Bijlage 4 - Eindrapport Nulmeting gemeente Maashorst
Tekst van het document
Speerpunt
Score en opvallendheden
Aandachtspunten volgens inwoners
Zes dorpen, één
Gemiddelde score: 0,79/1
Behoud het karakter en identiteit van de verschillende
gemeente
Personen die het 100% oneens zijn met dit thema geven
kernen
unaniem aan geen herindeling te willen. Dit zijn minder
Behoud het verenigingsleven
dan 10 personen.
Organiseer meer voor de jeugd
Een aantrekkelijk plek
Gemiddelde score: 0,78/1
Behoud de voorzieningen in de verschillende kernen
om te wonen, te werken
Personen die het helemaal (100%) oneens zijn met dit
De nieuwe gemeente zorgt voor een hoger
en te bezoeken
thema geven aan tegen de herindeling te zijn. Deze
voorzieningenniveau
personen komen vooral uit Uden en Schaijk. Het gaat hier
Zorg voor voldoende betaalbare starterswoningen
om minder dan 20 personen.
Investeer in goede OV verbindingen Zet extra in op veiligheid
Het buitengebied: een
Gemiddelde score: 0,77/1
Maashorst een waardevol gebied waar mensen trots zijn
fijne plek voor iedereen
Een minderheid (31 respondenten) is het helemaal oneens
De aanwezigheid van grote grazers zorgt voor een gevoel
tot neutraal) met dit thema. Dit zijn met name bewoners uit
van onveiligheid
Uden en een minderheid uit Schaijk en Zeeland. Personen die het 100% oneens zijn met dit thema geven unaniem aan geen herindeling te willen. Dit zijn minder dan 10 personen. Samen denken, samen
Gemiddelde score: 0,77/1
Maak het waar
doen
Ruim 90% van de personen die de vragenlijst heeft ingevuld
Herindelingsproces als voorbeeld
geeft het aan eens te zijn met dit thema.
Rol voor dorpsraden Benaderbare overheid
Tabel 27
Score consultatie voor vier speerpunten
Organisatie
(de voormalige actiegroep “Schaijk hoort bij Oss en niet bij
In het herindelingsadvies is verder opgenomen dat de herindeling
Uden!”). De weerstand vanuit dit burgercomité ligt ook (mede)
in beperkte mate tot verschillen van inzicht en weerstand in de
ten grondslag aan voorliggend onderzoek. Ter achtergrond
samenleving leidt. ‘Wij nemen de zorgen van onze inwoners,
schetsen we daarom in de tabel op de volgende pagina beknopt
ondernemers en organisaties zeer serieus. In aanloop naar de
het ontstaan van de actiegroep, hun visie op de herindeling en
nieuwe gemeente zullen we deze discussies in de samenleving
hun transformatie naar burgercomité Schaijk en Reek.
met bijzondere aandacht blijven volgen en het gesprek met iedereen blijven aangaan’, aldus het herindelingsadvies.
Het is op basis van de nulmeting onduidelijk hoe groot de groep is die het burgercomité vertegenwoordigt en in hoeverre hun
Uit de gesprekken die wij hebben gevoerd met
geluid wordt gesteund door inwoners van Schaijk en Reek. Wel
vertegenwoordigers van bewonersplatforms, maatschappelijke
is ons in gesprekken met maatschappelijke partijen en andere
partijen en economische partijen komt eenzelfde beeld naar
bewonersinitiatieven duidelijk geworden dat dit zeker niet het
voren. Partijen steunen overwegend de nieuwe organisatie en
enige geluid is dat vanuit Schaijk en Reek komt. Andere partijen
er is sprake van beperkte weerstand binnen de samenleving
die wij gesproken hebben staan neutraal of positief ten aanzien
tegen de gemeente Maashorst. Deze weerstand komt in het
van de herindeling en delen met elkaar dat ze vooral de blik
bijzonder uit de hoek van het burgercomité Schaijk en Reek
naar voren willen richten en niet meer achterom willen kijken.
26
58
Rapport uitkomsten consultatieronde Maashorst, 2019.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Door middel van een representatieve enquête wordt tijdens de
5.2 Werken aan draagvlak
evaluatie in 2024 het draagvlak voor de gemeente Maashorst onder inwoners van Schaijk en Reek (en de rest van de
De insteek van de gemeente is om gezamenlijk Maashorst
gemeente) onderzocht.
te bouwen en vorm te geven. Dit komt naar voren in de toekomstvisie, in het bestuursakkoord, de besturingsfilosofie
Burgercomité Schaijk en Reek y Oprichting actiegroep “Schaijk hoort bij Oss en niet bij Uden!” De actiegroep “Schaijk hoort bij Oss en niet bij Uden” is in mei 2019 opgericht. De actiegroep is gestart met de organisatie van een petitie, omdat de inwoners (vooral uit Schaijk en Reek) volgens de actiegroep geen stem kregen in de keuze voor de richting van de herindeling. In
en de organisatiefilosofie. Dit moet in gezamenlijkheid en in samenspraak met inwoners, maatschappelijke partijen, economische partijen en de kernen gebeuren. Op deze manier wil de gemeente ook werken aan draagvlak onder de inwoners. Dit is niet zozeer een doel op zichzelf maar de uitkomst van het beleid.
de petitie was opgenomen dat Schaijk bij Oss hoort en dat inwoners een beslissende stem moeten krijgen bij de keuze tot herindeling. De petitie is digitaal 1088 en schriftelijk 702 keer ondertekend waarvan 1513
Afgezien daarvan is er wel een aantal manieren waarop de
handtekeningen afkomstig zijn uit Schaijk. Deze petitie is in december
gemeente Maashorst in wil zetten op de verbinding met inwoners,
2019 aangeboden aan de burgemeester van Landerd, tegelijk met een
ondernemers, maatschappelijke partijen, de kernen en de regio.
zienswijze op het herindelingsontwerp. De actiegroep heeft diverse malen ingesproken in de gemeenteraden van Landerd en Uden, meermaals contact gezocht met de Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant en met leden van de Staten-Generaal. De inspanningen van de actiegroep “Schaijk
Dit zou gezien kunnen worden als manieren waarop gewerkt wordt aan versterking van het draagvlak voor de gemeente. y
hoort bij Oss en niet bij Uden!” hebben er (mede) toe geleid dat artikel
Dit sluit aan bij het speerpunt uit de toekomstvisie: ‘Zes
9 is toegevoegd aan de Wet van 14 juli 2021 tot samenvoeging van de
kernen één gemeente’. Het bestuur en de ambtelijke
gemeenten Landerd en Uden.
organisatie benadrukken dat de gemeente opgebouwd is
y Inhoudelijke hoofdpunten
uit zes kernen. Het gaat erom als bestuur en organisatie
De actiegroep is van mening dat Schaijk bij Oss en niet bij Uden hoort.
goed in verbinding te staan met al deze kernen. Dit geldt
De actiegroep baseert zich hierbij vooral op haar overtuiging dat (1) lokaal draagvlak voor de herindeling ontbreekt, waarbij de actiegroep
volgens bestuur en organisatie net zo goed voor Odiliapeel
zich baseert op de uitkomsten van een referendum27 en twee petities28.
en Zeeland als voor Schaijk en Reek. De wijze waarop dit
Ook voorziet de actiegroep (2) gebrekkige interne samenhang en nabijheid van bestuur voor de nieuwe gemeente; aangezien inwoners
gebeurt wordt verder vormgegeven in het kernenbeleid.
zich volgens de actiegroep meer op Oss dan Uden oriënteren. De
Er wordt nu een programma vormgegeven om het
actiegroep is verder van mening dat de regionale samenhang negatief
kernenbeleid (en participatie) een impuls te geven. Zie
wordt beïnvloed met de herindeling. Aanvullend wordt door de actiegroep aangegeven dat zij van mening is dat er een mankerend
voor een meer uitgebreide beschrijving daarvan en de eerste
democratisch proces is doorlopen in Landerd, met name rondom het
ontwikkelingen op dat gebied paragraaf 4.4.
