CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2. Omgevingseffectrapportage

Commissievergadering Ruimte, Economie en Financiën 16 mei 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen Omgevingsvisie gemeente Maashorst32.447 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

blad 52 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

3.6

Klimaatadaptatie

3.6.1

Inleiding en beoordelingskader Inleiding In Nederland verandert het klimaat. De temperaturen stijgen. Er is meer kans op een extreme regenbui, op een hittegolf en op langere, droge periodes. Door droogte daalt de bodem op sommige plekken in Nederland. De zeespiegel stijgt en er is meer kans op overstromingen. Klimaatverandering heeft grote gevolgen voor de gezondheid, de leefbaarheid en de economie. Een hittegolf zorgt bijvoorbeeld voor extra sterfte onder kwetsbare groepen. Niets doen betekent dat er tot 2050 tussen de € 77,5 en 173,6 miljard aan klimaatschade kan zijn. Daarom is klimaatadaptatie nodig. Voorbeelden van klimaatadaptatie zijn: dijken verstevigen, rivieren verbreden en meer groen in steden en dorpen. Het is belangrijk Nederland voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Er is een rol voor gemeenten weggelegd om toe te zien op het aanpassen van de leefomgeving aan het klimaat. Verschillende factoren, zoals droogte, hitte en wateroverlast, hebben in verschillende maten op verschillende plaatsen een effect op de leefomgeving. Het voordeel van de maatregelen van klimaatadaptatie is dat Nederland groener en leefbaarder wordt.21 De gemeente Maashorst heeft de ambitie om de gemeente in de komende jaren klimaatveerkrachtig en zo waterrobuust mogelijk in te richten, zowel bij nieuwe werken als in bestaand gebied. Afwegingskader Thema Klimaatadaptatie

Aspect Hittestress Vergroening Droogte Wateroverlast

3.6.2

Gewenste beweging Klimaatveerkrachtige gemeente Toename van groen, met name in stedelijk gebied Aanleg waterbuffergebied Gemeente zo waterrobuust mogelijk inrichten

Huidige en toekomstige situatie Hittestress Als gevolg van klimaatverandering komen extreem warme dagen vaker voor. Deze warmte blijft in een stedelijke omgeving gemakkelijker hangen. Op warme dagen kan zich hierdoor een stedelijk hitte-eiland vormen. Dit gebeurt met name in de afwezigheid van groen, blauw en openheid. Deze overmatige warmte heeft een negatief effect op mensen, dieren en planten. De kern Uden heeft op een warme dag lokaal te maken met een temperatuurstijging van 1,6 tot 1,8 graden Celsius boven de feitelijke buitentemperatuur. Het grootste deel van de kern Uden ervaart temperaturen van 0,6 tot 1,6 graden Celsius warmer. De hitte straalt uit naar het buitengebied, maar het grootste deel van het buitengebied heeft te maken met een lage opwarming (minder dan 0,4 graden Celsius). Op onderstaande kaart is het verkoelend effect vang groen (bomen e.d.) en blauw (water) in stedelijke gebieden. Te zien is dat het verkoelende effect van groen en blauw in Uden nog beperkt is. Figuur 3.26 en Figuur 3.27 tonen de heetste zomerse dagen in de gemeente in de huidige situatie en in de toekomst bij een hoog scenario. Naar verwachting zal de temperatuur gaan toenemen naar de toekomst toe als gevolg van klimaatverandering.

