01 Ontwerp Omgevingsvisie Medemblik

OMGEVINGSVISIE MEDEMBLIK EEN AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING VOOR JONG EN OUD

TERUG 1

VOORWOORD De gemeente Medemblik staat voor een nieuwe toekomst vol kansen en uitdagingen. Met deze omgevingsvisie, opgesteld in samenwerking met onze inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden, geven we richting aan de ontwikkeling van onze gemeente richting 2040. Deze visie is tot stand gekomen op basis van een scenariostudie om keuzes te kunnen maken. Zo hebben we de belangrijkste trends en ontwikkelingen samengebracht om een samenhangende en robuuste koers uit te zetten. Dit document dient als kompas voor de komende jaren en helpt ons om Medemblik nog leefbaarder, duurzamer en economisch veerkrachtiger te maken. Deze omgevingsvisie dient als leidraad voor de ontwikkeling van Medemblik tot 2040, met oog voor duurzaamheid, leef-baarheid en economische vitaliteit. We hopen dat u met deze visie een duidelijk beeld krijgt van waar we naartoe willen als gemeente en hoe we daar samen aan kunnen werken.

Figuur 1: Basiskaart Gemeente Medemblik

2

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD

2

1. INLEIDING 1.1 Waarom een omgevingsvisie? 1.2 De uitdaging: keuzes maken in de ruimtelijke puzzel 1.3 Wat moet de omgevingsvisie doen? 1.4 Hoe is de visie tot stand gekomen? 1.5 Hoe leest u deze visie?

5 5 5 6 7 8

2. VERTREKPUNTEN 2.1 Waarden en kwaliteiten 2.2 De Westfriese identiteit 2.3 Regio West-Friesland en beleidsontwikkelingen 2.4 Demografie en ruimtelijke implicaties 2.5 Hoofdopgave: Een leefbare gemeente voor jong en oud 2.6 Opgaven voor de toekomst 2.6.1 Inzetten op een evenwichtige volkshuisvesting 2.6.2 Bevorderen van de leefbaarheid in de dorpen en stad 2.6.3 Omslag naar een duurzame samenleving 2.6.4 Waarborgen van een vitale agrarische sector 2.6.5 Investeren in een toekomstbestendige bedrijvigheid 2.6.6 Benutten van kansen op het gebied van toerisme en recreatie 2.6.7 Beschermen van de openheid van het landschap 2.6.8 Creëren van een robuust groen- en blauwnetwerk 2.6.9 Koesteren van cultuurhistorie in de dorpen en stad 2.6.10 Waarborgen van een gezonde en veilige woon- en leefomgeving 2.6.11 Zorgen voor een bereikbare en mobiele gemeente 2.6.12 Een gezonde generatie in 2040

9 9 9 11 12 12 13 14 14 14 16 16 16 17 17 17 18 18 19

3. KOERS EN KEUZES 3.1 Natuurlijk fundament: toekomstbestendig en robuust 3.1.1 Koers: Samenwerking met de natuur 3.1.2 Bodem en Water 3.1.3 Natuur, landschap en erfgoed 3.1.4 Verduurzaming en energie 3.1.5 Gebiedsgerichte koers 3.1.6 Uitwerking van de koers naar de kaart 3.2 Samenleving: vitaal verbonden gemeenschappen 3.2.1 Koers: Samen sterk in 2040 3.2.2 Wonen en Leefbaarheid 3.2.3 Gebiedsgerichte koers 3.2.4 Uitwerking van de koers naar de kaart 3.3 Economie: innovatieve ondernemingszin 3.3.1 Koers: Duurzaam en Innovatief Ondernemen 3.3.2 Agrarische Sector en overige bedrijvigheid 3.3.3 Gebiedsgerichte koers 3.3.4 Uitwerking van de koers naar de kaart

20 22 22 22 25 26 28 29 30 30 30 33 34 35 35 35 37 38

4. GEBIEDSGERICHTE UITWERKING 4.1 De zuidrand tussen Wognum en de IJsselmeerdijk 4.2 De IJsselmeerdijk en omgeving 4.3 Het noordwestelijke deel van de gemeente 4.4 Het gebied rondom Wognum 4.5 Sturende principes bij gebiedsuitwerking en initiatieven 4.5.1 Dorpsontwikkeling 4.5.2 Landschap, Bodem en Water 4.5.3 Woningbouw en ontwikkeling van bedrijvigheid

39 40 41 42 43 44 44 45 46

4

5. UITVOERING 5.1 Inleiding 5.2 Implementatie omgevingsvisie en doorwerking naar andere instrumenten 5.3 Instrumenten van de Omgevingswet 5.3.1 Het Programma 5.3.2 Het Omgevingsplan 5.3.3 De Omgevingsvergunning 5.3.4 Overige instrumenten 5.4 Ruimte voor Nieuwe Ontwikkelingen 5.4.1 Initiatieven en de Rol van de Omgevingsvisie 5.4.2 Samenwerking: Rollen van Gemeente, Raad/College en Initiatiefnemers 5.4.3 Afwegingen en Toetsing aan de Koers 5.4.4 Proces en Omgevingstafel 5.5 Monitoring van de Omgevingsvisie, Beleid en Projecten

47 47 48 49 49 49 49 50 51 51 51 51 51 52

1. INLEIDING 1.1 Waarom een omgevingsvisie? Vanaf 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Elke gemeente in Nederland moet daarom een omgevingsvisie opstellen. Deze visie schetst hoe de gemeente haar fysieke omgeving op lange termijn wil inrichten, met als doel een veilige, gezonde en kwalitatief hoogwaardige leefomgeving te behouden en te versterken. De gemeente Medemblik bestaat uit zestien dorpen en een stad, elk met een eigen karakter en identiteit. De stad Medemblik, als oudste stad van West-Friesland, heeft een rijke geschiedenis en een sterke verbondenheid met het water. De omliggende dorpen kenmerken zich door een landelijk karakter en een hechte sociale structuur. Tegelijkertijd staat de gemeente Medemblik voor grote ruimtelijke uitdagingen. Inwoners maken zich zorgen over het woningaanbod, de verkeersveiligheid en het voorzieningenniveau. Klimaatverandering, de energietransitie en de druk op de ruimte vragen om doordachte keuzes. De bevolking van Medemblik vergrijst en ontgroent, waardoor voorzieningen onder druk staan. De ruimte in Medemblik is kostbaar en moet zorgvuldig worden beheerd. De omgevingsvisie biedt een kader om deze uitdagingen integraal aan te pakken en een toekomstbestendige koers uit te zetten.

1.2 De uitdaging: keuzes maken in de ruimtelijke puzzel Een omgevingsvisie is geen opsomming van wensen, maar een document dat keuzes maakt. Niet alles kan overal. Medemblik staat voor de opgave om de verschillende ruimtelijke ontwikkelingen in samenhang te bekijken en prioriteiten te stellen. Hoe zorgen we voor voldoende en passende woningbouw zonder de openheid van het landschap aan te tasten? Hoe kan de agrarische sector zich verduurzamen zonder economische vitaliteit te verliezen? Welke plekken lenen zich voor energietransitie en waar beschermen we de ruimtelijke kwaliteit? Het leggen van deze ruimtelijke puzzel vraagt om een integrale, gezamelijke aanpak. De eerste stap is het scherp krijgen van de opgaven en ambities. Vervolgens worden deze opgaven geprioriteerd, waarbij de gemeente keuzes maakt op basis van urgentie, haalbaarheid en ruimtelijke impact. Tot slot wordt gekeken hoe deze opgaven gebiedsgericht kunnen worden uitgewerkt, zodat er maatwerk ontstaat per dorp en per gebied. Dit betekent dat niet elke oplossing generiek is, maar dat er per kern of gebied een passende strategie wordt ontwikkeld.

