CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 4 - Eindrapport Nulmeting gemeente Maashorst

Raadsvergadering 14 november 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel | Rapport Evaluatie gemeente Maashorst (inclusief mogelijkheid tot inspreken)38.998 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

EINDRAPPORT

Nulmeting gemeente Maashorst

21 december 2022

Nulmeting gemeente Maashorst Eindrapport Laurens Vellekoop, Sam Huberts, Daniël Huisman, Iris Massop 21 december 2022

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Inhoudsopgave Toelichting evaluatie Maashorst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1.

2.

Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.1

Achtergrond en aanleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

1.2

Onderzoeksvragen en activiteiten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

1.3

Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

Uitgangspositie Maashorst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.1

Ontstaan, samenstelling en ligging . . . . . . . . . . . . . . . . 12

2.2 Kenmerken uitgangspositie gemeente Maashorst. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

3.

Publieke waarde in Maashorst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.1

Opgaven en ambities . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

3.2 Dienstverlening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 3.3 Eerste activiteiten en resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35

4.

Organisatie van Maashorst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 4.1

Bestuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

4.2 Ambtelijke organisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 4.3 Financieel beleid en financiële situatie (bekostiging) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 4.4 Het kernenbeleid. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 4.5 Het regionale beleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 4.6 Eerste ervaringen en resultaten organisatie . . . 53

5.

Legitimiteit in Maashorst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 5.1

Draagvlak voor de gemeente . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

5.2 Werken aan draagvlak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 5.3 Eerste resultaten op het gebied van draagvlak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

3

6.

Conclusies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 6.1

Hoe functioneert de gemeente Maashorst? . . . 62

6.2 Welke positie hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en wat is de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die niet tot de nieuwe gemeente behoren? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 6.3 In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 6.4 Aandachtspunten Maashorst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

Bijlage 1: Bestudeerde documenten . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Bijlage 2: Formatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Bijlage 3: Evaluatie-ontwerp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Toelichting evaluatie Maashorst

Aanleiding evaluatie

De nulmeting

Op 1 januari 2022 zijn de gemeenten Landerd en Uden samen

Voor u ligt het resultaat van de nulmeting. Het doel van de

gegaan tot de nieuwe gemeente Maashorst. Bij de behandeling

nulmeting is zogezegd om de uitgangssituatie van de gemeente

van het wetsvoorstel tot samenvoeging van de gemeenten

Maashorst in kaart te brengen. Dit is noodzakelijk om in 2024

Landerd en Uden in de Tweede Kamer was bijzondere aandacht

tijdens de daadwerkelijke evaluatie (of 1-meting) een uitspraak

voor het draagvlak in de kernen Schaijk en Reek en werd het

te kunnen doen over het functioneren van de nieuwe gemeente

wetsvoorstel aangevuld met artikel 9. Daarin is opgenomen

Maashorst.

dat de minister aan de beide Kamers moet rapporteren hoe de nieuwe gemeente functioneert waarbij de minister

De uitgangspositie van de gemeente bestaat uit een feitelijke

in het bijzonder aandacht besteedt aan de positie van de

beschrijving van de gemeente anno 2022, een beschrijving van

beide genoemde kernen. In opdracht van de minister van

de richting die de gemeente Maashorst op wil (ambities en

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vindt daarom een

opgaven) en een beschrijving van hoe de gemeente Maashorst

evaluatie plaats naar het functioneren van de nieuwe gemeente.

deze ambities en opgaven wil realiseren (inrichting). De dataverzameling voor de nulmeting vond plaats van juni tot

Eén evaluatie, drie onderdelen De evaluatie bestaat uit drie onderdelen. Het eerste onderdeel

oktober 2022.

De evaluatie in 2024

is het evaluatieontwerp. Dit evaluatieontwerp bevat een nadere beschrijving van de scope van het onderzoek,

Tijdens de evaluatie (of 1-meting) in 2024 wordt onderzocht

de onderzoeksactiviteiten en het evaluatiekader. Dit

welke ontwikkeling de gemeente heeft doorgemaakt ten

evaluatieontwerp vindt u in bijlage 3.

opzichte van de nulmeting. Dan gaat het erom in welke mate de gemeente erin geslaagd is haar ambities en opgaven te realiseren

Het tweede onderdeel is de nulmeting. Met deze nulmeting

en hoe het staat met het draagvlak voor het functioneren van

wordt de uitgangspositie van de gemeente Maashorst in

de gemeente Maashorst.

kaart gebracht. Tijdens deze evaluatie in 2024 zal ook een enquête worden Het derde onderdeel is de daadwerkelijke evaluatie (of

gehouden door een gespecialiseerd onderzoeksbureau onder

1-meting). Deze vindt plaats in 2024 en is erop gericht het

de inwoners van Maashorst om hen te bevragen op hoe zij

functioneren van de gemeente Maashorst in kaart te brengen.

aankijken tegen het functioneren van de gemeente. Het is na de

Dat doen we door de ontwikkeling te meten die de gemeente

evaluatie in 2024 aan de gemeenteraad van Maashorst, hoe zij

heeft doorgemaakt ten opzichte van de nulmeting.

opvolging wenst te geven aan de uitkomsten van de evaluatie.

Deze evaluatie is uitdrukkelijk niet bedoeld als een nieuw herindelingsonderzoek. De evaluatie is wel bedoeld om

Leeswijzer

de ontwikkeling van de gemeente Maashorst in beeld te brengen met in het bijzonder aandacht voor de positie van

In voorliggende nulmeting beschrijven we de feitelijke

Schaijk en Reek.

uitgangspositie van de gemeente (zie hoofdstuk 2). Dan gaat het onder andere om de kenmerken van de gemeente, de ligging en de oriëntatie van de verschillende kernen.

4

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

In hoofdstuk 3 beschrijven we vervolgens de ambities en opgaven van de gemeente Maashorst. Ook geven een eerste doorkijkje naar de activiteiten en resultaten op dit gebied. In hoofdstuk 4 beschrijven we de inrichting van de gemeente Maashorst. Dan gaat het om de wijze waarop de gemeente beoogt de ambities en opgaven te realiseren. In hoofdstuk 5 gaan we in op het onderwerp legitimiteit. Daarin beschrijven we hoe de gemeente voornemens is te gaan werken aan draagvlak voor de nieuwe gemeente. Ook hiervan brengen we de eerste activiteiten en resultaten in kaart. In hoofdstuk 6 geven we tot slot antwoord op de onderzoeksvragen. Ook geven we gemeente Maashorst enkele aandachtspunten mee.

5

HOOFDSTUK 1

Inleiding In opdracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vindt een evaluatie plaats naar het functioneren van de nieuwe gemeente Maashorst. Deze nulmeting beschrijft de uitgangssituatie van de gemeente, die aan de basis staat van de evaluatie in 2024.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

1.1

Achtergrond en aanleiding

Berenschot voert deze evaluatie als onafhankelijk onderzoeker uit. Dit bestaat uit het opstellen van een evaluatieontwerp, het

Op 1 januari 2022 zijn de gemeenten Landerd en Uden samen

uitvoeren van een nulmeting en een daadwerkelijke evaluatie.

gegaan tot de nieuwe gemeente Maashorst. Bij de behandeling van het wetsvoorstel tot Samenvoeging van de gemeenten

Nulmeting

Landerd en Uden in de Tweede Kamer was bijzondere aandacht

Het doel van de nulmeting is om de uitgangssituatie van de

voor het draagvlak in de kernen Schaijk en Reek en werd het

gemeente Maashorst in kaart te brengen. Dit is noodzakelijk om

wetsvoorstel aangevuld met artikel 9, waarin is opgenomen

in 2024 een uitspraak te kunnen doen over het functioneren

dat de minister aan de beide Kamers moet rapporteren hoe

van de nieuwe gemeente Maashorst. In het evaluatieontwerp is

de nieuwe gemeente functioneert waarbij de minister in het

uitgebreid opgenomen hoe de uitgangssituatie van de gemeente

bijzonder aandacht besteedt aan de positie van de beide kernen.

Maashorst in kaart wordt gebracht.