21

Rijksoverheid. Nederland voorbereiden op gevolgen klimaatverandering. Nederland voorbereiden op gevolgen klimaatverandering | Klimaatverandering | Rijksoverheid.nl

blad 53 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.25: Verkoelend effect groen en blauw (bron: Klimaateffect Atlas)

Figuur 3.26: Hittestress 'huidig' (bron: Klimaateffect atlas)

Figuur 3.27: Hittestress 'hoog' 2050 (bron: Klimaateffect atlas)

blad 54 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Vergroening De gemeente Maashorst heeft de ambitie om de natuurlijke gemeente van Brabant te worden. Vergroening geniet de voorkeur boven verstening. Het buitengebied van Maashorst heeft een natuurlijk en groen karakter. Figuur 3.28 laat zien dat in grote delen van het buitengebied meer dan 75 procent groen kent. Het aandeel groen in de kern Uden is nog erg beperkt (hoogstens 40 procent). Met name het centrum is zwaar versteend en is het aandeel groen minder dan 20 procent. Dit is ook te zien in Figuur 3.29, die het aandeel grijs per buurt weergeeft. In de kernen van Zeeland en Schaijk is de verstening beperkt en is een hoger aandeel groen aanwezig (zie Figuur 3.30).

Figuur 3.28: Groen in openbare ruimte (bron: Klimaateffect Atlas)

Figuur 3.29: Grijs per buurt (bron: Klimaateffect atlas)

Figuur 3.30: Groen per buurt (bron: Klimaateffect atlas)

blad 55 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.31: Klimaatrisico (bron: Klimaateffect Atlas)

Droogte In de zomer kan de bodem zo ver uitdrogen, dat planten niet meer optimaal kunnen verdampen. Ze ondervinden dan droogtestress. Droogtestress komt vooral voor op bodems met een diepe grondwaterstand beneden het maaiveld en met een grove textuur, zoals grof zand. Maashorst kent wijstgronden (vochtige, hoger gelegen gronden) en is daarmee gevoelig voor droogte. In de landbouw leidt droogtestress tot een afname van de gewasopbrengst. In de natuur past de vegetatie zich op den duur aan: soorten van vochtige en natte milieus verdwijnen om plaats te maken voor soorten die tegen droogte bestand zijn. Op korte termijn stokt hierdoor echter de uitbreiding van natuur. In de Maashorst heeft de droogte gezorgd voor een versnelde omslag waarbij kruidenrijk grasland is ontstaan. Daardoor is er minder voedsel voor grazers. Daarnaast komt er langzaam maar zeker een open loofbos tot ontwikkeling. De Maashorst heeft naast natuurlijke droogte (door vermindering van neerslag en opwarming) ook te maken met niet-natuurlijke droogte door de onttrekking van grondwater ten behoeve van de landbouw22. In onderstaande figuren is droogtestress voor de huidige en toekomstige situatie (bij een ‘hoog’ scenario) in beeld gebracht. Droogte is en blijft een fenomeen dat in de gemeente Maashorst aandacht vraagt. Het waterschap heeft in haar beleid opgenomen dat het grondwater met minstens 30 cm omhoog moet.

Figuur 3.32: Droogtestress huidig (bron: Klimaateffect Atlas)

22

Nature Today (30 augustus 2020). Droogte laat de Maashorst ook opbloeien. Nature Today | Droogte laat de Maashorst ook opbloeien

blad 56 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.33: Droogtestress 'hoog' 2050 (bron: Klimaateffect Atlas)

Wateroverlast Voor het aspect wateroverlast wordt gekeken naar overstromingsrisico en de impact van hevige regenbuien. De plaatsgebonden overstromingskans geeft de kans dat een locatie in één jaar te maken krijgt met een bepaalde overstroming. Binnen een gebied kunnen grote verschillen bestaan in de kans op een overstroming. Dit betekent dat het sterk per locatie kan verschillen of er maatregelen nodig zijn om de gevolgen van een overstroming te beperken. In onderstaande figuur is te zien dat er in het noordelijke deel van de gemeente bij Schaijk een geringe overstromingskans is.

