigheid Naast de agrarische sector is er een diversiteit aan andere bedrijven in de gemeente. Deze bedrijven dragen bij aan een evenwichtige lokale economie en werkgelegenheid. Bedrijven op bedrijventerreinen willen graag uitbreiden, maar er is vaak beperkte ruimte beschikbaar. Verduurzaming van het productieproces (bijv. circulair ondernemen) vraagt ook om extra ruimte.

In het westen van de gemeente zijn er nog veel cultuurhistorisch waardevolle elementen, waar de economische ontwikkeling mee in balans moet zijn. In het midden en oosten van de gemeente is door ruilverkaveling het landschap al meer aangetast, waardoor uitbreiding van bedrijventerreinen hier minder invloed heeft. Goede bereikbaarheid is cruciaal. Bedrijventerreinen moeten zoveel mogelijk aansluiten op belangrijke verkeerswegen, zoals de A7 en de Westfrisiaweg. De gemeente zet zich in om bedrijven aan te trekken die zich richten op innovatie in voedselproductie en zaadtechnologie. Deze taak is vanuit de gemeente belegd bij het Ontwikkelingsbedrijf NHN. We streven ernaar onze economie te verbreden van een landbouw- naar een innovatieve product- en onderzoeksgerichte economie. Het waterzuiveringsbedrijf PWN in Andijk is cruciaal voor de drinkwatervoorziening in Noord-Holland. Dit bedrijf heeft een opgave om de drinkwatervoorziening richting de toekomst uit te breiden. Er worden maatregelen overwogen om de verkeersveiligheid rondom deze locatie te verbeteren. Om de gemeente aantrekkelijk te houden als vestigingsplaats, kijken we naar mogelijke oplossingen voor overlast in lintdorpen en knelpunten bij de ontsluiting van bedrijventerreinen.

36

3.3.3 Gebiedsgerichte koers Het oostelijke deel van de gemeente, waar het economisch profiel centraal staat, biedt ruimte voor uitbreiding van bedrijventerreinen en glastuinbouw in het concentratiegebied. Dit gebied zal zich verder ontwikkelen als het economische hart van Medemblik, waarbij we zorgen voor een goede aansluiting op regionale en landelijke infrastructuur. Bedrijvigheid wordt gecentreerd en geclusterd, met speciale aandacht voor duurzame energiebronnen, circulaire activiteiten en het versterken van het energienetwerk om de groei te ondersteunen. Ook het gebruik van ‘grijs water’ (in plaats van drinkwater) waar dat mogelijk is, wordt gestimuleerd. Concrete locaties moet regionaal worden afgestemd. In het westelijke deel, waar het accent ligt op het behoud van het landschap, stimuleren we kleinschalige, duurzame agrarische activiteiten die bijdragen aan de ecologische en recreatieve waarde van het gebied. Hier wordt gestreefd naar een economie waarbij groei wordt gecombineerd met (landschappelijke) kwaliteit en duurzaamheid.

37

3.3.4 Uitwerking van de koers naar de kaart

Figuur 7: Visiekaart Innovatief ondernemen

38

4. GEBIEDSGERICHTE UITWERKING In dit hoofdstuk werken we de ruimtelijke visie verder uit voor de vier deelgebieden, waarbij we specifiek kijken naar de lokale opgaven en kansen die in elk gebied spelen. Onze gemeente is verdeeld in een aantal unieke landschappen. Elk gebied heeft unieke kenmerken die vragen om een maatwerkbenadering. Vooral bij ontwikkelingen op een klein schaalniveau zal per deelgebied moeten worden gekeken wat de mogelijkheden zijn qua functiecombinaties en vrijkomende percelen. Door gerichte keuzes te maken per gebied zorgen we ervoor dat de gemeente Medemblik toekomstbestendig wordt ontwikkeld, met oog voor de economische, sociale en ecologische behoeften van nu en de toekomst. Met deze gebiedsgerichte vertaling geeft de gemeente Medemblik richting aan de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in vier specifieke deelgebieden. Elk gebied krijgt specifieke aandacht, waarbij de nadruk ligt op duurzaamheid, leefbaarheid en economische veerkracht. Deze visie per gebied wordt verder ondersteund door gedetailleerde kaarten die de ruimtelijke keuzes en ontwikkelprincipes per gebied in beeld brengen.

