Bijlage 4 - Eindrapport Nulmeting gemeente Maashorst
Tekst van het document
Banen Industrie [%]
21,3%
21,4%
16%
wandeling naar de winkel duurt in Maashorst relatief even lang
Banen Zakelijke
23,7%
28,1%
31,3%
als in de rest van het land.
dienstverlening [%] Tabel 7
Soort Afstand tot ziekenhuis
Maashorst
Noord-Brabant
Nederland
4,5
5
4,6
Het gemiddelde inkomen van een Maashorstenaar is exact gelijk aan het Brabantse gemiddelde (42.200 euro), en daarmee
(incl. buitenpolikliniek) [km]
net iets hoger dan het nationale gemiddelde van 40.000 euro
Afstand tot
0,9
0,8
0,8
overige dagelijkse Afstand tot
1
1
1
provinciale gemiddelde. De werkloosheid is (met 3,3%) lager dan het nationale gemiddelde (3,8%).
huisartsenpraktijk [km] Afstand tot school
per jaar. De arbeidsparticipatie15 was in 2020 in Maashorst ongeveer even hoog (rond de 70%) als het nationale en
levensmiddelen [km]
3
2,4
2,3
voortgezet onderwijs totaal [km] (2017) Tabel 6
Sector in Maashorst
Afstand tot diverse voorzieningen (2020)
2.2.5 Onderwijs Maashorst kende in 2020 (het meest recente jaar waarover cijfers beschikbaar zijn) in vergelijking met het nationale gemiddelde relatief weinig leerlingen in het wetenschappelijk
2.2.4 Economie en toerisme
onderwijs, en relatief veel leerlingen die een VMBO- of
De werkgelegenheid (het aantal banen per 1.000 inwoners van
praktische opleiding volgen. Het aandeel jongeren dat risico
15-74 jaar) ligt relatief hoog in Maashorst (751,3) vergeleken
loopt op een aanzienlijke onderwijsachterstand ligt iets lager
met het nationale (685,7) en provinciale (696,3) gemiddelde.
(12%, 2020) dan in de provincie (15%) en in het hele land
De werkgelegenheid in Maashorst groeit daarnaast met een
(13%), en neemt de afgelopen jaren langzaam af; een positieve
hoger gemiddeld tempo dan in de provincie en het hele land.
ontwikkeling.
Maashorst heeft relatief veel banen in de industriële sector, en minder in de zakelijke dienstverlening. Deze verhoudingen
2.2.6 Sociaal domein
komen redelijk overheen met de verhoudingen in geheel
Met betrekking tot het sociaal domein zien we de positieve
Noord-Brabant (zie tabel, met groene arcering voor een hoger
ontwikkeling dat er elk jaar minder Maashorstenaren
gemiddelde, en oranje arcering voor een lager gemiddelde
afhankelijk zijn van zorgvoorzieningen (2020). De
t.o.v. NL).
afhankelijkheid van zorgvoorzieningen (binnen het sociaal
15
22
Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
domein)16 ligt lager in Maashorst (97 per 1.000 inwoners,
aandeel ‘groen in de buurt’ (54,1%) ligt hoger dan in de rest
2021) dan in de rest van het land (117 per 1.000) (zie grafiek).
van Nederland (46,8%). Dit komt door de aanwezigheid van De Maashorst, het grootste aaneengesloten natuurgebied van Noord-Brabant.
200 150
2.2.8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
100 50
Huishoudens zijn in 2021 in Maashorst relatief groot (2,3) ten opzichte van het Nederlands (2,17) en Noord-Brabant (2,21).
0 2019 Maashorst Figuur 8
2020 Provincie Noord-Brabant
2021 Nederland
Cliënten met een voorziening in het sociaal domein (per 1.000 inwoners)
Het aantal jongeren dat in Maashorst gebruik maakt van jeugdzorgtrajecten ligt ongeveer gelijk aan de gemiddelden in het hele land en de provincie (rond de 11%, 2020). Ook de jeugdwerkloosheid past binnen deze trend.
2.2.7 Volksgezondheid, milieu en duurzaamheid Het is relatief beter gesteld met de gezondheid van de
Landerd
gemiddelde Maashorstenaar dan de rest van Nederland, en de
Uden
provincie. De meest recente cijfers hiervoor zijn overwegend beschikbaar tot 2020. Inwoners worden gemiddeld iets ouder (2019), en er wordt relatief weinig gerookt (2020). Wel leven in Maashorst gemiddeld evenveel inwoners met overgewicht als in de rest van het land (2020). Inwoners van Maashorst gaan gemiddeld relatief vaker naar de huisarts dan de gemiddelde Nederlander (2020). Dit
Figuur 9
Huishoudensgroei per gemeente, 2021 tot 2035
geldt overigens voor de gehele provincie Noord-Brabant. Er wordt relatief goed naar elkaar omgekeken in Maashorst; de eenzaamheid onder inwoners van Maashorst (40,4%, 2020)
Het aantal huishoudens in Nederland zal de komende decennia
ligt lager dan in de rest van het land (47%).
gestaag groeien, volgens prognoses van het CBS (zie figuur). Ditzelfde geldt voor Maashorst, met een stijging van 6,4% in
Wanneer we daarnaast kijken naar duurzaamheid valt op dat
het voormalige Landerd en 4,2% in het voormalige Uden tot
het aandeel hernieuwbare energie de afgelopen jaren (tot
2035. Tussen 2035 en 2050 wordt echter verwacht dat het
en met 2021) aanzienlijk is toegenomen. Dit ligt daarmee
aantal huishoudens in Maashorst iets (ca. 2%) zal afnemen
inmiddels rond het provinciale en nationale gemiddelde
(maar bij lange na niet genoeg om de groei van de voorgaande
(ongeveer 10%). De verduurzaming van woningen in
decennia te dempen). Verder kent de gemeente een lage
Maashorst heeft ook een groeispurt doorgemaakt: relatief
procentuele hoeveelheid alleenstaande huishoudens.
veel huizen kennen een geregistreerd energielabel A, B of C (rond de 76%), in vergelijking met het nationale gemiddelde
De vraagprijs van woningen in Maashorst ligt in 2021
(ca. 71%). Ook de luchtkwaliteit (blootstelling aan No2, of
rond het nationale en provinciale gemiddelde (ca. 460.000
stikstofdioxide) ligt gelijk aan het nationaal gemiddelde. Het
euro). Maashorst kent een relatief lage voorraad (sociale) huurwoningen (35,1%) in vergelijking met Nederland
16
23
Voorziening sociaal domein: gedoeld op specialistische ondersteuning die personen en huishoudens ontvangen in het kader Jeugdwet, Participatiewet of Wmo2015.
als geheel (42,7%) en de provincie (38,8%). Wanneer we inzoomen op het soort woningbouw, valt op dat Maashorst
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
relatief veel laagbouw kent in vergelijking met het nationaal
y
De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle
gemiddelde. Het procentuele aandeel meergezinswoningen
verstrekte leningen bleef bij beide gemeenten onder de
(flatgebouwen, appartementencomplexen) ligt ook lager dan
signaleringswaarde van 100%, wat impliceert dat beide
het provinciale gemiddelde (22,3% tegenover 25%). In 2021
gemeenten hiermee een beperkt risico lopen.
verhuisden in totaal 1853 personen uit Maashorst, terwijl 2080 personen naar de gemeente toe verhuisden.
y
Uit de jaarrekeningen van de afgelopen jaren bleek dat Landerd een lage schuldpositie heeft ten opzichte van de
De gemeentelijke woonlasten voor éénpersoons- en
eigen middelen. Bij de gemeente Uden was de schuldpositie
meerpersoonshuishoudens lagen in 2021 iets lager dan in de
in de afgelopen jaren wel hoger dan in Landerd, maar ook
rest van het land.
bij Uden was de schuldpositie gezond te noemen.