5

1.3 Wat moet de omgevingsvisie doen? De omgevingsvisie beschrijft het toekomstbeeld van de gemeente Medemblik over 15 jaar. Deze visie fungeert als een strategisch kader dat richting geeft aan ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen. Door de verschillende opgaven en ambities te vertalen naar concrete richtlijnen en afwegingskaders, biedt de visie houvast voor toekomstige beslissingen. De visie is gebaseerd op de lagenbenadering, volgens de Sustainable Development Goals (SDG’s), waarbij de planeet, mensen en economie centraal staan. Het fundament (de planeet) moet vooral beschermd worden, terwijl de samenleving (mensen) meer flexibiliteit vereist om in te spelen op veranderingen. De economie verandert het snelst en vraagt om sturing, maar biedt ook ruimte voor nieuwe initiatieven. Ruimte voor initiatieven en samenwerking De omgevingsvisie moet duidelijk maken welke richting de gemeente op wil en moet helpen bij het maken van keuzes en afwegingen. Initiatieven vanuit de samenleving worden aangemoedigd, en de visie moet inspireren om ideeën te ontwikkelen die passen binnen deze visie. Samenwerking tussen inwoners, ondernemers en overheden is essentieel om initiatieven te koppelen aan de visie en om gebiedsgerichte prioriteiten te stellen, aangezien de gemeente Medemblik verschillende dorpstypen en een stad kent, met elk hun eigen uitdagingen.

In elk gebied spelen andere kwesties en opgaven. Dit vraagt om specifieke doelen en een passende aanpak per gebied. Hiermee kunnen we concreet richting geven aan ruimtelijke ontwikkelingen.

Visieverklaring

De gemeente Medemblik kiest voor een toekomst waarin duurzaamheid, leefbaarheid en economische weerbaarheid centraal staan. De keuzes die we maken, richten zich op het behoud van onze unieke landschappen, het versterken van de leefbaarheid in onze dorpen, en het bieden van ruimte voor innovatieve, duurzame economische groei. We investeren in woningbouw voor starters en ouderen, met behoud van het landelijke karakter, en maken bewuste keuzes om landbouwgrond te behouden. Voor energie-opwekking geven we de voorkeur aan oplossingen die geen afbreuk doen aan ons landschap. Dit document biedt niet alleen een toekomstbeeld, maar ook concrete richtlijnen voor de komende jaren.

Reikwijdte van de visie De omgevingsvisie is bindend voor de gemeente zelf, wat betekent dat alle ruimtelijke initiatieven moeten bijdragen aan de ambities van de visie. De visie wordt vervolgens vertaald in omgevingsplannen, programma’s en beleidsregels, die wel bindend zijn voor burgers, bedrijven en instellingen.

Figuur 2: Lagenbenadering sustainable development goals Bron: Hugo von Meijenfeldt (Global Compact): “SDG-ambitie: van kruimelwerk tot bruidstaart”

6

1.4 Hoe is de visie tot stand gekomen? Agenda voor de Toekomst De omgevingsvisie is gebaseerd op de ‘Agenda voor de Toekomst’, waarin de belangrijkste opgaven voor Medemblik zijn vastgelegd. Deze agenda, goedgekeurd door de gemeenteraad in september 2023, vormt de basis voor de (ontwerp)-omgevingsvisie en biedt richtinggevende bouwstenen voor het eindbeeld van Medemblik in 2040. Samen met de samenleving De Agenda voor de Toekomst is tot stand gekomen in samenwerking met een breed spectrum aan partijen, zoals inwoners, ambtenaren, (belangen)organisaties, ondernemersfederatie, dorpsraden, medeoverheden en de gemeenteraad. In verschillende sessies is gezamenlijk nagedacht over de kwaliteiten van de gemeente, opgaven die spelen en een mogelijke aanpak van deze opgaven voor de toekomst. In de zomer van 2023 is een online enquête verspreid onder inwoners. De enquête is 308 keer ingevuld. De enquête ging over hoe mensen hun woonomgeving ervaren en wat hun wensbeeld voor de toekomst is. Ook werd gevraagd wat zij als belangrijkste thema’s voor de toekomst ervaren. Dit zijn de thema’s ‘Woningen voor iedereen’, ‘Voldoende voorzieningen’, ‘Een veilige omgeving’ en ‘Ruimte voor groen, water en natuur’. Huisvesting is hét belangrijkste thema is in de kernen. Er is voornamelijk behoefte aan woningen voor senioren (levensloopbestendige woningen) en betaalbare starterswoningen.

Met dorpsraden, de ondernemersfederatie Medemblik (OFM) en LTO Westfriesland zijn gesprekken gevoerd. De kernvisies die elk dorp heeft opgesteld vormden de basis voor de gesprekken. Sommige dorpsraden waren niet beschikbaar voor een gesprek. Van deze dorpsraden is hun kernvisie gebruikt. Opstellen van een ontwerpomgevingsvisie De Agenda voor de Toekomst is uitgewerkt tot de ontwerp-omgevingsvisie. We hebben hiervoor binnen en buiten de gemeentelijke organisatie bij verschillende groepen input voor de visie opgehaald, zoals bij de ambtenaren en partnerorganisaties die vanuit hun vakgebied een bijdrage leveren (zoals de GGD en de Veiligheidsregio) en de gemeenteraad. Samen met de samenleving In de Agenda worden de opgaven voor de gemeente Medemblik aangekaart. Vervolgens is het de kunst om te bepalen hoe we als gemeente om willen gaan met deze opgaven. Welke koers past bij onze gemeente? In het najaar van 2023 is samen met de dorpsraden gesproken om een verdieping te krijgen op de thema’s wonen, leefbaarheid en voorzieningen, (verkeers-) veiligheid, werkgelegenheid en de agrarische sector. Deze inbreng is meegenomen in het opstellen van een passende aanpak van de opgaven in onze gemeente.

7

Ontwerpomgevingsvisie De ontwerp-omgevingsvisie wordt ter inzage gelegd en is 6 weken beschikbaar om te lezen en te bekijken. In die periode heeft iedereen de mogelijkheid hierop te reageren door een zogenoemde zienswijze in te dienen. De zienswijzen worden beantwoord in een Nota van beantwoording en betrokken bij de vaststelling van de omgevingsvisie door de gemeenteraad. Samen met de samenleving Voorafgaand aan de terinzagelegging worden bijeenkomsten georganiseerd voor inwoners waarin de ontwerp-omgevingsvisie wordt toegelicht. Hier is ruimte om vragen te stellen en inbreng te geven, bijvoorbeeld over zaken die ontbreken of sterker naar voren moeten komen. Ook de dorpsraden ontvangen de ontwerp-omgevingsvisie. In een bijeenkomst voor de dorpsraden wordt de visie gepresenteerd en kunnen de dorpsraden reageren.

1.5 Hoe leest u deze visie? Deze visie biedt een vooruitblik op hoe onze gemeente zich de komende jaren zal ontwikkelen. Of u nu inwoner, ondernemer, beleidsmaker of belangstellende bent, deze leeswijzer helpt u eenvoudig door het document te navigeren. In de inleiding leggen we uit waarom de omgevingsvisie is opgesteld en wat deze beoogt te bereiken. We bespreken de con-text van de Omgevingswet en de noodzaak om vooruit te plannen voor een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. In het tweede hoofdstuk staan de huidige situatie en uitdagingen van de gemeente centraal. We beschrijven de waarden en kwaliteiten van Medemblik, de unieke kenmerken van de zeventien kernen, en de belangrijkste opgaven waar we voor staan, zoals woningbouw, duurzaamheid, en leefbaarheid. In hoofdstuk 3 wordt het toekomstbeeld van Medemblik in 2040 geschetst. Het hoofdstuk is opgebouwd in drie lagen: 1. Natuurlijk fundament: Hierin ligt de nadruk op een klimaatbestendige en robuuste inrichting van de gemeente, met aandacht voor waterbeheer, bodemgebruik en natuurbescherming. 2. Samenleving: We beschrijven hoe de dorpen en stad Medemblik zich in 2040 tot levendige, verbonden gemeenschappen ontwikkelen. 3. Economie: Dit deel gaat in op de economische ontwikkeling en hoe innovatie en duurzaamheid de drijvende krachten worden.

Het 4de hoofdstuk behandelt de gebiedsgerichte uitwerking aan de hand van vier deelgebieden: de zuidrand tussen Wognum en de IJsselmeerdijk, de IJsselmeerdijk en omgeving, het noordwestelijke deel van de gemeente en het gebied rondom Wognum. Tot slot wordt in hoofdstuk 5 uitgelegd hoe de omgevingsvisie in de praktijk tot uitvoering zal worden gebracht. Dit hoofdstuk gaat in op de instrumenten die de gemeente zal gebruiken om de visie te realiseren, zoals het omgevingsplan, programma’s, vergunningen, en samenwerkingen.