participatief traject omtrent de herindeling (met ‘challenges’ en een festival) en bij de consultatie over de toekomstvisie. y Overgang van actiegroep naar Burgercomité Schaijk & Reek Na de herindeling is de actiegroep overgegaan in Burgercomité
y
denken, samen doen’. Het gaat hierbij om het ondersteunen
nauwlettend in de gaten houden van de evaluatie die over twee jaar
van initiatieven vanuit inwoners of verenigingen. Maar
moet plaatsvinden’. Het Burgercomité Schaijk & Reek streeft ernaar dat in het bijzonder alle kiesgerechtigde inwoners van Schaijk en Reek
ook in een grondhouding van de organisatie waarin dingen
in deze evaluatie worden gehoord omtrent hun mening of dat Schaijk
mogelijk worden gemaakt. Maatwerk is hierbij het adagium.
en Reek deel uit blijven maken van Maashorst of alsnog bij Oss dienen
De wijze waarop dit gebeurt wordt uitgewerkt in het
te worden gevoegd. Tabel 28
28
59
Aansluiten bij wensen vanuit de samenleving Dit sluit aan bij het speerpunt uit de toekomstvisie: ‘Samen
Schaijk & Reek. Het Burgercomité heeft als doelstelling ‘het
27
Een goede verbinding met de kernen (kernenbeleid)
participatiebeleid en in de organisatiefilosofie. Zie hoofdstuk
Toelichting op achtergrond Burgercomité Schaijk en Reek
Raadplegend referendum over de toekomst van de gemeente Landerd. Er was een opkomst van 52% van de kiesgerechtigde inwoners van Landerd. Uitkomst: (1) Maashorstgemeente (Landerd en Uden), inclusief (een deel van) Bernheze (51%) (2) Zelfstandig (28%) (3) Schaijk bij Oss, Reek bij Oss en Zeeland bij Uden (24%) (4) Herindelen met Uden (19%). Bron: Evaluatie raadplegend referendum bestuurlijke toekomst gemeente Landerd 25 november 2015 (1) Gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen is in 2018 in Schaijk en Reek een enquête gehouden onder notarieel toezicht. De opkomst betrof 80% van de opgekomen kiezers. In deze enquête koos 57% voor samenvoeging met Oss en 42% voor samenvoeging met Uden. (2) Daarnaast heeft de actiegroep zelf een petitie uitgezet, welke door 1513 inwoners uit Schaijk wordt ondertekend (een gelijktijdige petitie die in reactie hierop is georganiseerd, “Ik ben voor de nieuwe gemeente Maashorst want daar voel ik mij thuis” had destijds 1272 ondertekenaars uit Schaijk).
4 voor een meer uitgebreide beschrijving daarvan. Er wordt nu ook een programma vormgegeven om participatie (en het kernenbeleid) een impuls te geven. y
Een dienstverlenende houding Het bestuur wil bereikbaar en toegankelijk zijn voor inwoners. Op het gebied van dienstverlening betekent dit onder andere dat wordt aangesloten bij behoeften vanuit inwoners. In paragraaf 3.2 wordt dieper ingegaan op de ambities van de gemeente op het gebied van dienstverlening.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
y
Actief in de regio De gemeente Maashorst wil een actieve rol spelen in de regio. De gemeente wil laten zien dat ze in staat is verantwoordelijkheid kan nemen voor regionale dossiers. Zie voor een meer uitgebreide beschrijving van het regionale beleid en de eerste ontwikkelingen op dat gebied paragraaf 4.5.
y
Visie van gemeenteraad op draagvlak De gemeenteraad geeft aanvullend op bovenstaande punten aan dat het op het gebied van draagvlak nodig is om het draagvlak onder verschillende groepen in beeld te brengen (bijvoorbeeld jongeren versus ouderen), waarbij men stelt dat meten=weten. Inzet op draagvlak vraagt volgens raadsleden om ook inzet op communicatie van goede voorbeelden.
5.3 Eerste resultaten op het gebied van draagvlak Zie voor de eerste ervaringen en resultaten paragraaf 3.3 en 4.6. Het is nog te vroeg om iets te zeggen over eventuele effecten van het gemeentelijk beleid op het draagvlak.
60
HOOFDSTUK 6
Conclusies
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Met deze nulmeting leggen we de basis voor de evaluatie van de gemeente Maashorst in 2024. Daartoe beantwoorden
6.1 Hoe functioneert de gemeente Maashorst?
we op dit moment voor zover mogelijk en van belang de onderzoeksvragen. Deze luiden als volgt:
Deze eerste onderzoeksvraag valt uiteen in drie
1. Hoe functioneert de gemeente Maashorst?
subvragen. Namelijk:
a. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en
a. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen?
verenigingen? b. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces
b. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces
om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit
om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit
voortvloeiende maatschappelijke doelen?
voortvloeiende maatschappelijke doelen?
c. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?
c. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?
2. Welke positie hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in
Onderstaand geven we per subvraag een algemene conclusie
relatie tot de andere delen van de gemeente en wat is de
waarna we de vragen beantwoorden zoals opgenomen in het
maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die
evaluatieontwerp.
niet tot de nieuwe gemeente behoren?
6.1.1 3. In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk?
(Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen?
Het is te vroeg om uitspraken te doen over publieke waarderealisatie door de gemeente Maashorst. Daarvoor is de
De volledige beantwoording van deze onderzoeksvragen kan pas
gemeente nog te kort onderweg. Zoals bij elke (herindelings)
plaatsvinden na de evaluatie in 2024. Voor nu beperken we ons
gemeente constateren we ook in Maashorst dat er dingen goed
tot een beschrijving van de uitgangssituatie van de gemeente
gaan en dat er dingen voor verbetering vatbaar zijn als we kijken
Maashorst, de ambities van de gemeente en de eerste resultaten.
naar de doelstellingen die de gemeente wil realiseren.
Zie voor een meer uitgebreide beschrijving van de reikwijdte van de nulmeting hoofdstuk 1 en het evaluatieontwerp (bijlage 3).
Verder constateren we dat de gemeente duidelijke ambities heeft die breed worden herkend en gedragen. Deze ambities zijn
Om dubbelingen te voorkomen zal bij de beantwoording
vertaald naar een uitvoeringsprogramma. Dit is volgens ons en
van de onderzoeksvragen dikwijls verwezen worden naar
diverse gesprekspartners van binnen en buiten de organisatie
de informatie zoals opgenomen in hoofdstukken 2-5. We
een ambitieus programma. Daarmee ligt een inhoudelijk
beantwoorden de onderzoeksvragen onderstaand aan de hand
spoorboekje klaar voor de komende jaren.
van de vragen uit het evaluatiekader die beschreven staan in het evaluatieontwerp.
Ook op het gebied van dienstverlening is het te vroeg om uitspraken te doen over het functioneren van de gemeente.
We ronden dit hoofdstuk af met enkele aandachtspunten die
Wat hierin wel opvalt is dat op onderdelen sprake was van een
we de gemeente Maashorst mee willen geven naar aanleiding
uitdagende start (VTH, Sociaal domein, wachttijden telefoon)
van deze nulmeting.
maar dat hier inmiddels de nodige stappen in zijn gezet door de gemeente. Er is een duidelijke visie op dienstverlening vanuit de gemeente die ook weer is doorvertaald in concrete doelen en activiteiten die zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma en teamplannen. Het meetbaar maken van de kwaliteit van dienstverlening is een aandachtspunt. Indicatoren zijn momenteel in ontwikkeling.
62
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Wij constateren dat de gemeente Maashorst een verzameling
Ambtelijk apparaat Maashorst
van zes unieke kernen is. De gemeente Maashorst wil dicht
Wij constateren verder dat er een duidelijke visie is op de
bij inwoners en maatschappelijke partijen staan en aansluiten
inrichting en het functioneren van het ambtelijk apparaat.
bij de wensen en behoeften die leven binnen de kernen.
Doordat ook bij deze visie wordt geredeneerd vanuit de
Participatie en kernenbeleid spelen daarin een belangrijke
Toekomstvisie voor de gemeente Maashorst en dezelfde
rol. Niet alleen volgens de gemeente maar ook volgens de
kernwaarden zien wij een coherent verhaal. Dit is verder
provincie, de maatschappelijke partijen, economische partijen,
vertaald in doelen en activiteiten in het uitvoeringsprogramma.
platforms en burgerinitiatieven die wij hebben gesproken.