2.2.9 Financiële uitgangspositie van Maashorst
y
Wat betreft onderhoud kapitaalgoederen wordt opgemerkt
Naast de geschetste maatschappelijke kenmerken is ook de
dat de twee gemeenten in 2019 over actuele beheerplannen
financiële uitgangspositie van de gemeente Maashorst relevant,
beschikten voor wegen, riolering, gebouwen en openbare
om het functioneren van de gemeente te duiden. In deze
verlichting. Landerd had nog geen beheerplannen voor
paragraaf beschrijven we daarom uitkomsten uit de financiële
civieltechnische kunstwerken en openbaar groen. Uden had
herindelingsscan, de kengetallen met betrekking tot de
wel actuele beheerplannen voor onderhoud sportvelden,
financiële positie van de gemeente en de weerstandscapaciteit
civieltechnische kunstwerken en openbaar groen. De
en -ratio.
vastgestelde kwaliteitsniveaus van het onderhoud waren voldoende, waarbij kapitaalvernietiging en/of onveilige
Financiële herindelingsscan
situaties voorkomen werden. De twee gemeenten hadden
Op verzoek van de beide gemeenten is door de provincie Noord-
aangegeven dat het budget in overeenstemming was met het
Brabant een financiële herindelingsscan uitgevoerd. Deze
vastgestelde kwaliteitsniveau.
17
rapportage is in juni 2019 verschenen. De algemene conclusie van deze scan was:
y
Bij Uden was geen sprake van achterstallig onderhoud bij deze kapitaalgoederen. Bij Landerd deed zich wel
Aan de hand van deze herindelingsscan kan geconcludeerd
achterstallig onderhoud voor, namelijk bij wegen en
worden dat er sprake is van een gezonde uitgangssituatie
civieltechnische kunstwerken. Landerd was bezig het
voor de nieuw te vormen gemeente, die zal ontstaan uit de
achterstallig onderhoud te inventariseren en kwantificeren.
samenvoeging van de huidige gemeenten Landerd en Uden. y
Beide gemeenten beschikten over voldoende
Deze conclusie is met name gebaseerd op de volgende beelden
weerstandsvermogen om de risico’s in de grondexploitatie
ten aanzien van de financiële uitgangspositie:
te kunnen afdekken.
y
De begrotingen 2019 van de twee gemeenten voldoen aan het wettelijk criterium van structureel en reëel evenwicht.
y
De twee gemeenten namen in hoofdzaak aan dezelfde
Dit structurele evenwicht was er overigens nog niet in het
verbonden partijen deel. Dat betekent dat een groot deel
begrotingsjaar 2019 zelf, maar komt pas in de loop van de
van de risico’s van de verbonden partijen gedeeld werden.
meerjarenraming 2020-2022 tot stand. Kengetallen financiële positie y
De twee gemeenten hanteerden ieder een eigen methodiek
Om de financiële positie van gemeenten te kunnen beoordelen
van weerstandsvermogen en risicobeheersing. Het
wordt in de eerste plaats gebruik gemaakt van een aantal
weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een ratio.
kengetallen (ratio’s). De berekening van deze kengetallen
De ratio’s van de twee gemeenten voldeden aan de eigen
is voor iedere gemeente identiek. Om een indruk te krijgen
normen, zoals die door de raden waren vastgesteld.
van de score van Maashorst op deze kengetallen hebben wij een normering toegevoegd. Zie onderstaande tabel voor een
17
24
Het algemene doel van een herindelingsscan is het geven van een beeld van de financiële positie van een nieuw te vormen gemeente en inzicht te geven in de belangrijkste financiële effecten van de herindeling. Daarnaast wordt in een herindelingsscan een beeld gegeven van de financiële positie van de huidige gemeenten.
toelichting op de kengetallen en de normering.18 18
Voor meer informatie over de normering zie: https://financien.gemeentemaashorst. nl/2022/concept-begroting/programmas/10-bedrijfsvoering-en-inkomsten/treasury/.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Kengetallen f inanciële positie
Toelichting
Normering
Netto schuldquote (wel
De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de
en niet gecorrigeerd voor
gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Hiermee geeft het inzicht in
y Minder dan 90%: gezonde waarde y Tussen de 90% en 130%: verhoogd
doorgeleende gelden)
de mate waarin de organisatie in staat is om de rentelasten van de schulden te dragen. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote.
risico y Meer dan 130: gevarenzone
Om inzicht te geven in de mate waarin er sprake is van doorleende gelden (middelen die door de gemeente worden geleend en aan een andere partij worden uitgeleend) wordt gebruik gemaakt van de gecorrigeerde netto schuldquote. Solvabiliteit
De solvabiliteit laat zien in hoeverre de gemeente afhankelijk is van schuldeisers. Anders gezegd geeft de solvabiliteit inzicht in het
y Meer dan 50%: gezonde waarde y Tussen de 20% en 50%: verhoogd risico
vermogen van een organisatie om op korte termijn en lange termijn
y Minder dan 20%: gevarenzone
aan haar schulden/ verplichtingen te kunnen voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe beter een gemeente in staat is bent om de schulden te betalen. Grondexploitatie
Voor de berekening van dit kengetal worden de waarde van de bouwgrond in exploitatie gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting /
y Minder dan 20%: gezonde waarde y Tussen de 20% en 35%: verhoogd risico
programmarekening (artikel 17, onderdeel c, van het BBV) en uitgedrukt
y Meer dan 35%%: gevarenzone
in een percentage. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Structurele
Bij de structurele exploitatieruimte wordt het financiële resultaat
De waarde moet neutraal (nul)
exploitatieruimte
gecorrigeerd voor incidentele baten, lasten of mutaties in de reserves.
of positief zijn.
Dit geeft inzicht in de mate waarin de reguliere/ structurele baten de reguliere/ structurele lasten dekken. De structurele exploitatieruimte wordt uitgedrukt als een percentage van de omzet. Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente is ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde waarde.
Tabel 8
y Minder dan 95%: gezonde waarde y Tussen de 95% en 105%: verhoogd risico y Meer dan 105%: gevarenzone
Toelichting op financiële kengetallen en normering
Deze financiële ratio’s zien er als volgt uit voor Maashorst.19 Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Conclusie
Netto schuldquote
42,62%
53,07%
64,18%
55,49%
50,01%
51,11%
Gezonde waarde
Netto schuldquote gecorrigeerd
40,04%
51,29%
62,67%
54,29%
49,11%
50,47%
Gezonde waarde
Solvabiliteit
43,96%
42,94%
39,76%
41,98%
43,25%
43,62%
Verhoogd risico
Grondexploitatie
20,19%
13,99%
12,89%
8,10%
6,49%
6,88%
Gezonde waarde
Structurele exploitatieruimte
4,71%
0,00%
-0,59%
3,51%
5,47%
0,26%
Gezonde waarde
82,58%
81,20%
83,07%
83,41%
83,76%
84,11%
Gezonde waarde
Kengetallen
voor verstrekte leningen
Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens Tabel 9
19
25
Financiële ratio’s Maashorst
Bron: programmabegroting 2023, pagina 268.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Weerstandscapaciteit en -ratio De weerstandsratio geeft aan in hoeverre een gemeente in staat is om vanuit haar eigen vermogen risico’s te dekken. De weerstandsratio wordt als volgt berekend: weerstandscapaciteit: risico’s = weerstandsratio. Voor een gezonde waarde dient de ratio minimaal 1 te zijn. De weerstandscapaciteit van Maashorst bedraagt € 73 miljoen.20 Zie de nu volgende grafiek voor de ontwikkeling van de weerstandsratio. Voor de jaren 2017-2021 zijn de gegevens van Uden en Landerd samengevoegd.
5,00 4,50 4,00
4,45
3,50 3,63
Ratio
3,00 2,50
2,97 2,65 2,66
2,00 2,14
1,50
3,15
3,21
2,77
2,31
1,00 0,50
g Pr ‘19 og re B k eg ‘18 ro tin g Pr ‘ og 20 r e B k eg ‘19 ro tin g Pr ‘2 og 1 r e B k eg ‘2 0 ro tin g Pr ‘2 2 og r ek B eg ‘2 ro 1 tin g ‘2 3
in
ro t eg
B
Pr og
re k
‘17
0
Weerstandsratio Figuur 10
Weerstandsratio gemeente Maashorst
De begrote ratio voor 2023 bedraagt 4,45. Zoals gezegd dient om van een gezonde waarde te spreken de ratio minimaal 1 te zijn. De huidige weerstandsratio zit daar (ver) boven.
20
26
Bron: https://financien.gemeentemaashorst.nl/2023/programmabegroting/ paragrafen/weerstandsvermogen-en-risicobeheersing/weerstandscapaciteit/
HOOFDSTUK 3
Publieke waarde in Maashorst Om het functioneren van de gemeente Maashorst te beoordelen onderzoeken we hoe de gemeente Maashorst publieke waarde realiseert voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen. Daartoe beschrijven we in dit hoofdstuk welke publieke waarde de gemeente nastreeft. In latere hoofdstukken gaan we in op hoe de gemeente dit vervolgens organiseert (hoofdstuk 4) en welk draagvlak hiervoor bestaat (hoofdstuk 5).
