CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 4 - Eindrapport Nulmeting gemeente Maashorst

Raadsvergadering 14 november 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel | Rapport Evaluatie gemeente Maashorst (inclusief mogelijkheid tot inspreken)38.998 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Speerpunt

Score en opvallendheden

Aandachtspunten volgens inwoners

Zes dorpen, één

Gemiddelde score: 0,79/1

Behoud het karakter en identiteit van de verschillende

gemeente

Personen die het 100% oneens zijn met dit thema geven

kernen

unaniem aan geen herindeling te willen. Dit zijn minder

Behoud het verenigingsleven

dan 10 personen.

Organiseer meer voor de jeugd

Een aantrekkelijk plek

Gemiddelde score: 0,78/1

Behoud de voorzieningen in de verschillende kernen

om te wonen, te werken

Personen die het helemaal (100%) oneens zijn met dit

De nieuwe gemeente zorgt voor een hoger

en te bezoeken

thema geven aan tegen de herindeling te zijn. Deze

voorzieningenniveau

personen komen vooral uit Uden en Schaijk. Het gaat hier

Zorg voor voldoende betaalbare starterswoningen

om minder dan 20 personen.

Investeer in goede OV verbindingen Zet extra in op veiligheid

Het buitengebied: een

Gemiddelde score: 0,77/1

Maashorst een waardevol gebied waar mensen trots zijn

fijne plek voor iedereen

Een minderheid (31 respondenten) is het helemaal oneens

De aanwezigheid van grote grazers zorgt voor een gevoel

tot neutraal) met dit thema. Dit zijn met name bewoners uit

van onveiligheid

Uden en een minderheid uit Schaijk en Zeeland. Personen die het 100% oneens zijn met dit thema geven unaniem aan geen herindeling te willen. Dit zijn minder dan 10 personen. Samen denken, samen

Gemiddelde score: 0,77/1

Maak het waar

doen

Ruim 90% van de personen die de vragenlijst heeft ingevuld

Herindelingsproces als voorbeeld

geeft het aan eens te zijn met dit thema.

Rol voor dorpsraden Benaderbare overheid

Tabel 27

Score consultatie voor vier speerpunten

Organisatie

(de voormalige actiegroep “Schaijk hoort bij Oss en niet bij

In het herindelingsadvies is verder opgenomen dat de herindeling

Uden!”). De weerstand vanuit dit burgercomité ligt ook (mede)

in beperkte mate tot verschillen van inzicht en weerstand in de

ten grondslag aan voorliggend onderzoek. Ter achtergrond

samenleving leidt. ‘Wij nemen de zorgen van onze inwoners,

schetsen we daarom in de tabel op de volgende pagina beknopt

ondernemers en organisaties zeer serieus. In aanloop naar de

het ontstaan van de actiegroep, hun visie op de herindeling en

nieuwe gemeente zullen we deze discussies in de samenleving

hun transformatie naar burgercomité Schaijk en Reek.

met bijzondere aandacht blijven volgen en het gesprek met iedereen blijven aangaan’, aldus het herindelingsadvies.

Het is op basis van de nulmeting onduidelijk hoe groot de groep is die het burgercomité vertegenwoordigt en in hoeverre hun

Uit de gesprekken die wij hebben gevoerd met

geluid wordt gesteund door inwoners van Schaijk en Reek. Wel

vertegenwoordigers van bewonersplatforms, maatschappelijke

is ons in gesprekken met maatschappelijke partijen en andere

partijen en economische partijen komt eenzelfde beeld naar

bewonersinitiatieven duidelijk geworden dat dit zeker niet het

voren. Partijen steunen overwegend de nieuwe organisatie en

enige geluid is dat vanuit Schaijk en Reek komt. Andere partijen

er is sprake van beperkte weerstand binnen de samenleving

die wij gesproken hebben staan neutraal of positief ten aanzien

tegen de gemeente Maashorst. Deze weerstand komt in het

van de herindeling en delen met elkaar dat ze vooral de blik

bijzonder uit de hoek van het burgercomité Schaijk en Reek

naar voren willen richten en niet meer achterom willen kijken.

26

58

Rapport uitkomsten consultatieronde Maashorst, 2019.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Door middel van een representatieve enquête wordt tijdens de

5.2 Werken aan draagvlak

evaluatie in 2024 het draagvlak voor de gemeente Maashorst onder inwoners van Schaijk en Reek (en de rest van de

De insteek van de gemeente is om gezamenlijk Maashorst

gemeente) onderzocht.

te bouwen en vorm te geven. Dit komt naar voren in de toekomstvisie, in het bestuursakkoord, de besturingsfilosofie

Burgercomité Schaijk en Reek y Oprichting actiegroep “Schaijk hoort bij Oss en niet bij Uden!” De actiegroep “Schaijk hoort bij Oss en niet bij Uden” is in mei 2019 opgericht. De actiegroep is gestart met de organisatie van een petitie, omdat de inwoners (vooral uit Schaijk en Reek) volgens de actiegroep geen stem kregen in de keuze voor de richting van de herindeling. In

en de organisatiefilosofie. Dit moet in gezamenlijkheid en in samenspraak met inwoners, maatschappelijke partijen, economische partijen en de kernen gebeuren. Op deze manier wil de gemeente ook werken aan draagvlak onder de inwoners. Dit is niet zozeer een doel op zichzelf maar de uitkomst van het beleid.

de petitie was opgenomen dat Schaijk bij Oss hoort en dat inwoners een beslissende stem moeten krijgen bij de keuze tot herindeling. De petitie is digitaal 1088 en schriftelijk 702 keer ondertekend waarvan 1513

Afgezien daarvan is er wel een aantal manieren waarop de

handtekeningen afkomstig zijn uit Schaijk. Deze petitie is in december

gemeente Maashorst in wil zetten op de verbinding met inwoners,

2019 aangeboden aan de burgemeester van Landerd, tegelijk met een

ondernemers, maatschappelijke partijen, de kernen en de regio.

zienswijze op het herindelingsontwerp. De actiegroep heeft diverse malen ingesproken in de gemeenteraden van Landerd en Uden, meermaals contact gezocht met de Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant en met leden van de Staten-Generaal. De inspanningen van de actiegroep “Schaijk

Dit zou gezien kunnen worden als manieren waarop gewerkt wordt aan versterking van het draagvlak voor de gemeente. y

hoort bij Oss en niet bij Uden!” hebben er (mede) toe geleid dat artikel

Dit sluit aan bij het speerpunt uit de toekomstvisie: ‘Zes

9 is toegevoegd aan de Wet van 14 juli 2021 tot samenvoeging van de

kernen één gemeente’. Het bestuur en de ambtelijke

gemeenten Landerd en Uden.

organisatie benadrukken dat de gemeente opgebouwd is

y Inhoudelijke hoofdpunten

uit zes kernen. Het gaat erom als bestuur en organisatie

De actiegroep is van mening dat Schaijk bij Oss en niet bij Uden hoort.

goed in verbinding te staan met al deze kernen. Dit geldt

De actiegroep baseert zich hierbij vooral op haar overtuiging dat (1) lokaal draagvlak voor de herindeling ontbreekt, waarbij de actiegroep

volgens bestuur en organisatie net zo goed voor Odiliapeel

zich baseert op de uitkomsten van een referendum27 en twee petities28.

en Zeeland als voor Schaijk en Reek. De wijze waarop dit

Ook voorziet de actiegroep (2) gebrekkige interne samenhang en nabijheid van bestuur voor de nieuwe gemeente; aangezien inwoners

gebeurt wordt verder vormgegeven in het kernenbeleid.

zich volgens de actiegroep meer op Oss dan Uden oriënteren. De

Er wordt nu een programma vormgegeven om het

actiegroep is verder van mening dat de regionale samenhang negatief

kernenbeleid (en participatie) een impuls te geven. Zie

wordt beïnvloed met de herindeling. Aanvullend wordt door de actiegroep aangegeven dat zij van mening is dat er een mankerend

voor een meer uitgebreide beschrijving daarvan en de eerste

democratisch proces is doorlopen in Landerd, met name rondom het

ontwikkelingen op dat gebied paragraaf 4.4.