Figuur 3.34: Overstromingsdiepte (bron: Klimaateffect Atlas)

In onderstaande afbeelding toont de waterdiepte bij kortdurende hevige neerslag. Hevige neerslag over een korte periode kan lokaal zorgen voor wateroverlast. Dit type wateroverlast komt het meest voor bij wolkbreuken in de zomer. Een groot deel van de Nederlandse straten en pleinen kunnen bij hevige buien onder water komen te staan. De meeste schade treedt op wanneer het water (over de stoepen) gebouwen instroomt. Ook zijn er gezondheidsrisico’s als er vervuild water op straat blijft staan: bij gemengde riolen kan regenwater zich mengen met niet-gezuiverd water.

blad 57 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.35: Waterdiepte bij hevige bui, 140mm (bron: Klimaateffect Atlas)

3.6.3

Beoordeling Maashorst is een groene gemeente. Dat is gunstig wat betreft klimaatadaptie. Echter, de gevolgen van klimaatverandering (in extreme scenario’s) kunnen nog steeds overlast veroorzaken. Hitte en droogtestress zijn serieuze risico’s voor Maashorst. Wateroverlast lijkt een minder groot risico, gezien de afstand tot grote wateroppervlakten. Water kan wel in stedelijke omgeving een risico vormen. Met name de kern van Uden is zwaar versteend, wat zowel hittestress veroorzaakt als dat het bemoeilijkt om water af te voeren bij hevige buien. Naast verdroging in het buitengebied, is er daarmee een klimaatrisico in de stedelijke gebieden. De gemeente is voornemens het centrum van Uden te vergroenen en waterbuffers aan te leggen om verdroging tegen te gaan. Op de lange termijn moet blijken hoe extreem de klimaatverandering zal uitvallen en in welke maten plannen in uitvoering worden gebracht.

3.7

Economische vitaliteit

3.7.1

Inleiding en beoordelingskader Inleiding Vitaliteit gaat over veerkracht, ofwel de mate waarin een (regionale) samenleving op een nieuwe situatie kan inspelen. De economische vitaliteit hangt nauw samen met demografische ontwikkeling. Aspecten als arbeidsparticipatie, werkgelegenheid en kwaliteit en kwantiteit van werklocaties geven inzicht in de mate waarop vraag en aanbod elkaar treffen. Innovatie en ondernemerschap zijn aanjagers van economische groei. In deze paragraaf gaan we in op deze aspecten en beschrijven de economische vitaliteit van de gemeente Maashorst. Afwegingskader Thema

Aspect Arbeidsparticipatie

Gewenste beweging Mismatch tussen vraag en aanbod verkleinen

blad 58 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Thema Economische vitaliteit

Aspect Ondernemerschap Innovatie

Werkgelegenheid

Kwantiteit werklocaties Kwaliteit werklocaties

3.7.2

Gewenste beweging Diversiteit en koesteren ‘lokaal’ MKB Gezond vestigingsklimaat voor o.a. startups en innovatie in de agrarische sector in het kader van duurzaamheid Groei werkgelegenheid faciliteren middels bereikbaar maken/houden van de gemeente en inzet op toerisme Meer vestigingsplaatsen voor (nieuwe) bedrijven Vestigingsplaatsen met kwaliteit: toerisme, sterke dorpen en natuur

Huidige en toekomstige situatie Arbeidsparticipatie In de gemeente Maashort zijn per 1.000 inwoners (tussen de 15 en 74 jaar) 751,3 banen. Dit ligt iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 685,7 banen. 23 Sinds de economische recessie is het aantal werklozen in de gemeente hard naar beneden gegaan en ligt op dit moment laag. Er is op dit moment geen sprake van grote arbeidsmarkttekorten en er is relatief weinig personeelsverloop. Heel specialistisch en technisch personeel is lastiger te vinden, zoals in heel Nederland het geval is. Er zijn geen hele grote spelers op de arbeidsmarkt, waarmee het risico van wegtrekken (en daarmee verlies van werkgelegenheid) beperkt is. 24 Het aantal personen met een WW-uitkering ligt lager dan het Nederlands gemiddelde en neemt al geruime tijd maandelijks af. 25 Het aantal werkzoekenden is ook ligt afgenomen. Dit weerspiegelt de huidige krappe arbeidsmarkt van de afgelopen tijd. In onderstaand figuur is een overzicht van de sectoren weergegeven waarin de beroepsbevolking in Maashorst werkzaam is en in welke sectoren met name baankansen liggen. Te zien is dat met name de dienstverlening en industrie een groot aandeel hebben in de gemeente. De landbouwsector scoort hier relatief laag, omdat het niet veel banen genereert. Het ligt wel bijna 2 keer zo hoog en de sector zelf is aanzienlijk ten opzichte van het landelijk gemiddelde.