8

2. VERTREKPUNTEN: DE GEMEENTE IN 2024 2.1 Waarden en kwaliteiten De gemeente Medemblik heeft een rijke historie en een unieke ruimtelijke structuur, gekenmerkt door weidse polders, lintdorpen en een robuuste agrarische sector. De historische stad Medemblik en de zestien omliggende kernen dragen bij aan een divers landschap met een sterke gemeenschapszin. Kenmerkend element is de Westfriese Omringdijk, de dijk rond het kleilandschap van Westfriesland. De dijk beschermt de Westfriezen al sinds de 13e eeuw tegen water en verbindt verschillende gemeenten en landschappen, ieder deel met een eigen karakter. De dijk is met zijn 126 km lengte een tastbaar icoon van de Westfriese identiteit. De agrarische sector is een belangrijke pijler binnen de gemeente. De gemeente heeft een sterke agrarische geschiedenis, met zeer vruchtbare gronden op de klei van polder Grootslag. Dit maakt het gebied uniek, met een hoge productiewaarde en een sterke agrarische gemeenschap. De diversiteit in landbouwproducten (zoals bloem-kolen, broccoli, tulpen en pioenrozen) is een belangrijk kenmerk. Innovatie in de landbouw, zoals precisielandbouw en ont-wikkelingen als digitalisering van de tuinbouw, bieden kansen om de productiviteit te behouden terwijl de impact op de omgeving wordt verminderd.

Toerisme speelt binnen de gemeente een steeds grotere rol, met name door het waterrijke karakter van de stad Medemblik en de recreatieve mogelijkheden langs het IJsselmeer. De openheid van het landschap, de agrarische productiviteit en de nabijheid van het IJsselmeer vormen tegelijk een robuust fundament voor de gemeente.

2.2 De Westfriese identiteit De inwoners Westfriesland, en dus ook van Medemblik, staan bekend om hun eigenzinnigheid, ondernemerschap en no-nonsense mentaliteit. Westfriezen hebben historisch gezien een sterke werkethiek en een pragmatische instelling. Dit komt tot uiting in de manier waarop dorpen zichzelf organiseren, vaak met veel zelfredzaamheid en gemeenschapszin. Dorpsraden, ondernemers en lokale verenigingen spelen een cruciale rol in het behoud van de leefbaarheid en identiteit van de kernen. De Westfries is ondernemend en innovatief. Eigenschappen die goed van pas komen wanneer we samen willen werken aan een fijne leefomgeving! De omgevingsvisie biedt hiervoor de ruimte.

Figuur 3: De Westfriese omringdijk Bron: Leidraad Landschap en Cultuurhistorie, Pronvincie Noord-Holland 9

Figuur 2: waardenkaart

10

2.3 Regio Westfriesland en beleidsontwikkelingen De gemeente Medemblik maakt deel uit van de regio Westfriesland, een samenwerkingsverband van zeven gemeenten die gezamenlijk streven naar een evenwichtige ruimtelijke en economische ontwikkeling. In samenwerking tussen de gemeenten en maatschappelijke partners is de Ruimtelijke Agenda Westfriesland opgesteld, een strategisch document dat de ruimtelijke ontwikkelingen en ambities van de regio Westfriesland beschrijft. Het document dient als leidraad voor toekomstige projecten en beleidsplannen op het gebied van ruimtelijke ordening, infrastructuur, recreatie en natuurbehoud en is de inbreng voor het ruimtelijk voorstel van de provincie Noord-Holland. De Ruimtelijke Agenda Westfriesland is op 7 november 2024 regionaal vastgesteld. Kernpunten van de Ruimtelijke Agenda Westfriesland: • Wonen, Leefbaarheid & Bereikbaarheid: Westfriesland streeft naar een leefbare, gezonde, bereikbare en duurzame regio voor zowel bestaande als nieuwe inwoners. Er wordt ingezet op de bouw van minimaal 900 passende woningen per jaar, zoals vastgelegd in het Woonakkoord Westfriesland. Daarnaast is er aandacht voor het verbeteren van de multimodale bereikbaarheid van burgers en bedrijven in de regio.

(Multimodale bereikbaarheid: de mate waarin een plaats bereikbaar is met verschillende transportmiddelen: te voet, per fiets, met verschillende vormen van openbaar vervoer, met individueel gemotoriseerd transport zoals auto). • Recreatie en Toerisme: Het Recreatieschap Westfriesland ontwikkelt een nieuwe recreatievisie voor de komende tien tot vijftien jaar. Deze visie richt zich op het beheren en ontwikkelen van het recreatie-aanbod in de regio, met aandacht voor de groei van het aantal inwoners en andere ruimtelijke ontwikkelingen. Het doel is om voldoende en aantrekkelijke recreatiemogelijkheden te bieden voor zowel inwoners als bezoekers. • Agribusiness en Innovatie: Gemeente Medemblik is onderdeel van de Greenport Noord-Holland Noord regio. In deze regio werken onderne-mers, overheid en kennisinstellingen samen aan de versterking van de agribusiness in de regio. • Landschappelijke Identiteit: Het landschap van Westfriesland, gevormd door de landbouw, kent verschillende identiteiten met een eigen karakter. De regio wil deze kwaliteiten versterken en inspelen op de landschappelijke verschillen. Het landschap wordt gezien als een kernkwaliteit die gekoesterd en versterkt moet worden. Het doel is om de regio te ontwikkelen tot een van de meest aantrekkelijke gebieden van Nederland, met aandacht voor wonen, werken, recreatie en natuur.

De regio Westfriesland werkt ook samen op bovenregionaal niveau, zowel met de provincie Noord-Holland als met de andere regio’s in Noord-Holland Noord (NHN). Op provinciaal niveau sluit Medemblik aan bij de provinciale Omgevingsvisie NH2050, waarin de focus ligt op het in balans houden van economische groei, leefbaarheid en natuurbehoud. Dit betekent dat keuzes in Medemblik niet alleen lokaal impact hebben, maar ook moeten aansluiten op bredere regionale en provinciale doelstellingen.

11

2.4 Demografie en ruimtelijke implicaties Het CBS voorspelt dat de Nederlands bevolking groeit door vergrijzing en migratie. In heel Nederland speelt vergrijzing (inwoners worden ouder). In veel landelijke gemeenten speelt dubbele vergrijzing (jonge inwoners trekken naar de grotere steden. Het is belangrijk om nu al aandacht te hebben voor het bouwen van woningen die we nodig hebben voor het huisvesten van toekomstig personeel. Dit kunnen zowel (arbeids)migranten zijn maar ook voor personeel dat nu nog niet woonachtig is in de gemeente/regio. Met name in de regio Westfriesland loopt het aantal 65-plussers in rap tempo op. Waren dit er in 2019 nog 43.100, in 2040 zal dit uitgroeien tot zo’n 62.000. Deze enorme groei aan ouderen vraagt om voorzieningen die meegroeien. Die vergrijzende trend is zichtbaar in de bevolkingsontwikkeling van Medemblik, waarbij een toename van het aantal ouderen gepaard gaat met een afnemend aandeel jongeren. Dit heeft impact op de woningbehoefte, de voorzieningen en de arbeidsmarkt. Door de vergrijzing ontstaat er meer druk op zowel de formele als de informele zorg. Er is behoefte aan meer levensloopbestendige woningen en betere mobiliteitsoplossingen om ouderen actief en zelfstandig te houden. Tegelijkertijd is er een uitdaging om jongeren te behouden of terug te laten keren naar de regio door aantrekkelijke woon- en werkgelegenheden te creëren.

De druk op de zorg vraagt ook om het aantrekken van voldoende zorgpersoneel gecombineerd met opleidingsmogelijkheden in de regio. Omdat het organiseren van méér zorg in de toekomst steeds lastiger zal worden zal het accent in toenemende mate komen te liggen op het zo efficiënt mogelijk inzetten van de beschikbare zorg. Bijvoorbeeld door het concentreren van ouderenhuisvesting rond voorzieningen en daar de zorg te organiseren. Ook kan bijsturing plaatsvinden door als gemeente een actief beleid te voeren op het gebied van maatschappelijk vastgoed (bijvoorbeeld door ruimte voor een huisarts voor te schrijven in de plint van een appartementengebouw). Voorzieningen zoals scholen, zorginstellingen en sportaccommodaties staan onder druk door deze demografische verschuiving. Dit vraagt om slimme combinaties van functies en een sterke focus op bereikbaarheid en flexibiliteit van voorzieningen. Daarnaast is het belangrijk om ruimte te creëren voor bedrijvigheid die werkgelegenheid biedt aan zowel praktisch als hoger opgeleide inwoners. De demografische ontwikkeling biedt ook kansen: bijvoorbeeld voor natuur en recreatie in geval agrariers besluiten te stoppen met hun bedrijf. Of voor buurt- en wijkvoorzieningen, die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van voldoende vrijwilligers.