participatief traject omtrent de herindeling (met ‘challenges’ en een festival) en bij de consultatie over de toekomstvisie. y Overgang van actiegroep naar Burgercomité Schaijk & Reek Na de herindeling is de actiegroep overgegaan in Burgercomité

y

denken, samen doen’. Het gaat hierbij om het ondersteunen

nauwlettend in de gaten houden van de evaluatie die over twee jaar

van initiatieven vanuit inwoners of verenigingen. Maar

moet plaatsvinden’. Het Burgercomité Schaijk & Reek streeft ernaar dat in het bijzonder alle kiesgerechtigde inwoners van Schaijk en Reek

ook in een grondhouding van de organisatie waarin dingen

in deze evaluatie worden gehoord omtrent hun mening of dat Schaijk

mogelijk worden gemaakt. Maatwerk is hierbij het adagium.

en Reek deel uit blijven maken van Maashorst of alsnog bij Oss dienen

De wijze waarop dit gebeurt wordt uitgewerkt in het

te worden gevoegd. Tabel 28

28

59

Aansluiten bij wensen vanuit de samenleving Dit sluit aan bij het speerpunt uit de toekomstvisie: ‘Samen

Schaijk & Reek. Het Burgercomité heeft als doelstelling ‘het

27

Een goede verbinding met de kernen (kernenbeleid)

participatiebeleid en in de organisatiefilosofie. Zie hoofdstuk

Toelichting op achtergrond Burgercomité Schaijk en Reek

Raadplegend referendum over de toekomst van de gemeente Landerd. Er was een opkomst van 52% van de kiesgerechtigde inwoners van Landerd. Uitkomst: (1) Maashorstgemeente (Landerd en Uden), inclusief (een deel van) Bernheze (51%) (2) Zelfstandig (28%) (3) Schaijk bij Oss, Reek bij Oss en Zeeland bij Uden (24%) (4) Herindelen met Uden (19%). Bron: Evaluatie raadplegend referendum bestuurlijke toekomst gemeente Landerd 25 november 2015 (1) Gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen is in 2018 in Schaijk en Reek een enquête gehouden onder notarieel toezicht. De opkomst betrof 80% van de opgekomen kiezers. In deze enquête koos 57% voor samenvoeging met Oss en 42% voor samenvoeging met Uden. (2) Daarnaast heeft de actiegroep zelf een petitie uitgezet, welke door 1513 inwoners uit Schaijk wordt ondertekend (een gelijktijdige petitie die in reactie hierop is georganiseerd, “Ik ben voor de nieuwe gemeente Maashorst want daar voel ik mij thuis” had destijds 1272 ondertekenaars uit Schaijk).

4 voor een meer uitgebreide beschrijving daarvan. Er wordt nu ook een programma vormgegeven om participatie (en het kernenbeleid) een impuls te geven. y

Een dienstverlenende houding Het bestuur wil bereikbaar en toegankelijk zijn voor inwoners. Op het gebied van dienstverlening betekent dit onder andere dat wordt aangesloten bij behoeften vanuit inwoners. In paragraaf 3.2 wordt dieper ingegaan op de ambities van de gemeente op het gebied van dienstverlening.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

y

Actief in de regio De gemeente Maashorst wil een actieve rol spelen in de regio. De gemeente wil laten zien dat ze in staat is verantwoordelijkheid kan nemen voor regionale dossiers. Zie voor een meer uitgebreide beschrijving van het regionale beleid en de eerste ontwikkelingen op dat gebied paragraaf 4.5.

y

Visie van gemeenteraad op draagvlak De gemeenteraad geeft aanvullend op bovenstaande punten aan dat het op het gebied van draagvlak nodig is om het draagvlak onder verschillende groepen in beeld te brengen (bijvoorbeeld jongeren versus ouderen), waarbij men stelt dat meten=weten. Inzet op draagvlak vraagt volgens raadsleden om ook inzet op communicatie van goede voorbeelden.

5.3 Eerste resultaten op het gebied van draagvlak Zie voor de eerste ervaringen en resultaten paragraaf 3.3 en 4.6. Het is nog te vroeg om iets te zeggen over eventuele effecten van het gemeentelijk beleid op het draagvlak.

60

HOOFDSTUK 6

Conclusies

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Met deze nulmeting leggen we de basis voor de evaluatie van de gemeente Maashorst in 2024. Daartoe beantwoorden

6.1 Hoe functioneert de gemeente Maashorst?

we op dit moment voor zover mogelijk en van belang de onderzoeksvragen. Deze luiden als volgt:

Deze eerste onderzoeksvraag valt uiteen in drie

1. Hoe functioneert de gemeente Maashorst?

subvragen. Namelijk:

a. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en

a. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen?

verenigingen? b. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces

b. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces

om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit

om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit

voortvloeiende maatschappelijke doelen?

voortvloeiende maatschappelijke doelen?

c. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?

c. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?

2. Welke positie hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in

Onderstaand geven we per subvraag een algemene conclusie

relatie tot de andere delen van de gemeente en wat is de

waarna we de vragen beantwoorden zoals opgenomen in het

maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die

evaluatieontwerp.

niet tot de nieuwe gemeente behoren?

6.1.1 3. In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk?

(Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen?

Het is te vroeg om uitspraken te doen over publieke waarderealisatie door de gemeente Maashorst. Daarvoor is de

De volledige beantwoording van deze onderzoeksvragen kan pas

gemeente nog te kort onderweg. Zoals bij elke (herindelings)

plaatsvinden na de evaluatie in 2024. Voor nu beperken we ons

gemeente constateren we ook in Maashorst dat er dingen goed

tot een beschrijving van de uitgangssituatie van de gemeente

gaan en dat er dingen voor verbetering vatbaar zijn als we kijken

Maashorst, de ambities van de gemeente en de eerste resultaten.

naar de doelstellingen die de gemeente wil realiseren.

Zie voor een meer uitgebreide beschrijving van de reikwijdte van de nulmeting hoofdstuk 1 en het evaluatieontwerp (bijlage 3).

Verder constateren we dat de gemeente duidelijke ambities heeft die breed worden herkend en gedragen. Deze ambities zijn

Om dubbelingen te voorkomen zal bij de beantwoording

vertaald naar een uitvoeringsprogramma. Dit is volgens ons en

van de onderzoeksvragen dikwijls verwezen worden naar

diverse gesprekspartners van binnen en buiten de organisatie

de informatie zoals opgenomen in hoofdstukken 2-5. We

een ambitieus programma. Daarmee ligt een inhoudelijk

beantwoorden de onderzoeksvragen onderstaand aan de hand

spoorboekje klaar voor de komende jaren.

van de vragen uit het evaluatiekader die beschreven staan in het evaluatieontwerp.

Ook op het gebied van dienstverlening is het te vroeg om uitspraken te doen over het functioneren van de gemeente.

We ronden dit hoofdstuk af met enkele aandachtspunten die

Wat hierin wel opvalt is dat op onderdelen sprake was van een

we de gemeente Maashorst mee willen geven naar aanleiding

uitdagende start (VTH, Sociaal domein, wachttijden telefoon)

van deze nulmeting.

maar dat hier inmiddels de nodige stappen in zijn gezet door de gemeente. Er is een duidelijke visie op dienstverlening vanuit de gemeente die ook weer is doorvertaald in concrete doelen en activiteiten die zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma en teamplannen. Het meetbaar maken van de kwaliteit van dienstverlening is een aandachtspunt. Indicatoren zijn momenteel in ontwikkeling.

62

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Wij constateren dat de gemeente Maashorst een verzameling

Ambtelijk apparaat Maashorst

van zes unieke kernen is. De gemeente Maashorst wil dicht

Wij constateren verder dat er een duidelijke visie is op de

bij inwoners en maatschappelijke partijen staan en aansluiten

inrichting en het functioneren van het ambtelijk apparaat.

bij de wensen en behoeften die leven binnen de kernen.

