Bijlage 4 - Eindrapport Nulmeting gemeente Maashorst
Tekst van het document
In termen van de (verplichte) indicatoren, bv
(verplichte) indicatoren, bv reserves, lasten?
reserves, lasten?
Wat is de visie op kernenbeleid?
Hoe wil Maashorst uitvoering geven aan het
Hoe geeft Maashorst uitvoering aan het
Wat is de visie op Maashorst in relatie tot de
kernenbeleid; wat zijn beoogde resultaten?
kernenbeleid, en wat zijn de resultaten? Idem
regio?
Idem op de relatie tot de regio?
op regionaal niveau?
Hoe wil de gemeente het draagvlak bij
Hoe denken inwoners, ondernemers,
Hoe denken inwoners, ondernemers,
inwoners, ondernemers, verenigingen etc.
verenigingen etc. op gemeenteniveau over
verenigingen etc. op gemeenteniveau over
over de gemeente bevorderen en versterken?
het wat (ambities van de gemeente) en het
het wat (presteren van de gemeente) en het
(bv Maashorstagenda)
hoe?
hoe?
Hoe denken college en raad van Maashorst
Hoe is het huidige draaglak in bestuur en
Hoe is het actuele draagvlak in bestuur en
over (het vormgegeven van) de nabijheid en
organisatie over het wat (ambities van de
organisatie over het wat (presteren van de
responsiviteit van bestuur?
gemeente) en het hoe?
gemeente) en het hoe?
Hoe wil de gemeente het draagvlak in de
Hoe is het huidige draagvlak in de kernen
Hoe is het actuele draagvlak in de kernen
kernen voor de gemeente bevorderen en
over het wat (ambities rond de kernen) en het
over het wat (presteren in de kernen) en het
versterken? (m.n. Schaijk en Reek)
hoe (kernenbeleid)?
hoe (kernenbeleid)?
Hoe wil de gemeente het draagvlak in
Hoe is het huidige draaglak in de regio over
Hoe is het actuele draaglak in de regio over
de regio over de gemeente Maashorst
het wat (ambities van de gemeente) en het
het wat (presteren van de gemeente) en het
bevorderen en versterken?
hoe van Maashorst?
hoe van Maashorst?
34
38
35
Evaluatiekader
Op gemeentelijk-, kernen-, en regionaal niveau. Doelen kunnen bijvoorbeeld het opstellen van een Maashorstagenda zijn; evenals het verbeter van de dienstverlening of het betrekken van stakeholders bij beleidsvorming. Op gemeentelijk-, kernen-, en regionaal niveau. Denk bijvoorbeeld aan middels (kernen)beleid of uitvoeringsagenda’s. Op gemeentelijk-, kernen-, en regionaal niveau. Het gaat bij een dienstverleningsvisie om de kijk op het directe contact met inwoners en ondernemers; zaken als digitalisering, maatwerk, participatie, organisatie per kern. Ook kan de visie concrete doelstellingen bevatten, bijvoorbeeld in termen van output (bv opnametijden telefoon) en outcome (bv rapportcijfers inwoners). Hieronder verstaan we maatschappelijke partners, evenals de kernen (in het bijzonder Schaijk en Reek). Visie op eigen functioneren; intern, onderling en naar andere stakeholders zoals inwoners, organisaties en collega-besturen in de regio zoals buurgemeenten. Kan een visie zijn op de (gewenste) bestuurscultuur en omgangsvormen, visie op participatie en de kernendemocratie, regiovisie.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
B3.4. Onderzoeksactiviteiten In dit hoofdstuk beschrijven we de activiteiten die we tijdens de nulmeting en evaluatie uitvoeren om antwoord te geven op de gestelde onderzoeksvragen.