De banen in deze sector neemt echter gestaag af.

23

Waar staat je gemeente (2022). Werk en inkomen. Dashboard - Werk en inkomen - Maashorst (waarstaatjegemeente.nl)

24 Berenschot (2021). Eindrapportage economische analyse Gemeente Maashorst. 25 UVW (2022). Dashboard WW-uitkeringen. Dashboard WW-uitkeringen (werk.nl)

blad 59 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.36: Banen naar sector (bron: Waar staat je gemeente)

Ondernemerschap Landerd wordt gekenmerkt door een grote variëteit aan sectoren en een divers bedrijfsleven met niches als agrifood, specifieke zorg-dienstverlening en tech. Ook zijn er veel kleine industriële bedrijven en is de bouwsector relatief groot. Er zijn relatief weinig echt grote bedrijven in Landerd en er zijn met name kleine bedrijven gevestigd, die veelal vanuit huis zijn gestart. In Uden is de dienstverlenende sector groot, maar over het algemeen worden er zaken in verschillende sectoren bedreven. Het ziekenhuis Bernhoven is een grote werkgever. Daarnaast zijn er een aantal grote transportbedrijven gevestigd, en is er een sterke slaapcultuur (met grote bedrijven als Swiss Sense en Beter Bed) en een woonboulevard. De militaire vliegbasis Volker heeft van oudsher een economische aantrekkingskracht. Naar verwachting zal er in de toekomst ook sprake zijn van een gevarieerd bedrijfsleven. Er vestigen zich relatief weinig nieuwe bedrijven van buiten de regio in Uden. Er is een sterke onderlinge samenhang wat zich resulteert in samenwerkingsverbanden. Ondernemers weten elkaar goed te vinden. Ook zijn er in de gemeente relatief veel gespecialiseerde zelfstandigen actief. Innovatie Door Berenschot is een analyse van de innovatiekracht van de voormalig gemeente Uden en Landerd gemaakt in aanloop naar de fusie met de gemeente Landerd.

Het bepalen van de innovatiekracht van een gemeente is lastig, aangezien men innovativiteit regionaal inzichtelijk maakt. Reden hiervoor is dat de regionale innovatiekracht gebonden is aan innovatieve clusters, die vaak gemeentegrenzen overstijgen. Om toch een indicatie te geven van de innovatiekracht van Uden en Landerd kan – naast de cijfers met betrekking tot Noordoost-Brabant – worden gekeken naar de verschillende indicatoren die worden gebruikt door het European Innovation Scoreboard (EIS). Een van die indicatoren is het opleidingsniveau. In Uden is het opleidingsniveau lager dan gemiddeld. Uden heeft geen hogeschool en ook het middelbaar beroepsonderwijs is uit de gemeente verdwenen. Beroepsonderwijs is nog wel (beperkt) aanwezig. In Landerd zijn enkel basisscholen gevestigd. Het ontbreken van middelbaar beroepsonderwijs is een groot gemis gezien de nauwe verbondenheid van het lokale MKB met het mbo. Er is een initiatief omtrent hybride leeromgeving opgezet waar opleiding binnen de werkomgeving plaatsvindt. In deze triple helix organisatie werken ondernemers, onderwijs en overheid succesvol samen. De terugkeer van jongeren naar de gemeente wordt bemoeilijkt door het beperkte woonaanbod voor starters. Ook heeft Uden geen grote (internationale) bedrijven met grote aantrekkingskracht (o.a. vanwege de doorgroeimogelijkheden) op afgestudeerden om hun carrière te starten.