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Paragraaf 3.1 gaat in op de opgaven en ambities van de
3.1.1
Opgaven en ambities uit documentatie
gemeente Maashorst; paragraaf 3.2 beschrijft de specifieke ambities op het gebied van dienstverlening.
Toekomstvisie In de Toekomstvisie zijn vier ambities in de vorm van
3.1 Opgaven en ambities
speerpunten opgenomen. Dit zijn de ambities voor de lange termijn.21 Onderstaand zijn deze vier ambities opgenomen met een korte uitwerking van wat daaronder verstaan wordt.
In deze paragraaf beschrijven we welke opgaven en ambities de gemeente heeft. We beginnen met een beschrijving
1. Zes dorpen; één gemeente
van de opgaven en ambities zoals deze zijn opgenomen
— Eenheid door diversiteit
in documentatie. We maken daarbij onderscheid
— Ontmoeting mogelijk maken
tussen de toekomstvisie, het bestuursakkoord en het
— Sterk verenigingsleven
uitvoeringsprogramma. Vervolgens geven we weer wat tijdens de gesprekken over de ambities en opgaven is gezegd.
2. Een aantrekkelijke plek om te zijn — Groen en gastvrij
Daarbij is van belang te realiseren dat de Toekomstvisie is
— Wonen voor iedereen
opgesteld in de aanloop naar de nieuwe gemeente door de
— Veilig wonen
voormalige gemeentebesturen en het bestuursakkoord en
— Goede voorzieningen
het uitvoeringsprogramma door het gemeentebestuur van
— Zorg en ondersteuning op maat
Maashorst. Zie hiervoor meer uitgebreid hoofdstuk 2.
— Goede verbindingen — Gezond vestigingsklimaat — Werk voor iedereen — Oog voor toekomstige generaties 3. Wonen, werken en recreëren in het buitengebied — Innoveren in de agrarische sector — Investeren in toerisme en recreatie — Versterken groene identiteit — Oog voor ruimtelijke kwaliteit — Bewaken samenhang met omgevingsvisie 4. Samen denken, samen doen — Als het je raakt praat je mee (participatievisie) — Goed geholpen (dienstverleningsvisie In de toekomstvisie staat meer uitgebreid beschreven wat hiermee bedoeld wordt.
21
28
Zie ook p. 2, bestuursakkoord.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Bestuursakkoord De vier speerpunten uit de toekomstvisie worden herhaald in het bestuursakkoord 2022-2026. Daarin zijn de ambities en opgaven van de gemeente Maashorst verder uitgewerkt. In het bestuursakkoord is per thema een overzicht opgenomen waarin wordt aangegeven wat de gemeentelijke ambities zijn.
Figuur 11
Gemeentelijke ambities uit het Bestuursakkoord 2022-2026
Per thema wordt in het bestuursakkoord 2022-2026 een uitgebreide toelichting gegeven op de ambities van het bestuur. In onderstaande tabel wordt per thema een korte toelichting gegeven.
29
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Thema
Beschrijving
Veiligheid
Een veilige woon- en leefomgeving voor alle inwoners | Inwoners en bezoekers van Maashorst moeten zich veilig voelen en veilig zijn in hun woon-, werk- en leefomgeving. Om dat te realiseren, blijven we zoeken (binnen én buiten onze gemeente) naar het breedst mogelijke palet aan maatregelen. Met alle denkbare creatieve (deel)oplossingen en instrumenten die kunnen bijdragen aan het veiligheidsgevoel in onze gemeente.
Verkeer en vervoer
Bereikbaar, fietsvriendelijk en veilig | In Maashorst heeft de fiets een streepje voor. Fietspaden zijn er breed en veilig en faciliteiten als stallingen zijn op orde. Onze gemeente is door goede fietsverbindingen, openbaar vervoer en de ligging aan de A50 optimaal bereikbaar. Ook de afzonderlijke kernen zijn maximaal bereikbaar en onderling goed verbonden.
Economie en toerisme
Ondernemerschap koesteren in toeristisch aantrekkelijk Maashorst | We versterken het economisch klimaat van de gemeente Maashorst verder. Daarom werken we aan een gunstig ondernemersklimaat en een evenwichtige economische structuur. Economische groei van Maashorst vinden we heel belangrijk, zowel voor bestaande als voor nieuwe bedrijven. We zetten ons in om de meest aantrekkelijke toeristische gemeente van Brabant te zijn!
Onderwijs
Samen voor de toekomst | Onderwijs (voor alle leeftijden) is een belangrijke pijler in de samenleving van Maashorst. Gelijke kansen voor iedereen staan daarbij centraal. We investeren in de doorgaande (leer)lijn en zien een belangrijke functie voor het integraal kindcentrum (IKC): een combinatie van basisonderwijs en opvang. Vanwege de didactische én maatschappelijke functie daarvan is adequate en toekomstbestendige huisvesting van groot belang.
Sport, cultuur, recreatie en natuur
Iedereen doet mee | Ons rijke verenigingsleven – van voetbalclubs tot carnavals- en muziekverenigingen – vormt een belangrijk onderdeel van de identiteit en eigenheid van onze dorpen. Het zorgt niet alleen voor een sterke binding, maar draagt ook bij aan de leefbaarheid. We koesteren dit verenigingsleven. Met nieuw beleid voor vrijwilligers en subsidiëring van hun organisaties blijven we dit faciliteren en waarderen, zodat onze dorpen vitaal blijven. En we zetten ons in om iedereen in Maashorst mee te laten doen aan sport, cultuur en natuur!
Sociaal domein
Toegankelijk, dichtbij en efficiënt | Langer ‘thuis blijven wonen’, zorgen voor elkaar, opbouwen en benutten van netwerken en voorkomen van gespecialiseerde zorg gaat niet altijd vanzelf. Samen met partijen in onze gemeente zetten we in op preventie: het voorkomen dat zorg nodig is. Het verenigingsleven en de ontmoetingsmogelijkheden zijn belangrijke pijlers. Verder is het van belang dat duidelijk is waar je terecht kunt met zorgvragen. Die ondersteuning en zorg moeten dan snel en passend worden geleverd.
Volksgezond-heid, milieu en
Wonen, werken en recreëren in balans | Leefbaarheid en gezondheid voor de inwoners van Maashorst
duurzaamheid
hebben onze prioriteit. We willen van Maashorst een nog duurzamere en groenere gemeente maken. We zetten ons in voor een nieuwe balans tussen wonen, werken en recreëren in het buitengebied. De kwaliteit van de fysieke leefomgeving staat daarbij voorop. Deze nodigt uit tot het voeren van een gezonde leefstijl.
Volkshuisves-ting, ruimtelijke ordening
Betaalbaar en duurzaam wonen | In Maashorst is het goed wonen, werken en verblijven, in alle fasen van
en stedelijke vernieuwing
je leven. Daarvoor versnellen we woningbouwproductie en sturen we actief op variatie in woonvormen en prijsniveaus. We investeren in vitale, krachtige inclusieve kernen en wijken waarin inwoners zoveel mogelijk in hun eigen woonomgeving kunnen blijven wonen.
Bestuur en dienstverlening
Open en daadkrachtig bestuur, dienstverlening op maat | De nieuwe gemeente Maashorst verdient een bestuur dat lef heeft, open en nieuwsgierig is en kansen omzet in resultaten. Dat kunnen én willen we niet alleen. Dat doen we samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen. En ook buiten Maashorst zoeken we intensief de samenwerking op. We zijn een ambitieuze en betrouwbare partner in en voor de regio.
Bedrijfsvoering en inkomsten
Een stevig fundament voor nu en de toekomst | De gemeente Maashorst heeft een duidelijke missie en visie: we zijn ambitieus! De organisatie staat midden in de maatschappij, is ondernemend en toont lef. Dit kan alleen vanuit een goede en solide basis. Alleen als de basis op orde is, ontstaat immers ruimte voor vernieuwing en ontwikkeling. Dat betekent ook dat de financiën in Maashorst op orde zijn.