De nulmeting (2022) Het doel van de 0-meting is het in kaart brengen van de
termijn). In deze fase concretiseren we de doelen die beoogd zijn
uitgangssituatie van de gemeente Maashorst. Dit is noodzakelijk
met de herindeling. Vervolgens kijken we naar het inrichten
om in 2024 een uitspraak te kunnen doen over de ontwikkeling
in de gemeente. Hiervoor onderzoeken we hoe (met welke
van de gemeente. De uitgangspositie van de gemeente bepalen
activiteiten of welk proces) de gemeente de gestelde doelen wil
we door het richten en inrichten van de gemeente in beeld te
behalen en hoe ver de gemeente hier al mee is (in het geval van
brengen. Het richten van de gemeente gaat over het vaststellen
indicatoren waarvoor dit al te meten is).
welke doelen de gemeente stelt (zowel op korte als langere
Tijdens de nulmeting van het onderzoek concretiseren we de richting en inrichting van de gemeente, zoals geschetst in het evaluatiekader. Het herindelingsadvies geldt hiervoor als startpunt, als centrale visie op de nieuwe gemeente om de doelstellingen van de herindeling te behalen. Vanuit gesprekken en aanvullende documentatie scherpen we dit aan. De meerwaarde van de herindeling is volgens de gemeente: a. Publieke kracht: met onderstaande krachten is de nieuwe gemeente toekomstbestendig en bestuurskrachtig genoeg ook voor de nieuwe, maatschappelijke opgaven; b. Participatiekracht: identiteitsbehoud van kernen en wijken als expliciet beleid, stimuleert de bereidheid van de betrokkenen tot participatie bij beleidsontwikkelingen; c.
Samenwerkingskracht: als sterkere gemeente in regioverhoudingen ontstaat meer regio-invloed, de nieuwe gemeente is daarmee in staat om effectiever en hoogwaardiger samen te werken;
d. Ontwikkelkracht: de maatschappelijke opgaven worden met de bestuurskracht en personeelskracht passend strategisch, tactisch en uitvoerend vertaald; e. Bestuurlijke kracht: naast vereenvoudiging van de bestuurlijke sturing worden de krachten voor het aanpakken van de maatschappelijke vraagstukken gebundeld; f.
Handelingskracht: een gemeente van ongeveer 57.000 inwoners kan nu met voldoende gekwalificeerd personeel de meeste werkzaamheden zelfstandig aan;
g. Handhavingskracht: een grotere gemeente is door de schaalsprong beter in staat om als toezichthouder op te treden; h. Financiële kracht: over, van, voor financiële middelen bestaan meer zekerheden om de steeds weer nieuwe maatschappelijke uitdagingen voldoende financieel te dekken; i.
Organisatiekracht: bundeling van krachten bij de dienstverlening aan de inwoners, instellingen en bedrijven voor het toegangsloket tot de overheid;
j.
Operationele kracht met de publieke waarden van participatie en gelijkheid zijn de activiteiten voor de uitvoering of aanpassing van beleid voorspelbaar en helder;
k. Personeelskracht: de robuuste ambtelijke organisatie maakt de gemeente een aantrekkelijke werkgever voor de aantrekking en behoud van professioneel personeel
77
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Onderzoeksactiviteiten tijdens de nulmeting (2022) Een herindeling is geen doel op zich, zoals ook het herindelingsadvies beschrijft. Dit is een middel om een toekomstbestendige gemeente te vormen die haar taken beter kan uitvoeren, die nieuwe opgaven kan oppakken en die meerwaarde biedt voor haar samenleving en grondgebied. Om in beeld te brengen hoe de gemeente dit beoogt en hoe het hiermee staat (waar mogelijk) voeren we de onderstaande onderzoeksactiviteiten uit. Onderzoeksactiviteiten
Toelichting
De 0-meting loopt van juni tot en met oktober 2022. a. Afstemming met
Tijdens de nulmeting wordt doorlopend afgestemd met het ministerie van BZK als opdrachtgever. Er worden twee
de opdrachtgever,
bijeenkomsten met de ambtelijke klankbordgroep van het onderzoek georganiseerd (halverwege en tegen het eind
klankbordgroep en
van deze fase) en het eindproduct wordt besproken in een overleg van de bestuurlijke klankbordgroep.