Doordat ook bij deze visie wordt geredeneerd vanuit de

Participatie en kernenbeleid spelen daarin een belangrijke

Toekomstvisie voor de gemeente Maashorst en dezelfde

rol. Niet alleen volgens de gemeente maar ook volgens de

kernwaarden zien wij een coherent verhaal. Dit is verder

provincie, de maatschappelijke partijen, economische partijen,

vertaald in doelen en activiteiten in het uitvoeringsprogramma.

platforms en burgerinitiatieven die wij hebben gesproken.

Kijkend naar de doelstellingen uit het bestuursakkoord

De ervaringen op dit vlak zijn vooralsnog wisselend, waarbij

(en uitvoeringsprogramma) voor het ambtelijk apparaat29

enerzijds zeker stappen gezet zijn maar anderzijds door burgers,

constateren we ook dat fors op deze doelstellingen is en wordt

maatschappelijke en economische partijen ook meer verwacht

ingezet. Uit gesprekken met ambtenaren komt naar voren dat

wordt (zie ook 6.1.2.).

het fundament steeds meer aanwezig is, hoewel dit per domein en team nog wel verschilt. Ditzelfde geldt voor de gezamenlijke

6.1.2 Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit voortvloeiende maatschappelijke doelen?

cultuur. Hier wordt de komende tijd verder op ingezet met het programma ‘Basis op orde’. Dit sluit aan bij de behoeften en verwachtingen van

De wijze waarop de gemeente is georganiseerd, is van invloed

gesprekspartners. Eerst maar eens de basis op orde brengen.

op het functioneren van de gemeente. Bij de organisatie

Tegelijkertijd wordt ook verwacht dat de gemeente niet

van de gemeente maken wij onderscheid tussen bestuur en

alleen met zichzelf bezig is maar ook naar buiten kijkt. Eerste

ambtelijk apparaat.

ervaringen met het ambtelijk apparaat zijn wisselend waarbij de teneur overigens zeker niet negatief is. Waar het even wat

Bestuur Maashorst

minder loopt is overwegend begrip aanwezig gezien de korte

Wij constateren dat het bestuur van de gemeente Maashorst

periode dat de gemeente bestaat.

een visie heeft op hoe zij de gemeente wil besturen. Dit is een navolgbare visie opgebouwd vanuit de speerpunten die

Financiën

genoemd worden in de Toekomstvisie en de kernwaarden van

Wij constateren dat de financiële uitgangssituatie van de

de gemeente Maashorst. Bereikbaarheid en toegankelijkheid

gemeente Maashorst gezond is. Maashorst wil een financieel

staan daarin voorop. Maar ook het speerpunt ‘Samen denken,

gezonde gemeente blijven. Financiën moeten structureel op

samen doen’ speelt een belangrijke rol in de wijze waarop het

orde zijn en eventuele tegenvallers kunnen worden opgevangen.

bestuur wil opereren. Deze ambities worden breed omarmd

Dit is vertaald in het uitvoeringsprogramma. Herprioritering

door gesprekspartners.

moet ervoor zorgen dat de financiële situatie houdbaar blijft, in het geval van tegenvallers.

Deze wijze van besturen zien wij terug in de totstandkoming van het bestuursakkoord en in eerste ervaringen van

Kernenbeleid

gesprekspartners met het bestuur. Deze zijn overwegend positief

Het kernenbeleid (en participatie) is een van de speerpunten

over de bereikbaarheid, toegankelijkheid en betrokkenheid.

van Maashorst. Dit komt uit documenten en gesprekken naar

Tegelijkertijd verwacht een deel van de maatschappelijke

voren. Het komt nadrukkelijk terug in de Toekomstvisie, het

partijen, economische partijen en ook dorpsinitiatieven

bestuursakkoord en het uitvoeringsprogramma. Daarnaast

en platforms nog meer van zowel bestuur als ambtelijke

wordt het belang hiervan in vrijwel alle gesprekken benadrukt.

organisatie. Een gemeente die als partner optreedt, netwerken tot stand brengt binnen de gemeente en vaste bestuurlijke

Het kernenbeleid moet bijdragen aan het behouden en

aanspreekpunten. Het is niet gezegd dat de gemeente Maashorst

benutten van de verscheidenheid en kracht van de kernen zo

daar allemaal aan tegemoet moet en kan komen. Wel is het van

wordt in gesprekken aangegeven. Uitgangspunt is volgens de

belang goed om te gaan met deze verwachtingen en behoeften.

gemeente dat alle kernen op een gelijkwaardige manier worden 29

63

(1) Een stevig fundament voor gemeente Maashorst als organisatie, (2) Ontwikkeling van een nieuwe, gezamenlijke organisatiecultuur, en (3) Een aantrekkelijke organisatie om in te werken.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

behandeld. Tegelijkertijd moet er aandacht zijn voor specifieke

Draagvlak onder inwoners, maatschappelijke

behoeften, wensen en uitgangspositie van de kernen. Mede

partijen en economische partijen

door deze evaluatie naar het functioneren van de gemeente

Uit een inwonersconsultatie die is gehouden in het kader van

waarbij in het bijzonder aandacht is voor de positie van Schaijk

het opstellen van het herindelingsadvies kwam naar voren dat

en Reek ligt hier de nodige (na)druk op.

inwoners de vier speerpunten (het wat) zoals opgenomen in de Toekomstvisie in grote meerderheid belangrijk vonden. Dit

Uit de gesprekken komt naar voren dat er het nodige gebeurt

wordt bevestigd in de gesprekken die we hebben gevoerd. Tijdens

op het gebied van participatie en kernenbeleid maar dat het

gesprekken werd hierover wel opgemerkt dat deze speerpunten

tegelijkertijd nog echt van de grond moet komen. Er zijn

een hoog ‘hier kun je moeilijk tegen zijn-gehalte’ hebben.

enerzijds gesprekken georganiseerd en er is beleid ontwikkeld.

En dat het erom gaat hoe deze speerpunten in de praktijk

In gesprekken met burgers, maatschappelijke en economische

worden gebracht.

partijen worden stappen op het vlak van communicatie en samenwerking herkend. Maar deze partijen verwachten

Wij constateren dat twee van deze speerpunten ook een deel

hier de komende jaren nog meer aandacht voor van de

van het antwoord zijn op de vraag op welke wijze de gemeente

gemeente, waarbij het belang van heldere communicatie en

wil werken aan het draagvlak onder inwoners, maatschappelijke

verwachtingsmanagement worden benadrukt. Vanwege het

partijen en economische partijen. Het gaat er namelijk om de

grote belang van dit onderwerp, ook specifiek voor de gemeente

uniciteit van kernen te bewaken en samen te denken en te doen

Maashorst, vraagt het participatie en kernenbeleid (en dan

(zie ook onder 6.1.2). Naast deze bijzondere aandachtspunten

met name de implementatie) volgens deze betrokkenen

wil de gemeente niet specifiek inzetten op het vergroten van

een versnelling de komende jaren. Om het participatie en

draagvlak maar door goede prestaties dit draagvlak afdwingen,

kernenbeleid een boost te geven is onlangs een programma

zo maken wij op uit gesprekken.

ingesteld. Het opstellen van het programmaplan bevindt zich momenteel in de afrondende fase.

In het herindelingsadvies is verder opgenomen dat de herindeling in beperkte mate tot verschillen van inzicht en weerstand in de

Maashorst in de regio

samenleving leidt. Dit heeft dan niet te maken met de inhoude-

In toekomstvisie, bestuursakkoord en besturingsfilosofie staat

lijke doelstellingen van de gemeente maar met de keuze voor een

beschreven dat de regio (in het bijzonder RNOB) belangrijk

ongedeelde herindeling waarbij Schaijk (en Reek) niet onder-

is voor de gemeente Maashorst voor realisatie van haar

deel worden van de gemeente Oss maar van Maashorst. Uit de

doelstellingen. De gemeente wil ook een actieve rol spelen

gesprekken die wij hebben gevoerd in het kader van de nulmeting

binnen de regio. Regionaal beleid richt zich op het verwerven

komt eenzelfde beeld naar voren van beperkte weerstand. Deze

van bestuurlijke posities binnen samenwerkingsverbanden

weerstand komt in het bijzonder uit de hoek van het burger­

en het zichtbaar zijn in de regio. De eerste signalen zijn dat

comité Schaijk en Reek. Het is op basis van de nulmeting ondui-

de gemeente hierin goede stappen zet. Daarnaast heeft de

delijk hoe groot de groep is die het burgercomité vertegenwoordigt

gemeente Maashorst de ambitie om de banden met omliggende

en in hoeverre hun geluid wordt gesteund door inwoners van

gemeenten, waaronder Oss, aan te halen. Iets dat inmiddels

Schaijk en Reek. Wel is ons in gesprekken duidelijk geworden dat

loopt en waar de komende tijd verder op wordt ingezet.

dit zeker niet het enige geluid is dat vanuit Schaijk en Reek komt.