Tabel 10
30
Beschrijving in Bestuursakkoord van centrale thema’s gemeente Maashorst
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Uitvoeringsprogramma
y
De gemeente is ambitieus
Door het college is een uitvoeringsprogramma opgesteld. In het
Gesprekspartners geven aan dat ze de/hun gemeente
uitvoeringsprogramma is opgenomen wat de concrete doelen
Maashorst ambitieus vinden. Ze kunnen zich ook
zijn per thema uit het bestuursakkoord. Voor deze concrete
voorstellen dat de gemeente ambitieus is. Je wilt immers
doelen is opgenomen wanneer (in welk jaar) deze gerealiseerd
laten zien wat je kan als nieuwe gemeente. Tegelijkertijd
moeten zijn. Dit uitvoeringsprogramma is een dynamisch
wordt aangegeven dat opgepast moet worden voor te veel
werkplan, voor het college en de ambtelijke organisatie.
ambities en dat de aandacht nu vooral moet zitten in het
Separate bijlage 1 bij deze rapportage bevat per thema een
‘basis op orde’ krijgen.
overzicht van de doelen tot en met 2026. De planning betreft hierbij een inschatting en is voor 2022 en 2023 concreter
y
De wereld staat niet stil, nu al dienen nieuwe
dan voor de periode daarna. Het uitvoeringsprogramma
vraagstukken zich aan
volgt de opbouw en indeling van het Bestuursakkoord en de
Aangegeven wordt dat nieuwe vraagstukken zich al aan
Programmabegroting.
hebben gediend in aanvulling op hetgeen is opgenomen in de toekomstvisie en het bestuursakkoord. Dan gaat
3.1.2 Opgaven en ambities uit gesprekken
het in het bijzonder over de opvang van vluchtelingen uit
Tijdens gesprekken komt - in aanvulling en ter verdieping op
Oekraïne en de huisvesting van asielzoekers, de energiecrisis
hetgeen over ambities en opgaven is opgenomen in de hiervoor
en de verdere verdieping van de woningmarktcrisis. En dat
beschreven documenten - het volgende naar voren.
in combinatie met krapte op de arbeidsmarkt die ook in
y
De ambities en opgaven zoals opgenomen in de
Maashorst gevoeld wordt.
toekomstvisie en bestuursakkoord worden breed gedeeld en onderschreven
y
De herindeling vond plaats ten tijden van de coronacrisis
Gesprekspartners geven aan dat toekomstvisie,
Vanaf maart 2020 heeft de coronacrisis een groot effect
bestuursakkoord en uitvoeringsprogramma leidend zijn
gehad op de Nederlandse maatschappij. De laatste
voor wat betreft de opgaven en ambities van de gemeente
maatregelen in het kader van deze crisis zijn in maart 2022
Maashorst. Naar deze documenten wordt steeds verwezen in
vervallen. Hiermee heeft de crisis ook invloed gehad op
de gesprekken die wij hebben gevoerd.
de herindeling van de gemeente Maashorst. Wij hebben begrepen dat het voor afdelingen voor de herindeling niet
y
Het valt en staat met participatie en goed kernenbeleid
mogelijk was om fysiek bij elkaar te komen en dat ook veel
Tijdens gesprekken met maatschappelijke en economische
tijd van medewerkers ging zitten in het omgaan met de
partijen, bewonersinitiatieven en platforms, de provincie
effecten van deze crisis.
Noord-Brabant en de gemeenteraad wordt het belang van participatie, maatwerk en een serieus kernenbeleid
y
Harmonisatie van beleid is een opgave an sich
naar voren gebracht. Er wordt van de gemeente verwacht
In een aantal gesprekken komt naar voren dat
dat daar, conform de ambities die zijn uitgesproken, zeer
veel regelingen en verordeningen moeten worden
nadrukkelijk op wordt ingezet in de eerste jaren na de
geharmoniseerd. Dit is een belangrijke opgave voor de
herindeling. Vanuit de gemeente wordt aangegeven dat deze
komende jaren. Hun wens is dat hiermee niet te lang
ambitie er zeker is.
wordt gewacht en dat de gemeente niet bang is daarin keuzes te maken.
y
Duurzaamheid, huisvesting en vervoer & bereikbaarheid worden af en toe gemist als speerpunt
Veel open deuren, het gaat om doorvertaling
In verschillende gesprekken komt het belang van deze
Een deel van de gesprekspartners geeft aan dat je het bijna
thema’s naar voren. Deze thema’s komen wel in het
niet oneens kunt zijn met de ambities uit de toekomstvisie
bestuursakkoord naar voren maar wordt door sommige
en het bestuursakkoord. Het gaat erom dat deze worden
betrokkenen gemist als speerpunt voor de nieuwe gemeente.
doorvertaald en ook meetbaar worden gemaakt. Het
Met name de gemeenteraad vraagt aandacht voor deze
uitvoeringsprogramma is daarin een goede eerste stap.
onderwerpen.
31
y
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
3.2 Dienstverlening
dienstverleningsconcept beslaat de periode tot 1 januari 2024. Dan wordt het concept opnieuw afgestemd op de behoeftes
Op het gebied van dienstverlening heeft de gemeente Maashorst
die er dan zijn. Het dienstverleningsconcept bevat een aantal
ambities geformuleerd. Deze liggen vast in de Toekomstvisie,
onderdelen:
het dienstverleningsconcept, het bestuursakkoord en het uitvoeringsprogramma. In deze paragraaf beschrijven we de
Visie op dienstverlening
visie op dienstverlening en de ambities die daaraan vast zitten.
Die visie op dienstverlening luidt als volgt:
3.2.1 Ambities dienstverlening uit documentatie
‘De gemeente Maashorst wil er zijn voor iedereen. Voor inwoners
Toekomstvisie
die afhankelijk zijn van de gemeente. Voor inwoners die een goed
In de Toekomstvisie wordt dienstverlening omschreven als:
idee hebben en voor inwoners die het belangrijk vinden dat de
‘hoe gaan wij om met de vraag van een (toekomstige) inwoner,
omgeving veilig is. Voor ondernemers die een evenement willen
ondernemer of organisatie uit de nieuwe gemeente’? In de
organiseren en voor (startende) ondernemers die hun bedrijf
Toekomstvisie worden drie uitgangspunten geformuleerd met
willen vestigen. Voor gasten die naar ons centrum komen om te
het oog op de dienstverlening:
winkelen en voor toeristen die willen recreëren in onze prachtige natuur. Wij stemmen onze dienstverlening af op die verschillende
y
We denken mee met onze inwoners: Bij het uitvoeren
wensen en behoeften. Daarom bieden wij maatwerk, zijn we
van de dienstverlening staat de gemeente ‘naast’ de
betrouwbaar en duidelijk.’
inwoner. Dat betekent voor onze dienstverlening dat onze inwoners mogen verwachten dat we meedenken en ons
‘Niet iedereen heeft hetzelfde nodig van de gemeente. Iedereen
verplaatsen in de klant. We vragen door tot helder is wat
heeft andere wensen, andere behoeften. Waar de ene inwoner,
de vraag is. We doen dingen omdat het de inwoner helpt,
ondernemer of organisatie geholpen is bij een goed leesbare
niet omdat het moet vanuit regelgeving.
website met de juiste informatie, heeft de ander vooral behoefte aan een gesprek met een adviseur over een specifiek project. De
y
We zijn bereikbaar, toegankelijk en laagdrempelig:
ene inwoner heeft nauwelijks contact met de gemeente, de ander
We zijn voor iedereen op diverse manieren makkelijk
juist vaak. De een is gebaat bij digitale oplossingen, die 24/7
bereikbaar: digitaal, telefonisch, per post en in
raadpleegbaar zijn. De ander wil graag een persoonlijk gesprek
persoonlijk contact. Inwoners kunnen digitaal hun zaken
met een medewerker van de gemeente.’
met de gemeente regelen en afhandelen, op elk moment en op elke plaats. We zijn als organisatie en medewerkers
‘Ongeacht de verschillende behoeften, streven wij ernaar dat
professioneel, deskundig en benaderbaar. We bieden
we iedereen optimaal kunnen helpen. Dienstverlening op maat.
ondersteuning aan inwoners die ondersteuning nodig
Waarbij we duidelijk zijn in wat we doen en hier ook helder over
hebben. Dit organiseren we rondom de inwoner
communiceren. Inwoners kunnen hun persoonlijke informatie raadplegen wanneer zij willen, op ieder mobiel apparaat. Aanvragen
y
We zijn duidelijk en betrouwbaar: Inwoners mogen
kunnen snel en simpel ingediend worden. Onze medewerkers zijn
verwachten dat onze dienstverlening in één keer goed is;
benaderbaar, we helpen iedereen graag verder. Eenvoudige vragen
namelijk juist en volledig, tijdig en integraal. De gemeente
beantwoorden we vriendelijk en correct. Complexe zaken pakken we
is helder over waar je met welke vraag terecht kunt en
samen met onze (netwerk)partners op.’