In opdracht van de minister van Binnenlandse Zaken en

We kijken naar de Feitelijke uitgangspositie van de gemeente

Koninkrijksrelaties vindt daarom een evaluatie plaats naar het

(zie hoofdstuk 2). Dan gaat het onder andere om de kenmerken

functioneren van de nieuwe gemeente. Deze evaluatie is daarbij

van de gemeente, de ligging en de oriëntatie. Daarnaast kijken

uitdrukkelijk niet bedoeld als een nieuw herindelingsonderzoek,

we wat de doelstellingen zijn van de gemeente Maashorst en de

maar brengt de ontwikkeling van de gehele gemeente

wijze waarop de gemeente van plan is deze te gaan realiseren

Maashorst in beeld met in het bijzonder aandacht voor de

(zie hoofdstuk 3 en 4). Tot slot brengen we in kaart op welke

positie van Schaijk en Reek. Daarbij wordt ook ingegaan op de

wijze de gemeente van plan is te werken aan het draagvlak

positie en maatschappelijke samenhang van de kernen en de

voor de gemeente Maashorst (zie hoofdstuk 5). In 2024 zal

wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke indeling

vervolgens worden onderzocht welke ontwikkeling zichtbaar

om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen

is ten opzichte van de nulmeting. Of de gemeente haar

(zie onderstaand).

doelstellingen heeft gerealiseerd, welke verklaringen daarvoor zijn, hoe het staat met het draagvlak voor het functioneren van

§ 3. Evaluatie

de gemeente en of er al effecten van beleid zichtbaar zijn. Zie ook hiervoor meer uitgebreid het evaluatieontwerp. Tijdens deze

Artikel 9

evaluatie in 2024 zal ook een enquête worden gehouden door

Onze Minister van Binnenlandse Zaken en

een gespecialiseerd onderzoeksbureau onder de inwoners van

Koninkrijksrelaties, in overleg met de besturen van de

Maashorst om hen te bevragen op hoe zij aankijken tegen het

nieuwe gemeente Maashorst en de provincie Noord-

functioneren van de gemeente. Het is na de evaluatie in 2024

Brabant, zendt binnen drie jaar na de datum van herindeling

aan de gemeenteraad van Maashorst, hoe zij opvolging wenst te

aan de Staten-Generaal een verslag over het functioneren

geven aan de uitkomsten van het onderzoek.

van de nieuwe gemeente Maashorst. In het verslag wordt in het bijzonder aandacht besteed aan:

Startdatum en documentatie De startdatum en daarmee 0-situatie van de nieuwe gemeente

a. de positie van de tot de nieuwe gemeente Maashorst

Maashorst is 1 januari 2022. Voor een zuivere nulmeting zou

behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in

je exact de situatie willen weten op 1 januari 2022 en in 2024

relatie tot de andere delen van de gemeente en de maat-

willen onderzoeken hoe de gemeente zich heeft ontwikkeld.

schappelijke samenhang met omliggende kernen die niet

Dat is echter niet hoe het werkt in de praktijk. De gemeente

tot de nieuwe gemeente behoren;

heeft in de periode na de herindeling namelijk allerlei plannen gemaakt die van belang zijn in het kader van de nulmeting.

b. de wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke

Denk aan het bestuursakkoord of het uitvoeringsprogramma.

indeling, als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de

Deze documenten geven inzicht in de doelstellingen van de

Wet algemene regels herindeling om de kernen Schaijk

gemeente Maashorst en zijn dus van groot belang voor deze

en Reek bij de gemeente Oss te voegen.

nulmeting. In het kader van deze nulmeting hebben we zo veel

Figuur 1

Artikel 9

mogelijk gebruik gemaakt van actuele documentatie en plannen (dataverzameling tot oktober 2022).

7

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Daarnaast zijn ook documenten en plannen die zijn opgesteld

In de evaluatie wordt ingegaan op de wenselijkheid van een

in de aanloop naar de herindeling relevant. Deze vormen

wijziging van de gemeentelijke indeling, als bedoeld in artikel 1,

namelijk het fundament van de nieuwe gemeente. Bovendien

eerste lid, onder b, van de Wet algemene regels herindeling om

zijn deze plannen op een aantal terreinen nog niet verder

de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen. Zoals

uitgewerkt. In voorliggende nulmeting hebben we de balans

beschreven in het evaluatieontwerp werken wij wenselijkheid

gezocht tussen de ‘originele plannen’ die het fundament

als volgt uit:

vormen van de nieuwe gemeente en de meer actuele

y

documentatie en plannen die daar een uitwerking van zijn.

Een ‘objectieve’ wenselijkheid, waarbij het gaat om de effectiviteit van de nieuwe gemeente. Hierbij wordt onderzocht welke concrete publieke waarde Maashorst

Verder is van belang dat bepaalde gegevens over de

levert aan de inwoners in Schaijk en Reek, maar ook aan

uitgangssituatie van de gemeente of indicatoren voor het

de gehele gemeente en de regio. Ook de implicaties van een

presteren van de gemeente nog niet aanwezig zijn. Deze

mogelijke ontvlechting van de gemeente worden hierbij in

indicatoren worden in de komende jaren ontwikkeld en zijn

beeld gebracht.2

daarom nu nog niet opgenomen in voorliggende rapportage. Dat betekent echter niet dat hier niet aan getoetst zal worden

y

tijdens de evaluatie in 2024.

Een ‘subjectieve’ wenselijkheid, waarbij het gaat om het draagvlak voor het functioneren van de gemeente. Dit wordt bepaald door inwoners op het niveau van de kernen van

Eerste inzichten

de gemeente (waaronder Schaijk en Reek) en de gemeente

Doordat deze nulmeting plaatsvond van juni 2022 tot en met

als geheel. Ook wordt draagvlak onder maatschappelijke en

oktober 2022 zijn er eerste inzichten in het functioneren van

bestuurlijke stakeholders (buurgemeenten, regio, provincie)

de gemeente. Deze worden voor zover beschikbaar en relevant

daarin meegenomen.

ook weergegeven in voorliggende rapportage. Met deze eerste inzichten kan de gemeente Maashorst haar voordeel doen in de

y

komende jaren.

Een ‘formele’ wenselijkheid is de te maken afweging in het algemeen belang van de gehele gemeente door college en raad. Zij maken op basis van de uitkomst van de evaluatie

Evaluatie

keuzes over het vervolg.

In het evaluatieontwerp staat uitgebreid beschreven welke activiteiten we uitvoeren in het kader van de evaluatie in 2024. Het doel van de evaluatie is om te voldoen aan artikel 9 van de herindelingswet. Waar de nulmeting met name inging op het richten en inrichten, ligt de nadruk hier op het bepalen van het verrichten door de gemeente Maashorst. Voor de evaluatie in 2024 voeren we opnieuw een documentstudie uit. Daarnaast voeren we diverse interviews en organiseren we focusgroepen en bijeenkomsten (met dezelfde gesprekspartners als tijdens de nulmeting). Tijdens de evaluatie worden inwoners rechtstreeks geconsulteerd via een representatieve enquête1. Daarnaast voeren we een benchmark uit van de organisatie, waarmee we inzicht krijgen in de apparaatskosten en formatie van de gemeente en ook analyseren we mogelijke ontvlechtingskosten die het voegen van Schaijk en Reek naar Oss met zich meebrengt. Tot slot worden er (opnieuw) twee raadsconferenties georganiseerd.

1

8

Dit gebeurt op basis van een aselecte steekproef uit het bevolkingsregister. Daarnaast wordt aan alle inwoners van de gemeente de gelegenheid geboden om via een open ingang aan de enquête mee te doen.

2

Ook de implicaties van ontvlechting (kosten, proces, overig) worden meegenomen in het bepalen van de objectieve wenselijkheid; die staan aan de ‘min-kant’ van de publieke waarde.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

1.2 Onderzoeksvragen en activiteiten De onderzoeksvragen die in deze evaluatie centraal staan luiden als volgt: 1. Hoe functioneert de gemeente Maashorst?

2. Welke positie3 hebben de tot de nieuwe gemeente

— (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke

Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en

waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en

Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en wat

verenigingen?

is de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen

— Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces

die niet tot de nieuwe gemeente behoren?

om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit voortvloeiende maatschappelijke doelen?

3. In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke

— Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de

indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk?

publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?