Een gemeente waar het fijn wonen en werken is, is gebaat bij een evenredige leeftijdsopbouw, inwoners die voorzieningen overeind houden, een goede bereikbaarheid van voorzieningen etc. Om de fijne leefomgeving in de toekomst te kunnen blijven bieden is het daarom nodig ons open te stellen voor een aanvullende woningbouwopgave voor mensen van buitenaf. Hiermee kan gestuurd worden op demografische samenstelling en draagvlak voor voorzieningen en bereikbaarheidsinvesteringen. De instroom van (jonge) mensen van elders is hard nodig. Alleen dan kunnen we samen aan een fijne leefomgeving bouwen.

2.5 Hoofdopgave: Een leefbare gemeente voor jong en oud Op basis van de demografische trends wordt geconcludeerd dat de hoofdopgave voor Medemblik het realiseren van een aantrekkelijke leefomgeving is, waarin wonen, werken en recreëren centraal staan. Dit betekent investeren in: • Duurzame en betaalbare woningbouw die aansluit bij de veranderende bevolkingssamenstelling. • Een sterke lokale en regionale economie met ruimte voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid. • Een toekomstbestendige infrastructuur die duurzame mobiliteit en bereikbaarheid faciliteert. • Voldoende recreatieruimte als belangrijke pijler voor een gezonde leefomgeving. De gemeente Medemblik heeft met deze visie de ambitie om niet alleen de uitdagingen van vandaag aan te pakken, maar ook een fundament te leggen voor een vitale en toekomstbestendige gemeente in 2040. 12

2.6 Opgaven voor de toekomst Onze samenleving staat voor diverse uitdagingen, zoals de behoefte aan passende woningen en de transitie naar een duurzame samenleving. De leefbaarheid van het platteland krijgt steeds meer aandacht en het versterken van de brede welvaart (zie bijvoorbeeld www.elkeregiotelt.nl). De gemeente heeft een Agenda voor de Toekomst vastgesteld, waarin de kernop-gaven voor de komende jaren worden beschreven. Het is nodig een visie te vormen hoe we richting de toekomst met deze opgaven willen omgaan. Daarbij maken we graag gebruik van duurzame, innovatieve en integrale oplossingen.

Figuur 4: Opgaven voor de toekomst

13

2.6.1 Inzetten op een evenwichtige volkshuisvesting De gemeente Medemblik streeft ernaar een aantrekkelijke woonplek te zijn voor iedereen. De afgelopen jaren zijn huizen-prijzen sterk gestegen, waardoor jongvolwassenen en starters moeite hebben om een woning te vinden. Vaak zijn de huur- en koopprijzen te hoog, en ontbreekt het in veel dorpen aan geschikte woningen voor deze groep. Hierdoor moeten zij vaak buiten de gemeente zoeken. Daarnaast vertrekken jongeren soms vanwege beperkte opleidingsmogelijkheden, matige bereikbaarheid met het openbaar vervoer, en een gebrek aan uitgaansgelegenheden. Tegelijkertijd blijven senioren, mede gestimuleerd door het landelijke beleid, steeds langer zelfstandig wonen. Echter, het aanbod van passende en betaalbare woningen voor hen is beperkt, waardoor zij vaak in hun huidige eengezinswoningen blijven. Dit belemmert de doorstroming. Door meer woningen gericht op ouderen te bouwen, kunnen senioren in hun eigen omgeving blijven wonen, en komen er woningen vrij voor jonge gezinnen. Dit vraagt om een evenwichtige verspreiding van deze woningen over de dorpen en stad, met oog voor betaalbaarheid. Naast jongvolwassenen en senioren, willen ook andere inwoners in hun eigen kern blijven wonen. Daarvoor zijn geschikte woningen en voorzieningen noodzakelijk.

Zelfs inwoners die buiten de gemeente zijn gaan wonen, willen soms graag terugkeren naar hun dorp of stad. De uitdaging om in te zetten op een evenwichtige volkshuisvesting hangt nauw samen met de opgave om te zorgen voor een evenwichtige economie, vooral als het gaat om het huisvesten van migranten.

2.6.2 Bevorderen van de leefbaarheid in de dorpen en stad Een fijne woonomgeving is meer dan een huis alleen; het draait ook om leefbaarheid. Dit omvat verschillende aspecten zoals de kwaliteit van de fysieke omgeving, de aanwezigheid van voorzieningen en de sociale samenhang tussen mensen. Maatschappelijke voorzieningen, zoals scholen, spelen hierin een cruciale rol. Ze zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten en verbinding ontstaat. Echter, in sommige dorpen staan deze voorzieningen onder druk, bijvoorbeeld door een afnemend aantal jonge gezinnen. De gemeente zet zich in om de voorzieningen in de kernen te behouden. Het bouwen van meer gezinswoningen kan deze trend keren, maar er is meer nodig om leefbaarheid te waarborgen. Denk hierbij aan goede mobiliteitsverbindingen, aantrekkelijke openbare ruimtes, en voldoende toegankelijk groen.

2.6.3 Omslag naar een duurzame samenleving Klimaatverandering stelt ons voor een grote uitdaging en is een gevolg van decennialang niet-duurzaam gedrag. Een duurzame samenleving probeert juist te voorkómen dat er verandering van klimaat plaatsvindt en zet zich in voor het behouden van een leefbare aarde voor toekomstige generaties. De grootste inspanning is nodig om verdere verandering van klimaat te voorkómen. Tegelijk zien we de noodzaak om de inrichting van onze gemeente aan te passen aan de al opgetreden veranderingen. Dat wil zeggen: adaptief worden voor wateroverlast, hitte, droogte, bodemdaling, en ons voorbereiden op de gevolgen van een evt. overstroming. Het Rijk reikt ons daarbij hulpmiddelen aan om bijvoorbeeld meer rekening te houden met ‘Water en bodem’. De opgave om de omslag naar een duurzame samenleving te maken bestaat uit een aantal subopgaven.

14

Klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling De klimaatverandering stelt de gemeente Medemblik voor uitdagingen op het gebied van waterbeheer. Door de toenemende neerslag en de verwachte stijging van het waterpeil in het IJsselmeer wordt waterbeheer een van de belangrijkste pijlers van onze klimaatadaptatie-strategie. We kiezen voor een benadering waarbij rekening gehouden wordt met water en bodem bij ruimtelijke keuzes. Dit betekent dat bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen altijd rekening wordt gehouden met de waterhuishouding en de noodzaak voor waterberging. Ook gaat klimaatverandering gepaard met toenemend perioden van juist een gebrek aan water als gevolg van aanhoudende droogte. Om de effecten van wateroverlast, droogte en hittegolven te beperken, richten we ons op klimaatadaptief bouwen en het versterken van ons natuurlijke watersysteem. Dit houdt in dat bij elke nieuwe ontwikkeling ruimte wordt gereserveerd voor waterberging, groenvoorzieningen en natuurlijke verkoeling door bomen en groenstructuren. Bijzondere aandacht gaat uit naar de laagst gelegen delen van de gemeente: op locaties met een lage ligging en/of slappe bodem zien we af van bouwen, of we houden daar in de voorbereiding terdege rekening mee en nemen extra maatregelen om wateroverlast te voorkomen. Deze gebieden worden aangewezen voor extra waterberging en vergroening.

De gemeente zet daarnaast in op maatregelen om overstromingen door hevige regenval te beperken. Dit gebeurt onder andere door regenwater af te koppelen van het riool, het stimuleren van groene daken en het inrichten van groene infrastructuur om water vast te houden. Verduurzaming De gemeente Medemblik staat voor een grote opgave als het gaat om de energietransitie en verduurzaming. Om onze duurzaamheidsdoelen te bereiken, moeten we duurzame energie opwekken, onze mobiliteit verduurzamen en de uitstoot van CO2 reduceren. Tegelijkertijd kiezen we ervoor om de energietransitie zorgvuldig in balans te brengen met andere waarden zoals landschapsbehoud, biodiversiteit en agrarisch gebruik van de grond. Duurzame energie-opwekking en behoud van landschap We kiezen bewust voor een strategie waarbij grootschalige opwekking van duurzame energie plaatsvindt op locaties die geen afbreuk doen aan de kernkwaliteiten van ons landschap en de agrarische sector. Dit betekent dat wij bij voorkeur inzetten op het bieden van grootschalige opwek van duurzame energie op daken, langs infrastructuur, bij bedrijventerreinen. Windenergie heeft op dit moment geen voorkeur in onze gemeente vanwege de impact op het open landschap.