Figuur 8: Gebieden gebiedsgerichte uitwerking

39

4.1 De zuidzone tussen Wognum en de IJsselmeerdijk

Dit gebied, als zone rondom de Zwaagdijk, vormt een belangrijk economisch cluster voor de gemeente. Hier concentreren zich meerdere economische opgaven, waaronder: • Bedrijventerreinontwikkeling: Dit gebied biedt ruimte voor de uitbreiding van bedrijventerreinen, met nadruk op duurzame bedrijvigheid. Ontwikkelingen worden afgestemd op de bestaande infrastructuur en energievoorziening, waarbij netcongestie een belangrijke factor is. • Uitbreiding energie-netwerk: Dit gebied is geschikt om de energieinfrastructuur uit te breiden. Het huidige onder-station van de regio is gevestigd langs de Zwaagdijk. Daarnaast loopt de 150 kv verbinding Oterleek en Zwaagdijk over dit gebied en vindt er huidige en toekomstige duurzame opwek plaats in dit gebied. We verwachten dat de toekomstige energievraag ook in dit gebied (uitbreiding bedrijventerreinen, verduurzamen van de logistieke sector). • Concentratie glastuinbouw: De verduurzaming van glastuinbouw sluit aan bij de ambities van de gemeente en de provincie. Duurzame innovaties, zoals energieneutrale kassen, worden gestimuleerd om de impact op het milieu te minimaliseren. We verkennen of uitbreiding wenselijk is in dit gebied. • Zonne-energie-opwekking: In dit gebied wordt ingezet op de opwekking van zonne-energie.

Er wordt bewust gekozen voor zonneparken op plekken die weinig concurrentie hebben met andere functies, zoals gronden die niet geschikt zijn voor hoogwaardige landbouw. • Het versterken van de leefbaarheid: door de nabijheid van de N307 ervaren inwoners geluidsoverlast, verslechterde luchtkwaliteit en sluipverkeer. Bij ontwikkelingen in dit gebied moet de leefbaarheid worden versterkt. Ontwikkelprincipes : Samen werken aan een fijne leefomgeving betekent in dit deelgebied dat de focus ligt op: • Verduurzaming glastuinbouw • De ontwikkeling van bedrijventerreinen wordt geconcentreerd rond bestaande knooppunten om verdere versnippering van het landschap te voorkomen. • Zonne-energie wordt geïntegreerd in de bestaande infrastructuur, zoals langs de randen van bedrijventerreinen of glastuinbouwcomplexen, om ruimte optimaal te benutten. 40

Figuur 9 Gebiedsuitwerking Zuidzone tussen Wognum en de IJsselmeerdijk

4.2 De IJsselmeerdijk en omgeving

De IJsselmeerdijk speelt een centrale rol in de gemeente Medemblik, zowel vanuit het oogpunt van waterbeheer als recreatie en toerisme. Dit gebied biedt kansen voor het benutten van de recreatieve potentie zonder dat toekomstige waterbeheersopgaven in het gedrang komen. • Waterbeheer: Gezien de mogelijke verhoging van het peil van het IJsselmeer in de toekomst, is het cruciaal om te zorgen dat geen ontwikkelingen plaatsvinden die toekomstige aanpassingen in de waterhuishouding belemmeren. Het gebied blijft flexibel voor mogelijke versterking van de dijk en aanpassingen in het waterbeheer. • Recreatie en toerisme: Medemblik en de IJsselmeerdijk vormen het hart van de toeristische mogelijkheden in de regio. Dit gebied biedt ruimte voor kleinschalige recreatieve voorzieningen, zoals wandel- en fietsroutes, maar ook voor hoogwaardige toeristische trekpleisters, zoals watersport en cultuurhistorisch erfgoed.