Figuur 2

Evaluatiestructuur

3

9

Om de positie van de kernen in beeld te brengen kijken we naar de bestuurlijke, maatschappelijke en economische verbindingen tussen kernen, gemeenten en de regio (ecosysteem). Daarbij richten we ons ook op welke acties de gemeente toepast om de kernen te betrekken, hoe dat is georganiseerd en het draagvlak hiervoor binnen de gemeente.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Aan de basis van de beantwoording van de onderzoeksvragen

1.3 Leeswijzer

hieromtrent hebben we de volgende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd: y

In voorliggende nulmeting beschrijven we de feitelijke

Bestudering documentatie | Diverse documentatie

uitgangspositie van de gemeente (zie hoofdstuk 2). Dan gaat

bestudeerd, zie voor een overzicht bijlage 1.

het onder andere om de kenmerken van de gemeente, de ligging en de oriëntatie van de verschillende kernen.

y

y

y

Interviews | College Maashorst, directieteam ambtelijke organisatie, de ondernemingsraad, colleges van

In hoofdstuk 3 beschrijven we vervolgens de ambities en

buurgemeenten Oss, Meierijstad, Bernheze, provincie

opgaven van de gemeente Maashorst. Ook geven een eerste

Noord-Brabant.

doorkijkje naar de activiteiten en resultaten op dit gebied.

Focusgroepen ambtelijke organisatie | Vier focusgroepen

In hoofdstuk 4 beschrijven we de inrichting van de gemeente

met medewerkers van de ambtelijke organisatie (domeinen:

Maashorst. Dan gaat het om de wijze waarop de gemeente

bedrijfsvoering, organisatieontwikkeling, sociaal, ruimte)

beoogt de ambities en opgaven te realiseren.

Bijeenkomst bewonersplatform/-initiatieven

In hoofdstuk 5 gaan we in op het onderwerp legitimiteit.

| Bijeenkomst met afvaardiging van 8

Daarin beschrijven we hoe de gemeente voornemens is te gaan

bewonersplatforms/-initiatieven.

werken aan draagvlak voor de nieuwe gemeente. Ook hiervan brengen we de eerste activiteiten en resultaten in kaart.

y

Groepsbijeenkomsten maatschappelijke en economische partijen | Vier groepsbijeenkomsten met een afvaardiging

In hoofdstuk 6 geven we tot slot antwoord op de

van maatschappelijke en economische partijen.

onderzoeksvragen. Ook geven we gemeente Maashorst enkele aandachtspunten mee.

y

Raadsconferenties (2x) | Twee raadsconferenties, om informatie op te halen en om bevindingen te delen met de gemeenteraad.

10

HOOFDSTUK 2

Uitgangspositie Maashorst In dit hoofdstuk beschrijven we de feitelijke uitgangspositie van de gemeente Maashorst. Hiertoe bespreken we eerst het ontstaan, de samenstelling en ligging van de gemeente (2.1), dan gaan we in op bestuurlijke, economische en maatschappelijke verbindingen in de gemeente (2.2) en ten slotte beschrijven we relevante kenmerken van de gemeente (2.3).

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

2.1 Ontstaan, samenstelling en ligging

Binnen dit proces vindt een aantal gebeurtenissen plaats die van belang zijn bij de totstandkoming van de herindeling. Onderstaand geven we een toelichting op enkele van deze

2.1.1

Het ontstaan van de gemeente Maashorst

De gemeente Maashorst bestaat vanaf 1 januari 2022.

gebeurtenissen. In het vervolg van het rapport wordt ook regelmatig aan deze gebeurtenissen gerefereerd.

De gemeente is ontstaan uit een fusie van de voormalige gemeenten Landerd en Uden. De gemeente Landerd bestond

1. Diverse onderzoeken naar draagvlak in beide gemeenten

uit de kernen Schaijk, Reek en Zeeland. De gemeente Uden

m.b.t. scenario’s voor de bestuurlijke toekomst | In de

bestond uit de kernen Uden, Volkel en Odiliapeel. Aan de fusie

gemeenten hebben diverse onderzoeken plaatsgevonden

ging een uitgebreid proces vooraf dat we beknopt schetsen in

naar vormen van/het draagvlak voor een eventuele

onderstaande tabel.

herindeling en de behoeften voor de toekomst. Een voorbeeld is het behoefteonderzoek in Landerd, naar behoeften van inwoners en intensivering van de

Tijd

Tijdlijn proces herindeling gemeente Maashorst

samenwerking met buurgemeenten (hiervoor zijn 300

2011 - 2013

Landerd en Uden bezinnen zich op hun bestuurlijke

gesprekken gevoerd).

toekomst (met diverse onderzoeken en beleidsstukken)

2. Raadplegend referendum in Landerd over bestuurlijke

2014

Verkiezingsjaar, coalities bepalen herindelen als belangrijke doelstelling

toekomst | In Landerd is in 2015 een motie aangenomen

2015

Diverse onderzoeken naar bestuurlijke toekomst Landerd

om een raadplegend referendum te organiseren over

en Uden Raadplegend referendum in Landerd over bestuurlijke

de toekomst van de gemeente. Dit leidde tot een

toekomst

vertrouwensbreuk binnen het college. Een nieuw college

Gemeenteraad Bernheze besluit voorlopig zelfstandig te

heeft deze motie uitgevoerd, met de volgende uitkomst:

blijven 2016

(1) Maashorstgemeente, inclusief (een deel van) Bernheze

Colleges Landerd en Uden gaan onderzoeken op welke wijze zij op basis van gelijkwaardigheid samen een

(51%); (2) zelfstandig (28%); (3) Schaijk bij Oss, Reek bij

gemeente willen vormen

Oss en Zeeland bij Uden (24%); (4) herindelen met Uden

2017

Diverse onderzoeken naar bestuurlijke toekomst Landerd

(19%). Er was een opkomst van 52% van de kiesgerechtigde

2018

Gemeenteraad Landerd en gemeenteraad Uden

inwoners van Landerd.5

spreken de intentie uit om op 1 januari 2022 één nieuwe Maashorstgemeente te vormen (principebesluit) 2019

Bekrachtiging besluit herindeling door gemeenteraden

3. Bestuurlijke gesprekken met zeven buurgemeenten over

Bestuurlijke gesprekken met zeven buurgemeenten over

voorgenomen herindeling | Na bekrachtiging van het

voorgenomen herindeling

besluit tot herindeling van beide gemeenteraden hebben

Publicatie Toekomstvisie4 Maashorst door gemeenteraden

bestuurlijke gesprekken plaatsgevonden met diverse

Landerd en Uden Vaststelling herindelingsontwerp door gemeenteraden

buurgemeenten. Bernheze, Boekel, Grave, Meierijstad,

Maashorst

Mill en Sint Hubert, Oss en Sint Anthonis. Het merendeel

Indiening zienswijzen 2020

van de buurgemeenten stonden positief tegenover de

Vaststelling herindelingsadvies door beide

voorgenomen herindeling maar er waren zeker ook kritische

gemeenteraden, op voordracht van beide colleges

geluiden (zie ook Indiening zienswijzen).

Positieve zienswijze provincie op herindeling Indiening voorstel tot herindeling bij de Tweede Kamer (november 2020) 2021

Wetsontwerp aangenomen door Tweede en Eerste Kamer

4. Publicatie Toekomstvisie | In augustus 2019 is de toekomstvisie van de gemeente Maashorst gepubliceerd.

Herindelingsverkiezing voor gemeenteraad Maashorst, 2022

opkomst: 42,3% (november)

In een participatieproces met en een Festival gemeente

Bestuursakkoord Maashorst: Samen bouwen we Maashorst

Maashorst is gekomen tot deze toekomstvisie. In de

(2022-2026)

toekomstvisie wordt gesteld dat ook georganiseerde

Uitvoeringsprogramma Maashorst Tabel 1 4

12

groepen zich op verschillende momenten hebben laten

Beknopte tijdlijn totstandkoming gemeente Maashorst

Een belangrijke stap in een herindelingsproces is het opstellen van een visie op de toekomst van een nieuwe gemeente (ook wel: toekomstvisie). In de toekomstvisie staat beschreven hoe de nieuwe gemeente Maashorst er uit komt te zien en welke ambities zij heeft. Deze uitgangspunten bieden houvast in het verdere proces tot het samengaan van beide gemeenten.

horen over hun visie op de nieuwe gemeente (bv. gebiedsplatforms, initiatiefgroepen, zorgcoöperaties, 5

Evaluatie raadplegend referendum bestuurlijke toekomst gemeente Landerd (25-11-2015).