Kijkend naar de doelstellingen uit het bestuursakkoord
De ervaringen op dit vlak zijn vooralsnog wisselend, waarbij
(en uitvoeringsprogramma) voor het ambtelijk apparaat29
enerzijds zeker stappen gezet zijn maar anderzijds door burgers,
constateren we ook dat fors op deze doelstellingen is en wordt
maatschappelijke en economische partijen ook meer verwacht
ingezet. Uit gesprekken met ambtenaren komt naar voren dat
wordt (zie ook 6.1.2.).
het fundament steeds meer aanwezig is, hoewel dit per domein en team nog wel verschilt. Ditzelfde geldt voor de gezamenlijke
6.1.2 Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit voortvloeiende maatschappelijke doelen?
cultuur. Hier wordt de komende tijd verder op ingezet met het programma ‘Basis op orde’. Dit sluit aan bij de behoeften en verwachtingen van
De wijze waarop de gemeente is georganiseerd, is van invloed
gesprekspartners. Eerst maar eens de basis op orde brengen.
op het functioneren van de gemeente. Bij de organisatie
Tegelijkertijd wordt ook verwacht dat de gemeente niet
van de gemeente maken wij onderscheid tussen bestuur en
alleen met zichzelf bezig is maar ook naar buiten kijkt. Eerste
ambtelijk apparaat.
ervaringen met het ambtelijk apparaat zijn wisselend waarbij de teneur overigens zeker niet negatief is. Waar het even wat
Bestuur Maashorst
minder loopt is overwegend begrip aanwezig gezien de korte
Wij constateren dat het bestuur van de gemeente Maashorst
periode dat de gemeente bestaat.
een visie heeft op hoe zij de gemeente wil besturen. Dit is een navolgbare visie opgebouwd vanuit de speerpunten die
Financiën
genoemd worden in de Toekomstvisie en de kernwaarden van
Wij constateren dat de financiële uitgangssituatie van de
de gemeente Maashorst. Bereikbaarheid en toegankelijkheid
gemeente Maashorst gezond is. Maashorst wil een financieel
staan daarin voorop. Maar ook het speerpunt ‘Samen denken,
gezonde gemeente blijven. Financiën moeten structureel op
samen doen’ speelt een belangrijke rol in de wijze waarop het
orde zijn en eventuele tegenvallers kunnen worden opgevangen.
bestuur wil opereren. Deze ambities worden breed omarmd
Dit is vertaald in het uitvoeringsprogramma. Herprioritering
door gesprekspartners.
moet ervoor zorgen dat de financiële situatie houdbaar blijft, in het geval van tegenvallers.
Deze wijze van besturen zien wij terug in de totstandkoming van het bestuursakkoord en in eerste ervaringen van
Kernenbeleid
gesprekspartners met het bestuur. Deze zijn overwegend positief
Het kernenbeleid (en participatie) is een van de speerpunten
over de bereikbaarheid, toegankelijkheid en betrokkenheid.
van Maashorst. Dit komt uit documenten en gesprekken naar
Tegelijkertijd verwacht een deel van de maatschappelijke
voren. Het komt nadrukkelijk terug in de Toekomstvisie, het
partijen, economische partijen en ook dorpsinitiatieven
bestuursakkoord en het uitvoeringsprogramma. Daarnaast
en platforms nog meer van zowel bestuur als ambtelijke
wordt het belang hiervan in vrijwel alle gesprekken benadrukt.
organisatie. Een gemeente die als partner optreedt, netwerken tot stand brengt binnen de gemeente en vaste bestuurlijke
Het kernenbeleid moet bijdragen aan het behouden en
aanspreekpunten. Het is niet gezegd dat de gemeente Maashorst
benutten van de verscheidenheid en kracht van de kernen zo
daar allemaal aan tegemoet moet en kan komen. Wel is het van
wordt in gesprekken aangegeven. Uitgangspunt is volgens de
belang goed om te gaan met deze verwachtingen en behoeften.
gemeente dat alle kernen op een gelijkwaardige manier worden 29
63
(1) Een stevig fundament voor gemeente Maashorst als organisatie, (2) Ontwikkeling van een nieuwe, gezamenlijke organisatiecultuur, en (3) Een aantrekkelijke organisatie om in te werken.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
behandeld. Tegelijkertijd moet er aandacht zijn voor specifieke
Draagvlak onder inwoners, maatschappelijke
behoeften, wensen en uitgangspositie van de kernen. Mede
partijen en economische partijen
door deze evaluatie naar het functioneren van de gemeente
Uit een inwonersconsultatie die is gehouden in het kader van
waarbij in het bijzonder aandacht is voor de positie van Schaijk
het opstellen van het herindelingsadvies kwam naar voren dat
en Reek ligt hier de nodige (na)druk op.
inwoners de vier speerpunten (het wat) zoals opgenomen in de Toekomstvisie in grote meerderheid belangrijk vonden. Dit
Uit de gesprekken komt naar voren dat er het nodige gebeurt
wordt bevestigd in de gesprekken die we hebben gevoerd. Tijdens
op het gebied van participatie en kernenbeleid maar dat het
gesprekken werd hierover wel opgemerkt dat deze speerpunten
tegelijkertijd nog echt van de grond moet komen. Er zijn
een hoog ‘hier kun je moeilijk tegen zijn-gehalte’ hebben.
enerzijds gesprekken georganiseerd en er is beleid ontwikkeld.
En dat het erom gaat hoe deze speerpunten in de praktijk
In gesprekken met burgers, maatschappelijke en economische
worden gebracht.
partijen worden stappen op het vlak van communicatie en samenwerking herkend. Maar deze partijen verwachten
Wij constateren dat twee van deze speerpunten ook een deel
hier de komende jaren nog meer aandacht voor van de
van het antwoord zijn op de vraag op welke wijze de gemeente
gemeente, waarbij het belang van heldere communicatie en
wil werken aan het draagvlak onder inwoners, maatschappelijke
verwachtingsmanagement worden benadrukt. Vanwege het
partijen en economische partijen. Het gaat er namelijk om de
grote belang van dit onderwerp, ook specifiek voor de gemeente
uniciteit van kernen te bewaken en samen te denken en te doen
Maashorst, vraagt het participatie en kernenbeleid (en dan
(zie ook onder 6.1.2). Naast deze bijzondere aandachtspunten
met name de implementatie) volgens deze betrokkenen
wil de gemeente niet specifiek inzetten op het vergroten van
een versnelling de komende jaren. Om het participatie en
draagvlak maar door goede prestaties dit draagvlak afdwingen,
kernenbeleid een boost te geven is onlangs een programma
zo maken wij op uit gesprekken.
ingesteld. Het opstellen van het programmaplan bevindt zich momenteel in de afrondende fase.
In het herindelingsadvies is verder opgenomen dat de herindeling in beperkte mate tot verschillen van inzicht en weerstand in de
Maashorst in de regio
samenleving leidt. Dit heeft dan niet te maken met de inhoude-
In toekomstvisie, bestuursakkoord en besturingsfilosofie staat
lijke doelstellingen van de gemeente maar met de keuze voor een
beschreven dat de regio (in het bijzonder RNOB) belangrijk
ongedeelde herindeling waarbij Schaijk (en Reek) niet onder-
is voor de gemeente Maashorst voor realisatie van haar
deel worden van de gemeente Oss maar van Maashorst. Uit de
doelstellingen. De gemeente wil ook een actieve rol spelen
gesprekken die wij hebben gevoerd in het kader van de nulmeting
binnen de regio. Regionaal beleid richt zich op het verwerven
komt eenzelfde beeld naar voren van beperkte weerstand. Deze
van bestuurlijke posities binnen samenwerkingsverbanden
weerstand komt in het bijzonder uit de hoek van het burger
en het zichtbaar zijn in de regio. De eerste signalen zijn dat
comité Schaijk en Reek. Het is op basis van de nulmeting ondui-
de gemeente hierin goede stappen zet. Daarnaast heeft de
delijk hoe groot de groep is die het burgercomité vertegenwoordigt
gemeente Maashorst de ambitie om de banden met omliggende
en in hoeverre hun geluid wordt gesteund door inwoners van
gemeenten, waaronder Oss, aan te halen. Iets dat inmiddels
Schaijk en Reek. Wel is ons in gesprekken duidelijk geworden dat
loopt en waar de komende tijd verder op wordt ingezet.
dit zeker niet het enige geluid is dat vanuit Schaijk en Reek komt.