bestuurders b. Bestudering documentatie
We bestuderen relevante documentatie in het kader van het onderzoek. In bijlage 1 geven we een eerste schets van deze documenten.
c. Interviews, focusgroepen
We halen in deze fase beelden van betrokkenen op in interviews, ambtelijke focusgroepen en bredere bijeenkomsten:
en bijeenkomsten over
y Interviews (8) vinden plaats met het college Maashorst, management van de ambtelijke organisatie, de ondernemingsraad, colleges van buurtgemeenten (3) en de ambtelijk betrokkene(n) bij provincie Noord-Brabant.
uitgangssituatie
Hieronder valt ook een groepsinterview met een afvaardiging van inwoners uit Maashorst40. Bij de buurgemeenten identificeren we welke collegeleden bestuurlijke rollen in regionaal verband vervullen, en vragen we hen in de interviews ook (naast hun positie als bestuurder van een buurgemeente) nadrukkelijk en expliciet vanuit die rol te reflecteren op de verwachtingen omtrent Maashorst. y Focusgroepen (4) worden georganiseerd met medewerkers van de ambtelijke organisatie van Maashorst. Deze focusgroepen gaan in op de volgende thema’s: sociaal, fysiek, bedrijfsvoering, organisatieontwikkeling. y Groepsgesprekken (3-5) met een afvaardiging van maatschappelijke organisaties en economische partijen41. Hierbij sluiten we zoveel als mogelijk aan bij bestaande overlegstructuren. Bij de start van de nulmeting-fase stellen wij een lijst op met een voorstel voor respondenten/organisaties voor deze fase. Deze lijst stemmen we af met de gemeente Maashorst. We houden ruimte om tijdens het proces nog enkele aanvullende partijen te selecteren om te spreken. Voor de focusgroepen geldt dat we de gemeente vragen een selectie van (relevante) medewerkers te maken. Voor de gesprekken met maatschappelijke organisaties en economische partijen sluiten we zoveel als mogelijk aan bij bestaande overlegstructuren – ook hierover gaan we in overleg met de gemeente. d. Raadplegen inwoners
Om de bestaande ambities en wensen van inwoners in kaart te brengen, gebruikt Berenschot de informatie uit het unieke participatieproces dat is georganiseerd ten behoeve van het herindelingsontwerp door beide oorspronkelijke gemeenten. In deze eerste fase vindt (nog) geen enquête plaats omdat deze 0-meting snel komt na dit participatieproces. De input uit dit participatieproces wordt met name gebruikt om de ambities, opgaven, uitdagingen, verwachtingen over de gemeente Maashorst in beeld te brengen.
e. Raadsconferenties (2x)
In een raadsconferentie wordt gesproken over de uitgangssituatie van de gemeente (ambities en opgaven); in een tweede raadsconferentie wordt de nulmeting gepresenteerd en besproken.
Resultaat van nulmeting: De uitkomsten worden vastgelegd in een conceptrapportage. Deze wordt besproken met de ambtelijke klankbordgroep en vervolgens vastgesteld. De conceptrapportage beschrijft de uitgangssituatie van de gemeente in termen van publieke waarde, organisatie en legitimiteit. Tabel 32
40 41
78
Onderzoeksactiviteiten nulmeting (2022)
We spreken met (vertegenwoordigers van) de gebiedsplatforms en dorpsraden van Maashorst; aangevuld met overige dorpsinitiatieven. Deze groep is ook in de evaluatieontwerpfase gesproken. Denk aan: lokale zorgcoöperatie(s), sportverenigingen (bv. korfbal- en voetbalclub), carnavalsvereniging; buurtschappen; maar ook wmo-raad/participatieraad, zorgaanbieders, overige verenigingen, onderwijsinstellingen, ondernemingsvereniging (ondernemend Maashorst), etc.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
De evaluatie (2024)
kaart voor de gemeente Maashorst voor de ambities en opgaven,
Het doel van de evaluatie is om te voldoen aan artikel 9 van
voor het bestuur van de gemeente en voor de organisatie. Het
de herindelingswet. Waar de 0-meting met name inging op
draagvlak betreft de gemeente (en kernen) zelf, vanuit de regio/
het richten en inrichten, ligt de nadruk hier op het bepalen
maatschappelijke partijen en vanuit andere stakeholders.