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

ondernemersverenigingen, belangenbehartigers uit de

9. Wetsvoorstel voor samenvoeging van de gemeenten

agrarische en toeristische sectoren). De gemeente heeft een

Landerd en Uden tot de nieuwe gemeente Maashorst

consultatieronde voor inwoners georganiseerd met Twynstra

aangenomen door Tweede en Eerste Kamer | In 2021

Gudde. Het merendeel van de inwoners geeft daarin aan het

hebben de Tweede en Eerste Kamer de Wet van 14 juli

eens te zijn met de thema’s uit de toekomstvisie.

2021 tot samenvoeging van de gemeenten Landerd en Uden aangenomen. Hierbij is naar aanleiding van een

5. Vaststelling herindelingsontwerp door gemeenteraden

amendement artikel 9 toegevoegd welke geleid heeft tot

Maashorst | Een herindelingsontwerp wordt opgesteld

voorliggend onderzoek, zoals beschreven op pagina 4.

door de colleges van B&W van gemeenten die willen fuseren. Hierin wordt de noodzaak van de herindeling en

10. Bestuursakkoord Maashorst | Na de

de samenstelling van partners onderbouwd. Ook worden

herindelingsverkiezingen in Maashorst in november

de nieuwe gemeentegrenzen weergeven. Dit ontwerp wordt

2021 (opkomst 42,3%) is in 2022 het Bestuursakkoord

vervolgens vastgesteld door de gemeenteraden.

Samen bouwen we Maashorst (2022-2026) opgesteld. De coalitie (de partijen Jong Maashorst, CDA, Voor de

6. Indiening zienswijzen herindelingsontwerp | In totaal zijn

Dorpen en Maashorst Vooruit) heeft een bestuursakkoord

650 zienswijzen binnengekomen op de herindeling. 173

op hoofdlijnen opgesteld, met het herindelingsadvies

expliciet positief (26,6%); 371 zonder expliciete uitlating

als kompas. Het akkoord betrekt ook punten uit

over voornemen tot herindeling (57,1%); 102 expliciet

andere verkiezingsprogramma’s en koerst zo bewust op

negatief (15,7%); voor 4 zienswijzen kan de mening niet

samenwerking met alle partijen in de gemeenteraad, de

achterhaald worden.

inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.

De omliggende gemeenten Oss , Bernheze, Boekel en ‘s-Hertogenbosch hebben een schriftelijke reactie ingediend op het herindelingsontwerp. Een deel van de gemeenten

een uitvoeringsprogramma opgesteld door het college van de

had bezwaren bij de naamgeving en het feit dat er sprake

gemeente Maashorst, waarin is opgenomen wat de concrete

is van een ongedeelde herindeling (Schaijk bij Uden). Oss

doelen zijn per thema uit het bestuursakkoord. Separate

en Boekel steunen de herindeling niet. Daarnaast twijfelde

bijlage 1 bij deze rapportage bevat per thema een overzicht

Boekel aan een herindeling als gekozen oplossing voor het

van de doelen tot en met 2026.

achterliggende vraagstuk. ’s-Hertogenbosch benadrukte het belang van goede samenwerking in de regio. 7. Vaststelling herindelingsadvies door gemeenteraden | Op voordracht van beide colleges is het herindelingsadvies in 2020 vastgesteld door beide gemeenteraden. De stemverhoudingen hierbij waren als volgt: Landerd voor 12/17, Landerd tegen 5/17; Uden voor 23/27, Uden tegen 4/27. Totaal stemden dus 35/44 gemeenteraadsleden voor, en 9/44 gemeenteraadsleden tegen de herindeling. 8. Zienswijze Gedeputeerde Staten op herindelingsadvies Landerd-Uden (mei 2020) | De provincie heeft het herindelingsadvies van de gemeente Maashorst beoordeeld aan de hand van de daarvoor geldende toetsingscriteria en heeft op basis daarvan een positief oordeel gevormd over de kwaliteit van de doorlopen arhi-procedure. Een verdiepende beschrijving van de visie van de provincie staat beschreven in paragraaf 5.1.

13

11. Uitvoeringsprogramma Maashorst | In 2022 is vervolgens

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

2.1.2 Samenstelling en ligging

Regio

Maashorst heeft 58.115 inwoners . De gemeente bestaat uit zes

De gemeente Maashorst ligt in de regio Noordoost-Brabant8,

kernen: Uden, Volkel, Odiliapeel, Reek, Schaijk en Zeeland.7

in de provincie Noord-Brabant. Maashorst grenst aan vijf

Tot 2022 vormden de kernen Uden, Volkel en Odiliapeel de

buurgemeenten. Ten noorden ligt Oss, en aan de oostkant

gemeente Uden; en vormden Schaijk, Reek en Zeeland de

bevindt zich Land van Cuijk (beiden grote gemeenten, met ca.

gemeente Landerd.

90.000 inwoners), aan de zuidkant ligt de gemeente Boekel (ca.

6

11.000 inwoners), in het zuidwesten Meierijstad (ruim 80.000 inwoners), en ten westen gemeente Bernheze (ca. 30.000 inwoners). Zowel Maashorst (2022), Land van Cuijk (2022) als Meijerijstad (2017) zijn het product van gemeentelijke herindeling in de afgelopen vijf. Waar Uden al lange tijd één gemeente was, geldt voor Landerd dat dit sinds 1994 een fusiegemeente was, van de gemeenten Schaijk9 en Zeeland.

Figuur 4

Figuur 3

Regio Noordoost-Brabant (bron: https://www.rnob.nl/over-ons)

2.1.3 Bestuurlijke, economische en maatschappelijke verbindingen

Kaart van de gemeente Maashorst

Om de maatschappelijke samenhang tussen de kernen van Kern

Aantal inwoners (01-01-2021)

Uden

36.805

Schaijk

7.315

Zeeland (incl. Oventje)

6.745

Volkel

3.435

Odiliapeel

2.045

Reek

1.770

Totaal

58.115

Tabel 2

Aantal inwoners

Maashorst en onderling en met omliggende gemeenten te schetsen beschrijven wij de bestuurlijke, economische en maatschappelijke verbindingen binnen Maashorst en voor zover relevant de regio. Bestuurlijke verbindingen Zoals eerder aangegeven maakt Maashorst deel uit van de RNOB. Binnen dat samenwerkingsverband worden met 11 gemeenten en twee waterschappen gezamenlijk maatschappelijke en economische uitdagingen opgepakt. De focus ligt op duurzame leefomgeving, vestigingsklimaat en bereikbaarheid. Daarnaast bevinden zich op de schaal van Noordoost-Brabant/ Brabant-Noord diverse samenwerkingsverbanden die zich richten op uitvoering van de verplichte wettelijke taken zoals de

6 7

14

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek Gemeente Bernheze was origineel ook gepland onderdeel van de fusie, maar zij koos uiteindelijk toch voor een zelfstandige toekomst.

8 9

De overheidssamenwerking met focus op duurzame leefomgeving, vestigingsklimaat en bereikbaarheid. De gemeenten Schaijk en Reek zijn 1942 samengevoegd tot de gemeente Schaijk.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

veiligheidsregio, GGD, Omgevingsdienst, de RES en jeugdhulp.

wallen aangelegd. Eén van die wallen was precies gelegen

Door de elf gemeenten uit de regio, waaronder Maashorst en

op de grens tussen Reek en Schaijk. Volgens een kaartje uit

haar buurgemeenten, wordt daaraan deelgenomen. Voor de

1840 liep de landerd parallel aan de weg van de Reekse molen

herindeling werd aan deze zelfde samenwerkingsverbanden

helemaal door tot Zeeland en verbond zo de drie kerkdorpen.

deelgenomen door Landerd en Uden. Uden (herindelingsadvies): Van Uden is voor het eerst Naast samenwerking op de schaal van RNOB werkt Maashorst

sprake rond het jaar 1200. Uit oude kaarten kunnen we

ook specifieke thema’s bestuurlijk samen met omliggende

opmaken dat Uden rond de kom bestond uit een aantal

gemeenten. Dan gaat het om de As50 en Natuurgebied de

verspreid liggende nederzettingen, die geleidelijk een eenheid

Maashorst. Aan de meeste van deze samenwerkingsverbanden

zijn gaan vormen. In de 14e eeuw strekt de bevoegdheid

werd voor de herindeling door beide gemeenten deelgenomen,

zich uit over de gehele vroegere heerlijkheid Uden, die

aan een enkele alleen door Landerd of door Uden.

bestond uit de dorpen Volkel, Boekel, Zeeland en Uden. Nog voor het einde van die 14e eeuw is er sprake van het

In een verder verleden was de provincie Noord-Brabant verdeeld

Land van Ravenstein, waartoe Uden behoort, en die wordt

in stadsgewesten gericht op de coördinatie en uitvoering van

bestuurd door Duitse Vorsten. Dit land van Ravenstein ligt

beleid. Zo ontstonden in 1973 het stadsgewest Oss bestaande

als een enclave in Brabant. Het grootste deel van Brabant

uit 9 samenwerkende gemeenten in het Maasland waaronder

hoort namelijk sinds 1629 bij de Republiek der Verenigde

Schaijk. In 1976 ontstond het samenwerkingslichaam Regio

Nederlanden. In 1800 wordt het Land van Ravenstein

Uden-Veghel. Na invoering van de Wet gemeenschappelijke

verkocht aan de Nederlanden en vanaf 1815 hoort het bij

regelingen werd in 1987 overgegaan tot oprichting van het

het nieuwgevormd Koninkrijk der Nederlanden. Uden en

toenmalige Streekgewest Brabant Noordoost. Dit was de

haar inwoners maken dus pas sinds 1815 deel uit van de

voorloper van de RNOB.