6.1.3 Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?

We hebben gesproken met afgevaardigden van circa 10 bewo-

We maken onderscheid tussen draagvlak onder (1) inwoners,

naar voren dat de overgrote meerderheid de nieuwe organisatie

maatschappelijke partijen en economische partijen, (2)

(bestuur en ambtelijk apparaat) steunt en de blik naar voren

draagvlak binnen het bestuur en de organisatie (3) draagvlak

wil richten.

nersinitiatieven en -platforms, en circa 20 maatschappelijke en economische partijen uit de gemeente. Hieruit komt het beeld

binnen de kernen en de regio. Daarin zit deels overlap. Ook is sprake van overlap met hetgeen is opgenomen onder 6.1.2.

Door middel van een representatieve enquête wordt tijdens de evaluatie in 2024 het draagvlak voor de gemeente Maashorst onder inwoners van Schaijk en Reek (en de rest van de gemeente) onderzocht.

64

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Draagvlak onder bestuur en ambtelijke organisatie Binnen Maashorst is breed politiek-bestuurlijk draagvlak aanwezig voor de inhoudelijke koers van Maashorst. Daarmee doelen we op de toekomstvisie, het bestuursakkoord en het uitvoeringsprogramma. Ditzelfde geldt voor het draagvlak voor bestuur en organisatie waartoe immers door de raden van het voormalige Landerd en Uden in (ruime) ruime meerderheid is besloten.

6.2 Welke positie hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en wat is de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die niet tot de nieuwe gemeente behoren?

Ditzelfde draagvlak voor de inhoudelijke koers en de organisatie is aanwezig onder ambtenaren. In algemene zin wordt door

Beantwoording van deze vraag valt uiteen in een beschrijving

ambtenaren vooral vooruit gekeken en samengewerkt aan het

van de interne samenhang tussen kernen binnen de gemeente

succesvol maken van de nieuwe gemeente. Uit gesprekken met

en de externe samenhang met kernen buiten de gemeente.

ambtenaren komt naar voren dat er veel enthousiasme en

Daarbij merken we nogmaals op dat naar de maatschappelijke

energie is voor de nieuwe organisatie. Tegelijkertijd geldt ook

verbindingen binnen de nieuwe gemeente Maashorst weinig

dat een deel van de medewerkers zich minder thuis voelt bij de

onderzoek is gedaan in de aanloop naar de herindeling. Dit

organisatie, hetgeen ook tot uitstroom heeft geleid. Een nieuwe

betekent dus ook dat hierover beperkt informatie beschikbaar is.

organisatie betekent namelijk ook een andere cultuur en andere manier van werken.

Interne samenhang Wij constateren dat de gemeente Maashorst een samenstel

Draagvlak kernen en de regio

is van zes kernen. Dit komt niet alleen naar voren uit de

Eerder is aangegeven hoe de gemeente Maashorst wil werken

Toekomstvisie en de gesprekken maar ook uit de kaart van

aan het draagvlak onder inwoners, maatschappelijke partijen

de gemeente. Het gaat om zes kernen met een eigen historie,

en economische partijen. Deze manier van werken geldt ook

verhaal en karakter. Dit betekent iets voor de interne samenhang

voor de kernen. Schaijk en Reek zijn daarin voor de gemeente

binnen de gemeente. Die is er niet van nature tussen alle zes de

Maashorst niet anders. Ondanks dat de eerdergenoemde

kernen maar wel tussen bepaalde kernen onderling. Dat heeft

weerstand tegen de herindeling in het bijzonder afkomstig

ook te maken met de omvang van bepaalde kernen. Uden is de

is uit Schaijk, mede vanwege hun oriëntatie op Oss. Schaijk

grootste kern en met name op zichzelf georiënteerd. Ook voor

en Reek zijn voor de gemeente, zo hebben wij begrepen, even

Schaijk en Zeeland geldt dat zij voor het grootste gedeelte op

uniek als alle andere kernen en ook voor Schaijk en Reek

zichzelf zijn georiënteerd afgezien van werkgelegenheid maar ook

geldt dat aangesloten moeten worden bij specifieke wensen en

voorgezet onderwijs of bepaalde zorg. Voor Volkel, Odiliapeel

behoeften die daar leven. Het kernenbeleid dat momenteel in

en Reek geldt dat zij voor voorzieningen en werkgelegenheid in

ontwikkeling is dient daaraan bij te dragen.

grotere mate afhankelijk zijn van omliggende kernen. Voor het verenigingsleven geldt dat dit zich voor een belangrijk deel, maar

Regionaal heeft de gemeente Maashorst de ambitie zichtbaar te

zeker niet uitsluitend, binnen de kernen zelf afspeelt. Bijvoorbeeld

zijn en haar steentje bij te dragen. Daarnaast wil de gemeente

tussen Schaijk en Reek zijn er in het verenigingsleven goede

goede banden onderhouden met haar buurgemeente waaronder

banden. Verder zien we dat initiatief wordt genomen door de

Oss, mede gezien de meervoudige oriëntatie van Schaijk

carnavalsverenigingen en ondernemersverenigingen binnen de

(zie hierover meer uitgebreid onder 6.1.2). Binnen de regio,

gemeente Maashorst om elkaar op te zoeken.

waaronder bij de gemeente Oss, is momenteel draagvlak voor de inhoudelijke ambities en de organisatie van de gemeente

Bekeken vanuit de (voormalige) bestuurlijke samenhang

Maashorst.

constateren wij dat drie van de kernen van Maashorst (Uden, Volkel en Odiliapeel) een tijd lang de gemeente Uden hebben gevormd. Dit zorgt wel voor binding, zeker omdat Volkel en Uden tegen elkaar aan zijn gegroeid. Voor Odiliapeel geldt dat in mindere mate maar er is wel weer sprake van binding door vliegbasis Volkel die zorgt voor werkgelegenheid. Verder is er een ondernemersvereniging op het niveau van de voormalige

65

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

gemeente Uden. De drie andere kernen van Maashorst (Schaijk, Zeeland, Reek) hebben samen de gemeente Landerd gevormd maar dit heeft niet tot grote maatschappelijke samenhang tussen de drie kernen geleid. Dit is anders voor Schaijk en Reek onderling die sterker op elkaar georiënteerd

6.3 In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk?

zijn dan op Zeeland. Schaijk en Reek vormden ook samen een gemeente totdat zij op 1 januari 1994 opgingen in de gemeente

De vraag over de wenselijkheid van een wijziging van de

Landerd. Tussen beiden kernen is sprake van maatschappelijke

gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de

verbondenheid maar Reek oriënteert zich niet uitsluitend op

gemeente Oss te voegen beantwoorden we in 2024. Bij die

Schaijk maar ook op Grave en mindere mate Oss.

beantwoording maken we onderscheid tussen de objectieve en subjectieve wenselijkheid. Het is vervolgens aan de

Externe samenhang

gemeente Maashorst zelf om antwoord te geven op de formele

Vanuit (bestuurlijke) historie is een verbinding zichtbaar

wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke indeling.

tussen met name Schaijk en in mindere mate Reek en de gemeente Oss. De voormalige gemeente Schaijk behoorde in

De objectieve wenselijkheid wegen we in 2024 op basis

de vorige eeuw tot het stadsgewest Oss en in een (veel) verder

van de effectiviteit van de nieuwe gemeente en eventuele

verleden tot het Maasland. Dit is een van de kwartieren van de

implicaties van een mogelijke ontvlechting. Daarbij kijken we

voormalige Meierij van Den Bosch waarvan de gemeente Oss de

naar de concrete publieke waarde die de gemeente Maashorst

grootste kern was.