wat inwoners kunnen verwachten. Inwoners hebben één aanspreekpunt per vraag. Ze hebben zicht op de status van
‘We denken in kansen en mogelijkheden om onze dienstverle-
hun aanvraag, verzoek of vraag. Kosten en doorlooptijden
ning zo optimaal mogelijk aan te laten sluiten op de wensen en
van de producten en diensten zijn bij de inwoners bekend.
behoeften. Die dienstverlening op maat creëren we dus samen, we
Gemeente Maashorst spreekt met één mond: elk kanaal
stellen bij waar nodig, wenselijk en mogelijk. Zo zorgen we ervoor
geeft eenzelfde antwoord op eenzelfde vraag.
dat Maashorst een fijne gemeente is om te zijn en om te blijven. Waar je goed geholpen wordt, niet waar je het antwoord krijgt
Dienstverleningsconcept
‘Daar is mijn afdeling niet van’. De vraag van de inwoner legt
In het dienstverleningsconcept wordt voortgeborduurd op deze
een reis af, niet de inwoner zelf. De inwoner krijgt één contact-
uitgangspunten zoals opgenomen in de Toekomstvisie. Dit
persoon, dus geen ‘van-het-kastje-naar-de-muur-situaties’.’
32
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Kernwaarde
Vertaald naar dienstverlening
1. We denken in mogelijkheden:
In de gemeente Maashorst durven we anders te zijn dan anderen en kiezen op onderwerpen bewust om
Ondernemend & lef
voorop te lopen. We denken in kansen en mogelijkheden en durven onze nek uit te steken. Er is ruimte om te experimenteren. Lef hebben betekent aan de andere kant ook keuzes maken en ‘nee’ durven te zeggen. We zien dat niet iedere situatie hetzelfde vraagt. Het volgen van protocollen is geen doel op zich: wanneer een situatie om een uitzondering vraagt, durven we op basis van deskundige afwegingen af te wijken en maatwerk te leveren. Niet “ja, maar”, maar “ja, en…”.
2. We weten wat er speelt:
We weten wat er leeft onder onze inwoners en luisteren naar de behoeften en de vragen die er zijn.
Omgevingsbewust
We willen dat iedereen zich fijn voelt, zich onderdeel voelt van onze samenleving. We zijn zichtbaar als gemeente, mensen weten ons te vinden, we staan in contact met elkaar. Ook gebruiken we de mogelijkheden die data ons biedt. We zetten de kennis, input van de omgeving en data in om de juiste keuzes te maken in waar we samen mee aan de slag gaan. De wet- en regelgeving verliezen we hierbij niet uit het oog.
3. We werken samen voor en mét onze partners: Samen
We pakken de dingen samen met onze omgeving, onze partners en onze inwoners op. We nemen de lead waar dat nodig is, geven ruimte aan initiatieven van onze inwoners, organisaties, ondernemers en andere partners. We hebben vertrouwen in het oordeel van onze inwoners en durven los te laten. We spreken duidelijk af wie wat oppakt, wat ieders rol is en houden het gezamenlijk doel steeds voor ogen. Ook binnen het gemeentebestuur, met onze collega’s en in regio werken we samen: met en voor elkaar.
4. We tonen en nemen verantwoordelijkheid: Eigenaarschap
In de gemeente Maashorst voelen we ons eigenaar voor de onderwerpen waarvoor we als gemeente aan zet zijn. We tonen en nemen onze verantwoordelijkheid, ieder vanuit eigen rol, taak en professionaliteit. We staan voor ons vak, leveren kwaliteit en zijn aanspreekbaar op resultaten. Daarbij hebben we niet alleen oog voor onze eigen takenpakket: samen zijn wij de gemeente Maashorst en we kijken niet weg. We handelen proactief en dienstverlenend.
5. We zijn transparant en duidelijk: Open
De gemeente Maashorst is betrouwbaar, oprecht en duidelijk. We komen afspraken en verwachtingen na, richting inwoners, organisaties, ondernemers, collega’s en bestuur. En we gaan respectvol met elkaar om. We leggen uit wat we doen, waarom we dat doen en communiceren daar duidelijk over. We geven inzicht in de keuzes die we maken. We staan daarbij open voor feedback, durven hier proactief naar te vragen en hier vervolgens ook naar te handelen. Als we iets niet goed hebben gedaan zijn we hier op aanspreekbaar en gaan we het gesprek met elkaar aan.
Tabel 11
Kernwaarden vertaald naar dienstverlening
Bestuursakkoord 2022-2026
Verder is in het bestuursakkoord opgenomen dat de gemeente
Ook in het bestuursakkoord wordt expliciet aandacht besteed
innovatieve en klantvriendelijke dienstverlening wil bereiken.
aan het thema dienstverlening. Hierin is opgenomen dat de
Daaronder valt volgens het bestuursakkoord:
dienstverlening aan de volgende criteria voldoet: y y
y
Meer digitale zelf service en klantgemak.
Biedt maatwerk, is betrouwbaar, laagdrempelig
y
Onnodige regels zijn geschrapt.
en duidelijk
y
Persoonlijke aandacht voor klanten die minder (digitaal)
Werkt digitaal waar mogelijk en persoonlijk waar gewenst of nodig
y
y
Verstrekt transparante informatie welke 24/7 raadpleegbaar is
y
zelfredzaam zijn of bij complexe aanvragen. en komen die na. y
Levert diensten integraal, omdat wij intern integraal werken
We stellen voor onze dienstverlening servicenormen vast We onderzoeken de mogelijkheden van het ontwikkelen van een Maashorst-app.
y
We vergroten de toegankelijkheid en het gemak van onze
y
Gaat uit van ontmoeting in de zes dorpen
dienstverlening door inzet van aanvullende kanalen/
y
Toont lef, durft in de toekomst afwijkende keuzes te
dienstverlening, bijvoorbeeld beeldbellen, chatbots,
maken bij het leveren van diensten.
WhatsApp, huisbezoek.
y
Maakt gebruik van bewezen landelijke standaarden en
y
concepten zoals serviceformules y
33
Erkent en waardeert de rol van de burger als deskundige
Onze manier van communiceren is begrijpelijk voor iedereen en we informeren onze inwoners tijdig.
y
We verhogen de klanttevredenheid.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Uitvoeringsprogramma De ambities vanuit het collegeprogramma zijn door vertaald naar concrete doelen in het uitvoeringsprogramma. In het uitvoeringsprogramma is over dienstverlening het volgende opgenomen: Wanneer gaan Wat willen we bereiken/doen?
we dat doen?
9.3 Innovatie en klantvriendelijke dienstverlening 9.3.1 Meer digitale zelfservice en klantgemak. Per 01-01-2022 is Maashorst aangesloten bij innovatieplatform van Dimpact. Daarbij maken we gebruik van de kennis vanuit de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en VDP (vereniging directeuren publiekszaken).
Continu
Een integraal dashboard dienstverlening aanschaffen en implementeren.
2022-2023
Een klantbelevings- en klantinteractiesysteem aanschaffen om de klantbeleving te verbeteren en de digitale dienstverlening (klantgemak) te kunnen meten.
2023
De klantvriendelijkheid verder verbeteren door: 1. Onze dienstverlening te verbeteren met focus op 5 processen per jaar. 2. Onze digitale dienstverlening te verbeteren met minimaal 10 producten per jaar, zoals: formulieren op onze website, e-Dienst VOG, e-Dienst Loket huwelijk & partnerschap, e-Diensten Toestemming aanvraag reisdocumenten < 12 jaar.
Continu
4. Een digitaal reserveringssysteem te starten voor accommodaties en sportzalen.
2024
5. Een plan van aanpak Wet Modernisering Elektronisch bestuurlijk Verkeer te ontwikkelen en uitvoeren.
2022-2023
9.3.2 Onnodige regels zijn geschrapt Een in- en extern meldpunt voor onnodige regels organiseren, en vervolgens evalueren, om onnodige regels ook daadwerkelijk af te schaffen.
2023-2026
9.3.3 Persoonlijke aandacht voor klanten die minder (digitaal) zelfredzaam zijn of bij complexe aanvragen. Een persoonlijk aanspreekpunt in elk team aanwijzen.