Nederlandse geschiedenis.

Maatschappelijke verbindingen

Het Maasland: De voormalige Meijerij van Den Bosch kende

Naar de maatschappelijke verbindingen binnen de nieuwe

vier kwartieren. Een van deze kwartieren was die van Maasland.

gemeente Maashorst is weinig onderzoek gedaan. Ook niet in het

In het verleden was Oss de grootste kern van dit kwartier.

kader van de herindeling. Dit betekent ook dat hierover beperkt

De gemeente Oss geeft in haar position paper aan dat deze

informatie beschikbaar was. In het kader van de nulmeting

historische verbondenheid binnen Maasland ook tegenwoordig

is op hoofdlijnen in beeld gebracht wat de historie is van de

nog zichtbaar is: “Inwoners uit het Maasland maken veel gebruik

(voormalige) gemeente(n), hoe de vervoersstromen van en naar

van voorzieningen in de regio Maasland en van de kern Oss in

de (voormalige) gemeente(n) eruit zien en hoe door betrokkenen

het bijzonder. Tot het Maasland rekenen wij dan kernen van

wordt aangekeken tegen de maatschappelijke samenhang.

de gemeenten Oss, Bernheze en Landerd. In de jaren 80 van de vorige eeuw was er een stadsgewest met Oss, Megen, Berghem,

Historie

Lith, Ravenstein, Geffen, Heesch, Nistelrode en Schaijk.”

Landerd (herindelingsadvies): De gemeente Landers is op 1 januari 1994 ontstaan door het samenvoegen van de

Verplaatsingen

voormalige gemeenten Schaijk en Zeeland. Tot de gemeente

Een belangrijke indicator voor maatschappelijke samenhang zijn

Schaijk behoorde ook het kerkdorp Reek, dat tot 1 juli

de dagelijkse verplaatsingen binnen een gebied. In 2013 heeft

1942 een zelfstandige gemeente was. Geografisch gezien

Tordoir de dagelijkse verplaatsingen in het gebied Uden, Veghel,

ligt gemeente Landerd op de grens van de Maaskant en

Schijndel, Sint-Oedenrode, Bernheze en Landerd in beeld gebracht

het Brabants Peelgebied. Landerd ligt tussen de gemeenten

voor de periode 2004-2012 (zie ook tabel volgende pagina). Hij

Oss, Uden, Grave, Mill en Sint Hubert en Bernheze en op

heeft daarbij de gegevens over Landerd en Bernheze samengepakt.

een steenworp afstand van rivier de Maas. De naam van de

Wanneer we kijken naar dagelijkse verplaatsingen vanuit het

gemeente Landerd verwijst naar een landweer of ‘landerd’.

voormalige Uden en Landerd is het volgende beeld zichtbaar.

Dat was een strategisch gelegen wal, vaak aan beide zijden

y

Voor woon-werkverkeer en zakelijk verkeer

voorzien van een gracht of sloot, die gebruikt werd als

— Uden: naar Uden (53,5%), Veghel (9%) en Oss (4,5%)

verdedigingslinie. Tijdens de late Middeleeuwen en gedurende

— Landerd/Bernheze: naar Landerd/Bernheze (35,5%),

het beleg van Grave in 1674 zijn verschillende van dit soort 15

Oss (13,5%) en Veghel (12%)

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

y

Voor sociale en recreatieve doeleinden — Uden: naar Uden (73%), Landerd/Bernheze (4,5%), en Veghel en Oss (beide 3%) — Landerd/Bernheze: naar Landerd/Bernheze (64,5%), Oss (9,5%) en Uden (3%)

y

Voor winkelen, onderwijs en verzorging — Uden: naar Uden, (87,5%), Veghel (5%) en Eindhoven (2%) wordt gereisd; — Landerd/Bernheze: naar Landerd/Bernheze (68,5%), Oss (8%) en Uden (6%) voor woon-werkverkeer en

voor sociale en recreatieve

voor winkelen, onderwijs en

zakelijk verkeer

doeleinden

verzorging

Dagelijkse verplaatsingen … Van:

Uden

Naar:

Landerd/

Uden

Bernheze

Landerd/

Uden

Bernheze

Landerd/ Bernheze

Schijndel/Sint-Oedenrode

1%

2%

1%

1,5%

0%

1%

Veghel

9%

12%

3%

2,5%

5%

5%

Uden

53,5%

8%

73%

3%

87,5%

6%

Landerd/Bernheze

3,5%

35,5%

4,5%

64,5%

1%

68,5%

Boxtel

0%

0%

0,5%

0%

0%

0%

4,5%

13,5%

3%

9,5%

0,5%

8%

‘s-Hertogenbosch

3%

7%

1,5%

1,5%

1%

3%

Eindhoven

3%

2%

1%

0,5%

2%

0,5%

overig N-Brabant

10%

11%

5,5%

9%

2%

5%

ov. Nederland en buitenland

10%

8,5%

7%

6,5%

2,5%

2,5%

totaal, %

100%

100%

100%

100%

100%

100%

totaal, absoluut

18.650

16.900

35650

34050

29.450

28.500

Oss

Tabel 3

Dagelijkse verplaatsingen (2004-2012)

Maatschappelijke verbinding uit gesprekken Uit de gesprekken kwam naar voren dat maatschappelijke verbinding met name aanwezig is op het niveau van de kern en de gemeente. Op het niveau van de kern organiseren mensen zich in allerlei verbanden zoals de carnavalsvereniging, zorgcoöperatie of sportvereniging. Maar ook op het niveau van de voormalige gemeenten en de huidige gemeente zijn maatschappelijke organisaties actief zoals woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen of onderwijsinstellingen. Deze instellingen zijn soms alleen in Landerd of Uden actief (woningcorporaties) soms op het niveau van de gemeente Maashorst, maar bijna altijd ook in andere gemeenten. Inmiddels ontstaan er samenwerkingsverbanden tussen de verschillende kernen binnen de gemeente Maashorst. Te denken valt aan de carnavalsverenigingen of ondernemingsverenigingen (zie ook economisch ecosysteem).

16

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Tijdens de gesprekken werd meer specifiek het volgende aangegeven over de (onderlinge) maatschappelijke binding in de verschillende kernen. Maatschappelijke verbindingen in de kernen Schaijk y In de bijeenkomsten met maatschappelijke/economische organisaties en medewerkers van de ambtelijke organisatie is hierover opgemerkt dat Schaijk een grotere zelfstandige kern is, met veel voorzieningen, zoals supermarkten, winkels, industriële ontwikkelingen, basisscholen. Inwoners zijn erg ondernemend en sociaal actief, verenigingen versterken elkaar. De oriëntatie van Schaijk is volgens maatschappelijke en economische organisaties wisselend – waarbij is opgemerkt dat de kern met name zelfvoorzienend is. y In de bijeenkomst met dorpsinitiatieven en gebiedsplatforms is opgemerkt dat Schaijk zich grotendeels op Oss oriënteert. Dan gaat het bijvoorbeeld om scholen en werkgelegenheid. Aangegeven wordt dat Schaijk zelf veel voorzieningen heeft (supermarkten, winkels, industriële ontwikkelingen, basisscholen) en voor het belangrijkste deel zelfvoorzienend is. y Kinderen uit Schaijk zijn voor voortgezet onderwijs aangewezen op de gemeente Oss, Grave en ook Uden. In een position paper schreef de gemeente Oss hierover dat in 2015 circa 35% van de leerlingen uit Landerd naar het voortgezet onderwijs in Oss ging.