van het verrichten door de gemeente Maashorst. Bij publieke waarde brengen we in kaart hoe de gemeente ervoor staat en regio zijn en worden gerealiseerd. Daarbij maken we gebruik
Onderzoeksactiviteiten tijdens de evaluatie (2024)
van de specifieke meetbare doelen die in de 0-meting zijn
Verschillende onderzoeksactiviteiten bieden tezamen een
geïdentificeerd. Bij organisatie toetsen we hoe de organisatie
antwoord op de onderzoeksvragen die aan de basis staan van
hieraan bijdraagt en hoe zij ervoor staat op de diverse
deze evaluatie. In onderstaande tabel geven we aan welke
indicatoren. Bij draagvlak brengen we het actuele draagvlak in
onderzoeksactiviteiten we uitvoeren tijdens de evaluatie.
in hoeverre de ambities en opgaven van gemeente, kernen en
Onderzoeksactiviteiten
Toelichting
De evaluatie loopt van april t/m september 2024. a. Afstemming met
Tijdens de evaluatie wordt opnieuw doorlopend afgestemd met het ministerie van BZK als opdrachtgever. Er worden
de opdrachtgever,
vier bijeenkomsten met de ambtelijke klankbordgroep van het onderzoek georganiseerd (bij start, halverwege (2) en
klankbordgroep en
tegen het eind van deze fase) en het eindproduct wordt besproken in een overleg van de bestuurlijke klankbordgroep.
bestuurders b. Bestudering
Er wordt opnieuw relevante documentatie bestudeerd.
documentatie c. Interviews, focusgroepen en bijeenkomsten over
Voor de gesprekken zijn de gesprekspartners dezelfde als tijdens de nulmeting; in deze fase gaan we vanzelfsprekend in op de verrichtingen van de gemeente Maashorst in de evaluatieperiode.
uitgangssituatie d. Raadplegen inwoners en
Raadpleging inwoners | In deze fase worden inwoners rechtstreeks geconsulteerd via een representatieve enquête
benchmark organisatie
onder inwoners, op basis van een aselecte steekproef uit het bevolkingsregister. We vragen naar de mate waarin de gemeente voor de inwoners de gewenste publieke waarde weet te organiseren en hoe de organisatie daarvan wordt gewaardeerd. y Hiermee komen we tegemoet aan de wens om inwoners tijdens de evaluatie (minstens) door middel van een enquête rechtstreeks te raadplegen over het functioneren van de gemeente; zoals uitgesproken in de bijeenkomst met afgevaardigden van inwoners- en burgerinitiatieven tijdens de evaluatieontwerpfase. De enquête heeft niet het karakter van een referendum met als enige vraag ‘voor’ of ‘tegen’ de gemeente, maar gaat diep in op de wensen van de inwoners en de mate waarin daaraan tegemoet wordt gekomen. De enquête richt zich dus in het verlengde van de onderzoekvraag op het functioneren van de gemeente en het draagvlak ervoor. y Deze enquête wordt onder onze regie uitgevoerd door onze partner I&O Research. Het gaat om een online meting onder een aselecte groep van 3.000 inwoners die daarvoor expliciet worden uitgenodigd via een brief vanuit de gemeente. Deze omvang is groot genoeg om de resultaten te kunnen differentiëren naar kern, leeftijd en dergelijke. Daarnaast wordt aan alle inwoners van de gemeente de gelegenheid geboden om via een open ingang aan de enquête mee te doen.