Ontwikkelprincipes: Samen werken aan een fijne leefomgeving betekent in dit deelgebied dat de focus ligt op: • O ntwikkelingen langs de IJsselmeerdijk worden beperkt tot recreatieve functies die geen structurele invloed hebben op toekomstige waterbeheermaatregelen. • M  edemblik wordt versterkt als toeristische kern met behoud van haar historische karakter, waarbij de nadruk ligt op de verbinding tussen stad en water.

Figuur 10 Gebiedsuitwerking De IJsselmeerdijk en omgeving

41

4.3 Het noordwestelijke deel van de gemeente Dit gebied, met een bijzonder waardevol landschap, biedt ruimte voor een transitie in de landbouw. Hier kunnen natuurinclusieve landbouw en andere vormen van verduurzaming worden gestimuleerd. Ook biedt dit gebied kansen voor recreatie en natuurontwikkeling. • Verandering in landbouw: Dit gebied biedt ruimte voor een geleidelijke overgang naar meer natuurinclusieve landbouw. Hierbij wordt ingezet op het verminderen van de ecologische voetafdruk en het versterken van biodiversiteit. • Natuur, recreatie en waterberging: Naast de veranderingen in de landbouw is dit gebied uitermate geschikt voor waterberging en natuurontwikkeling. De aanleg van recreatieve voorzieningen zoals wandelpaden en fietsverbindingen zal de aantrekkelijkheid van het gebied voor bewoners vergroten. Ruimtelijke keuzes: Samen werken aan een fijne leefomgeving betekent in dit deelgebied dat de focus ligt op: • Landbouwtransities worden gekoppeld aan natuurontwikkeling, met als doel de biodiversiteit te versterken en recreatiemogelijkheden uit te breiden. Lokale boeren worden actief betrokken bij deze veranderingen. • Nieuwe recreatieve voorzieningen worden verbonden met bestaande dorpskernen, zodat inwoners gemakkelijker toegang hebben tot natuurgebieden.

42

Figuur 11 Gebiedsuitwerking Noordwestelijk deel van de gemeente

4.4 Het gebied rondom Wognum Wognum en omgeving heeft de meeste groeipotentie in de gemeente. Dit gebied wordt gezien als een belangrijk knooppunt voor toekomstige ontwikkelingen, met name vanwege de strategische ligging langs de A7 en de nabijheid van Hoorn. Ten zuiden van Wognum, in Zwaag, is een Pompstation van PWN gevestigd. Daarbij ligt een grondwaterbeschermingsgebied. Daarin gelden extra regels om drinkwater te beschermen, zoals geen diepe boringen, niet diep graven en geen bodemverontreiniging. Ook het gebied rondom Wognum leent zich voor uitbreiding van het energie-netwerk. Het westelijk deel van dit deelgebied biedt mogelijkheden op het vlak van recreatie. • Woningbouw en bedrijvigheid: Wognum biedt ruimte voor zowel woningbouw als bedrijvigheid. De gemeente kiest ervoor om groei te concentreren in dit gebied, met een focus op duurzame, gemengde wijken en bedrijfsontwikkelingen rondom de A7. • Verbonden met Hoorn: De ontwikkeling in Wognum staat niet op zichzelf, maar moet zich verhouden tot de nabijheid van Hoorn. Het versterken van de verbindingen met Hoorn, zowel qua mobiliteit als voorzieningen, is een belangrijke randvoorwaarde.