Reek y In de diverse bijeenkomsten met maatschappelijke/economische organisaties en medewerkers van de ambtelijke organisatie is hierover opgemerkt dat Reek een kleine zelfstandige assertieve kern is, met een zeer betrokken gemeenschap. Inwoners uit Reek zijn met name georiënteerd op Schaijk, en Grave, en een beetje op Oss (bijvoorbeeld voor winkels). Wat betreft middelbare schoolvoorzieningen wordt in groeiende mate ook gebruik gemaakt van middelbare scholen in Uden. Sterke banden met Schaijk zijn er in het verenigingsleven (bijvoorbeeld ook de EHBO-vereniging) en met de harmonie. y In de bijeenkomst met dorpsinitiatieven en gebiedsplatforms is hierover opgemerkt dat Reek georiënteerd is op Schaijk en mindere mate op Grave. Inwoners gaan voor winkels veelal naar Schaijk, Grave en in mindere mate naar Zeeland. Voor middelbare scholen gaat men de laatste jaren meer naar Uden, en vroeger meer naar Oss, zo wordt aangegeven vanuit Reek. Zeeland y In de diverse bijeenkomsten met maatschappelijke/economische organisaties en medewerkers van de ambtelijke organisatie is hierover opgemerkt dat Zeeland een vrij zelfstandige kern is, met een sterk verenigingsleven en veel vrijwilligers. Zeeland is met name georiënteerd op Uden wanneer het gaat om scholing, winkels, etc. De kern heeft binnen het sociaal domein veel voorzieningen.

De eerdere samenvoeging met Schaijk en Reek heeft niet tot een sterke verbondenheid geleid. y In de bijeenkomst met dorpsinitiatieven en gebiedsplatforms is hierover opgemerkt dat Zeeland vrij zelfstandig is. Zeeland heeft zelf veel voorzieningen en is daarnaast voor missende voorzieningen met name op Uden gericht. Uden y In de diverse bijeenkomsten met maatschappelijke/economische organisaties en medewerkers van de ambtelijke organisatie is hierover opgemerkt dat Uden een grote zelfstandige kern is met veel voorzieningen. In Uden geldt minder onderlinge verbondenheid dan in de andere kernen. y In de bijeenkomst met dorpsinitiatieven en gebiedsplatforms is hierover opgemerkt dat Uden grotendeels zelfvoorzienend is. Voor Uden is het openbaar vervoer en bereikbaarheid een aandachtspunt volgens meerdere respondenten. Volkel y In de diverse bijeenkomsten met maatschappelijke/economische organisaties en medewerkers van de ambtelijke organisatie is hierover opgemerkt dat Volkel een kleine kern betreft, zonder sterke maatschappelijke samenhang met andere kernen. Wat betreft onderwijs is er vooral verbinding met Uden, en ook met Odiliapeel door een samenvoeging van de parochie in verbinding met Uden. y In de bijeenkomst met dorpsinitiatieven en gebiedsplatforms is hierover opgemerkt dat Volkel erg verbonden is met Uden (Zuid), onder meer wat betreft scholing en winkels.

Odiliapeel y In de diverse bijeenkomsten met maatschappelijke/economische organisaties en medewerkers van de ambtelijke organisatie is hierover opgemerkt dat Odiliapeel een kleine kern is, met een heel actief verenigingsleven, mensen zijn gewend om naar elkaar om te kijken. Op kerkelijk gebied is deze kern vooral verbonden met Uden en Zeeland, minder met Reek en Schaijk (door de oude Rijksweg). y In de bijeenkomst met dorpsinitiatieven en gebiedsplatforms waren geen inwoners aanwezig uit deze kern. Andere aanwezigen hebben opgemerkt dat de kern zich eerder achtergesteld voelde, tegelijkertijd is er de laatste jaren veel in de kern geïnvesteerd. De oriëntatie is primair gericht op Uden, meer dan op andere omliggende dorpen (zoals Mill en Boekel). Tabel 4

17

Uitkomsten gesprekken nulmeting over maatschappelijke binding

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Economische verbindingen

Over de economische dynamiek in het gebied concludeert

Onder economische verbindingen verstaan we de verbindingen

Tordoir dat deze om een aantal redenen krachtig is: “Ten

tussen de economische actoren binnen Maashorst en

eerste kennen Uden, Veghel en Schijndel sterke lokale

tussen economische actoren in (de kernen van) Maashorst

netwerkvorming tussen ondernemers in bedrijfstakken die

en omliggende gemeenten. Hierover is beperkt informatie

behoren tot de nationale topsectoren, met name hoogwaardige

beschikbaar. We baseren ons op een quickscan van Tordoir uit

maakindustrie en agribusiness- en foodcomplexen.

2013 die betrekking heeft op het gebied Uden, Veghel, Schijndel,

Daarenboven ligt het gebied centraal in het dichtbevolkte

Sint-Oedenrode, Bernheze en Landerd en de gesprekken die we

oosten van Brabant, dat weer onderdeel uitmaakt van de

in het kader van de nulmeting hebben gevoerd. Verder geven we

nationale economische kernzone. Bedrijven profiteren aldus

aan wat over de economische structuur van beide voormalige

van een omvangrijke arbeids-, toeleverings- en afzetmarkt en

gemeente is opgenomen in het herindelingsadvies.

van hoogwaardige voorzieningen in de grote Brabantse steden, zoals Airport Eindhoven. De opkomende A50 as speelt daarbij

Quicksan Tordoir Uden, Veghel, Schijndel, Sint-

een hoofdrol.”

Oedenrode, Bernheze en Landerd (2013) Wat betreft arbeidsmarkten heeft het gebied volgens Tordoir Uit een quickscan10 van Tordoir naar de samenhang in het

tot op zekere hoogte typische kenmerken van een stadsgewest:

gebied Uden, Veghel, Schijndel, Sint-Oedenrode, Bernheze

“Veghel, Uden en Schijndel kennen in aflopende volgorde

en Landerd uit 2013 komt naar voren dat de afgelopen halve

van gewicht een netto inkomende pendel; de omliggende

eeuw het gebied rondom voormalig Uden en Landerd sterk

gemeenten St. Oedenrode, Bernheze en Landerd kennen een

is verstedelijkt. In het gebied uit dit zich onder meer in de

netto uitgaande pendel.” Toch is er volgens Tordoir nog geen

krachtige ontwikkeling van bedrijvigheid in het gebied en

sprake van uitgesproken stadsgewestvorming met duidelijke

daarnaast in de vestiging van forenzen en voorzieningen gericht

ruimtelijke taakverdelingen binnen één marktsysteem, ofwel

op de omliggende stadsgewesten van ’s-Hertogenbosch en

een daily urban system (Tordoir 2006). “Ten eerste kennen

Eindhoven.11 Verder spreekt hij over een complexe ruimtelijke

de ‘woongemeenten’ in het gebied met een netto uitgaande

samenhang binnen het gebied:

pendel desalniettemin ook een tamelijk sterk ontwikkelde bedrijvensector en vormen de ‘werkgemeenten’ met netto

“Enerzijds is tot op zekere hoogte sprake van een

inkomende pendel tevens ook belangrijke woonlocaties.

stadsgewestelijke structuur met Veghel en Uden als twee

Ten tweede staan met name de gemeenten Sint-Oedenrode,

onderling samenhangende centra. De omliggende gemeenten

Schijndel, Bernheze en Landerd onder sterke invloed van

Bernheze en Landerd zijn voor werk en voorzieningen zowel

naastgelegen stadsgewesten en gemeenten: ’s-Hertogenbosch,

op Uden als Veghel georiënteerd; Sint-Oedenrode en Schijndel

Eindhoven en Oss. Ten derde worden vanuit de werkcentra

zijn vooral op Veghel georiënteerd maar nauwelijks op Uden.