We kiezen ervoor om bij toekomstige energietransitieprojecten natuurinclusieve oplossingen te integreren, waarbij de biodiversiteit in de directe omgeving wordt versterkt door de aanleg van groene buffers en bloemrijke zones. Anticiperen op netcongestie Een ander belangrijk aandachtspunt is de toenemende druk op het elektriciteitsnet (netcongestie). De gemeente zal in samenwerking met onder andere de provincie en netbeheerders werken aan uitbreidingen van het energienet. Dit om ervoor te zorgen dat de verduurzaming van de gebouwde omgeving en projecten zoals woningbouw niet meer vertragen door capaciteitsproblemen in het energienet. Waar nodig wordt gezocht naar innovatieve oplossingen zoals energieopslag, decentrale duurzame energie-opwekking of het combineren van functies (opwek combineren met gebruik). Met deze aanpak creeren we een energietransitiestrategie die niet alleen bijdraagt aan de verduurzaming van de gemeente, maar ook rekening houdt met economische groei en het unieke karakter van ons landschap en de leefbaarheid van onze dorpen en kernen.

15

2.6.4 Waarborgen van een vitale agrarische sector De agrarische sector is van oudsher een belangrijke pijler in de gemeente Medemblik. Vanwege de vruchtbare kleibodem kent Medemblik een grote agrarische sector. Niet enkel door grondgebonden teelt, maar ook door aanverwante bedrijvigheid. Deze agrariërs, vaak onderdeel van clusters van (inter)nationaal belang, zorgen als terreinbeheerders ook voor het in stand houden van het typisch West-Friese open landschap. Deze sector staat echter voor grote uitdagingen door de transitieopgaven vanuit het landelijke en provinciale beleid en de veranderende eisen van de markt. Om toekomstbestendig te blijven, is binnen de sector sprake van een beweging richting kringlooplandbouw. Dit houdt in dat agrarische bedrijven hun bedrijfsvoering zo aanpassen dat ze bijdragen aan een duurzaam gebruik van hulpbronnen, zoals water en grondstoffen, en tegelijkertijd de uitstoot van schadelijke stoffen verminderen. ‘Gebiedsgericht’ en ‘uitvoeringsgericht’ zijn hierbij de sleutelbegrippen. Wij ondersteunen deze ontwikkeling. De gemeente Medemblik wil samen met de agrarische sector, de provincie Noord-Holland en andere partners werken aan deze transitie. Dit betekent dat er ruimte komt voor innovatie en verduurzaming van de bedrijfsvoering, met aandacht voor: • • • •

Technologische innovaties: Het stimuleren van technologische ontwikkelingen die het mogelijk maken om de kringloop op de bedrijven te sluiten, bijvoorbeeld door het efficiënter gebruik van nutriënten, waterbesparing en het toepassen van energiezuinige technieken. Extensivering en nieuwe verdienmodellen: Waar mogelijk wordt de overgang naar meer extensieve landbouw ondersteund, waarbij multifunctionele landbouw, natuurbeheer en recreatie geïntegreerd worden in de bedrijfsvoering. Landbouwgronden: Medemblik is een gemeente met een belangrijke agrarische sector die we willen behouden, maar nieuwe opgaven zoals woningbouw zullen soms ten koste gaan van agrarische gronden. In een gebiedsgerichte uitwerking geven wij aan waar de prioriteiten liggen en waar dus ruimte wordt gegeven aan de agrarische sector of juist aan andere belangen. Kringlooplandbouw als kern van de toekomst: De transitie naar kringlooplandbouw sluit aan bij de bredere landelijke opgaven zoals de Kaderrichtlijn Water, de Klimaatwet en de Natuurherstelwet. Deze wet- en regelgeving vraagt om een verduurzaming van de bedrijfsvoering en een evenwichtige balans tussen landbouw, natuur en waterbeheer.

In samenwerking met agrarische ondernemers wordt deze transitie in Medemblik gebiedsgericht aangepakt, waarbij we in het noordwesten van de gemeente (hoofdstuk 4) ruimte bieden voor proefprojecten en innovaties op het gebied van natuurinclusieve landbouw.

2.6.5 Investeren in een toekomstbestendige bedrijvigheid De gemeente Medemblik zet in op het versterken en toekomstbestendig maken van het ondernemersklimaat in de gemeen-te en regio. De gemeente richt zich op het faciliteren van het MKB op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling, verduurzaming, arbeidsmarkt en digitalisering. We werken hierbij samen met het bedrijsleven, kennisinstellingen en overheden op lokaal, regionaal en boven regionaal niveau. Belangrijke thema’s hierbij zijn bedrijventerreinen, detailhandel, de vrijetijdsector en agrarische sector. 2.6.6 Benutten van kansen op het gebied van toerisme en recreatie

Medemblik, de oudste stad van West-Friesland, en haar vele lintdorpen en stolpboerderijen, dragen de rijke geschiedenis van de regio uit. Samen met het open, waterrijke landschap biedt dit een aantrekkelijke omgeving voor zowel inwoners als bezoekers. Het is echter belangrijk om de openheid en beleefbaarheid van het landschap te behouden en te versterken, ook in het licht van de verduurzamingsopgave.

16

De vrijetijdssector in Medemblik biedt mogelijkheden voor recreatie, sport en ontspanning voor inwoners. De toename van het aantal inwoners, dagrecreanten en toeristen in de regio zorgt echter ook voor een toename van de recreatiebehoefte. Een van de opgaven in onze regio en gemeente is dan ook het tekort aan (toegankelijke) groene recreatie ruimte. Het huidig tekort in de regio is becijferd op ca. 2200ha. Dat betekent dat er 3 tot 5 keer meer recreatief groen nodig is dan wat er nu is.

De provincie heeft aangegeven dat ze deze recreatieve mogelijkheden willen versterken, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van een groen-blauw netwerk dat recreatie verbindt met biodiversiteit en klimaatadaptatie. Toerisme en recreatie zijn ook van groot belang voor de lokale en regionale economie. Ze dragen bij aan bestedingen bij de ondernemers en helpen voorzieningen in stand te houden voor de inwoners. De opgave ligt in het vinden van een balans tussen het benutten van toeristische mogelijkheden en het beschermen van de leefbaarheid voor inwoners.

2.6.7 Beschermen van de openheid van het landschap Het open landschap van Medemblik is een van de meest gewaardeerde kwaliteiten van de gemeente. Deze openheid geeft een gevoel van rust en landelijkheid, wat geliefd is bij de inwoners. Echter, veel opgaven in de gemeente, zoals woningbouw en verduurzaming, hebben impact op het landschap. Hoewel we verwachten dat innovaties in de energietransitie op termijn efficiënter ruimtegebruik zullen mogelijk maken, vraagt dit voorlopig om ruimte. Het is belangrijk om de openheid van het landschap te behouden en ontwikkelingen met respect voor het landschap uit te voeren. Ook de aanleg en het herstel van kenmerkende kleine landschapselementen, zoals erfbeplanting en watergangen, zijn van belang. Deze elementen versterken niet alleen het karakter van het landschap, maar ook de recreatieve beleving en biodiversiteit. De toegankelijkheid is bij de aanleg een belangrijk aandachtpunt. 2.6.8 Creëren van een robuust groen- en blauwnetwerk Een goed functionerend groen-blauw netwerk is essentieel voor de biodiversiteit en draagt bij aan de leefbaarheid van de gemeente. Ook de waterkwaliteit is van belang voor de biodiversiteit: denk aan uitspoeling van kunstmest (stikstof) en bestrijdingsmiddelen. Door groen-blauwe netwerken met elkaar te verbinden via corridors, kunnen zowel ecologische als recreatieve kwaliteiten worden versterkt.