6.1.3 Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?
We hebben gesproken met afgevaardigden van circa 10 bewo-
We maken onderscheid tussen draagvlak onder (1) inwoners,
naar voren dat de overgrote meerderheid de nieuwe organisatie
maatschappelijke partijen en economische partijen, (2)
(bestuur en ambtelijk apparaat) steunt en de blik naar voren
draagvlak binnen het bestuur en de organisatie (3) draagvlak
wil richten.
nersinitiatieven en -platforms, en circa 20 maatschappelijke en economische partijen uit de gemeente. Hieruit komt het beeld
binnen de kernen en de regio. Daarin zit deels overlap. Ook is sprake van overlap met hetgeen is opgenomen onder 6.1.2.
Door middel van een representatieve enquête wordt tijdens de evaluatie in 2024 het draagvlak voor de gemeente Maashorst onder inwoners van Schaijk en Reek (en de rest van de gemeente) onderzocht.
64
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Draagvlak onder bestuur en ambtelijke organisatie Binnen Maashorst is breed politiek-bestuurlijk draagvlak aanwezig voor de inhoudelijke koers van Maashorst. Daarmee doelen we op de toekomstvisie, het bestuursakkoord en het uitvoeringsprogramma. Ditzelfde geldt voor het draagvlak voor bestuur en organisatie waartoe immers door de raden van het voormalige Landerd en Uden in (ruime) ruime meerderheid is besloten.
6.2 Welke positie hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en wat is de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die niet tot de nieuwe gemeente behoren?
Ditzelfde draagvlak voor de inhoudelijke koers en de organisatie is aanwezig onder ambtenaren. In algemene zin wordt door
Beantwoording van deze vraag valt uiteen in een beschrijving
ambtenaren vooral vooruit gekeken en samengewerkt aan het
van de interne samenhang tussen kernen binnen de gemeente
succesvol maken van de nieuwe gemeente. Uit gesprekken met
en de externe samenhang met kernen buiten de gemeente.
ambtenaren komt naar voren dat er veel enthousiasme en
Daarbij merken we nogmaals op dat naar de maatschappelijke
energie is voor de nieuwe organisatie. Tegelijkertijd geldt ook
verbindingen binnen de nieuwe gemeente Maashorst weinig
dat een deel van de medewerkers zich minder thuis voelt bij de
onderzoek is gedaan in de aanloop naar de herindeling. Dit
organisatie, hetgeen ook tot uitstroom heeft geleid. Een nieuwe
betekent dus ook dat hierover beperkt informatie beschikbaar is.
organisatie betekent namelijk ook een andere cultuur en andere manier van werken.
Interne samenhang Wij constateren dat de gemeente Maashorst een samenstel
Draagvlak kernen en de regio
is van zes kernen. Dit komt niet alleen naar voren uit de
Eerder is aangegeven hoe de gemeente Maashorst wil werken
Toekomstvisie en de gesprekken maar ook uit de kaart van
aan het draagvlak onder inwoners, maatschappelijke partijen
de gemeente. Het gaat om zes kernen met een eigen historie,
en economische partijen. Deze manier van werken geldt ook
verhaal en karakter. Dit betekent iets voor de interne samenhang
voor de kernen. Schaijk en Reek zijn daarin voor de gemeente
binnen de gemeente. Die is er niet van nature tussen alle zes de
Maashorst niet anders. Ondanks dat de eerdergenoemde
kernen maar wel tussen bepaalde kernen onderling. Dat heeft
weerstand tegen de herindeling in het bijzonder afkomstig
ook te maken met de omvang van bepaalde kernen. Uden is de
is uit Schaijk, mede vanwege hun oriëntatie op Oss. Schaijk
grootste kern en met name op zichzelf georiënteerd. Ook voor
en Reek zijn voor de gemeente, zo hebben wij begrepen, even
Schaijk en Zeeland geldt dat zij voor het grootste gedeelte op
uniek als alle andere kernen en ook voor Schaijk en Reek
zichzelf zijn georiënteerd afgezien van werkgelegenheid maar ook
geldt dat aangesloten moeten worden bij specifieke wensen en
voorgezet onderwijs of bepaalde zorg. Voor Volkel, Odiliapeel
behoeften die daar leven. Het kernenbeleid dat momenteel in
en Reek geldt dat zij voor voorzieningen en werkgelegenheid in
ontwikkeling is dient daaraan bij te dragen.
grotere mate afhankelijk zijn van omliggende kernen. Voor het verenigingsleven geldt dat dit zich voor een belangrijk deel, maar
Regionaal heeft de gemeente Maashorst de ambitie zichtbaar te
zeker niet uitsluitend, binnen de kernen zelf afspeelt. Bijvoorbeeld
zijn en haar steentje bij te dragen. Daarnaast wil de gemeente
tussen Schaijk en Reek zijn er in het verenigingsleven goede
goede banden onderhouden met haar buurgemeente waaronder
banden. Verder zien we dat initiatief wordt genomen door de
Oss, mede gezien de meervoudige oriëntatie van Schaijk
carnavalsverenigingen en ondernemersverenigingen binnen de
(zie hierover meer uitgebreid onder 6.1.2). Binnen de regio,
gemeente Maashorst om elkaar op te zoeken.
waaronder bij de gemeente Oss, is momenteel draagvlak voor de inhoudelijke ambities en de organisatie van de gemeente
Bekeken vanuit de (voormalige) bestuurlijke samenhang
Maashorst.
constateren wij dat drie van de kernen van Maashorst (Uden, Volkel en Odiliapeel) een tijd lang de gemeente Uden hebben gevormd. Dit zorgt wel voor binding, zeker omdat Volkel en Uden tegen elkaar aan zijn gegroeid. Voor Odiliapeel geldt dat in mindere mate maar er is wel weer sprake van binding door vliegbasis Volkel die zorgt voor werkgelegenheid. Verder is er een ondernemersvereniging op het niveau van de voormalige
65
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
gemeente Uden. De drie andere kernen van Maashorst (Schaijk, Zeeland, Reek) hebben samen de gemeente Landerd gevormd maar dit heeft niet tot grote maatschappelijke samenhang tussen de drie kernen geleid. Dit is anders voor Schaijk en Reek onderling die sterker op elkaar georiënteerd
6.3 In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk?
zijn dan op Zeeland. Schaijk en Reek vormden ook samen een gemeente totdat zij op 1 januari 1994 opgingen in de gemeente
De vraag over de wenselijkheid van een wijziging van de
Landerd. Tussen beiden kernen is sprake van maatschappelijke
gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de
verbondenheid maar Reek oriënteert zich niet uitsluitend op
gemeente Oss te voegen beantwoorden we in 2024. Bij die
Schaijk maar ook op Grave en mindere mate Oss.
beantwoording maken we onderscheid tussen de objectieve en subjectieve wenselijkheid. Het is vervolgens aan de
Externe samenhang
gemeente Maashorst zelf om antwoord te geven op de formele
Vanuit (bestuurlijke) historie is een verbinding zichtbaar
wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke indeling.
tussen met name Schaijk en in mindere mate Reek en de gemeente Oss. De voormalige gemeente Schaijk behoorde in
De objectieve wenselijkheid wegen we in 2024 op basis
de vorige eeuw tot het stadsgewest Oss en in een (veel) verder
van de effectiviteit van de nieuwe gemeente en eventuele
verleden tot het Maasland. Dit is een van de kwartieren van de
implicaties van een mogelijke ontvlechting. Daarbij kijken we
voormalige Meierij van Den Bosch waarvan de gemeente Oss de
naar de concrete publieke waarde die de gemeente Maashorst
grootste kern was.