tot dan levert aan de inwoners in Schaijk en Reek, maar ook aan de gehele gemeente en de regio. Met deze nulmeting is

Verder zijn er indicatoren die erop duiden dat er een relatief

de basis gelegd voor het bepalen van de effectiviteit van de

groot aantal dagelijkse verplaatsingen plaatsvindt tussen het

gemeente in 2024.

voormalige Landerd/Bernheze en de gemeente Oss. Hoewel we niet verder op deze gegevens in kunnen zoomen en dus

De subjectieve wenselijkheid wegen we in 2024 door het

onduidelijk is uit welke kernen van Landerd/Bernheze deze

draagvlak voor het functioneren van de gemeente Maashorst

verplaatsingen plaatsvinden zullen deze ook zeker afkomstig

te onderzoeken. Dit draagvlak brengen we in beeld middels

zijn uit Schaijk en Reek. Het gaat hier zowel om verplaatsingen

een representatieve enquête, door een gespecialiseerd bureau,

in het kader van woon-werkverkeer, sociale en recreatieve

onder de inwoners van de gemeente Maashorst. De uitkomsten

doeleinden en voor winkelen, onderwijs en verzorging. Dit

hiervan worden ook uitgesplitst per kern. Voor het bepalen

duidt op een zekere maatschappelijk-economische oriëntatie op

van de subjectieve wenselijkheid betrekken we ook het

Oss. Daarnaast zien we overigens ook een oriëntatie op Uden

draagvlak voor het functioneren van de gemeenten onder

waar het gaat om winkelen, onderwijs en verzorging, en op

maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders (buurgemeenten,

Veghel waar het gaat om woon-werkverkeer. Ook uit gesprekken

regio, provincie).

komt deze oriëntatie naar voren waarin wel wordt aangegeven dat Schaijk voor het grootste deel zelfvoorzienend is en Reek

De formele wenselijkheid tot een aanpassing van de

zich ook op andere kernen oriënteert dan Schaijk. Ook voor wat

gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de

betreft het voortgezet onderwijs wordt aangegeven dat sprake is

gemeente Oss te voegen wordt bepaald door het college en

van een meervoudige oriëntatie vanuit Schaijk en Reek.

de gemeenteraad van Maashorst. Zij maken op basis van de uitkomst van de evaluatie keuzes over het vervolg. Tegelijkertijd

Voor wat betreft de andere kernen van de gemeente geldt deze

zullen ook wij op basis van de evaluatie in het rapport

externe oriëntatie minder nadrukkelijk. Zeeland, Volkel en

opnemen in hoeverre volgens ons sprake is van deze formele

Odiliapeel oriënteren zich met name op Uden.

wenselijkheid.

66

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

6.4 Aandachtspunten Maashorst

We vragen daarbij in het bijzonder aandacht voor cultuur en samenwerking. De manier van werken in het voormalig

Naar aanleiding van deze nulmeting komen we tot enkele

Landerd en Uden verschilt namelijk van elkaar. Ditzelfde geldt

aandachtspunten die we mee willen geven aan de gemeente

voor de cultuur van beide voormalige gemeenten. Het komen

Maashorst.

tot een gezamenlijke cultuur en werkwijze is niet iets van het eerste jaar maar is een proces van de lange adem. Blijf hier

Blijf doorlopend in gesprek over ambities

daarom op inzetten. Het programma Basis op Orde zou hierin

en realisatie van doelstellingen

moeten voorzien.

Fusiegemeenten zijn doorgaans ambitieus, zo ook Maashorst. Vaak blijkt het lastig (direct) alle ambities te verwezenlijken.

Blijf in contact staan met de omgeving

Dit kan te maken hebben met onvoorziene omstandigheden

Na een herindeling volgt er vaak een periode van interne

zoals Corona, een vluchtelingencrisis, een tekort op de

gerichtheid. Dit is niet verwonderlijk. Er moet veel gebeuren

arbeidsmarkt of een economische crisis. Maar ook kan na

(zie ook het hiervoor genoemde aandachtspunt). De context

verloop van tijd blijken dat de gemeente simpelweg te veel

van een gemeentelijke herindeling, en deze in het bijzonder,

hooi op haar vork heeft genomen of dat de organisatie (nog)

maakt echter dat het van cruciaal belang is dat de gemeente

niet in staat is het geambieerde te leveren. Dit leidt doorgaans

investeert in de relatie met de omgeving. Daarmee bedoelen we

tot druk op organisatie en bestuur. De evaluatie van het

in het bijzonder de relatie met de verschillende kernen van de

functioneren van de gemeente Maashorst in 2024 zal dit er niet

gemeente maar ook met de omliggende gemeenten en de regio.

minder op maken. Relatie met de kernen De kunst is in dat geval met elkaar (politiek, bestuur en

Specifiek voor het kernenbeleid geven we ten eerste mee dat

organisatie) in gesprek te blijven over (prioritering van)

weliswaar alle kernen gelijkwaardig zijn maar dit niet betekent

ambities en doelstellingen en deze zo nodig bij te stellen.

dat deze op een gelijke manier behandeld of benaderd moeten

Het is belangrijker hier doorlopend met elkaar een open en

worden. Het is cruciaal aan te sluiten bij het karakter en de

eerlijk gesprek over te voeren dan koste wat kost aan alle

behoeften die leven in de verschillende kernen. Ten tweede

ambities vast te houden. Dit eist van de gemeente een goed

willen we benadrukken dat een versnelling op het kernenbeleid,

politiek-bestuurlijk-ambtelijk samenspel waarbij enerzijds de

gezien het belang hiervan en het ongeduld hierover, nodig is.

voortgang en ontwikkeling van de gemeente Maashorst wordt

Hoewel de gemeente hier ook op inzet kunnen we het belang

bewaakt en anderzijds wederzijds begrip aanwezig is voor de

daarvan niet genoeg benadrukken.

(on)mogelijkheden van de nieuwe gemeente. Communicatie, verwachtingsmanagement en verantwoording (zowel intern als

Relatie met de regio

extern) zijn daarin cruciaal.

Specifiek voor de relatie met de regio geven we mee dat het de kunst is om niet alleen positie in te nemen in de regio

De basis op orde krijgen is essentieel

maar daar ook iets mee te doen. Dit bestaat ten eerste uit het

voor het beeld en het vertrouwen

blijven leveren van je bijdrage aan de regio, zowel ambtelijk

Inwoners, maatschappelijke partijen en andere

als bestuurlijk. Ook als het lokaal moeilijk wordt. Ten tweede

belanghebbenden zijn zich ervan bewust dat een nieuwe

bestaat dit uit het strategisch opereren in de regio. Daarmee

gemeente tijd nodig heeft. Tegelijkertijd is er altijd ongeduld

bedoelen we uit het doelgericht regionaal handelen vanuit

vanwege de beloften die gedaan worden in de aanloop naar een

(lokale en regionale) doelstellingen. Heb met andere woorden

herindeling. Cruciaal voor het vertrouwen in en het draagvlak

een scherp beeld van wat je als gemeente komt halen en

voor de gemeente is om de basis op orde te hebben. Dan gaat

brengen in de regio en handel daarnaar. Ten derde bestaat

het om basale processen, de bejegening door medewerkers, de

dit uit investering in relaties met de omliggende gemeenten,

reactietijden aan de telefoon, de reactietermijn bij aanvragen en

in het bijzonder Oss. De oriëntatie vanuit Schaijk op Oss en

communicatie.

de (voormalige) visie van Oss op de herindeling vraagt om duurzame investering in de (bestuurlijke) relatie.