Het gebied Groote Vliet, De Weelen, het Egboetswater en mogelijk de Kromme Leek bieden hier kansen voor. De Kromme Leek is echter moeilijk bevaarbaar omdat het verdeeld is over drie verschillende waterpeilen en er sprake is van lage bruggen en dammen. De Kromme Leek is daarom eerder belangrijk als landschapselement en voor de waterafvoer. Als vaarverbinding is de Kromme Leek minder geschikt. Met het uitbreiden van het groen-blauwe netwerk kan zowel de natuur als de recreatie worden versterkt. Bij de realisatie van nieuwe woonwijken kan extra watercompensatie gecombineerd worden met extra mogelijkheden voor recreatief varen. Naast deze opgave voor het blauwe recreatieve netwerk ligt er een opgave om het groene recreatieve netwerk te versterken en uit te breiden.

2.6.9 Koesteren van cultuurhistorie in de dorpen en stad Gemeente Medemblik kent een rijke historie. De gemeente heeft een rijke collectie aan rijks-, provinciale, archeologische en aardkundige monumenten. Kenmerkend zijn de vele stolpboerderijen, waarvan er veel zijn aangewezen als monument. Sinds 2019 zijn ook gemeentelijke monumenten aangewezen. De stadskern van Medemblik is aangewezen als beschermd stadsgezicht en het lintdorp Twisk is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Het cultureel erfgoed vertelt het verhaal over de historie en draagt bij aan het gevoel van identiteit. Het is belangrijk dat dit erfgoed wordt beschermd en toekomstige ontwikkelingen hier geen afbreuk aan doen. De gemeente heeft de ambitie om de gemeentelijke monumentenlijst uit te breiden, zodat meer erfgoed bescherming geniet. De bescherming, van bijvoorbeeld stolpen en kerkenensembles, kan ook geborgd worden door regels te stellen in het omgevingsplan. Hierbij wordt ook rekening gehouden met de verduurzamemingsopgave die ook voor beschermd erfgoed geldt. Soms verliest erfgoed haar oorspronkelijke functie, bijvoorbeeld bij kerken die leegstaan. Het is van belang om dan te kijken naar een mogelijke nieuwe herbestemming.

17

2.6.10 Waarborgen van een gezonde en veilige woon- en leefomgeving Een gezonde en veilige woon- en leefomgeving is essentieel voor de leefbaarheid van inwoners. Bereikbaar en toegankelijk groen draagt bij aan de gezondheid van mensen. Ook de toegankelijkheid van voorzieningen op het gebied van zorg is van belang. Daarnaast zijn sportvoorzieningen belangrijk en sociale contacten. Momenteel ervaren inwoners onveilige situaties in het verkeer, bijvoorbeeld door landbouwverkeer, sluipverkeer door de dorpen of doordat (vrijliggende) fietspaden ontbreken. Dit blijkt ook uit de enquête die onder inwoners is verspreid en uit de gesprekken die met dorpsraden zijn gevoerd. Bovendien komt het ontbreken van (vrijliggende) fietspaden de beleefbaarheid van het land-schap niet ten goede. Bij veiligheid moet ook rekening worden gehouden met mogelijke milieuhinder van bedrijven. Het waarborgen van openbare orde en sociale veiligheid is belangrijk voor de leefbaarheid van de gemeente. In de enquête is door sommige inwoners aangegeven dat ze zich zorgen maken over verrommeling op straat en drugshandel. In de omslag naar duurzame energie moet niet alleen energie worden opgewekt, maar ook opgeslagen en getransporteerd. Hierbij moet rekening worden gehouden met veiligheid vanuit verschillende oogpunten.

Bij nieuwe ontwikkelingen dient rekening te worden gehouden met bluswatervoorzieningen en de bereikbaarheid van hulpdiensten. Ontwikkelingen mogen geen hinder veroorzaken voor de leefbaarheid, bijvoorbeeld bij bedrijven dichtbij woningen. De leefomgeving wordt aan de hand van de ontwerpprincipes voor fysieke veiligheid ontwikkeld. De veiligheidsregio reikt de gemeente de ontwerpprincipes voor een veilige leefomgeving aan. In de ontwerpprincipes is sprake van een zekere volgorde: van het voorkomen van het risico, door bepaalde activiteiten niet toe te staan, tot acute hulpverlening bij een ramp en/of crisis. Bij het voorkomen of beperken van risico’s wordt eerst gekeken naar manieren om de veiligheid aan de bron te verhogen en daarmee de oorzaak van het risico te verkleinen of weg te nemen; dit is de doorwerking van het voorzorgsbeginsel. Maatregelen aan de bron zijn de krachtigste manier om de fysieke veiligheid te verbeteren en verdienen dan ook de voorkeur. Veiligheid verhogende maatregelen aan de bron zijn sterk afhankelijk van het type bron (bijvoorbeeld overstroming, grote brandcompartimenten, activiteiten met, en vervoer van, gevaarlijke stoffen). Nog meer dan nu zal in 2030 veiligheidsbeleid ook sociaal beleid zijn.

Met repressie alleen bereik je geen veilige samen-leving; effectief veiligheidsbeleid veronderstelt een bepaalde mate van sociale samenhang in een samenleving. Het zal, ook gezien ervaringen uit het verleden, een hele klus blijken om veiligheid en sociaal beleid bij elkaar te brengen, zeker als mensen zich, vooral, in de digitale wereld in hun eigen ‘bubbel’ organiseren. Wel zal het inzicht gegroeid zijn dat perspectief bieden en grenzen stellen hand in hand gaan. We hebben ‘preventie met gezag’ nodig en zullen in 2030 beter weten hoe dat moet.

2.6.11 Zorgen voor een bereikbare en mobiele gemeente Een robuust openbaar vervoersnetwerk is noodzakelijk om de gemeente leefbaar te houden. Op die manier kunnen mensen die geen auto hebben, veelal jongeren en senioren, reizen en hun zelfstandigheid behouden. Zeker met het oog op vergrijzing is dit een belangrijk punt. Daarnaast draagt het bij aan de omslag naar een duurzame samenleving, waarbij mensen minder vaak de auto pakken en vaker de fiets of het openbaar vervoer gebruiken. Veel lijnen zijn in het verleden echter onrendabel gebleken en opgeheven. Lijnen naar de OV knooppunten (Hoorn, Enkhuizen en mogelijk Grootebroek of Hoogkarspel) zijn er wel. Maar rechtstreekse lijnen tussen kernen zijn er vaak niet. Of ze zijn er op beperkte tijden die niet altijd aansluiten bij de gewenste reistijd.Het is van belang om de bereikbaarheid van de kernen te vergroten, bijvoorbeeld door het achterliggend OV-netwerk goed te laten aansluiten op OV-knooppunten in de regio Westfriesland. Om werknemers te motiveren om met het openbaar vervoer te komen is een goede busverbinding bij bedrijventerreinen cruciaal. 18

Daarnaast zijn veilige fietspaden nodig op bedrijfsterreinen om de werknemers te motiveren op de fiets naar hun werk te gaan. Een goede fietsinfrastructuur tussen woongebieden en bedrijfsterreinen dient niet alleen technisch goed te zijn. Een aantrekkelijke route tussen wonen en werken kan ook een recreatief doel dienen. Daarnaast kan er worden ingezet op alternatieve vormen van mobiliteit. Het is nodig om met een andere blik te kijken naar mobiliteit die past bij Medemblik, bijvoorbeeld met oplossingen zoals deelauto’s. Voor de oudere doelgroep kan een vervoersservices gerund door vrijwilligers aantrekkelijk zijn (zoals ‘Belmobiel’ in Enkhuizen). Momenteel wordt veel overlast ervaren als het gaat om tekortkomingen in de verkeersveiligheid. Het is echter niet altijd mogelijk om dit aan te pakken, omdat in historische lintdorpen weinig beschikbare ruimte is voor aanpassingen van de wegen. De provincie Noord-Holland heeft het beleid dat woningbouw zoveel mogelijk nabij openbaar vervoer knooppunten moet plaatsvinden. In de gemeente zijn geen OV-knooppunten en ligt ook niet binnen bereik van deze knooppunten. Het bouwen van woningen nabij OV-haltes is wel mogelijk. Ook zouden nieuwe OV-haltes gerealiseerd kunnen worden bij nieuwe woonwijken. Natuur- en recreatiegebieden zijn ook slecht met het OV te bereiken. Dit is een punt van aandacht.