Jonge gezinnen hebben wel de wens

blad 60 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

terug te keren, onder meer om dicht bij de ouders te wonen, ook voor de opvang van de kinderen. Er staan echter weinig gezinswoningen te koop. Kennisdeling is een belangrijke component van innovatiekracht. Er draaien een aantal bedrijven uit Uden mee in samenwerkingsverbanden zoals Noordoost Brabant Werkt. De opbrengst hiervan lijkt (nog) relatief beperkt en er is sprake van versnippering. Uden heeft verschillende bedrijfsverzamelgebouwen (waaronder d’n Office, ’t Handelshuys, de Ideeënfabriek) waar actief de samenwerking wordt opgezocht. Startende ondernemers kunnen gebruik maken van de faciliteiten van het Startersloket Misfits. De transitie van de agrarische sector (richting kringlooplandbouw) wordt gestimuleerd door het initiatief AgroProeftuin de Peel. Dit initiatief is gericht op vernieuwing van de agrosector door middel van financiële en organisatorische ondersteuning van innovatieve projecten in de regio.

AgroProeftuin de Peel is een samenwerking van AgriFood Capital, Regio Noordoost Brabant, de Provincie Noord-Brabant, ZLTO, HAS Hogeschool en Wageningen University & Research en wordt mede gefinancierd door de Regiodeal Noordoost Brabant en het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland.26 Werkgelegenheid In onderstaande grafieken (zie Figuur 3.37 en Figuur 3.38) zijn de bedrijven per sector in de voormalige gemeenten Uden en Landerd weergegeven en de groei die deze sinds 2010 hebben doorgemaakt. Over het algemeen is te zien dat de handel, bouw, landbouw en specialistische zakelijke diensten de grote sectoren betreffen in de gemeente Maashorst. Het aantal bedrijven is in de afgelopen jaren toegenomen en er zijn geen sectoren die gekrompen zijn. De twee grootste groeisectoren zijn de specialistische zakelijke diensten en informatie en communicatie.

Figuur 3.37: Ontwikkeling in aantal gevestigde bedrijven per sector in Uden (2010-2020) (bron: Berenschot, 2021)

26

Berenschot (2021). Eindrapportage Economische analyse Gemeente Maashorst.

blad 61 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.38: Ontwikkeling aantal gevestigde bedrijven per sector in Landerd (2010-2020) (bron: Berenschot, 2021)

Kwantiteit werklocaties De gemeente Maashorst kent een aantal bedrijventerreinen. Landerd heeft vijf bedrijventerreinen: De Roskam, De Louwstraat, Voederheil, Reek-Zuid en Voederheil II. De totale netto oppervlakte bedraagt 37,3 ha, waarvan 32,4 ha is uitgegeven. Op Voederheil II is nog 1,9 ha uit te geven, op Reek-Zuid is nog 2,7 ha beschikbaar. Uden kent zes bedrijventerreinen: Goorkers, Hoogveld, Hoogveld-Zuid, Loopkant-Liessent, Vluchtoord en Volkel. Hiervan bevindt Hoogveld-Zuid zich in de ontwerpfase. De totale netto oppervlakte bedraagt 259 ha, waarvan 234 ha is uitgegeven. Het resterende aantal in te richten hectare bedraagt 2,5. Geconcludeerd kan worden dat de uitbreidingsruimte voor de bedrijventerreinen is beperkt en het overgrote deel van de locaties is reeds uitgegeven. Kwaliteit werklocaties De ligging van de gemeente Maashorst is geografisch gunstig: tussen Den Bosch, Nijmegen en Eindhoven in. Mede door de nabijheid van natuurgebied de Maashorst, is de gemeente en kwalitatief goede vestigingsplek voor bedrijven. Echter, door het gebrek aan woningen en vestigingsplaatsen, beroepsonderwijs, goede bereikbaarheid en een boegbeeld (of kenmerk van de regio), is Maashorst minder aantrekkelijk voor bedrijven om zich te vestigen. De externe bereikbaarheid van de bedrijventerreinen in Landerd is slecht.