Uden en Veghel mensen vanuit een groot deel van Noord-

Anderzijds zijn de omliggende gemeenten echter ook sterk

Brabant geworven”.

op de aangrenzende stadsgewesten van ’s-Hertogenbosch en Eindhoven gericht, en zijn Bernheze en Landerd daarnaast ook nog eens sterk gerelateerd met het aangrenzende Oss. Tenslotte maar niet tenminste zijn de bedrijven en voorzieningen die zijn gevestigd op grote terreinen langs de A50 voor hun werknemers, afzetmarkten en toeleveringen gericht op een veel groter gebied, de gehele A50-zone tussen Nijmegen en Eindhoven.”

10 11

18

Tordoir. 2013. Quick scan: Samenhang Uden, Veghel, Schijndel, Sint-Oedenrode, Bernheze en Landerd Tordoir. 2013. Quick scan: Samenhang Uden, Veghel, Schijndel, Sint-Oedenrode, Bernheze en Landerd

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Economische situatie uit Economische analyse

In Landerd is het besteedbaar inkomen, evenals de

gemeente Maashorst 2021 (Berenschot)

gemiddelde WOZ-waarde, relatief hoog (relatief wanneer

Ter voorbereiding op de herindeling van Landerd en Uden

vergeleken met Nederweert, Montfoort en Hilvarenbeek).

heeft de Visiegroep Economie aan Berenschot gevraagd om

Ook scoort Landerd goed in de Leefbarometer, het is er

een economische analyse uit te voeren. Relevante uitkomsten

prettig wonen in een groene omgeving. Net als in Uden

hieruit schetsen we onderstaand.

zijn er tussen bedrijven korte lijnen, het bedrijfsleven in

12

Landerd is onderling goed verbonden. Wat opvalt is dat de Voor Uden valt op dat de werkgelegenheid, met bijna

arbeidsparticipatie in Landerd laag is, dit komt mogelijk

800 banen per 1000 inwoners, goed is. Ook ligt het

door de hoge grijze druk in de gemeente en het feit dat

werkloosheidspercentage laag. Uden heeft vergeleken met

jongeren (vanwege krapte op de woningmarkt voor starters)

drie vergelijkbare gemeenten (Goes, Tiel en Venray) een

wegtrekken.

goed voorzieningenniveau (o.a. de binnenstad) en een sterke sociale structuur welke maakt dat het interne netwerk

Aan verschillende experts is destijds daarnaast gevraagd om

goed functioneert. Uden kent ook een aantal uitdagingen.

hun blik te delen over de economische situatie van de gemeente

De krapte op de woningmarkt is daar een van. Een ander

Uden, Landerd en de toekomstige gemeente Maashorst.

knelpunt is dat er relatief weinig ondernemers van buitenaf

Onderstaande tabel geeft op een viertal overkoepelende

naar Uden komen en de innovatiekracht is gering. Verder

onderwerpen het algemene beeld en het advies van experts13

vraagt de regionale toegankelijkheid van Uden aandacht, er is

aan de gemeente weer.

momenteel geen treinverbinding en de bereikbaarheid via de

Adviezen

en ecosystemen

Lokale

Regionale economie

Thema

Nu y Beide gemeenten presteren gemiddeld t.o.v. Nederland y Regio wordt gekenmerkt door een zeer diverse economische structuur, hierdoor blijvend stabiel komende jaren y In regio ontstaat een nieuwe balans, omliggende gemeenten profileren/positioneren zich naar buiten duidelijker Naar de toekomst y Er is onvoldoende ‘urgentie’ om te veranderen y Echter, indien je jezelf niet qaat positioneren ben je over 10-15 jaar economisch minder vindbaar en relevant

y Ben je bewust van de ambities/ ontwikkelingen in je omgeving y Wees bewust van de stevige uitgangssituatie, koester deze, maar durf ook in te zetten op aantal speerpunten

Aandachtspunten voor succesvol fusietraject y Beeld kan ontstaan dat kleinere gemeente/kernen worden opgeslokt y Niet te licht denken over fusie. Samenvoeqen an sich verbetert niet per se de bestuurskracht of strategische slagkracht. y Sta uitgebreid stil bij de nieuwe organisatie; je moet als gemeente een hoge(re) kwaliteit gaan (kunnen) leveren

y Tijdig investeren in de samenwerking en éénwording y De voordelen van een kleine qemeente combineren met de kwaliteit van een grote

Veranderende werkvormen y Thuiswerken gaat toenemen komende jaren – ook na corona y In 2020 is de rol van e-commerce/digitale dienstverlening in een stroomversnelling gekomen; dit blijft Invloed van nationaal beleid-/wetgeving op lokale arbeidsmarkt y Risico dat intensieve veehouderij moet stoppen y Inzetten op opscholinq en omscholinq; kijk naar sectoren met tekorten in toekomst (o.a. installatiebranche)

y Aantrekkelijkheid van gemeente voor jongeren vergroten y Verbreed je blik; zet naast bestaande MKB ook in op ontwikkelen van nieuwe diensten

Netwerk en leiderschap y Zeer sterk intern netwerk; echter men lijkt verdeeld in externe ambitie y Strategisch leiderschap is ontbrekende schakel; vraag is wie de kar gaat trekken? Belang van lokale bestedingen y Gemeente is aantrekkelijke woonqemeente vanweqe voorzieningenniveau t.o.v. regio y Aantrekken van externe bestedinqen in qemeenten door in te zetten op hoog kwalitatief aanbod recreatieve diensten

y Sterke lokale economie mede te danken aan sterke lokale netwerk. behoud dit y In de economische visie aandacht besteden/inzetten op diensten ten behoeve van de brede welvaart

kracht

Concurrentie­

Arbeids­markt

Algemene beelden van experts

governance

weg wordt als onvoldoende ervaren.

Tabel 5

12

19

Beelden experts uit Economische analyse gemeente Maashorst 2021 (Berenschot)

Berenschot. 2021. Economische analyse gemeente Maashorst.

13

Voor dit onderzoek zijn o.a. geraadpleegd: Prof. Erik Stam, Universiteit Utrecht Hoogleraar regionaal economische dynamiek; Peter van Arkel, Berenschot, PhD ecosysteemdiensten; Erik Jansen, Rabobank Uden/Veghel, Regionale economie en financiering; Prof. Caspar van den Berg, Rijksuniversiteit Groningen Hoogleraar globale en lokale governance; Rene Peerenboom, Regio NO-Brabant, Deskundige publieke organisaties en samenwerking; Sofie Dreef, Berenschot, PhD Regionaal DNA; Francel Vos, Berenschot Senior managing adviseur, arbeidsmarktontwikkelingen.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Economische verbinding uit gesprekken

hier goed op in. Met maar liefst zes grote recreatieparken en

Uit gesprekken blijkt dat ondernemersverenigingen een

daarnaast nog diverse andere typen verblijfsaccommodaties

belangrijke rol spelen binnen de gemeente. Deze verenigingen

is Landerd goed voor ongeveer 220.000 overnachtingen

zijn op het niveau van de kern (Zeeland), twee kernen

per jaar. Dat aantal groeit nog altijd. Ook trekkers als de

(Schaijk-Reek) of het niveau van een voormalige gemeente

Liberation Route en de Zuiderwaterlinie

(Uden) georganiseerd. Momenteel vinden tussen de ondernemersverenigingen binnen de gemeente Maashorst

Uden

gesprekken plaats om per 1 januari 2023 samen te gaan.

Eind 2018 telde gemeente Uden 24.330 banen en 3.570 economische vestigingen. Er zijn 774,9 banen per 1000

Daarnaast zijn grote werkgevers relevant voor de economische

inwoners in de categorie van 15–74 jaar. Uden heeft veel

verbinding in de regio. Hiertoe zijn Vliegbasis Volkel, Eneco en

midden- en kleinbedrijf binnen haar gemeentegrenzen. Er

Tennet genoemd, evenals het ziekenhuis in Uden.

zijn relatief weinig grote bedrijven (boven 250 werknemers). De laatste jaren is de sector gezondheids- en welzijnszorg

Volgens de gemeente Oss zijn economische verbindingen tussen

sterk vertegenwoordigd door de komst van ziekenhuis

Oss, Schaijk en Reek terug te zien in de gilden, de Rotary, hulp

Bernhoven. Ziekenhuis Bernhoven is dan ook de grootste

van de Schaijkse brandweer bij BRZO, bedrijf de Gasunie, en

werkgever in Uden, gevolgd door Vliegbasis Volkel.

een gezamenlijk consultatiebureau. De agrarische sector is belangrijk voor Uden. Behalve dat de Herindelingsadvies

bedrijfseconomische waarde - bijvoorbeeld werkgelegenheid

In het herindelingsadvies is het volgens opgenomen over de

– groot is, is de sector verantwoordelijk voor duurzame

economische aspecten van Landerd en Uden.