Ontwikkelprincipes: Samen werken aan een fijne leefomgeving betekent in dit deelgebied dat de focus ligt op: • Rondom de A7 wordt ruimte gereserveerd voor uitbreiding van de bedrijventerreinen die aansluiten bij de regionale economische strategie van Noord-Holland. Deze ontwikkelingen worden zorgvuldig ingepast in het landschap, waarbij rekening wordt gehouden met energievoorziening en duurzaamheid. • De woningbouw in Wognum richt zich op het versterken van de woonfunctie, waarbij een mix van woningen voor starters en senioren wordt gerealiseerd. 43

Figuur 12 Gebiedsuitwerking Het gebied rondom Wognum

4.5 Sturende principes bij gebiedsuitwerking en initiatieven Met deze gebiedsgerichte uitwerking geeft de gemeente Medemblik richting aan de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de vier onderscheiden gebieden. Elk gebied krijgt specifieke aandacht, waarbij de nadruk ligt op duurzaamheid, leefbaarheid en economische veerkracht. De gemeente Medemblik hanteert voor de verder uitwerking van de visie een aantal sturende ruimtelijke principes om richting te geven aan nieuwe ontwikkelingen op het gebied van woningbouw, bedrijventerreinen, dorpsontwikkeling, landschap, bodem en water. Deze principes dienen als kader voor besluitvorming en waarborgen dat toekomstige plannen aansluiten bij onze kernwaarden van duurzaamheid, leefbaarheid en weerbaarheid. Een nadere gebiedsgerichte uitwerking heeft al plaatsgevonden in de vorm van het ‘Stadsplan Medemblik’. De nog op te stellen ‘Gebiedsvisie Medemblik’ is eveneens een voorbeeld van een gebiedsgerichte uitwerking.

4.5.1 Dorpsontwikkeling De ontwikkeling van dorpen binnen Medemblik wordt gestuurd door de volgende principes: 1.

Ontmoeting en sociale cohesie. Dorpsontwikkelingen zijn gericht op het creëren van ruimtes die ontmoeting tussen bewoners bevorderen. Dit gebeurt door het stimuleren van multifunctionele en uitnodigend ingerichte openbare ruimtes, zoals dorpspleinen, groen-blauwe recreatieruimten en sportvoorzieningen, waar sociale interactie en activiteiten centraal staan.

2.

Bewegingsvriendelijke ruimten. De fysieke inrichting van dorpsomgevingen moet uitnodigen tot bewegen. Fietspaden, wandelpaden en groene speelruimtes krijgen een centrale rol in de dorpsontwikkeling. Deze voorzieningen dragen bij aan de gezondheid en vitaliteit van de dorpsbewoners.

3.

Leefbaarheid en voorzieningen. Dorpsontwikkeling richt zich op het versterken van de leefbaarheid door essentiële voorzieningen, zoals school, sport en samenkomst, te behouden of te verbeteren. De nabijheid en toegankelijkheid van deze voorzieningen worden meegenomen in elke ruimtelijke keuze.

4.

Vergroening en klimaatbestendigheid. In elke dorpsontwikkeling wordt vergroening gestimuleerd om het dorpskarakter te behouden en tegelijkertijd bij te dragen aan de vergroting van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Groene buffers, parken en bomenrijen zorgen voor verkoeling in de zomer en bieden ruimte voor waterberging bij hevige regenval.

44

4.5.2 Landschap, Bodem en Water Bij ontwikkelingen in het buitengebied hanteren we de volgende principes om het landschap, bodem en water te beschermen en te versterken: 1.

Weerbaarheid vergroten. Het landschap wordt weerbaar gemaakt tegen de effecten van klimaatverandering door waterbergingsgebieden in te richten en bodems te herstellen. Het principe ‘rekening houden met water en bodem’ wordt in elke ruimtelijke ontwikkeling toegepast, waarbij lage polders worden voorbehouden aan (capaciteit voor) waterberging.

2.