Geen van de terreinen wordt ontsloten via het spoor of het water, ook is geen goede OV-verbinding aanwezig waardoor het voor werknemers lastig is om met het OV op het werk te komen. Dit geldt ook voor de bedrijventerreinen die in Uden gelegen zijn. Ook liggen de bedrijventerreinen in Uden ongunstig ten opzichte van snelwegen en zichtlocaties.

3.7.3

Beoordeling In de gemeente Maashorst zijn relatief veel ondernemers actief en de gemeente heeft veel MKB’ers. De werkgelegenheid is er gemiddeld goed en eveneens het besteedbaar inkomen. Zoals eerder vermeld neemt de demografische druk langzaam toe. Er is echter een geringe uitwisseling naar buiten toe en komt heel gering bedrijvigheid van buiten naar de gemeente toe. Dat heeft te maken met de slechte relatief bereikbaarheid van werklocaties en de krappe woningmarkt. De gemeente maakt deel uit van een diverse en stabiele regionale economie, maar daarbinnen kan de gemeente zich nog beperkt onderscheiden. Al met al wordt daarmee de economische vitaliteit van de gemeente als gemiddeld positief beoordeeld. Naar de toekomst toe is het onzeker in welke mate het interne netwerk voldoende sterk blijft om de economische situatie te behouden.

blad 62 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

3.8

Mobiliteit en bereikbaarheid

3.8.1

Inleiding en beoordelingskader Inleiding Mobiliteit is het vermogen te kunnen bewegen. Het impliceert alle vormen van voortbewegen. Hier ligt de focus echter op verkeer en vervoer in combinatie met digitale bereikbaarheid. Mensen hebben de wens zich gemakkelijk en efficiënt te kunnen verplaatsen van A naar B. Goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat mensen meer plaatsen kunnen bereiken, zorgt voor een betere doorstroming van het verkeer, maar is ook gunstig voor de economie en de vestiging van nieuwe bedrijven. Digitale bereikbaarheid in de zin van telefonie en internet is cruciaal voor het goed en grensoverschrijdend kunnen samenwerken en essentieel in een samenleving waarin steeds meer digitaal gebeurt. Deze paragraaf gaat met name hierover: hoe staat het met de fysieke en digitale bereikbaarheid in de gemeente Maashorst? Afwegingskader Thema Mobiliteit en bereikbaarheid

Aspect Bereikbaarheid openbaar vervoer Autobereikbaarheid Bereikbaarheid actief vervoer Duurzame en slimme mobiliteit Digitale bereikbaarheid

3.8.2

Gewenste beweging Aansluiting op het spoorwegennet Fysieke barrière van de A50 overbruggen voor langzaam verkeer Basisvoorziening recreatieve routestructuren, zoals fiets-, wandel- en rolstoelpaden op orde Aanvulling op bestaand openbaar vervoer en laadpalen voor elektrisch rijden Glasvezelverbinding voor alle (toekomstige) woonen bedrijfspanden en gebruik digitale methodieken zoals M.A.A.S.

Huidige en toekomstige situatie Bereikbaarheid openbaar vervoer In de gemeente Maashorst is geen treinstation gelegen. Daardoor is de gemiddelde afstand tot het dichtstbijzijnde treinstation van de gemeente bijna drie keer zo hoog als het gemiddelde in Nederland. Het gaat om respectievelijk een afstand van 14,1 kilometer en 5 kilometer. De dichtstbijzijnde treinstations liggen in Oss en Den Bosch. De gemeente zou graag in de toekomst inzetten op het verkrijgen van een treinverbinding naar de gemeente. Ook wil de gemeente inzetten op een beter (HOV) verbinding tussen Uden en Den Bosch. 27 Figuur 3.39 toont de ov-dekkingsgraad van de gemeente Maashorst. Alleen de bus speelt een rol van betekenis. Alle kernen zijn op het busnetwerk aangesloten. De bedrijventerreinen, zoals het gebied ten oosten van de kern Uden, is niet goed met het ov te bereiken.