2022-2023
9.3.4 We stellen voor onze dienstverlening servicenormen vast en komen die na. We zijn makkelijk en laagdrempelig bereikbaar, professioneel, deskundig en benaderbaar.
Continu
Een extern bereikbaarheidsonderzoek op kanalen, telefonie en mail uitvoeren (en regelmatig herhalen).
Continu
Onze servicenormen eenmalig vaststellen en jaarlijks meten
Continu
Een dashboard opzetten voor onze servicenormen.
2022-2023
9.3.5 We vergroten de toegankelijkheid en het gemak van onze dienstverlening door onderzoek te doen naar inzet van aanvullende kanalen/ dienstverlening, bijvoorbeeld beeldbellen, chatbots, WhatsApp, huisbezoek. Ook onderzoeken we de mogelijkheden van het ontwikkelen van een Maashorst-app. De behoeften van inwoners aan aanvullende dienstverlening onderzoeken. Waar mogelijk en gewenst implementeren we deze. We digitaliseren onze dienstverlening en houden daarbij rekening met de wet- en regelgeving zoals digitale toegankelijkheid.
2023 & 2025
Ons ambitieniveau vaststellen in het kader van de Wet Digitale Toegankelijkheid.
2022
Een plan van aanpak opstellen en uitvoeren voor de Wet Digitale Toegankelijkheid.
2022-2023
9.3.6 Onze manier van communiceren is begrijpelijk voor iedereen en we informeren onze inwoners tijdig. Standaard een communicatieadviseur laten aansluiten bij majeure projecten.
Continu
De schrijfstijl van gemeente Maashorst uitwerken en vastleggen (Klare taal, zo simpel mogelijk schrijven - niveau B1), en vervolgens de medewerkers hierin opleiden.
2022-2023
De zogenoemde Factor-C toepassen om de organisatie communicatiever te maken.
2022-2023
De huidige (online) communicatiemiddelenmatrix analyseren en verbeteren.
2022-2023
Een tool/methodiek selecteren voor inwoners en ondernemers die inzichtelijk maakt wat de status is van hun (aan)vragen, zodat zij de voortgang kunnen volgen.
2023-2025
De website vernieuwen (afhankelijk van wensen & eisen van de gemeenschap en de organisatie).
2023
9.3.7 We verhogen de klanttevredenheid. Zie ook onderdeel 9.3.1. Onderzoeken hoe beter integraal te werken rondom inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties en dat vertalen naar aanpassingen van processen en/of regelgeving.
2023
Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties betrekken bij het verbeteren van onze dienstverlening; we gaan werken met klantreizen.
2023
Tabel 12
34
Uitvoeringsprogramma: Dienstverlening
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Indicatoren dienstverlening
op het gebied van dienstverlening de komende jaren
Momenteel zijn er nog geen concrete indicatoren voor
wordt opgelost. Dan gaat het bijvoorbeeld over de langere
de dienstverlening opgesteld anders dan de doelen
wachttijden aan de telefoon, voor vergunningen of voor
zoals opgenomen in het bestuursakkoord en het
het maken van een afspraak. Betrokkenen geven aan dat
uitvoeringsprogramma. Deze indicatoren zijn in ontwikkeling.
het in de eerste maanden met moeite of niet lukte om wettelijke termijnen voor specifieke dienstverlening te halen
3.2.2 Ambities dienstverlening uit gesprekken
(bijvoorbeeld voor vergunningsaanvragen).
Tijdens gesprekken komt in aanvulling en ter verdieping op
Hoewel er ook begrip is voor deze problematiek zo kort na
hetgeen over dienstverlening is opgenomen in de documentatie
het ontstaan van de nieuwe gemeenten kan dit volgens
het volgende naar voren.
betrokkenen ook ten koste gaan van het vertrouwen. Door
Meetbaarheid
zowel organisaties uit de gemeenten als medewerkers van
In verschillende gesprekken komt naar voren dat het van
de gemeente wordt aangegeven dat dit over twee jaar zeker
belang is de prestaties op het gebied van dienstverlening
op orde moet zijn en dat hier nu al (duidelijk) verbetering
inzichtelijk te maken. Daarvoor is het nodig data te
zichtbaar is.
y
verzamelen maar ook indicatoren te stellen. Deze zijn op dit moment nog niet voor handen. De ambitie is over enkele jaren duidelijke normen te hebben en meer datagedreven
3.3 Eerste activiteiten en resultaten
te werken. In de eerst periode na de herindeling is er al van alles gedaan y
Gelijke behandeling van kernen is van belang in het kader
om de gestelde ambities te realiseren. Het voert (veel) te ver om
van goede dienstverlening
in het kader van de nulmeting daar een uitputtend overzicht
In het bijzonder maatschappelijke organisaties geven
van te schetsen. Dat doen we dan ook niet. Daarom beperken
aan dat het belangrijk is dat dezelfde kaders gelden
we ons op dit moment tot enkele in onze ogen opvallende
voor de verschillende kernen. Dit moet zo snel mogelijk
activiteiten en resultaten die meermaals in gesprekken naar
gebeuren zodat er duidelijkheid komt. Tegelijkertijd
voren zijn gekomen.
moet er wel ruimte blijven voor maatwerk en specifieke
y
uitvoering per kern.
Harmonisatie van beleid Na een beleidsarme periode van een jaar voor de feitelijke herindeling, staat 2022 met name in het teken van harmo-
y
Het belang van eerlijke en duidelijke communicatie
nisatie van gemeentelijk beleid. Hoewel hier vorderingen op
Van de gemeente wordt verwacht dat er duidelijk wordt
worden gemaakt, geldt ook dat er nog veel te gebeuren staat.
gecommuniceerd over wat wel en niet mogelijk is. Het is
Soms wordt beleid samengevoegd en soms wordt volledig
niet erg als iets niet kan, maar dat moet dan wel duidelijk
nieuw beleid opgesteld. Volgens sommigen wordt hierbij
worden aangegeven. Nu ervaren gesprekspartners soms
snel ‘de Udense werkwijze’ gekozen. De gemeente trekt
onduidelijkheid.
verder veel tijd uit voor specifieke harmonisaties, zoals met betrekking tot het afval- en subsidiebeleid.
y
Integrale toegang binnen sociaal domein Vanuit maatschappelijke organisaties maar ook van binnen
y
Momenteel bevindt veel zich nog in de fase van
de gemeentelijke organisatie is de ambitie om integraler te
planvorming
gaan werken binnen het sociaal domein. Daarvoor is het
In de verschillende domeinen wordt momenteel gewerkt
ook nodig om contact te hebben met cliënten en achter
aan strategische beleidsplannen. Ook worden verschillende
de voordeur te kunnen kijken. De gemeente hoeft dat niet
visies opgesteld (bijv. cultuur) en zijn prestatieafspraken
allemaal zelf te doen maar wel wordt verwacht dat dit wordt
gemaakt tussen de gemeente en woningcorporaties. Ook
opgepakt in samenwerking met maatschappelijke partijen
wordt momenteel gewerkt aan programmaplannen om een
binnen de gemeente.
versnelling te realiseren op een aantal prioritaire thema’s (zie ook verderop). Daarmee worden eerste stappen gezet in
y
35
Verkorting van wachttijden
het kader van strategische planvorming. De volgende fase
In gesprekken wordt aangegeven dat van de gemeente
is het vaststellen van deze plannen waarna deze kunnen
verwacht mag worden dat de meest basale problematiek
worden uitgevoerd.
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
y
Lange wachttijden in de periode na de herindeling Zowel in het sociaal domein als in het ruimtelijk domein werden inwoners geconfronteerd met lange wachttijden. Het beeld van een langere wachttijd kwam ook naar voren uit een eerste lichte inventarisatie die door de gemeente is gedaan naar klanttevredenheid, zo hebben wij begrepen. Hierin kwam naar voren dat de gemeente hoog scoorde op klantvriendelijkheid, maar minder op bereikbaarheid en ‘goed doorverbinden’. Langere wachttijden werden veroorzaakt door een grote hoeveelheid aanvragen, problemen met de ICT, personeelstekort en een andere manier van werken (in het sociaal domein). Uit de gesprekken komt naar voren dat hierin het nodige is verbeterd. Wachttijden zijn verkort en ICT-systemen werken steeds beter.
y
Opvang Oekraïense vluchtelingen en huisvesting asielzoekers Een heel concreet voorbeeld van waar de gemeente Maashorst haar nek heeft uitgestoken is de opvang van vluchtelingen en asielzoekers. Dat heeft veel ambtelijke capaciteit gevergd. Deze inzet wordt breed gewaardeerd binnen de regio en binnen de eigen gemeente. De wijze waarop dit is georganiseerd wordt in veel andere gemeenten als goed voorbeeld gezien evenals gekopieerd.