Systeemversterkende maatregelen. Nieuwe ontwikkelingen worden gekoppeld aan maatregelen die het natuurlijke systeem versterken, zoals het verhogen van het grondwaterpeil in veengebieden of het herstellen van natuurlijke waterlopen. Dit zorgt voor een duur-zamer landschap dat beter bestand is tegen extremen zoals droogte en wateroverlast.

3.

Biodiversiteit integreren. Waar mogelijk dragen projecten bij aan de versterking van de biodiversiteit. Dit betekent dat natuurvriendelijke oplossingen, zoals groenstroken, waterpartijen en bloemrijke akkerranden, waar mogelijk worden opgenomen in plannen voor woningbouw, bedrijventerreinen en recreatieprojecten. Waar dit niet mogelijk is, dient er te worden gecompenseerd op een andere plek.

4.

Natuurontwikkeling verbinden aan andere projecten. Bij elke ruimtelijke ontwikkeling wordt natuurontwikkeling meegenomen als integraal onderdeel. Dit houdt in dat natuurgebieden worden verbonden met recreatieve ontwikkelingen en woningbouwprojecten, zodat er een win-winsituatie ontstaat waarin zowel biodiversiteit als recreatie versterkt worden.

45

4.5.3 Woningbouw en ontwikkeling van bedrijvigheid De ontwikkeling van woningbouw en bedrijvigheid wordt geleid door de volgende ruimtelijke principes: 1.

Zorgvuldige afweging. Eerst wordt er een zorgvuldige afweging gemaakt of het opofferen van agrarische grond ten behoeve van woning-bouw of bedrijvigheid op die locatie handig en verstandig is. Dit is nodig om het ondernemersklimaat in de regio te behouden en versterken.

2.

Behoeftegedreven planning. Woningbouw en ontwikkeling van bedrijvigheid worden ontwikkeld op basis van een gedegen behoefteanalyse. Dit houdt in dat de demografische ontwikkelingen, zoals vergrijzing en gezinsvorming, als basis worden genomen voor de planning van nieuwe woonlocaties. Voor de ontwikkeling van bedrijvigheid wordt de economische groei en de behoefte aan ruimte voor het MKB en innovatieve sectoren leidend.

3.

Mobiliteit en bereikbaarheid. De bereikbaarheid van nieuwe ontwikkelingen is cruciaal. Bij de planning van nieuwe woningbouwlocaties en bedrijventerreinen wordt ingezet op duurzame mobiliteit. Locaties worden gekozen op basis van hun verbinding met bestaande infrastructuur voor openbaar vervoer en fietsnetwerken. Ontsluiting van bedrijventerreinen wordt afgestemd op het beperken van verkeersoverlast en het versterken van multimodale verbindingen.

4.

Netcongestie en energievraag. Gezien de toenemende druk op het elektriciteitsnet, wordt bij de keuze van locaties voor bedrijventerreinen en woningen nadrukkelijk gekeken naar de capaciteit van de energie-infrastructuur. Ontwikkelingen worden gericht op locaties waar voldoende energievoorziening aanwezig is of waar uitbreiding van het net mogelijk is zonder vertraging op te lopen. Bij nieuwbouw kijken we bij de keuze van de duurzame warmtebron ook naar welke oplossing die het beste past bij de beschikbare netcapaciteit. Duurzame energieoplossingen zoals zonne-energie op daken en energie-opslag worden gestimuleerd.

5.

Leefbaarheid en sociale cohesie. Bij elke nieuwe ontwikkeling wordt gekeken naar de impact op de leefbaarheid van de directe omgeving. Sociale cohesie wordt bevordert door bij nieuwbouw een mix van woningen na te streven, te zorgen voor een buitenruimte die uitnodigt tot ontmoeten en bewegen en zorg te dragen voor de noodzakelijke (eerstelijns) voorzieningen. Bij bedrijventerreinen ligt de focus op het minimaliseren van overlast en het integreren van bedrijvigheid binnen de omgeving door slimme inrichting van groen en geluidsschermen.

6.