De resultaten van de aselecte steekproef en de ‘open inschrijving’ op de enquête worden in de analyse apart gepresenteerd. Hiermee voorkomen we dat een oververtegenwoordiging van specifieke groepen de representativiteit van resultaten en daarmee de uitkomsten vertroebelt. Benchmark organisatie | Daarnaast voeren wij in de organisatie een benchmark uit. Met een benchmark krijgen we inzicht in de apparaatskosten en formatie van de gemeente in objectieve vergelijking met andere, vergelijkbare gemeenten. Berenschot heeft de grootste benchmarkdatabase en daarmee de best gevalideerde gemeentebenchmark van Nederland. Analyse ontvlechtingskosten | Onderdeel van de analyse is het belichten van de mogelijke kosten die het voegen van Schaijk en Reek naar Oss met zich meebrengt. Mede op basis van de benchmark maken we een analyse van de organisatorische, personele en financiële consequenties van ontvlechting van een deel van de gemeente, mochten Schaijk en Reek overgaan naar Oss.
e. Raadsconferenties (2x)
In een eerste raadsconferentie wordt informatie over het verrichten van de gemeente opgehaald; in een tweede raadsconferentie worden alle verzamelde beelden teruggegeven en besproken.
Resultaat van evaluatie: De uitkomsten worden vastgelegd in een conceptrapportage. Na bespreking met de ambtelijke klankbordgroep stellen we deze rapportage definitief vast. Waar gewenst lichten we onze analyses en conclusies ook afzonderlijk toe aan vertegenwoordigers van de gemeente, provincie, en BZK. Tabel 33
79
Onderzoeksactiviteiten evaluatie (2024)
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Rol Berenschot en aandacht voor verslaglegging en communicatie Het voorliggende evaluatieontwerp is opgesteld na inventarisering van contextuele aandachtspunten en behoeften onder bestuurders en (een afvaardiging van) inwoners. Wij zien graag dat de opzet van de evaluatie (zoveel mogelijk) draagvlak kent, aangezien dat dan vervolgens hopelijk ook geldt voor de onderzoeksactiviteiten en de conclusies die hieruit volgen. Hierbij dient opgemerkt te worden dat Berenschot in dit onderzoek te werk gaat als onafhankelijk onderzoeker. Vanuit onze ervaring en expertise hebben wij, na inventarisatie van aandachtspunten en ideeën, dit ontwerp opgesteld. Wij denken met dit ontwerp goed recht te kunnen doen aan de vragen gesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – en rekening te houden met de lokale context. Tijdens het onderzoek wordt ervoor gezorgd dat de activiteiten en contacten worden bijgehouden in een logboek, zoals dat ook gebeurt bij het maken van een herindelingsontwerp omtrent het genereren en meten van draagvlak. Daarmee zijn de activiteiten en opbrengsten gedurende het onderzoek en nadien navolgbaar. Ook zijn de (tussen)resultaten hiermee overdraagbaar tussen onderzoekers en andere betrokkenen binnen het onderzoek in de looptijd van het onderzoek.
Gezien de aandacht voor de herindeling, vanuit betrokken inwoners en lokale (en later nationale) politici, is het belangrijk ook helder over deze evaluatie te communiceren. Dit doen wij in de eerste plaats door met dit evaluatieontwerp duidelijk te maken wat we wanneer gaan doen. En wat deze evaluatie wel, en niet, beschrijft. Binnen het onderzoek communiceren de onderzoekers zelf met betrokkenen in de vorm van uitnodigingen, gespreksmemo’s en dergelijke. De gemeente levert de contactgegevens aan. Daarnaast is communicatie over dit onderzoek gedurende de onderzoeksperiode een aandachtspunt. De gemeente Maashorst is zelf verantwoordelijk voor communicatie over het onderzoek met inwoners, de eigen medewerkers en andere betrokkenen. Wij zullen hier zeker over afstemmen met de gemeente, wanneer dit gewenst is, en (concept-)teksten aanleveren ten behoeve van deze externe communicatie.
80
‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’ Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al meer dan tachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.
Berenschot Groep B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht Postbus 8039, 3503 RA Utrecht 030 2 916 916 www.berenschot.nl