36
HOOFDSTUK 4
Organisatie van Maashorst De wijze waarop de gemeente is georganiseerd, is van invloed op het functioneren van de gemeente. In dit hoofdstuk beschrijven we daarom hoe bestuur en de ambtelijke organisatie zijn georganiseerd (paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3). Vervolgens gaan we in op het kernenbeleid (4.4) en het regionale beleid (4.5) van de gemeente. Ten slotte beschrijven we op welke wijze Maashorst van plan is haar opgaven en ambities te realiseren en de ontwikkeling die we hier tot dusver in zien (4.6).
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
4.1 Bestuur
de partijen uit de gemeenteraad. Vervolgens is een concept bestuursakkoord besproken in de gemeenteraad en konden
In deze paragraaf beschrijven we de inrichting, beoogde
partijen daarop nog reageren. Naar aanleiding daarvan is het
werkwijze en ambities van het bestuur.
bestuursakkoord nog aangepast.
4.1.1 Inrichting bestuur
In het bestuursakkoord is aangegeven dat bewust wordt gekozen voor een akkoord op hoofdlijnen. ‘Er is veel ruimte voor een
Partij
Zetels
open dialoog met de samenleving en een open politiek debat.
Jong Maashorst
7
Daarbij past geen dichtgetimmerd coalitieakkoord’, aldus het
CDA
5
bestuursakkoord.
Voor de Dorpen
3
Maashorst Vooruit
3
Verder wordt in het bestuursakkoord aangegeven dat in deze
VVD
3
bestuursperiode continue wordt gezocht naar verbinding en
SP
3
samenwerking met alle fracties in de gemeenteraad.
Gewoon Uden
2
UdenPlusLanderd
2
PRO
1
Forum voor Democratie GroenLinks Tabel 13
4.1.2
Beoogde werkwijze bestuur
1
4.1.2.1
Beoogde werkwijze uit de documenten
1
Besturingsfilosofie
Gemeenteraad Maashorst (2022)
In de besturingsfilosofie (d.d. 7 juli 2020) wordt de wijze beschreven waarop het bestuur bestuurt om (samen met de
De gemeenteraad van Maashorst heeft 31 zetels. De coalitie
samenleving, gemeenteraad, ambtelijke organisatie en partners
wordt gevormd door Jong Maashorst, CDA, Voor de Dorpen en
in de regio) de visie van de nieuwe gemeente te realiseren.
Maashorst Vooruit. Jong Maashorst levert twee wethouders de andere partijen in de coalitie ieder een wethouder.
Rolinvulling bestuur De besturingsfilosofie bevat vijf kernwaarden. Per kernwaarde
Door de vier coalitiepartijen is een bestuursakkoord opgesteld
is uitgewerkt wat dit betekent voor de rolinvulling van het
waarbij is gekeken naar alle verkiezingsprogramma’s van
bestuur. Dit is opgenomen in onderstaande tabel.
Kernwaarde
Concrete doelen rolinvulling bestuur
1. We denken in mogelijkheden:
We zijn een ambitieuze groeigemeente en daarvoor is een bestuur met visie en lef nodig. Het bestuur durft
Ondernemend & lef
daarom nieuwe dingen te proberen en innovatief te zijn. Ze wachten daarbij niet af, maar pakken zelf thema’s op als het bestuur daar vanuit de omgeving aanleiding voor ziet. En bepalen zo de koers voor Maashorst. Ook durft het bestuur op gepaste wijze ‘nee’ te zeggen en daarmee keuzes te maken als blijkt dat een vraag of initiatief niet oplevert wat we voor ogen hebben.
2. We weten wat er speelt:
Het bestuur heeft zijn netwerk in de gemeente Maashorst en daarbuiten en is er duidelijk zichtbaar. Daardoor is
Omgevingsbewust
de buitenwereld in staat om de verbinding met het bestuur te leggen en heeft het bestuur zelf in beeld van wat leeft bij inwoners, ondernemers, organisaties en in de regio. Bestuurders zijn in de gemeente Maashorst en in de regio aanwezig en volgen relevante ontwikkelingen.
3. We werken samen voor en
Bestuurders vormen een collegiaal bestuur dat op hoofdlijnen koers bepaalt en stuurt. Het bestuur betrekt
mét onze partners: Samen
de samenleving bij het ontwikkelen van beleid. Het bestuur durft los te laten om inwoners ruimte te geven en stimuleert initiatieven van onderop. Hierbij maakt het bestuur duidelijke keuzes in de projecten die op basis van coproductie worden vormgegeven en wie daarin welke rol heeft.
38
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Kernwaarde
Concrete doelen rolinvulling bestuur
4. We tonen en nemen
Het bestuur voelt en neemt verantwoordelijkheid. Het bestuur is gecommitteerd aan het totaal van opgaven van
verantwoordelijkheid:
de gemeente Maashorst. Ieder toont eigenaarschap ten aanzien van zijn of haar eigen portefeuille, maar er is een
Eigenaarschap
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het realiseren van de som van de opgaven. Het bestuur maakt bewuste keuzes aan de voorkant ten aanzien van de prioriteiten. We zijn een ambitieuze gemeente, en we realiseren ons tegelijk ook dat we alleen de goede dingen kunnen doen als we focus hebben. Het bestuur bewaakt hierin zijn eigen ambities en staat open om het kritische gesprek met onze inwoners, organisaties en ondernemers aan te gaan over deze ambities.
5. We zijn transparant en duidelijk: Open
Het bestuur bestuurt vanuit het algemeen belang. Het is zijn taak om de diverse belangen goed af te wegen en daarin de juiste keuzes te maken. Deze keuzes zijn herleidbaar en inzichtelijk. Het bestuur is daarnaast aanspreekbaar op de keuzes die hij maakt en creëert een veilige omgeving om het open gesprek aan te kunnen gaan.
Tabel 14
Kernwaarden rolinvulling bestuur
Samenwerking bestuur Daarnaast is in de besturingsfilosofie uitgewerkt hoe het bestuur samenwerkt met de samenleving, in de regio, met de gemeenteraad en met de ambtelijke organisatie. Samenwerking met
Toelichting
Samenleving
De gemeente Maashorst: zo’n 57.000 inwoners in zes kernen: Odiliapeel, Reek, Schaijk, Uden, Volkel en Zeeland. Ieder dorp heeft zijn eigen kenmerken, zijn eigen inwoners en zijn eigen tradities. De inzet, betrokkenheid en eigenheid waarderen we enorm. Als gemeente geven we, binnen de kaders die we afspreken, ruimte aan inwoners om met ideeën, initiatieven en plannen te komen. We stellen ons beweeglijk op: wendbaar, flexibel en aanpassingsgericht. Andersom zoeken we bij de ontwikkeling van plannen en beleid de samenwerking op. We maken keuzes in de projecten en onderwerpen die we samen met inwoners willen vormgeven en wie welke rol hierin heeft. Hierover communiceren we op begrijpelijke wijze. Gezien de enorme diversiteit aan taken en opgaven binnen een gemeente, is er geen eenduidig participatietraject dat toepasbaar is. Ieder traject vraagt om een andere aanpak. In die aanpak tonen we lef en durven we te (laten) experimenteren. We vinden het belangrijk om succes met elkaar te vieren, te evalueren hoe het gaat en te leren van de fouten die we ongetwijfeld gaan maken: fouten maken mag en oefening baart kunst.
Regio
We zetten ons volop in om een constructieve en sterke bijdrage te (blijven) leveren aan de samenwerking binnen de regio. Wij zijn ons bewust dat we samen sterker staan in de realisatie van onze opgaven. We hebben de ambitie ons in te zetten met en voor de regio, samen te werken en met andere gemeenten de positie van Noordoost-Brabant te versterken. En we nemen onze regionale verantwoordelijkheid. Daarbij maken we bewuste strategische keuzes voor onderwerpen waar Maashorst toegevoegde waarde kan bieden. We vervullen op die onderwerpen een voortrekkersrol en stralen ambitie uit. Wij investeren in een goede relatie met gemeenten en andere partners in onze regio, waarbij het voor ons van belang is dat alle partners in staat zijn hun inbreng te hebben. Juist door het benutten van elkaars krachten kunnen we synergie bereiken.