Waardevolle landschappen behouden. Bij alle ontwikkelingen wordt rekening gehouden met het behoud van waardevolle landschappen. Dit houdt in dat nieuwe bouwprojecten worden gesitueerd op locaties die geen afbreuk doen aan de unieke kwaliteiten van het landschap van Medemblik, zoals open polderlandschappen en cultuurhistorische gebieden.

7.

Inclusief Ontwerpen en Bouwen. Bij nieuwbouwprojecten wordt het sociale domein betrokken. Dit betekent onder andere: • De inrichting van de openbare ruimte wordt afgestemd op speelmogelijkheden voor kinderen. • Mobiliteit en bereikbaarheid van voorzieningen worden gewaarborgd, met aandacht voor voetgangers, fietsers en minder mobiele inwoners. Er wordt gezorgd voor voldoende geschikte huisvesting, bijvoorbeeld voor huisartsen en andere essentiële zorgverleners.

46

5. UITVOERING 5.1 Inleiding

De Omgevingswet biedt gemeenten een geïntegreerd kader om de fysieke leefomgeving duurzaam en samenhangend te ontwikkelen. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de gemeente met verschillende beleidsinstrumenten de ambities uit de omgevingsvisie vormgeeft en uitvoert. De omgevingsvisie zelf staat centraal als strategisch document voor de lange termijn, terwijl instrumenten zoals programma’s, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning de concrete vertaalslag maken naar de praktijk. We behandelen in dit hoofdstuk de verschillende instrumenten binnen de beleidscyclus, hun samenhang en het proces van besluitvorming. Ook komen de ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en de cruciale rol van samenwerking aan bod. Tot slot wordt de monitoring van de omgevingsvisie, projecten en beleid besproken, om de voortgang en effectiviteit te waarborgen en waar nodig bij te sturen. Op die manier kan de gemeente flexibel en toekomstbestendig inspelen op maatschappelijke, technologische en ecologische ontwikkelingen.

47

5.2 Implementatie omgevingsvisie en doorwerking naar andere instrumenten

De omgevingsvisie is een van de vele instrumenten waarmee ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving kunnen worden aangestuurd. We geven aan wat de relatie is met andere instrumenten, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen instrumenten van de Omgevingswet en overige instrumenten. De relevante instrumenten van de Omgevingswet zijn: • De omgevingsvisie; • Het programma; • Het omgevingsplan; • De omgevingsvergunning. De omgevingsvisie vormt een samenhangende, strategische visie met hoofdkeuzes voor het beleid rond de fysieke leefomgeving op de lange termijn. Deze visie wordt vastgesteld door de gemeenteraad. De ambities die in de omgevingsvisie worden benoemd, werken door in het omgevingsplan, in programma’s en in vergunningverlening. Specifieke programma’s kunnen sectorale of gebiedsgerichte onderwerpen behandelen en zijn gericht op kortere termijn uitvoerbaarheid. Het college is bevoegd om programma’s vast te stellen. Elke gemeente heeft straks één omgevingsplan, dat kan worden aangepast wanneer de situatie daarom vraagt (door besluitvorming van de gemeenteraad).