tot dan levert aan de inwoners in Schaijk en Reek, maar ook aan de gehele gemeente en de regio. Met deze nulmeting is
Verder zijn er indicatoren die erop duiden dat er een relatief
de basis gelegd voor het bepalen van de effectiviteit van de
groot aantal dagelijkse verplaatsingen plaatsvindt tussen het
gemeente in 2024.
voormalige Landerd/Bernheze en de gemeente Oss. Hoewel we niet verder op deze gegevens in kunnen zoomen en dus
De subjectieve wenselijkheid wegen we in 2024 door het
onduidelijk is uit welke kernen van Landerd/Bernheze deze
draagvlak voor het functioneren van de gemeente Maashorst
verplaatsingen plaatsvinden zullen deze ook zeker afkomstig
te onderzoeken. Dit draagvlak brengen we in beeld middels
zijn uit Schaijk en Reek. Het gaat hier zowel om verplaatsingen
een representatieve enquête, door een gespecialiseerd bureau,
in het kader van woon-werkverkeer, sociale en recreatieve
onder de inwoners van de gemeente Maashorst. De uitkomsten
doeleinden en voor winkelen, onderwijs en verzorging. Dit
hiervan worden ook uitgesplitst per kern. Voor het bepalen
duidt op een zekere maatschappelijk-economische oriëntatie op
van de subjectieve wenselijkheid betrekken we ook het
Oss. Daarnaast zien we overigens ook een oriëntatie op Uden
draagvlak voor het functioneren van de gemeenten onder
waar het gaat om winkelen, onderwijs en verzorging, en op
maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders (buurgemeenten,
Veghel waar het gaat om woon-werkverkeer. Ook uit gesprekken
regio, provincie).
komt deze oriëntatie naar voren waarin wel wordt aangegeven dat Schaijk voor het grootste deel zelfvoorzienend is en Reek
De formele wenselijkheid tot een aanpassing van de
zich ook op andere kernen oriënteert dan Schaijk. Ook voor wat
gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de
betreft het voortgezet onderwijs wordt aangegeven dat sprake is
gemeente Oss te voegen wordt bepaald door het college en
van een meervoudige oriëntatie vanuit Schaijk en Reek.
de gemeenteraad van Maashorst. Zij maken op basis van de uitkomst van de evaluatie keuzes over het vervolg. Tegelijkertijd
Voor wat betreft de andere kernen van de gemeente geldt deze
zullen ook wij op basis van de evaluatie in het rapport
externe oriëntatie minder nadrukkelijk. Zeeland, Volkel en
opnemen in hoeverre volgens ons sprake is van deze formele
Odiliapeel oriënteren zich met name op Uden.
wenselijkheid.
66
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
6.4 Aandachtspunten Maashorst
We vragen daarbij in het bijzonder aandacht voor cultuur en samenwerking. De manier van werken in het voormalig
Naar aanleiding van deze nulmeting komen we tot enkele
Landerd en Uden verschilt namelijk van elkaar. Ditzelfde geldt
aandachtspunten die we mee willen geven aan de gemeente
voor de cultuur van beide voormalige gemeenten. Het komen
Maashorst.
tot een gezamenlijke cultuur en werkwijze is niet iets van het eerste jaar maar is een proces van de lange adem. Blijf hier
Blijf doorlopend in gesprek over ambities
daarom op inzetten. Het programma Basis op Orde zou hierin
en realisatie van doelstellingen
moeten voorzien.
Fusiegemeenten zijn doorgaans ambitieus, zo ook Maashorst. Vaak blijkt het lastig (direct) alle ambities te verwezenlijken.
Blijf in contact staan met de omgeving
Dit kan te maken hebben met onvoorziene omstandigheden
Na een herindeling volgt er vaak een periode van interne
zoals Corona, een vluchtelingencrisis, een tekort op de
gerichtheid. Dit is niet verwonderlijk. Er moet veel gebeuren
arbeidsmarkt of een economische crisis. Maar ook kan na
(zie ook het hiervoor genoemde aandachtspunt). De context
verloop van tijd blijken dat de gemeente simpelweg te veel
van een gemeentelijke herindeling, en deze in het bijzonder,
hooi op haar vork heeft genomen of dat de organisatie (nog)
maakt echter dat het van cruciaal belang is dat de gemeente
niet in staat is het geambieerde te leveren. Dit leidt doorgaans
investeert in de relatie met de omgeving. Daarmee bedoelen we
tot druk op organisatie en bestuur. De evaluatie van het
in het bijzonder de relatie met de verschillende kernen van de
functioneren van de gemeente Maashorst in 2024 zal dit er niet
gemeente maar ook met de omliggende gemeenten en de regio.
minder op maken. Relatie met de kernen De kunst is in dat geval met elkaar (politiek, bestuur en
Specifiek voor het kernenbeleid geven we ten eerste mee dat
organisatie) in gesprek te blijven over (prioritering van)
weliswaar alle kernen gelijkwaardig zijn maar dit niet betekent
ambities en doelstellingen en deze zo nodig bij te stellen.
dat deze op een gelijke manier behandeld of benaderd moeten
Het is belangrijker hier doorlopend met elkaar een open en
worden. Het is cruciaal aan te sluiten bij het karakter en de
eerlijk gesprek over te voeren dan koste wat kost aan alle
behoeften die leven in de verschillende kernen. Ten tweede
ambities vast te houden. Dit eist van de gemeente een goed
willen we benadrukken dat een versnelling op het kernenbeleid,
politiek-bestuurlijk-ambtelijk samenspel waarbij enerzijds de
gezien het belang hiervan en het ongeduld hierover, nodig is.
voortgang en ontwikkeling van de gemeente Maashorst wordt
Hoewel de gemeente hier ook op inzet kunnen we het belang
bewaakt en anderzijds wederzijds begrip aanwezig is voor de
daarvan niet genoeg benadrukken.
(on)mogelijkheden van de nieuwe gemeente. Communicatie, verwachtingsmanagement en verantwoording (zowel intern als
Relatie met de regio
extern) zijn daarin cruciaal.
Specifiek voor de relatie met de regio geven we mee dat het de kunst is om niet alleen positie in te nemen in de regio
De basis op orde krijgen is essentieel
maar daar ook iets mee te doen. Dit bestaat ten eerste uit het
voor het beeld en het vertrouwen
blijven leveren van je bijdrage aan de regio, zowel ambtelijk
Inwoners, maatschappelijke partijen en andere
als bestuurlijk. Ook als het lokaal moeilijk wordt. Ten tweede
belanghebbenden zijn zich ervan bewust dat een nieuwe
bestaat dit uit het strategisch opereren in de regio. Daarmee
gemeente tijd nodig heeft. Tegelijkertijd is er altijd ongeduld
bedoelen we uit het doelgericht regionaal handelen vanuit
vanwege de beloften die gedaan worden in de aanloop naar een
(lokale en regionale) doelstellingen. Heb met andere woorden
herindeling. Cruciaal voor het vertrouwen in en het draagvlak
een scherp beeld van wat je als gemeente komt halen en
voor de gemeente is om de basis op orde te hebben. Dan gaat
brengen in de regio en handel daarnaar. Ten derde bestaat
het om basale processen, de bejegening door medewerkers, de
dit uit investering in relaties met de omliggende gemeenten,
reactietijden aan de telefoon, de reactietermijn bij aanvragen en
in het bijzonder Oss. De oriëntatie vanuit Schaijk op Oss en
communicatie.
de (voormalige) visie van Oss op de herindeling vraagt om duurzame investering in de (bestuurlijke) relatie.