voedselproductie en het onderhoud of beheer van het landschap. Uden vindt het belangrijk dat er voldoende

Landerd

(beleids)ruimte wordt gegeven om een transitie mogelijk

Het aantal banen in Landerd bedraagt ongeveer 6.130 banen,

te maken naar een gezond en duurzaam voedselsysteem.

verdeeld over 1.330 vestigingen. De economie van Landerd

De samenwerking binnen de regio Noordoost Brabant

steunt naast het MKB hoofdzakelijk op drie dragers: reguliere

en AgriFood Capital zijn van belang voor de lokale en

(industriële) bedrijven, agrarische bedrijven en de toeristisch-

regionale economie.

recreatieve sector. Uden staat bekend om zijn winkelcentrum. Niet alleen De industriële bedrijven in Landerd zijn met name

door het gevarieerde aanbod van winkels, maar ook door

gevestigd op bedrijventerrein De Louwstraat in Schaijk en

de compacte vorm. En natuurlijk door het grote aantal

bedrijventerrein Roskam-Voederheil in Zeeland en zijn samen

restaurants, cafés en hotels/b&b’s. Een ontmoetingsplek voor

goed voor ruim 30 hectare. De vraag naar bedrijfskavels in

zowel de Udenaren als bezoekers uit de regio. Bovendien biedt

Landerd is nog altijd groter dan het aanbod. Uitbreiding van

Uden in zijn centrum veel extra voorzieningen, zoals een

bedrijventerrein Voederheil wordt daarom onderzocht om

theater, een bioscoop en een zwembad. De ontwikkelingen

lokale ondernemers ruimte te bieden.

in de detailhandel (de koopcultuur via internet) zorgen wel voor uitdagingen in Uden.

Agrarische bedrijven zijn van oudsher erg belangrijk voor de Landerdse economie. Sinds enkele jaren speelt onder meer

Voor Odiliapeel en Volkel vormt Vliegbasis Volkel een

de regionale samenwerking via AgriFood Capital hierin een

belangrijke impuls voor de lokale economie. Defensie is voor

belangrijke rol. Door strengere regelgeving vanuit het Rijk

deze kernen een belangrijke werkgever en zorgt voor veel

en de provincie staat de sector voor belangrijke keuzes. De

werkgelegenheid in de regio.

verwachting is dat een behoorlijk aantal agrarische bedrijven de komende jaren zijn deuren zal sluiten. De toeristisch-recreatieve sector bruist. Met haar ligging tegen natuurgebied De Maashorst is gemeente Landerd voor veel toeristen een interessante uitvalsbasis. De sector speelt 20

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

2.2 Kenmerken uitgangspositie gemeente Maashorst

Trend demografische druk in Maashorst 115

Kenmerken van de gemeente Maashorst dienen om de

index

110

uitgangssituatie te kunnen beschrijven en monitoren. In deze paragraaf gaan we daarom in op de openbare cijfers die inzicht

105

geven in de ontwikkeling van de gemeente. We starten met een beschrijving van de demografische ontwikkelingen in Maashorst

100

en houden vervolgens de structuur van het Bestuursakkoord 2022-2026 aan bij deze beschrijving. Met betrekking tot de

95 2015

thema’s (i) Sport, cultuur, recreatie en natuur en (ii) bestuur

2020 Maashorst

en dienstverlening zijn nog geen relevante cijfers bekend.

2025

2030

Provincie Noord-Brabant

2035

2040 Nederland

Bron: Primos-prognose, ABF Research

De hier gepresenteerde cijfers geven een eerste beeld van

Figuur 6

Bevolkingsontwikkeling

de uitgangssituatie van de gemeente. De peildatum voor de cijfers betreft 1 januari 2021 en cijfers zijn gebaseerd op waarstaatjegemeente.nl en de financiële stukken van de

De gemiddelde leeftijd ligt in Maashorst in 2021 (43,5) rond

gemeente, tenzij anders vermeld. Genoemde cijfers zijn in veel

het nationale (42,3) en provinciale (43) gemiddelde. De

gevallen de optelsom van de voormalige gemeenten Landerd en

gemiddelde leeftijd stijgt langzaam in Maashorst, net als in

Uden. De reden hiervoor is dat er nog geen cijfers bekend zijn

de rest van Nederland. De demografische druk14 ligt relatief

van de gemeente Maashorst. In de evaluatie in 2024 voegen we

hoog (76,1%) in vergelijking met het nationale (70,1%) en

hier -waar nodig- relevante cijfers aan toe.

provinciale (70,4%) gemiddelde, en neemt jaarlijks toe. Dit betekent ook dat een steeds kleiner aandeel van de bewoners

2.2.1 Demografische ontwikkelingen in de gemeente

in Maashorst onderdeel uitmaakt van de beroepsbevolking. We zien hier een duidelijke trend van vergrijzing: verwacht wordt dat het aandeel 65+ers in Maashorst, net als in de rest van

De bevolkingsgroei loopt in Maashorst relatief gelijk op met de

Nederland, de komende decennia (tot 2040) zal toenemen, van

bevolkingsgroei van Nederland en Noord-Brabant. Het aantal

ongeveer 22,4% in 2022 naar 27,9% in 2040.

inwoners blijft in Maashorst volgens het CBS ongeveer gelijk tot 2035. Opvallend is dat de bevolking afneemt in het vroegere

Verder kent de bevolking van Maashorst in 2021 een relatief

Uden (gematigde afname van -4,32 per duizend inwoners per

hoog percentage inwoners met een Nederlandse achtergrond

jaar), terwijl de bevolking toeneemt in voormalig Landerd (met

(85,7%) vergeleken met het Nederlandse gemiddelde (76,4%),

4,30 per duizend inwoners per jaar).

en daarmee een relatief laag percentage inwoners met een migratieachtergrond (14,3% vs. 23,6%). Het aandeel inwoners met een niet-Westerse migratieachtergrond ligt daarmee in

Trend demografische druk in Maashorst 100

Maashorst ook aanzienlijk lager dan in de rest van Nederland

percentage van de bevolking

(6,6% vs. 13,4%).

90

2.2.2 Veiligheid Maashorst is een relatief veilige gemeente. Het totaal aantal

80

misdrijven per 1.000 inwoners lag in 2020 (meest recente jaar) lager (406) dan in de provincie (461), en de rest van het

70

land (458). Kijkend naar specifieke vormen van misdaad, valt het op dat in Maashorst in vergelijking met het provinciaal

60 2015

2020 Maashorst

2025

Provincie Noord-Brabant

Bron: Primos-prognose, ABF Research

Figuur 5

21

2030

Demografische druk

2035

2040

gemiddelde relatief weinig drugscriminaliteit voorkomt (2020).

Nederland 14

De demografische druk is de som van de groene druk en de grijze druk. De groene druk is het aantal personen jonger dan 20 jaar als percentage van het aantal 20-64-jarigen. De grijze druk is het aantal 65-plussers als percentage van het aantal 20-64-jarigen.

Nulmeting gemeente Maashorst | Eindrapport

Seksuele misdaad en verkeers- en vermogensmisdrijven komen

6%

gemiddeld ook aanzienlijk minder voor in Maashorst dan in de

5%

rest van de provincie en in de rest van het land. Relatief aan het nationale gemiddelde worden er wel evenveel vernielingen en

4%

misdrijven tegen openbare orde en gezag gepleegd in Maashorst,

3%

waarmee dit ook de relatief meest-voorkomende vorm van

2%

criminaliteit is.

1% 0%

2.2.3 Verkeer en vervoer

2017

Het voorzieningenniveau voor basisvoorzieningen zoals horeca, winkels en de huisarts is in Maashorst op orde, aangezien dit niveau gelijk is aan het provinciaal en nationale gemiddelde

2018

Maashorst

2019

2020

2021

Provincie Noord-Brabant

Nederland

Figuur 7

Werkloosheidspercentage

Soort

Maashorst

Noord-Brabant

Nederland

(2020). Alleen de afstand tot school is in Maashorst relatief hoog (gemiddeld 3 kilometer, in tegenstelling tot 2,4 kilometer elders, 2017). Reizen naar de huisarts of het ziekenhuis, of een

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=d4b68857-4140-403c-a9a0-552075ca1104