48

5.3 Instrumenten van de Omgevingswet 5.3.1 Het Programma Om de visie te vertalen naar concrete acties, worden programma’s ingezet. Deze programma’s bevatten uitvoeringsdoelen en zijn bindend voor het bestuur zelf, maar niet voor burgers en bedrijven. Een programma kan burgers en bedrijven wel stimuleren om bij te dragen aan de doelstellingen. Er bestaat geen direct toezicht of handhaving op programma’s. Verplichte programma’s komen voort uit Europese regelgeving, zoals het Actieplan geluid, of kunnen verplicht worden door het Rijk bij overschrijding van omgevingswaarden, zoals bij luchtvervuiling. Vrijwillige programma’s worden door gemeenten ingezet op eigen initiatief en zijn bijvoorbeeld gericht op thema’s zoals wonen, verkeer, riolering, gezondheid, duurzaamheid of ruimtelijke kwaliteit. Deze programma’s kunnen ook gebiedsgericht zijn, zoals voor kleine kernen, de binnenstad of bedrijventerreinen. Gemeente Medemblik stelt dit jaar (2025) een warmteprogramma op. Ook het al opgestelde ‘Stadsplan Medemblik’ en de nog op te stellen ‘Gebiedsvisie Medemblik’ zijn voorbeelden van vrijwillige programma’s. Voor de realisatie van de kwalitatieve doelen uit de omgevingsvisie zullen vooral vrijwillige programma’s worden gehanteerd. Deze programma’s bevatten maatregelen om de doelen uit de visie concreet te maken en te realiseren.

Elk programma heeft een specifieke looptijd en kan maatregelen van andere partijen bevatten, waarbij een goede afstemming essentieel is. Wanneer een programma naast maatregelen ook beleid bevat, wordt de uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure gevolgd. Tijdens deze procedure kunnen zienswijzen worden ingediend, maar beroep en hoger beroep tegen het programma zijn uitgesloten. Voorbeelden van reeds opgestelde programma’s zijn: • Het Stadsplan Medemblik. Dit Stadsplan kan gezien worden als een 5e deelgebied, naast de 4 deelgebieden uit de Omgevingsvisie. • De Transitievisie Warmte (per 1-1-2026 te wijzigen in het Warmteprogramma). Daarnaast ligt er een voorstel om een Programma Transitie Landelijk Gebied op te gaan stellen.

5.3.2 Het Omgevingsplan Het omgevingsplan is de opvolger van het bestemmingsplan en omvat regels omtrent het gebruik van grond en gebouwen, evenals specifieke milieuregels. Het omgevingsplan is bindend voor burgers en bedrijven. De ambities uit de omgevingsvisie worden in het omgevingsplan vertaald naar concrete kansen en mogelijkheden, en de kwaliteiten uit de visie worden via regels veiliggesteld. Het omgevingsplan wordt vastgesteld door de gemeenteraad en kan worden aangevochten via beroep. 5.3.3 De Omgevingsvergunning Bij nieuwe ontwikkelingen zijn de omgevingsvisie, bestaande programma’s en het omgevingsplan leidend. De gemeente heeft de bevoegdheid om omgevingsvergunningen te verlenen of te weigeren.

49

5.3.4 Overige Instrumenten Naast de instrumenten van de Omgevingswet zijn er andere middelen waarmee de gemeente beleid kan versterken, zoals het verstrekken van informatie, campagnes en financiële bijdragen of subsidies, bijvoorbeeld op het gebied van woningisolatie. Kostenverhaal Kostenverhaal is een onderdeel van het grondbeleid. Het gaat erover welke kosten de gemeente bij derden en eventueel zichzelf dient te verhalen in ruil voor planologische medewerking. De meest relevante te verhalen kosten zijn de plankosten en bovenwijkse kosten. De plankosten zijn een schadeloosstelling voor onder andere de ambtelijke inzet van een gemeente om een ontwikkeling planologisch mogelijk te maken. Kostendekkendheid is hierbij het uitgangspunt. Bovenwijkse kosten betreft een bijdrage aan door de gemeente te realiseren zogenaamde bovenwijkse projecten. Dit zijn voorziening ten behoeve van meerdere locaties die niet per se in het exploitatiegebied liggen. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, zoals een woonwijk gaat het niet alleen om het bouwen van woningen, maar ook om het aanleggen van wegen en fietspaden. De gemeente kan een deel van deze kosten terugvragen aan initiatiefnemers. Dit is geregeld in de Omgevingwet (art 13.22). Ook kan de gemeente via regels in het omgevingsplan een financiële bijdrage afdwingen voor kwaliteitsverbetering van de leefomgeving (art 13.23).