De basis op orde gaat daarnaast over de samensmelting van de interne organisatie en processen. Daarmee is in de aanloop naar de herindeling al begonnen maar dit is nog niet klaar. 67
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Bijlage 1: Bestudeerde documenten Documentenlijst Algemeen Evaluatie raadplegend referendum bestuurlijke toekomst Landerd, 2016 Toekomstvisie gemeente Maashorst, 2019 Herindelingsadvies gemeente Maashorst, 2020 Rapport uitkomsten consultatieronde Maashorst, 2019 Bestuursakkoord gemeente Maashorst 2022-2026, 2022 Uitvoeringsprogramma gemeente Maashorst, 2022 Financiën Raadsvoorstel programmabegroting, 2022 Verordening voor de controle op het financieel beheer en de inrichting van de financiële organisatie van de gemeente Maashorst (bijlage 1) Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid college Maashorst (bijlage 2) Herindelingsscan Landerd Uden (bijlage 2) Financiële verordening gemeente Maashorst Programmabegroting Maashorst 2023, 2022 Visie op control Maashorst, 2022 Werkwijze – Inhoud, financiën, rechtmatig in balans Oriëntatie Veerkrachtig bestuur in Brabant, 2013 Quickscan Uden, Veghel, Schijndel, Sint-Oedenrode, Bernheze en Landerd, Tordoir 2013 Economische analyse gemeente Maashorst, Berenschot 2021 Regionale toekomstbestendigheid Landerd Uden, 2017 Position paper Oss en de regio, 2015 Bestuurlijke toekomst Uden, BMC 2015 Behoeftenonderzoek Landerd, 2015 Zienswijze Oss op herindelingsontwerp Maashorst, 2020 Organisatie A.
Presentatie visiegroepen
B.
Bouwstenen Visiegroep Zorg
C.1 Eindrapportage Economische analyse Gemeente Maashorst C.2 Notitie bouwstenen thema bedrijventerreinen visiegroep economie C.3 Notie bouwstenen recreatie en toerisme Informatienota aan de raad inzake harmonisatie, 2021 Harmonisatiekalenders dienstverlening, griffie, ruimte en sociaal, 2021 7.a Huisvestingsvisie 7.b Eindrapportage Huisvesting gemeentehuis en gemeentewerf 7.c Analyse van de huisvestingskeuzes 1.
Besturingsfilosofie
Organisatiefilosofie Teamindeling Fijnstructuur Functieboek
68
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Dienstverleningsconcept Teamindeling, 2021 Informatienota college - basis op orde, 2022 Concernplan Maashorst, 2022 Programmaplannen: versnelling woningbouw, basis op orde, participatie en kernenbeleid Diverse teamplannen Documenten provincie Noord-Brabant Zienswijze Gedeputeerde Staten provincie Noord-Brabant herindelingsadvies Landerd-Uden, 2020 Evaluatie programma (Veer)Krachtig Bestuur in Brabant, 2019 Documenten Tweede Kamer Herindelingswet 14 juli 2021 (373) (incl. art. 9: evaluatie) Beleidskader gemeentelijke herindelingen, 2018 Voorstel van de wet (35 619 – 2) Memorie van toelichting (35 619 – 3) RvS samenvoeging Landerd en Uden (35 619 – 4) (Advies RvS) Verslag vaste commissie voor Binnenlandse Zaken (35 619 -5) Nota n.a.v. verslag door minister Ollongren (35 619 – 6) (beantwoording vragen fracties) Gewijzigd amendement Van der Molen en Özütok (35 619 – 12) Motie van het lid van Hattem (35 619 - F) Motie van het lid van Hattem (35 619 – G) Stenogram 5 & 17 | Verslaglegging van behandeling wetsvoorstel samenvoeging van de gemeenten Landerd en Uden (35 619) Tabel 29
69
Bestudeerde documenten
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Bijlage 2: Formatie De beoogde bezetting volgens het functieboek 2022 ziet er als volgt uit. Domein
Team
Kerntaak
Griffie
Griffie
-
4,5
Directie
Directie
-
4
Concern-control
Concerncontrol
Waarborgen van (kwaliteit van) rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid
4,5
Sociaal
Integrale uitvoering 1
Dienstverlening aan inwoners met een ondersteuningsvraag (in drie teams)
46
Bedrijfsvoering
Ondersteuning aan alle teams Sociaal op het primaire proces t.b.v. individuele klanten
19,5
Sociaal beleid
Beleidsontwikkeling domein Sociaal
21,75
Verbinding en overzicht
Vertaling van beleid naar uitvoering en samenhang daarin (brugfunctie)
16,5
VTH (Vergunningverlening,
Verlenen van vergunningen, houden van toezicht en juridisch handhaven op het
29
toezicht en handhaving)
gebied van omgevingsvergunningen en omgevingswet
Uitvoering
Uitvoering van het beheer en onderhoud in de openbare ruimte
30,5
Uitvoering 2
Uitvoering van het beheer en onderhoud in de openbare ruimte
36
Planvorming en ontwerp
Uitwerken van ruimtelijke ambities (en vervolgens in visies en plannen)
29,5
Economie en gebieds-
Adviseren over het realiseren van ontwikkelingen in het gebied
23,5
Groene leefomgeving
Beleid, beheer en onderhoud van groen en landschap
14,25
Civiele techniek
Beleid, beheer en onderhoud (civieltechnische) voorzieningen in openbare ruimte
16,75
Financiën
Financieel beleid, advies en administratie
20,75
Veiligheid
Beleid, advies en uitvoering voor een veilige leefomgeving en toezicht BOA’s
20
Communicatie en creatie
Communicatie met interne en externe klanten
20,25
Telefonie en receptie
Afhandelen eerstelijns klantcontact
8,5
Burgerzaken
Actueel houden van de Basisadministratie Registatie Personen en zorgvuldige uitgifte
12,25
Ruimte
Fte ‘22
ontwikkeling
Dienst-verlening
van burgerzaken-producten Informatiemanagement,
Beleid, advies en uitvoering van informatiemanagement, applicatiebeheer en
applicatie- en systeembeheer
systeembeheer
21
Informatie- en
Beleid, advies en uitvoering van informatie- en gegevensbeheer
22
Facilitaire voorzieningen, beheer en onderhoud vastgoed & accommodaties
22
Ontwikkeling van organisatie & collega’s
16,5
gegevensbeheer Vastgoed, Accommodaties en facilitair HR en juridische zaken Tabel 30
70
Organisatiestructuur Maashorst
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Bijlage 3: Evaluatieontwerp B3.1. Introductie In opdracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vindt de komende jaren een evaluatie plaats van het functioneren van de nieuwe gemeente Maashorst. Dit evaluatieontwerp beschrijft de opzet van deze evaluatie.
Aanleiding voor het evaluatieontwerp (en onderzoek)
Berenschot voert deze evaluatie als onafhankelijk onderzoeker
Op 1 januari 2022 zijn de gemeenten Landerd en Uden samen
voor de evaluatie wordt aangehouden. Dit evaluatieontwerp
gegaan tot de nieuwe gemeente Maashorst. In opdracht van de
is tot stand gekomen op basis van een documentstudie
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vindt
en gesprekken met betrokkenen vanuit het ministerie, de
de komende jaren een evaluatie plaats naar het functioneren
provincie en de gemeente zelf, waaronder een afvaardiging van
van de nieuwe gemeente. Bij de behandeling van de wet voor de
inwonersplatforms en een bijeenkomst met raadsleden.
uit. In dit document beschrijven wij het evaluatieontwerp dat
herindeling van de gemeente Maashorst in de Tweede Kamer was bijzondere aandacht voor het draagvlak in de kernen Schaijk en Reek en is de herindelingswet aangevuld met artikel
Onderzoeksfasering
9, waarin is opgenomen dat de minister aan de beide Kamers
De evaluatie vindt plaats tussen april 2022 en september
moet rapporteren hoe de nieuwe gemeente functioneert
2024 en bestaat uit drie fases. In 2022 stellen we een
waarbij zij in het bijzonder aandacht besteedt aan de positie
evaluatieontwerp (fase 1) op en voeren we een nulmeting
van de beide kernen. Deze evaluatie is daarbij uitdrukkelijk niet
(fase 2) uit. In 2024 wordt vervolgens de daadwerkelijke
bedoeld als een ‘nieuw herindelingsonderzoek’, maar brengt de
evaluatie uitgevoerd (fase 3). Onderstaand volgt een
ontwikkeling van de gehele gemeente Maashorst in beeld.
uitgebreidere beschrijving van de drie onderzoeksfasen:
Aanvulling herindelingswet - Artikel 9
y
1. Bij deze herindeling is vastgesteld dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, in overleg met de besturen van de nieuwe gemeente Maashorst en de provincie Noord-Brabant, binnen drie jaar na de datum van herindeling een verslag aan de Staten-Generaal zendt over het functioneren van de nieuwe gemeente Maashorst. 2. In het verslag wordt in het bijzonder aandacht besteed aan: a. de positie van de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die niet tot de nieuwe gemeente behoren; b. de wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke indeling, als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de Wet algemene regels herindeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen.