De basis op orde gaat daarnaast over de samensmelting van de interne organisatie en processen. Daarmee is in de aanloop naar de herindeling al begonnen maar dit is nog niet klaar. 67

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Bijlage 1: Bestudeerde documenten Documentenlijst Algemeen Evaluatie raadplegend referendum bestuurlijke toekomst Landerd, 2016 Toekomstvisie gemeente Maashorst, 2019 Herindelingsadvies gemeente Maashorst, 2020 Rapport uitkomsten consultatieronde Maashorst, 2019 Bestuursakkoord gemeente Maashorst 2022-2026, 2022 Uitvoeringsprogramma gemeente Maashorst, 2022 Financiën Raadsvoorstel programmabegroting, 2022 Verordening voor de controle op het financieel beheer en de inrichting van de financiële organisatie van de gemeente Maashorst (bijlage 1) Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid college Maashorst (bijlage 2) Herindelingsscan Landerd Uden (bijlage 2) Financiële verordening gemeente Maashorst Programmabegroting Maashorst 2023, 2022 Visie op control Maashorst, 2022 Werkwijze – Inhoud, financiën, rechtmatig in balans Oriëntatie Veerkrachtig bestuur in Brabant, 2013 Quickscan Uden, Veghel, Schijndel, Sint-Oedenrode, Bernheze en Landerd, Tordoir 2013 Economische analyse gemeente Maashorst, Berenschot 2021 Regionale toekomstbestendigheid Landerd Uden, 2017 Position paper Oss en de regio, 2015 Bestuurlijke toekomst Uden, BMC 2015 Behoeftenonderzoek Landerd, 2015 Zienswijze Oss op herindelingsontwerp Maashorst, 2020 Organisatie A.

Presentatie visiegroepen

B.

Bouwstenen Visiegroep Zorg

C.1 Eindrapportage Economische analyse Gemeente Maashorst C.2 Notitie bouwstenen thema bedrijventerreinen visiegroep economie C.3 Notie bouwstenen recreatie en toerisme Informatienota aan de raad inzake harmonisatie, 2021 Harmonisatiekalenders dienstverlening, griffie, ruimte en sociaal, 2021 7.a Huisvestingsvisie 7.b Eindrapportage Huisvesting gemeentehuis en gemeentewerf 7.c Analyse van de huisvestingskeuzes 1.

Besturingsfilosofie

Organisatiefilosofie Teamindeling Fijnstructuur Functieboek

68

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Dienstverleningsconcept Teamindeling, 2021 Informatienota college - basis op orde, 2022 Concernplan Maashorst, 2022 Programmaplannen: versnelling woningbouw, basis op orde, participatie en kernenbeleid Diverse teamplannen Documenten provincie Noord-Brabant Zienswijze Gedeputeerde Staten provincie Noord-Brabant herindelingsadvies Landerd-Uden, 2020 Evaluatie programma (Veer)Krachtig Bestuur in Brabant, 2019 Documenten Tweede Kamer Herindelingswet 14 juli 2021 (373) (incl. art. 9: evaluatie) Beleidskader gemeentelijke herindelingen, 2018 Voorstel van de wet (35 619 – 2) Memorie van toelichting (35 619 – 3) RvS samenvoeging Landerd en Uden (35 619 – 4) (Advies RvS) Verslag vaste commissie voor Binnenlandse Zaken (35 619 -5) Nota n.a.v. verslag door minister Ollongren (35 619 – 6) (beantwoording vragen fracties) Gewijzigd amendement Van der Molen en Özütok (35 619 – 12) Motie van het lid van Hattem (35 619 - F) Motie van het lid van Hattem (35 619 – G) Stenogram 5 & 17 | Verslaglegging van behandeling wetsvoorstel samenvoeging van de gemeenten Landerd en Uden (35 619) Tabel 29

69

Bestudeerde documenten

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Bijlage 2: Formatie De beoogde bezetting volgens het functieboek 2022 ziet er als volgt uit. Domein

Team

Kerntaak

Griffie

Griffie

-

4,5

Directie

Directie

-

4

Concern-control

Concerncontrol

Waarborgen van (kwaliteit van) rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid

4,5

Sociaal

Integrale uitvoering 1

Dienstverlening aan inwoners met een ondersteuningsvraag (in drie teams)

46

Bedrijfsvoering

Ondersteuning aan alle teams Sociaal op het primaire proces t.b.v. individuele klanten

19,5

Sociaal beleid

Beleidsontwikkeling domein Sociaal

21,75

Verbinding en overzicht

Vertaling van beleid naar uitvoering en samenhang daarin (brugfunctie)

16,5

VTH (Vergunningverlening,

Verlenen van vergunningen, houden van toezicht en juridisch handhaven op het

29

toezicht en handhaving)

gebied van omgevingsvergunningen en omgevingswet

Uitvoering

Uitvoering van het beheer en onderhoud in de openbare ruimte

30,5

Uitvoering 2

Uitvoering van het beheer en onderhoud in de openbare ruimte

36

Planvorming en ontwerp

Uitwerken van ruimtelijke ambities (en vervolgens in visies en plannen)

29,5

Economie en gebieds-

Adviseren over het realiseren van ontwikkelingen in het gebied

23,5

Groene leefomgeving

Beleid, beheer en onderhoud van groen en landschap

14,25

Civiele techniek

Beleid, beheer en onderhoud (civieltechnische) voorzieningen in openbare ruimte

16,75

Financiën

Financieel beleid, advies en administratie

20,75

Veiligheid

Beleid, advies en uitvoering voor een veilige leefomgeving en toezicht BOA’s

20

Communicatie en creatie

Communicatie met interne en externe klanten

20,25

Telefonie en receptie

Afhandelen eerstelijns klantcontact

8,5

Burgerzaken

Actueel houden van de Basisadministratie Registatie Personen en zorgvuldige uitgifte

12,25

Ruimte

Fte ‘22

ontwikkeling

Dienst-verlening

van burgerzaken-producten Informatiemanagement,

Beleid, advies en uitvoering van informatiemanagement, applicatiebeheer en

applicatie- en systeembeheer

systeembeheer

21

Informatie- en

Beleid, advies en uitvoering van informatie- en gegevensbeheer

22

Facilitaire voorzieningen, beheer en onderhoud vastgoed & accommodaties

22

Ontwikkeling van organisatie & collega’s

16,5

gegevensbeheer Vastgoed, Accommodaties en facilitair HR en juridische zaken Tabel 30

70

Organisatiestructuur Maashorst

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Bijlage 3: Evaluatieontwerp B3.1. Introductie In opdracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vindt de komende jaren een evaluatie plaats van het functioneren van de nieuwe gemeente Maashorst. Dit evaluatieontwerp beschrijft de opzet van deze evaluatie.

Aanleiding voor het evaluatieontwerp (en onderzoek)

Berenschot voert deze evaluatie als onafhankelijk onderzoeker

Op 1 januari 2022 zijn de gemeenten Landerd en Uden samen

voor de evaluatie wordt aangehouden. Dit evaluatieontwerp

gegaan tot de nieuwe gemeente Maashorst. In opdracht van de

is tot stand gekomen op basis van een documentstudie

minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vindt

en gesprekken met betrokkenen vanuit het ministerie, de

de komende jaren een evaluatie plaats naar het functioneren

provincie en de gemeente zelf, waaronder een afvaardiging van

van de nieuwe gemeente. Bij de behandeling van de wet voor de

inwonersplatforms en een bijeenkomst met raadsleden.

uit. In dit document beschrijven wij het evaluatieontwerp dat

herindeling van de gemeente Maashorst in de Tweede Kamer was bijzondere aandacht voor het draagvlak in de kernen Schaijk en Reek en is de herindelingswet aangevuld met artikel

Onderzoeksfasering

9, waarin is opgenomen dat de minister aan de beide Kamers

De evaluatie vindt plaats tussen april 2022 en september

moet rapporteren hoe de nieuwe gemeente functioneert

2024 en bestaat uit drie fases. In 2022 stellen we een

waarbij zij in het bijzonder aandacht besteedt aan de positie

evaluatieontwerp (fase 1) op en voeren we een nulmeting

van de beide kernen. Deze evaluatie is daarbij uitdrukkelijk niet

(fase 2) uit. In 2024 wordt vervolgens de daadwerkelijke

bedoeld als een ‘nieuw herindelingsonderzoek’, maar brengt de

evaluatie uitgevoerd (fase 3). Onderstaand volgt een

ontwikkeling van de gehele gemeente Maashorst in beeld.

uitgebreidere beschrijving van de drie onderzoeksfasen:

Aanvulling herindelingswet - Artikel 9

y

1. Bij deze herindeling is vastgesteld dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, in overleg met de besturen van de nieuwe gemeente Maashorst en de provincie Noord-Brabant, binnen drie jaar na de datum van herindeling een verslag aan de Staten-Generaal zendt over het functioneren van de nieuwe gemeente Maashorst. 2. In het verslag wordt in het bijzonder aandacht besteed aan: a. de positie van de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die niet tot de nieuwe gemeente behoren; b. de wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke indeling, als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de Wet algemene regels herindeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen.