2.6.12 Een gezonde generatie in 2040 Aanvullend op de 11 kernopgaven uit de Agenda voor de toekomst ‘worden de kernopgaven aangevuld met de kernop-gave uit het sociaal domein: een gezonde generatie in 2040. Alle gemeenten hebben het Gezond en Actief Leven Akkoord ondertekend waarvan het doel is om een gezonde generatie 2040 te bereiken. In dit akkoord worden verschillende thema’s en akkoorden aan elkaar verbonden om een integrale visie en aanpak te formuleren op thema’s die bijdragen aan preventie, gezondheid en een stevige sociale basis. De kernboodschap van het sociaal domein luidt: inwoners doen naar vermogen mee, de gemeente stimuleert de zelfredzaamheid en ondersteunt waar nodig. De kernboodschap is in het Meerjarenbeleidsplan vertaald naar vier opgaves. Dit zijn: • kansrijk opgroeien • vitaal oud worden • mentaal gezond zijn • gezond leven.

19

3. KOERS EN KEUZES: DE GEMEENTE IN 2040 De gemeente Medemblik in 2040

Stelt u zich een Medemblik voor in 2040: een gemeente die met trots haar rijke verleden omarmt en tegelijkertijd vooruitstrevend werkt aan een duurzame en verbonden toekomst. Deze omgevingsvisie schetst niet alleen waar we heen willen, maar neemt u mee op een reis door de lagen van onze gemeente, elk met zijn unieke uitdagingen en kansen. De gemeente Medemblik wil voor alle inwoners een fijne woon- en leefomgeving bieden. Daarbij gaat het om de woon- en leefomgeving van de lokale inwoners, maar ook om de woon- en leefomgeving van mensen van elders die hier graag willen komen wonen en werken. Gezien de demografische ontwikkeling hebben we immers de instroom van (jonge) mensen van elders hard nodig in de toekomst. Alleen dan kan Medemblik een fijne leefomgeving blijven bieden aan haar inwoners en bedrijven. Het fundament van dit toekomstbeeld ligt in de natuur en de klimaatbestendigheid van ons landschap. Dit doen we door rekening te houden met water en bodem bij de ruimtelijke keuzes die we maken. We koesteren ons landschap zodat ook in de toekomst er sprake is van een open landschap met voldoende en groen dat bovendien klimaatbestendig is. Zo bouwen we onze samenleving, met aandacht voor voorzieningen, woningen en gemeenschapszin. Onze economie krijgt vorm in harmonie met de omgeving, met ruimte voor innovatie en duurzaamheid.

In 2040 is Medemblik een gemeente waar geschiedenis en moderniteit hand in hand gaan. Onze historische schatten en het Westfriese erfgoed vertellen het verhaal van een gemeenschap die haar wortels eert, terwijl ze zich met vertrouwen richt op de toekomst. Het open landschap is aantrekkelijk en goed toegankelijk. De openbare ruimte nodigt uit tot ont-moeten en bewegen. Water is meer en meer een bondgenoot geworden. Onze dijken zijn sterk, onze leefomgeving is groen en waterrijk, en daarmee zo ingericht dat deze beter bestand is tegen klimaatverandering. Onze woningen zijn voor een groot deel aardgasvrij. En de gemeente zet samen met de inwoners de laatste stappen naar een aardgasvrije gemeente. Daarnaast geeft de gemeente ruimte voor een duurzaam energiesysteem dat nodig is om toe te werken naar een energieneutrale gemeente en ons in staat stelt om de kernen leefbaar te houden.

20

Samen met onze agrariërs koesteren we de bodem waarop we bouwen en verbouwen, en innovatieve landbouwtechnieken zorgen ervoor dat deze grond ook in de toekomst vruchtbaar blijft. De biodiversiteit in het buitengebied is vergroot doordat het landgebruik in balans is met bodemgebruik. De kwaliteit van het water is verbeterd en er wordt slim ingespeeld op wateroverschot/tekort. Er is voldoende ontwikkelruimte om te ondernemen. De biodiversiteit is, door meer ruimte te bieden aan groen en water, ook binnen de bouwde kom versterkt. Langs de kust ontstaat een nieuw landschap waar het IJsselmeer en het land in harmonie samenkomen. Medemblik in 2040 is een levendige gemeenschap van zestien dorpen en een stad, elk met een uniek karakter, maar verenigd in samenwerking. Verloren gegane functies van oude gebouwen, zoals boerderijen en kerken, hebben plaatsgemaakt voor nieuwe centra van gemeenschap: buurthuizen en andere sociale ontmoetingsplaatsen. Een uitnodigend ingerichte openbare ruimte en veilige fietsen wandelpaden die de dorpen en stad verbinden zorgen ervoor dat bewe-ging en ontmoeting deel uitmaken van het dagelijks leven. De agrarische sector in Medemblik draagt in 2040 nog steeds bij aan de voedselvoorziening van Nederland en doet dit op een innovatieve manier. Het agrarisch landschap wordt gekenmerkt door een groenblauwe dooradering en is rijk aan biodiversiteit.

Ecologisch verantwoorde productiemethoden zijn de norm. Bedrijven in de regio opereren met een sterke focus op duurzaamheid en energieneutraliteit, waardoor Medemblik een leider is in de groene economie. Daarnaast zal het herbestemmen van vrijkomende agrarische bebouwing een bijdrage kunnen leveren aan de fijne leefomgeving die Medemblik wil bieden aan haar inwoners en bedrijven. In 2040 is Medemblik niet alleen een plek om te wonen en werken, maar een gemeenschap waar verleden, heden en toekomst samenkomen in een harmonieus evenwicht. Het is een plek waar mensen zich thuis voelen, waar natuur, groen en water de ruimte krijgen, waar de economie floreert, en waar elke beslissing die we nemen, is gericht op het behoud en de verbetering van dit evenwicht.

SAMEN WERKEN AAN EEN FIJNE LEEFOMGEVING 2025

Openbare ruimte: Ontmoeten & bewegen

Versterken biodiversiteit Klimaatadaptatie inrichting: groen & waterrijk

Groen/blauw netwerken: robuuste waterstructuur

Energiebesparing & duurzame energie-opwekking Stimuleren agrarisch natuurbeheer

21

Vergroenen: buurten & wijken Landbouw die voedselproductie combineert met natuurherstel

2025

3.1 Natuurlijk fundament: toekomstbestendig en robuust 3.1.1 Koers: Samenwerking met de natuur In 2040 is het verhaal van Medemblik verweven met water en bodem. Waar we ooit vochten tegen het water, werken we nu samen met deze natuurlijke krachten. We hebben onze leefomgeving ingericht om klimaatverandering te weerstaan, met dijken die ons beschermen en een polderlandschap dat de krachten van de natuur omarmt. Tegelijkertijd leveren we onze bijdrage om verdere verandering van klimaat te voorkómen, met een focus op energiebesparing en duurzame energie-opwekking. Onze natuur- en watergebieden zijn een bron van biodiversiteit en bieden een thuis aan een rijk scala aan flora en fauna. Langs de kust krijgt het IJsselmeer de ruimte om nieuwe natuurlijke landschappen te vormen. In 2040 staat Medemblik symbool voor een landschap dat zowel ecologisch als economisch robuust is, waar natuur en menselijke activiteit in balans zijn. De natuur- en watergebieden zijn toegankelijk en beleefbaar voor onze inwoners en bezoekers. De agrarische sector speelt een sleutelrol in de toekomst van Medemblik. Onze vruchtbare gronden worden met zorg beheerd, met behulp van innovatieve landbouwtechnieken die de bodem gezond houden voor toekomstige generaties. De keuze om kringlooplandbouw te ondersteunen maakt deel uit van onze bredere visie voor een duurzame en weerbare gemeente.

Kringlooplandbouw biedt niet alleen voordelen voor de vermindering van de milieudruk, maar draagt ook bij aan de biodiversiteit, waterbeheer en het behoud van het kenmerkende open landschap. De komende jaren zullen we samen met agrarische ondernemers en partners uit de regio experimenteren met nieuwe vormen van landbouw, waarbij biodiversiteit, circulaire processen en duurzaam waterbeheer centraal staan. Het gebied aan de noordwestkant van de gemeente biedt een ideale locatie om deze ambities tot uitvoering te brengen. We richten ons op het behoud en de versterking van onze natuurlijke hulpbronnen, zoals bodem en water, die essentieel zijn voor een duurzame toekomst. De koers die we inzetten, zal leiden tot een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente, waarin natuur en mens in harmonie leven.