71
Fase 1: Evaluatieontwerp (2022, april t/m juni) De eerste fase van het onderzoek is gebruikt om het voorliggende evaluatieontwerp op te stellen. In dit evaluatieontwerp beschrijven we de aanleiding en scope van het onderzoek, het evaluatiekader en de onderzoeksactiviteiten die behoren tot het onderzoek.
y
Fase 2: Nulmeting (2022, juli t/m oktober) De tweede fase van het onderzoek behelst de zogeheten nulmeting. Dit is een eerste ‘meting’, op basis waarvan in 2024 de voortgang/ontwikkeling van de gemeente Maashorst in beeld kan worden gebracht. In de nulmeting brengen we hiervoor de uitgangspositie – de ambities en opgaven – van Maashorst in beeld en de wijze waarop de nieuwe gemeente deze ambities en opgaven wil aangaan.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
y
Fase 3: Evaluatie (2024, april t/m september) In het jaar 2024 vindt de daadwerkelijke evaluatie plaats. We evalueren dan de ontwikkeling die de gemeente Maashorst heeft doorgemaakt ten opzichte van de uitgangssituatie en de resultaten die daarbij zijn gerealiseerd.
Voorbereiding eerste fase
April
2022
Mei
Fase 1: Evaluatieontwerp
Resultaat: Rapportage met evaluatieontwerp
Juli
Voorbereiding tweede fase Bestudering documentatie en raadsbijeenkomst
September
Fase 2: Nulmeting
Oktober
2024
Juli
Raadsbijeenkomst
Voorbereiding derde fase Bestudering documentatie en raadsbijeenkomst
Mei Juni
Interviews, focusgroepen en bijeenkomsten
Resultaat: Rapportage nulmeting
April
Fase 3: Evaluatie
Augustus September
72
Raadsbijeenkomst
Juni
Augustus
Figuur 12
Verkennende gesprekken en documentstudie
Presentatie onderzoekstappen
Interviews, focusgroepen en bijeenkomsten, representatieve enquete onder inwoners en analyse omvang en kosten ambtelijke organisatie Raadsbijeenkomst Resultaat: Rapportage eva/latie Maashorst
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
B3.2. Resultaat, scope en onderzoeksvragen evaluatie In dit hoofdstuk staan resultaat, scope en de onderzoeksvragen van de evaluatie beschreven.
Het resultaat van de evaluatie
Scope van de evaluatie
Het resultaat van de evaluatie bestaat uit drie delen:
De evaluatie van Maashorst wordt ingegeven door artikel 9 van de herindelingswet. Het artikel vraagt om een verslag over
Het evaluatieontwerp is het voorliggende stuk. Het ontwerp
het functioneren van de gemeente (artikel 9.1), met daarin
geeft een overzicht van de scope en onderzoeksvragen, het
aandacht voor de positie van de kernen in relatie tot de andere
evaluatiekader en de methodes om de vragen te beantwoorden.
delen van de gemeente, en de maatschappelijke samenhang met
Het ontwerp geeft richting, duidelijkheid en transparantie over
omliggende kernen die niet tot de gemeente behoren (artikel
het de te voeren evaluatie.
9.2a) en de wenselijkheid van wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss
Het rapport met de resultaten van de 0-meting wordt
te voegen (artikel 9.2b). De evaluatie is hierbij gericht op de
opgeleverd in een handzaam verslag waarin de richting en
ontwikkeling van de gehele gemeente Maashorst. In de volgende
inrichting van de gemeente Maashorst op basis van het
paragrafen gaan wij volgordelijk in op de genoemde onderdelen.
evaluatiekader helder worden belicht. De 0-meting kan tevens worden gezien als een toetsing
Het functioneren van de gemeente
van de vraag of de inrichting (hoe wil je het gaan doen)
Het functioneren van de gemeente Maashorst onderzoeken we
aansluit bij de richting (welke kant wil je op). Daarmee is de
door te kijken naar of en hoe de gemeente Maashorst publieke
0-meting vergelijkbaar met een bestuurskrachtmeting aan de
waarde realiseert voor inwoners, ondernemers, organisaties
voorkant van de evaluatieperiode en biedt het onderzoek met
en verenigingen. Dat doet een gemeente door, samen met
zijn analyses ook aanknopingspunten voor de gemeente om
stakeholders, te bepalen welke maatschappelijke doelen moeten
aandachtspunten en ideeën op te pakken en het (beoogde)
worden verwezenlijkt en welke resultaten daarvoor nodig zijn (=
handelen daarop aan te passen.
publieke waardepropositie).30 Hiertoe kijken we naar de doelen van de herindeling en de wijze waarop die worden behaald
Het onderzoek draait uiteindelijk om de evaluatie zelf. De
(gerelateerd aan de vraag of en hoe de gemeente publieke
rapportage is in de eerste plaats bedoeld voor de minister van
waarde realiseert). We onderzoeken daarbij dus ook hoe de
BZK om aan haar wettelijke verplichting te voldoen om aan
gemeente als organisatie functioneert en leert. Om die doelen
het parlement te rapporteren over het functioneren van de
en resultaten te realiseren is een krachtige organisatie nodig.
gemeente Maashorst. Op basis van het onderzoek en langs de
Daarbij draait het niet alleen om de lokale kracht maar ook
lijnen van het evaluatiekader worden daarover in het rapport
de samenwerking met andere overheden en maatschappelijke
uitspraken gedaan. Het is verder aan het parlement wat het doet
partners, zowel binnengemeentelijk (bijvoorbeeld en met name
met de rapportage van de minister.
richting de kernen) als regionaal. Legitimiteit (draagvlak) voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe) is
Het onderzoek zal daarnaast worden gepresenteerd aan
tot slot bepalend voor het succes. Een balans tussen publieke
betrokkenen binnen de gemeente Maashorst. Het is aan de
waarde, organisatie en legitimiteit is cruciaal om op effectieve
gemeente zelf wat zij met (de uitkomsten van) het onderzoek
wijze tot publieke waarde te komen.31
doet. Het is denkbaar dat de gemeente de opbrengsten van de evaluatie ter harte neemt om daar besluiten over te nemen; dit is echter geen verplichting. Het is aan de gemeente zelf om dat te beoordelen. Dat geldt ook voor de vraag of de evaluatie aanleiding geeft om al dan niet tot een nieuwe (her)indeling over te gaan.
73
30 31
Bij de gemeente Maashorst gaat het bijvoorbeeld om het realiseren van de ambities in de toekomstvisie zoals een aantrekkelijke plek om te zijn, en wonen, werken en recreëren in het buitengebied. Hiermee volgen we het publieke-waardemodel van Harvard-hoogleraar bestuurskunde Mark Moore.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Aandacht voor de positie van de kernen
Onderzoeksvragen
Het onderzoek heeft bijzondere aandacht voor de positie
De onderzoeksvragen die in deze evaluatie centraal staan luiden
van de kernen in Maashorst in relatie tot de andere delen
als volgt:
van de gemeente, en de maatschappelijke samenhang met
2. Hoe functioneert de gemeente Maashorst? 1. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke
omliggende kernen die niet tot de gemeente behoren. Om deze
waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en
reden differentiëren we bij de verschillende onderzoeksvragen naar verschillende schaalniveaus (gemeentelijke schaal,
verenigingen? 2. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces om
binnengemeentelijke schaal (kernen) en regionale schaal). Daarnaast hebben we in de evaluatie aandacht voor de
te komen tot deze maatschappelijke doelen? 3. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de
bestuurlijke, economische én maatschappelijke verbinding in de regio.