71

Fase 1: Evaluatieontwerp (2022, april t/m juni) De eerste fase van het onderzoek is gebruikt om het voorliggende evaluatieontwerp op te stellen. In dit evaluatieontwerp beschrijven we de aanleiding en scope van het onderzoek, het evaluatiekader en de onderzoeksactiviteiten die behoren tot het onderzoek.

y

Fase 2: Nulmeting (2022, juli t/m oktober) De tweede fase van het onderzoek behelst de zogeheten nulmeting. Dit is een eerste ‘meting’, op basis waarvan in 2024 de voortgang/ontwikkeling van de gemeente Maashorst in beeld kan worden gebracht. In de nulmeting brengen we hiervoor de uitgangspositie – de ambities en opgaven – van Maashorst in beeld en de wijze waarop de nieuwe gemeente deze ambities en opgaven wil aangaan.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

y

Fase 3: Evaluatie (2024, april t/m september) In het jaar 2024 vindt de daadwerkelijke evaluatie plaats. We evalueren dan de ontwikkeling die de gemeente Maashorst heeft doorgemaakt ten opzichte van de uitgangssituatie en de resultaten die daarbij zijn gerealiseerd.

Voorbereiding eerste fase

April

2022

Mei

Fase 1: Evaluatieontwerp

Resultaat: Rapportage met evaluatieontwerp

Juli

Voorbereiding tweede fase Bestudering documentatie en raadsbijeenkomst

September

Fase 2: Nulmeting

Oktober

2024

Juli

Raadsbijeenkomst

Voorbereiding derde fase Bestudering documentatie en raadsbijeenkomst

Mei Juni

Interviews, focusgroepen en bijeenkomsten

Resultaat: Rapportage nulmeting

April

Fase 3: Evaluatie

Augustus September

72

Raadsbijeenkomst

Juni

Augustus

Figuur 12

Verkennende gesprekken en documentstudie

Presentatie onderzoekstappen

Interviews, focusgroepen en bijeenkomsten, representatieve enquete onder inwoners en analyse omvang en kosten ambtelijke organisatie Raadsbijeenkomst Resultaat: Rapportage eva/latie Maashorst

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

B3.2. Resultaat, scope en onderzoeksvragen evaluatie In dit hoofdstuk staan resultaat, scope en de onderzoeksvragen van de evaluatie beschreven.

Het resultaat van de evaluatie

Scope van de evaluatie

Het resultaat van de evaluatie bestaat uit drie delen:

De evaluatie van Maashorst wordt ingegeven door artikel 9 van de herindelingswet. Het artikel vraagt om een verslag over

Het evaluatieontwerp is het voorliggende stuk. Het ontwerp

het functioneren van de gemeente (artikel 9.1), met daarin

geeft een overzicht van de scope en onderzoeksvragen, het

aandacht voor de positie van de kernen in relatie tot de andere

evaluatiekader en de methodes om de vragen te beantwoorden.

delen van de gemeente, en de maatschappelijke samenhang met

Het ontwerp geeft richting, duidelijkheid en transparantie over

omliggende kernen die niet tot de gemeente behoren (artikel

het de te voeren evaluatie.

9.2a) en de wenselijkheid van wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss

Het rapport met de resultaten van de 0-meting wordt

te voegen (artikel 9.2b). De evaluatie is hierbij gericht op de

opgeleverd in een handzaam verslag waarin de richting en

ontwikkeling van de gehele gemeente Maashorst. In de volgende

inrichting van de gemeente Maashorst op basis van het

paragrafen gaan wij volgordelijk in op de genoemde onderdelen.

evaluatiekader helder worden belicht. De 0-meting kan tevens worden gezien als een toetsing

Het functioneren van de gemeente

van de vraag of de inrichting (hoe wil je het gaan doen)

Het functioneren van de gemeente Maashorst onderzoeken we

aansluit bij de richting (welke kant wil je op). Daarmee is de

door te kijken naar of en hoe de gemeente Maashorst publieke

0-meting vergelijkbaar met een bestuurskrachtmeting aan de

waarde realiseert voor inwoners, ondernemers, organisaties

voorkant van de evaluatieperiode en biedt het onderzoek met

en verenigingen. Dat doet een gemeente door, samen met

zijn analyses ook aanknopingspunten voor de gemeente om

stakeholders, te bepalen welke maatschappelijke doelen moeten

aandachtspunten en ideeën op te pakken en het (beoogde)

worden verwezenlijkt en welke resultaten daarvoor nodig zijn (=

handelen daarop aan te passen.

publieke waardepropositie).30 Hiertoe kijken we naar de doelen van de herindeling en de wijze waarop die worden behaald

Het onderzoek draait uiteindelijk om de evaluatie zelf. De

(gerelateerd aan de vraag of en hoe de gemeente publieke

rapportage is in de eerste plaats bedoeld voor de minister van

waarde realiseert). We onderzoeken daarbij dus ook hoe de

BZK om aan haar wettelijke verplichting te voldoen om aan

gemeente als organisatie functioneert en leert. Om die doelen

het parlement te rapporteren over het functioneren van de

en resultaten te realiseren is een krachtige organisatie nodig.

gemeente Maashorst. Op basis van het onderzoek en langs de

Daarbij draait het niet alleen om de lokale kracht maar ook

lijnen van het evaluatiekader worden daarover in het rapport

de samenwerking met andere overheden en maatschappelijke

uitspraken gedaan. Het is verder aan het parlement wat het doet

partners, zowel binnengemeentelijk (bijvoorbeeld en met name

met de rapportage van de minister.

richting de kernen) als regionaal. Legitimiteit (draagvlak) voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe) is

Het onderzoek zal daarnaast worden gepresenteerd aan

tot slot bepalend voor het succes. Een balans tussen publieke

betrokkenen binnen de gemeente Maashorst. Het is aan de

waarde, organisatie en legitimiteit is cruciaal om op effectieve

gemeente zelf wat zij met (de uitkomsten van) het onderzoek

wijze tot publieke waarde te komen.31

doet. Het is denkbaar dat de gemeente de opbrengsten van de evaluatie ter harte neemt om daar besluiten over te nemen; dit is echter geen verplichting. Het is aan de gemeente zelf om dat te beoordelen. Dat geldt ook voor de vraag of de evaluatie aanleiding geeft om al dan niet tot een nieuwe (her)indeling over te gaan.

73

30 31

Bij de gemeente Maashorst gaat het bijvoorbeeld om het realiseren van de ambities in de toekomstvisie zoals een aantrekkelijke plek om te zijn, en wonen, werken en recreëren in het buitengebied. Hiermee volgen we het publieke-waardemodel van Harvard-hoogleraar bestuurskunde Mark Moore.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Aandacht voor de positie van de kernen

Onderzoeksvragen

Het onderzoek heeft bijzondere aandacht voor de positie

De onderzoeksvragen die in deze evaluatie centraal staan luiden

van de kernen in Maashorst in relatie tot de andere delen

als volgt:

van de gemeente, en de maatschappelijke samenhang met

2. Hoe functioneert de gemeente Maashorst? 1. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke

omliggende kernen die niet tot de gemeente behoren. Om deze

waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en

reden differentiëren we bij de verschillende onderzoeksvragen naar verschillende schaalniveaus (gemeentelijke schaal,

verenigingen? 2. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces om

binnengemeentelijke schaal (kernen) en regionale schaal). Daarnaast hebben we in de evaluatie aandacht voor de

te komen tot deze maatschappelijke doelen? 3. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de

bestuurlijke, economische én maatschappelijke verbinding in de regio.