3.1.2 Bodem en Water Bodem De bodem vormt het fundament van ons bestaan. Het is niet alleen de basis voor onze gebouwen, maar ook de voedingsbodem voor ons voedsel. Voor een duurzame leefomgeving is het belangrijk om de bodem een centrale rol te geven in het gebruik van onze omgeving. Hierbij spelen zowel het type bodem als de kwaliteit en vruchtbaarheid een grote rol. In onze gemeente bestaat de bodem voornamelijk uit klei- en zavelgrond, beide zeer vruchtbare grondsoorten. Klei is wat lastiger te bewerken dan zavel, maar beide maken de gemeente aantrekkelijk voor landbouw. We moeten echter voorkomen dat de grond uitgeput raakt, zodat deze ook in de toekomst aantrekkelijk en rendabel blijft voor de agrarische sector. Daarom gaan we zorgvuldig om met onze vruchtbare bodem. Tegelijkertijd zijn we kritisch over het gebruik van vruchtbare grond voor grote ruimtevragers zoals bedrijventerreinen en zonneparken. We geven voorrang aan vollegrondse teelt boven kassenteelt, omdat kassen veel ruimte innemen en vaak geen gebruik maken van de vruchtbare bodem. In kassen worden gewassen vaak geteeld op watercultuur of andere substraten. 22

We streven naar een manier van landbouw die voedselproductie combineert met natuurherstel en die op termijn volledig natuurinclusief is. Goed bodemgebruik betekent ook dat we zorgvuldig moeten bepalen waar we kunnen bouwen. Hierbij kijken we niet alleen naar de vruchtbaarheid van de bodem, maar ook naar de grondsoort en de locatie. Gebieden die onder druk staan door bijvoorbeeld zeespiegelstijging zijn minder geschikt voor bebouwing. Bij nieuwbouw geldt dat de locatiekeuze mede bepaalt hoe prettig het wonen wordt. Zo’n locatie moet vanuit het oogpunt van water en bodem geschikt zijn en ook zal de toekomstige inrichting klimaatbestendig moeten zijn. Naast het benutten van de bodem voor landbouw, is bescherming van de bodem essentieel. De bodem in onze gemeente staat onder druk door uitdroging, verontreiniging, verzuring en erosie. Dit kan leiden tot uitputting, wat de bodem minder geschikt maakt voor bijvoorbeeld wateropslag en biodiversiteit. Daarom zetten we ons in voor het beschermen en herstellen van onze bodem. Water Water speelt al eeuwen een cruciale rol in onze gemeente. De ligging aan het IJsselmeer heeft een grote invloed gehad op onze geschiedenis. Medemblik was een belangrijke handelshaven in de VOC-tijd en de visserij op de Zuiderzee bood voor veel mensen een inkomen. Tegenwoordig zijn er nog maar weinig vissers actief op het IJsselmeer.

In het achterland zien we het typische slagenlandschap, gevormd door het stelsel van sloten en watergangen dat is ont-staan na de drooglegging van het land. Veel van onze natuurgebieden bestaan voor een groot deel uit water: het grootste natuurgebied is het IJsselmeer. En voor toerisme en recreatie is de aanwezigheid van water in onze gemeente natuurlijk van groot belang. Net als de bodem staat ook het water onder druk. De waterkwaliteit is op sommige plekken laag en door de stijgende zeespiegel moeten we nadenken over waterveiligheid. Een robuust groen- en blauw netwerk is belangrijk voor de leefbaarheid en weerbaarheid tegen klimaatverandering. Dit netwerk biedt niet alleen een habitat voor planten en dieren, maar zorgt ook voor verkoeling en CO2-opslag. We zetten ons in om onze natuur- en watergebieden meer met elkaar te verbinden. Percelen rondom wateren, zoals de Kromme Leek, richten we in op een manier die zowel natuur- als waterinclusief is, zodat de overgang van land naar water geleidelijk verloopt. Dit is goed voor zowel het water als de natuur. Hoewel de gemeente weinig water in eigen beheer heeft – veel waterbeheer is in handen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier – streven we naar een intensieve samenwerking. Door het waterschap vroegtijdig te betrekken bij ontwikkelingen kunnen we beter inspelen op veranderingen.

Als gemeente beheren we vooral sloten bij begraafplaatsen, sportvelden en parken. We onderzoeken de mogelijkheden om de oevers van deze sloten om te vormen tot natuurvriendelijke oevers, wat bijdraagt aan biodiversiteit, waterkwaliteit en waterberging. Daarnaast is het belangrijk om historische sloten in kaart te brengen en te beschermen. Afvalwater Met doelmatige investeringen in de rioleringszorg leveren we een bijdrage aan het verbeteren van de (oppervlak-te)waterkwaliteit en het voldoen aan de KRW-doelen. We werken hierbij intensief samen met het drinkwaterbedrijf en HHNK, die met de gemeente de ‘waterketen’ vormen: het samenspel van productie en levering van drinkwater uit IJsselmeerwater, inzameling en transport van afvalwater (=o.a. gebruikt drinkwater) en zuivering van dit afvalwater, waarna het effluent weer aan het IJsselmeer wordt toegevoegd. Drinkwater Van belang is om goed drinkwater te kunnen blijven leveren. Hiertoe moet de drinkwaterinfrastructuur worden beschermd. 23

Keuze

De gemeente Medemblik kiest ervoor om rekening te houden met water en bodem bij ruimtelijke ontwikkelingen. Dit betekent dat de ligging van waterlopen, bodemgesteldheid en waterpeilen bepalend zijn voor de geschiktheid van een gebied voor woningbouw, bedrijventerreinen, recreatiegebieden of landbouw. Dit is met name van belang in de laagst gelegen polders, waar een toename van wateroverlast en bodemdaling wordt verwacht.

Die bescherming bestaat bijvoorbeeld uit het niet bouwen boven een transportleiding (in verband met veiligheid en onderhoud) en afstand houden tussen warmtenetten en drinkwaterleidingen (om opwarming van drinkwater te voorkomen) en bij de keuze of oppervlaktewater ingezet kan worden als duurzame energiebron voor (collectieve) warmte. In onze gemeente bevindt zich een drinkwaterzuivering van PWN, waar water uit het IJsselmeer wordt gezuiverd tot drinkwater. Dit water wordt geleverd aan huishoudens en bedrijven in Noord-Holland. Het is belangrijk dat PWN in de toekomst voldoende mogelijkheden heeft om deze belangrijke rol te blijven vervullen. Door PWN wordt het voornemen van een ‘Klimaatbuffer’ uitgewerkt; een manier om – bij een veranderend klimaat en effecten van extreem droge perio-den op de hoeveelheid en kwaliteit van het IJsselmeerwater – op robuuste, meer natuurlijke en duurzame wijze drinkwater voor Noord-Holland te kunnen blijven leveren. Met de Klimaatbuffer wordt – naast een robuuster drinkwatervoorziening – ook invulling gegeven aan de ambitie en opgave voor nieuwe natuur en recreatie langs de IJsselmeerkust. Klimaatadaptatie Vanwege klimaatverandering zullen we steeds vaker te maken krijgen met droogte en hevige regenval in korte periodes. Het is belangrijk dat we nadenken over hoe we het beschikbare water beter kunnen benutten.

Dit begint met bewustwording over watergebruik. Zo willen we onderzoeken hoe we water dat tijdens hevige regenval valt, kunnen vasthouden voor gebruik tijdens droge periodes. En kunnen we kijken hoe we water kunnen gebruiken als duurzame energiebron voor (collectieve) warmte. Niet alleen de gemeente krijgt overigens te maken met uitdagingen op het gebied van klimaatadaptatie. Ook andere partijen dan de gemeente hebben met klimaatadaptatie te maken, bijvoorbeeld het drinkwaterbedrijf dat aangeeft in de toekomst niet altijd meer de gewenste kwantiteit en kwaliteit kan garanderen; of het hoogheemraadschap dat in perioden van schaarste te maken krijgt met de gevolgen van zoetwaterverdeling. Een klimaatadaptieve inrichting is één van de randvoorwaarden voor een fijne leefomgeving in Medemblik. Het zorgt ervoor dat effecten van weersextremen worden verminderd en het risico op schade afneemt. Inwoners en bedrijven zijn (tot een genormeerd niveau) beschermd; dat geeft rust en zekerheid. We zetten in op: • Waterberging en klimaatadaptief bouwen - In de meest kwetsbare gebieden, zoals de laaggelegen polders ten zuiden van Wognum, richten we ons op het reserve-ren van ruimte voor waterberging. Door de toenemende regenval en de hogere kans op extreme weersomstandigheden, is het essentieel om water op te vangen en te beheren op locaties die daarvoor geschikt zijn.