Gemeenteraad
Het bestuur en de gemeenteraad hebben ieder hun eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden. We zetten ons in voor een goed onderling samenspel dat daar recht aan doet. De uitwerking daarvan volgt op een later moment, in samenwerking met de werkgroep Raad en Griffie.
Ambtelijke organisatie
Het bestuur zorgt voor heldere en uitvoerbare kaders en opdrachten. Het bestuur is duidelijk over de resultaten die worden verwacht van de ambtelijke organisatie. Daarom spart en stemt het bestuur op strategisch niveau periodiek af met het management van de gemeente Maashorst. Hiermee houden bestuur en management elkaar scherp over de voortgang in het realiseren van ambities en de koers van de gemeente Maashorst. Het bestuur en de organisatie vertrouwen en versterken elkaar. Er is een wederzijdse, positief-kritische houding ten opzichte van elkaar, vanuit een interesse naar wat de ander aan tafel beweegt. Ambtenaren stellen kritische vragen, adviseren het bestuur vanuit hun eigen professionaliteit en zijn benaderbaar en aanspreekbaar. Ambtenaren krijgen van het bestuur de ruimte en het vertrouwen om zaken op te pakken. Het management en de medewerkers pakken hun rol in de gemeente en in de regio en zijn hier zichtbaar aanwezig om het belang van de gemeente Maashorst te vertegenwoordigen.
Tabel 15
39
Bestuursfilosofie t.o.v. samenwerking
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
Bestuursakkoord Verder is in het Bestuursakkoord 2022-2026 opgenomen dat de gemeente Maashorst een bestuur verdient dat lef heeft, open en nieuwsgierig is en kansen omzet in resultaten. Het bestuur geeft daarin aan bereikbaar en toegankelijk te willen zijn voor de inwoners. Meer specifiek wordt genoemd: y
Voor inwoners is zichtbaar wat het bestuur doet.
y
Elke kern of wijk heeft een bestuurder als vast aanspreekpunt.
y
We hebben een kindergemeenteraad die echt meedoet.
y
Ambtenaren zijn als aanspreekpunt regelmatig zichtbaar in de wijk (MFA).
Uitvoeringsprogramma De ambities vanuit het collegeprogramma zijn door-vertaald naar concrete doelen in het uitvoerings programma. In het uitvoeringsprogramma is over de werkwijze van het bestuur het volgende opgenomen: Wanneer gaan Wat willen we bereiken/doen?
we dat doen?
9.1 Een bereikbaar bestuur 9.1.1 Onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties kennen ons bestuur en weten wat ze doen. Een positioneringsplan voor het college en zijn afzonderlijke leden uitwerken, en vervolgens uitwerken in een plan met inhoud voor social media e.d.
2022
9.1.2 Elke kern of wijk heeft een bestuurder als vast aanspreekpunt. Een kennismakingsronde en informatiebijeenkomsten in alle kernen organiseren.
2022
Onderzoek doen naar de beste inrichtingsvorm (aandachts-wethouder of juist iets anders), inclusief de optimale samenwerkingsvorm met participatieadviseurs, en deze vertalen naar een beleidsvoorstel.
2022
De gekozen inrichtingsvorm implementeren.
2023
9.1.3 We hebben een kindergemeenteraad die echt meedoet. Een Kindertrendrede organiseren.
continu
Een voorstel uitwerken om een Jongerenraad in het leven te roepen.
2022
9.2 Samen denken, samen doen 9.2.1 We hebben een prominente rol in de regionale samenwerkingsverbanden die belangrijk zijn voor het realiseren van onze ambities. Bestuurlijke en ambtelijke capaciteit leveren voor regionale samenwerking binnen Noordoost-Brabant
Continu
9.2.2 Participatie is in houding en gedrag een vanzelfsprekendheid. Het participatiebeleid van gemeente Maashorst opstellen, inclusief een omschrijving van ons participatie DNA.
2022-2023
Procedures passend bij het participatiebeleid vaststellen en borgen in onze werving & selectie.
2022-2023
Een plan van aanpak opstellen en uitvoeren voor bewustwording en transformatie van de interne organisatie richting een participatieve gemeente.
continu
9.2.3 We hebben een breed gedragen kernenbeleid en kerngerichte (ontwikkel)-agenda’s. Kernen Cv’s, een Maashorstagenda (IST, SOLL, focuspunten per kern) en uiteindelijk het kernenbeleid verkennen en uitwerken.
2022-2023
Het kernenbeleid uitwerken, inclusief periodieke monitoring.
2023-2026
9.2.4 Informatie over en tools voor inwonersinitiatieven zijn beschikbaar (kennisplatform). Een kennisplatform voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties opzetten (en continue verbeteren), en deze delen met diverse doelgroepen. Andere tools en mogelijkheden voor participatie verkennen.
2024-2026
Best practices verzamelen, goede voorbeelden” en bundelen, en vervolgens op basis daarvan een handleiding ontwikkelen voor de participatieaanpak.
2022-2023
Met nieuwe vormen van participatie aan de slag gaan (stimuleren, adviseren en uitvoeren), gevoed door ideeën vanuit onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
Continu
Jaarlijks 1 pilot draaien met een vorm van participatie.
Continu
Tabel 16
40
Uitvoeringsprogramma: Bestuursvisie
Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport
4.1.2.2 Beoogde werkwijze uit de gesprekken
4.2 Ambtelijke organisatie
Uit de gesprekken komt in hoofdlijnen het volgende naar voren over de beoogde werkwijze van het bestuur. y
De beoogde werkwijze komt tot uitdrukking in het
In deze paragraaf beschrijven we de huidige inrichting, beoogde werkwijze en ambities van de ambtelijke organisatie.
coalitieakkoord In gesprekken wordt aangegeven dat er bewust voor is
4.2.1 Inrichting ambtelijke organisatie
gekozen om geen dichtgetimmerd coalitieakkoord op te
De inrichting van de ambtelijke organisatie staat beschreven in
stellen. Ook is er bewust voor gekozen input te vragen
de organisatiefilosofie van Maashorst. De centrale kenmerken
aan alle partijen op het bestuursakkoord. Verder is het
in deze structuur zijn:
bestuursakkoord unaniem aangenomen. Dit biedt een
y
gezamenlijke basis en perspectief voor de komende jaren.
aangestuurd door teammanagers; y
y
De rol van de gemeenteraad De gemeenteraad ziet voor zichzelf vanzelfsprekend een belangrijke rol weggelegd in de gefuseerde gemeente
Teams, die de basis vormen voor de organisatie en worden Programmatisch werken, van waaruit integraal aan programma’s wordt gewerkt;
y
Directieteam, bestaande uit een algemeen directeur/ gemeentesecretaris en drie directeuren.
Maashorst. De verbinding met inwoners geldt daarvoor als een speerpunt. De raad wil de inwoner zo goed mogelijk
Zoals in de organisatiefilosofie wordt beschreven, vallen teams
vertegenwoordigen, hetgeen vraagt om veel contact met
direct onder de directie.
inwoners uit Maashorst. In het eerste half jaar na de herindeling bemoeilijkte het grote aantal raadsavonden/-
Organisatiefilosofie:
vergaderingen dit.
Teammanagers zijn verantwoordelijk voor zowel inhoud als bedrijfsmatige taken (onder andere personeelsgesprekken,
y
Bereikbaar en benaderbaar bestuur
budget, kwaliteit en resultaat) in hun teams, evenals voor
Vanuit maatschappelijke partijen, economische partijen
integrale samenwerking met andere teams. Voor de directie
en inwonersplatforms is behoefte aan korte lijntjes met de
is er ruimte om zich te richten op strategische thema’s
bestuurders. Deze korte lijntjes waren er voor de herindeling
,programma’s en integraliteit in opgaven en vraagstukken.
en de verwachting is vanuit deze partijen dat deze lijntjes
Door een directieteam, met een gezamenlijke verantwoor-
kort blijven. Zie over dit punt meer uitgebreid paragraaf 4.4
delijkheid, komt de focus op de gemeente Maashorst als
over het kernenbeleid van de gemeente Maashorst.
geheel te liggen. … Om de verbinding te realiseren tussen de directie en de teams, hebben de directeuren ieder een domein
y
y
Ontwikkeling kwaliteit bestuur
(ruimte, sociaal of dienstverlening) als aandachtsgebied.
Een deel van de gesprekspartners ziet de kwaliteit van het
Ze staan in verbinding met een aantal teams met logische