Wenselijkheid van wijziging van de gemeentelijke indeling Schaijk en Reek

publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)? 3. Welke positie33 hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en

Een ander bijzonder aandachtspunt in de evaluatie betreft de

Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en wat

wenselijkheid om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente

is de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen

Oss te voegen. Wij werken wenselijkheid als volgt uit:

die niet tot de nieuwe gemeente behoren?

y

Een ‘objectieve’ wenselijkheid, waarbij het gaat om de effectiviteit van de nieuwe gemeente. Hierbij wordt

4. In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke

onderzocht welke concrete publieke waarde Maashorst

indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss

levert aan de inwoners in Schaijk en Reek, maar ook aan

te voegen wenselijk (op basis van het functioneren van de

de gehele gemeente en de regio. Ook de implicaties van een

gemeente Maashorst)?

mogelijke ontvlechting van de gemeente worden hierbij in beeld gebracht.32

Deze onderzoeksvragen worden verder uitgewerkt in het evaluatiekader (hoofdstuk 3).

y

Een ‘subjectieve’ wenselijkheid, waarbij het gaat om het draagvlak voor het functioneren van de gemeente. Dit wordt bepaald door inwoners op het niveau van de kernen van de gemeente (waaronder Schaijk en Reek) en de gemeente als geheel. Ook wordt draagvlak onder maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders (buurgemeenten, regio, provincie) daarin meegenomen.

y

Een ‘formele’ wenselijkheid is de te maken afweging in het algemeen belang van de gehele gemeente door college en raad. Zij maken op basis van de uitkomst van de evaluatie keuzes over het vervolg.

33 32

74

Ook de implicaties van ontvlechting (kosten, proces, overig) worden meegenomen in het bepalen van de objectieve wenselijkheid; die staan aan de ‘min-kant’ van de publieke waarde.

Om de positie van de kernen in beeld te brengen kijken we naar de bestuurlijke, maatschappelijke en economische verbindingen tussen kernen, gemeenten en de regio (ecosysteem). Daarbij richten we ons ook op welke acties de gemeente toepast om de kernen te betrekken, hoe dat is georganiseerd en het draagvlak hiervoor binnen de gemeente.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

B3.3. Het evaluatiekader Dit hoofdstuk operationaliseert de onderzoeksvragen tot een evaluatiekader met daarin de vragen die we gaan beantwoorden.

Het evaluatiekader

De vraag over de wenselijkheid van de gemeentelijke indeling

In een evaluatiekader operationaliseren we de

om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen

onderzoeksvragen. Dit verduidelijkt welke onderliggende

bepalen we op basis van een overkoepelende analyse van het

onderwerpen en vragen bij de beantwoording van de gestelde

functioneren van de gemeente zoals volgt uit het evaluatiekader.

onderzoeksvragen worden betrokken.

Daarbij staan de gerealiseerde publieke waarde (objectief) en het draagvlak voor het functioneren van de gemeente

Tijdens de nulmeting in 2022 richten we ons op de ambities en

(subjectief) centraal (zie ook voorgaande hoofdstuk over het

de uitgangspositie van de nieuwe gemeente. Daarbij spelen ook

begrip wenselijkheid).

de doelen van de herindeling een belangrijke rol. Waar staat de gemeente, en waar wil zij naar toe? Dat is de richting van de gemeente. Daarnaast onderzoeken we in de 0-meting ook hoe de organisatie is opgebouwd en wat de beoogde werking is; de inrichting. Tijdens de evaluatie in 2024 wordt vervolgens gekeken naar de verrichtingen van de gemeente Maashorst. In deze fase richten we ons op de mate waarin er voortgang is geboekt op de ambities, opgaven en hoe de organisatie

Problematiek Maashorst

daaraan bijdraagt (verrichting). Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met de dynamische context en het feit dat het een

Frictieproblematiek

evaluatie betreft die relatief kort na de totstandkoming van de gemeente plaatsvindt.

Uitdaging van alle gemeenten

Het functioneren van Maashorst delen we op in drie categorieën: het realiseren van publieke waarde; het organiseren hiervan en het draagvlak hiervoor (zie meest linker kolom). Deze categorieën bestrijken samen het functioneren van de gemeente als geheel.

Figuur 13

Soorten problematiek

Binnen de categorieën besteden we nadrukkelijk aandacht

Bij het beantwoorden van de vragen in het evaluatiekader

aan de positie van de kernen en de wenselijkheid van het

houden we ook rekening met het feit dat het een vroege

voegen van de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss. De

evaluatie betreft. Dat betekent dat de problematieken goed

positie van de kernen in de gemeente en de maatschappelijke

uit elkaar moeten worden gehouden. Iedere gemeente heeft

samenhang van de gemeente beantwoorden we door in

uitdagingen en aandachtspunten. Daarboven zal Maashorst in

de diverse onderdelen specifiek te differentiëren naar

de eerste jaren na de herindeling nog kampen met problematiek

gemeentelijk-, kernen- en regionaal niveau. Daarbij gebruiken

die uit de fusie voortkomt. Ten derde is het denkbaar dat

we voor wat betreft de kernen het begrip maatschappelijk

er specifieke vraagstukken in Maashorst spelen die uit de

ecosysteem (ook wel daily urban system genoemd), dat we zien

evaluatievragen naar boven komen.

als de samenhangende patronen van interactie tussen inwoners, hun verenigingen en andere organisaties.

In de beantwoording van de vragen van het kader onderscheiden we waar nodig de gelaagdheid van de specifieke problematiek van Maashorst, de frictieproblematiek en de uitdagingen die alle gemeente zien. Deze lagen spelen

75

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

afzonderlijk en in samenhang een rol in de te evalueren periode. Om goed zicht te krijgen op de ontwikkeling hebben we specifiek aandacht voor het lerend vermogen van de gemeente om te beoordelen of de specifieke problematiek van Maashorst en de frictieperikelen (duurzaam) kunnen

Legitimiteit

Organisatie

Publieke waarde

worden overwonnen.

Tabel 31

34 35 36 37

38 39

76

Richting

Inrichting

Verrichting

Welke maatschappelijke opgaven en ambities

Hoe denkt Maashorst aan de

Hoe is/wordt aan de maatschappelijke

zijn of worden geïdentificeerd (doelen) (korte/

maatschappelijke opgaven en ambities te

opgaven en ambities voldaan (resultaten)?36

lange termijn)? Hoe scoort Maashorst nu op

voldoen (activiteiten)? En in welke mate is

Wat is de actuele score op de kenmerken

de kenmerken daarvan?

hierbij sprake van samenhang?

daarvan?

Wat is de visie op dienstverlening37? Hoe

Welke indicatoren worden verbonden aan de

Hoe wordt gescoord op de indicatoren van

scoort Maashorst hier nu op?

dienstverlening?

dienstverlening?

Wat zijn de belangrijkste spelers en

Hoe wil Maashorst aansluiten bij de (wensen

Hoe is aangesloten bij de (wensen van)

behoeften in de maatschappelijke en

van) de maatschappelijke en economische

de maatschappelijke en economische

economische ecosystemen?

ecosystemen?

ecosystemen?

Welke bestuursvisie39 willen college en raad

Hoe willen college en raad de gemeente

Hoe besturen college en raad de gemeente

van Maashorst uitdragen en naleven?

besturen met bv besluitvorming, strategisch

met bv besluitvorming, strategisch vermogen,

vermogen, samenspel, bestuurscultuur?

samenspel, bestuurscultuur?

Welke organisatievisie heeft Maashorst? Wat

Hoe is en wordt de organisatie opgebouwd?

Hoe functioneert de organisatie in

is de visie op organisatieontwikkeling?

Hoe is de (beoogde) kwantiteit, kwaliteit en

kwantiteit (formatie, verloop etc), kwaliteit

cultuur & leiderschap? Wat is de (beoogde)

(professionaliteit, strategisch vermogen,

sturing en werking? Hoe moet de organisatie

beleid etc), cultuur & leiderschap, slagkracht

zich ontwikkelen?

en organisatieontwikkeling?

Hoe wil Maashorst de opgaven en organisatie

Wat is de financiële (uitgangs)positie van

Hoe is de financiële positie van Maashorst?

bekostigen? Wat wordt het financieel beleid?

de nieuwe gemeente? In termen van de

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=d4b68857-4140-403c-a9a0-552075ca1104