Wenselijkheid van wijziging van de gemeentelijke indeling Schaijk en Reek
publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)? 3. Welke positie33 hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en
Een ander bijzonder aandachtspunt in de evaluatie betreft de
Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en wat
wenselijkheid om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente
is de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen
Oss te voegen. Wij werken wenselijkheid als volgt uit:
die niet tot de nieuwe gemeente behoren?
y
Een ‘objectieve’ wenselijkheid, waarbij het gaat om de effectiviteit van de nieuwe gemeente. Hierbij wordt
4. In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke
onderzocht welke concrete publieke waarde Maashorst
indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss
levert aan de inwoners in Schaijk en Reek, maar ook aan
te voegen wenselijk (op basis van het functioneren van de
de gehele gemeente en de regio. Ook de implicaties van een
gemeente Maashorst)?
mogelijke ontvlechting van de gemeente worden hierbij in beeld gebracht.32
Deze onderzoeksvragen worden verder uitgewerkt in het evaluatiekader (hoofdstuk 3).
y
Een ‘subjectieve’ wenselijkheid, waarbij het gaat om het draagvlak voor het functioneren van de gemeente. Dit wordt bepaald door inwoners op het niveau van de kernen van de gemeente (waaronder Schaijk en Reek) en de gemeente als geheel. Ook wordt draagvlak onder maatschappelijke en bestuurlijke stakeholders (buurgemeenten, regio, provincie) daarin meegenomen.
y
Een ‘formele’ wenselijkheid is de te maken afweging in het algemeen belang van de gehele gemeente door college en raad. Zij maken op basis van de uitkomst van de evaluatie keuzes over het vervolg.
33 32
74
Ook de implicaties van ontvlechting (kosten, proces, overig) worden meegenomen in het bepalen van de objectieve wenselijkheid; die staan aan de ‘min-kant’ van de publieke waarde.
Om de positie van de kernen in beeld te brengen kijken we naar de bestuurlijke, maatschappelijke en economische verbindingen tussen kernen, gemeenten en de regio (ecosysteem). Daarbij richten we ons ook op welke acties de gemeente toepast om de kernen te betrekken, hoe dat is georganiseerd en het draagvlak hiervoor binnen de gemeente.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
B3.3. Het evaluatiekader Dit hoofdstuk operationaliseert de onderzoeksvragen tot een evaluatiekader met daarin de vragen die we gaan beantwoorden.
Het evaluatiekader
De vraag over de wenselijkheid van de gemeentelijke indeling
In een evaluatiekader operationaliseren we de
om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen
onderzoeksvragen. Dit verduidelijkt welke onderliggende
bepalen we op basis van een overkoepelende analyse van het
onderwerpen en vragen bij de beantwoording van de gestelde
functioneren van de gemeente zoals volgt uit het evaluatiekader.
onderzoeksvragen worden betrokken.
Daarbij staan de gerealiseerde publieke waarde (objectief) en het draagvlak voor het functioneren van de gemeente
Tijdens de nulmeting in 2022 richten we ons op de ambities en
(subjectief) centraal (zie ook voorgaande hoofdstuk over het
de uitgangspositie van de nieuwe gemeente. Daarbij spelen ook
begrip wenselijkheid).
de doelen van de herindeling een belangrijke rol. Waar staat de gemeente, en waar wil zij naar toe? Dat is de richting van de gemeente. Daarnaast onderzoeken we in de 0-meting ook hoe de organisatie is opgebouwd en wat de beoogde werking is; de inrichting. Tijdens de evaluatie in 2024 wordt vervolgens gekeken naar de verrichtingen van de gemeente Maashorst. In deze fase richten we ons op de mate waarin er voortgang is geboekt op de ambities, opgaven en hoe de organisatie
Problematiek Maashorst
daaraan bijdraagt (verrichting). Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met de dynamische context en het feit dat het een
Frictieproblematiek
evaluatie betreft die relatief kort na de totstandkoming van de gemeente plaatsvindt.
Uitdaging van alle gemeenten
Het functioneren van Maashorst delen we op in drie categorieën: het realiseren van publieke waarde; het organiseren hiervan en het draagvlak hiervoor (zie meest linker kolom). Deze categorieën bestrijken samen het functioneren van de gemeente als geheel.
Figuur 13
Soorten problematiek
Binnen de categorieën besteden we nadrukkelijk aandacht
Bij het beantwoorden van de vragen in het evaluatiekader
aan de positie van de kernen en de wenselijkheid van het
houden we ook rekening met het feit dat het een vroege
voegen van de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss. De
evaluatie betreft. Dat betekent dat de problematieken goed
positie van de kernen in de gemeente en de maatschappelijke
uit elkaar moeten worden gehouden. Iedere gemeente heeft
samenhang van de gemeente beantwoorden we door in
uitdagingen en aandachtspunten. Daarboven zal Maashorst in
de diverse onderdelen specifiek te differentiëren naar
de eerste jaren na de herindeling nog kampen met problematiek
gemeentelijk-, kernen- en regionaal niveau. Daarbij gebruiken
die uit de fusie voortkomt. Ten derde is het denkbaar dat
we voor wat betreft de kernen het begrip maatschappelijk
er specifieke vraagstukken in Maashorst spelen die uit de
ecosysteem (ook wel daily urban system genoemd), dat we zien
evaluatievragen naar boven komen.
als de samenhangende patronen van interactie tussen inwoners, hun verenigingen en andere organisaties.
In de beantwoording van de vragen van het kader onderscheiden we waar nodig de gelaagdheid van de specifieke problematiek van Maashorst, de frictieproblematiek en de uitdagingen die alle gemeente zien. Deze lagen spelen
75
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
afzonderlijk en in samenhang een rol in de te evalueren periode. Om goed zicht te krijgen op de ontwikkeling hebben we specifiek aandacht voor het lerend vermogen van de gemeente om te beoordelen of de specifieke problematiek van Maashorst en de frictieperikelen (duurzaam) kunnen
Legitimiteit
Organisatie
Publieke waarde
worden overwonnen.
Tabel 31
34 35 36 37
38 39
76
Richting
Inrichting
Verrichting
Welke maatschappelijke opgaven en ambities
Hoe denkt Maashorst aan de
Hoe is/wordt aan de maatschappelijke
zijn of worden geïdentificeerd (doelen) (korte/
maatschappelijke opgaven en ambities te
opgaven en ambities voldaan (resultaten)?36
lange termijn)? Hoe scoort Maashorst nu op
voldoen (activiteiten)? En in welke mate is
Wat is de actuele score op de kenmerken
de kenmerken daarvan?
hierbij sprake van samenhang?
daarvan?
Wat is de visie op dienstverlening37? Hoe
Welke indicatoren worden verbonden aan de
Hoe wordt gescoord op de indicatoren van
scoort Maashorst hier nu op?
dienstverlening?
dienstverlening?
Wat zijn de belangrijkste spelers en
Hoe wil Maashorst aansluiten bij de (wensen
Hoe is aangesloten bij de (wensen van)
behoeften in de maatschappelijke en
van) de maatschappelijke en economische
de maatschappelijke en economische
economische ecosystemen?
ecosystemen?
ecosystemen?
Welke bestuursvisie39 willen college en raad
Hoe willen college en raad de gemeente
Hoe besturen college en raad de gemeente
van Maashorst uitdragen en naleven?
besturen met bv besluitvorming, strategisch
met bv besluitvorming, strategisch vermogen,
vermogen, samenspel, bestuurscultuur?
samenspel, bestuurscultuur?
Welke organisatievisie heeft Maashorst? Wat
Hoe is en wordt de organisatie opgebouwd?
Hoe functioneert de organisatie in
is de visie op organisatieontwikkeling?
Hoe is de (beoogde) kwantiteit, kwaliteit en
kwantiteit (formatie, verloop etc), kwaliteit
cultuur & leiderschap? Wat is de (beoogde)
(professionaliteit, strategisch vermogen,
sturing en werking? Hoe moet de organisatie
beleid etc), cultuur & leiderschap, slagkracht
zich ontwikkelen?
en organisatieontwikkeling?
Hoe wil Maashorst de opgaven en organisatie
Wat is de financiële (uitgangs)positie van
Hoe is de financiële positie van Maashorst?
bekostigen? Wat wordt het financieel beleid?
de nieuwe gemeente? In termen van de