27

Gemeente Maashorst (2021). Toekomstvisie.

blad 63 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.39: Ov-bereikbaarheid (bron: Antea Group)

Autobereikbaarheid (afstand tot hoofdverkeersnet) De belangrijkste wegen in de gemeente zijn de A50 en de N277. De afstand tot hoofdverkeersader is 1,4 kilometer in Maashorst ten opzichte van 1,8 in Nederland. De A50 vormt de verbinding met de omliggende grote steden. De A50 vormt echter wel een barrière in het landschap dat beperkt te overbruggen is. De gemeente is voornemens overgangen (of onderdoorgangen) in de toekomst te gaan realiseren. Bereikbaarheid actief vervoer De gemeente Maashorst kent een regionaal netwerk van fiets- (zie Figuur 3.40) en wandelpaden. Ook loopt er een landelijke wandelroute door de gemeente. Deze loopt vlak langs Uden en doorkruist Odiliapeel.

Figuur 3.40: Regionaal fietsnetwerk (bron: Atlas van de Leefomgeving)

blad 64 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Duurzame en slimme mobiliteit Maashorst heeft 3,3 laadpalen per 1.000 inwoners. Dit dekt nu 15-30 procent van de laadbehoefte. In 2025 zal dit echter op minder dan 15 procent liggen. Middels het programma “Uden duurzaam op weg” kunnen bewoners laadpalen aanvragen28

Figuur 3.41: Aantal (semi)publieke laadpunten per 1.000 inwoners (bron: Waar staat je gemeente)

Digitale bereikbaarheid Digitale bereikbaarheid gaat over de digitale/internet connectiviteit van gebieden. De inwoners in het buitengebied van de gemeente Maashorst hebben lang gewacht op een aansluiting op glasvezel en goede internetverbinding. In 2021 is een groot deel van deze inwoners een aansluiting gekregen, maar er zijn een aantal witte vlekken ontstaan en huishoudens die geen aansluiting hebben gekregen. 29

3.8.3

Beoordeling De gemeente Maashorst beschikt niet over een treinstation, wat de gemeente een stuk minder goed bereikbaar maakt. De gemeente ambieert de aanleg van een treinstation in de toekomst. De A50 de belangrijkste verbindingsweg met de omringende grote steden. De gemeente is voornemens de busverbindingen met de steden te verbeteren. Ook heeft het recent een grote slag geslagen in het digitaal bereikbaar maken van het buitengebied, dat voor lange tijd niet aangesloten was op het glasvezelnetwerk. Het is nu zaak om door te pakken en de witte vlekken ook mee te nemen. Naar de toekomst toe is het onzeker hoe de mobiliteitstransitie vorm wordt gegeven in Maashorst. Er gaat duidelijk aandacht uit naar het openbaar vervoer nu er een fusie van gemeenten heeft plaatsgevonden. Dit leidt tot onderstaande beoordeling.

28

Uden duurzaam op weg (udow.nl)

29

Brabants Dagblad (4 november 2021). Raad Uden: toch steun voor de groep zonder glasvezel. Raad Uden: toch steun voor de groep zonder glasvezel | Uden, Veghel e.o. | bd.nl

blad 65 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

3.9

Waardering van de leefomgeving

3.9.1

Inleiding en beoordelingskader Inleiding De mate waarin mensen tevreden zijn over hun leefomgeving en de waardering van de buitenruimte vergt aandacht van ruimtelijk beleid. Tijdens de coronapandemie werd de openbare ruimte belangrijker door de lockdown maatregelen. Over het algemeen zijn Nederlanders tevreden over hun woonomgeving. Toch lijkt er een negatieve trend gaande waarbij deze waardering langzaam op zijn retour is gegaan. Er zijn wel verschillen, zo zijn stedelingen over het algemeen minder tevreden dan plattelandsbewoners, en zijn er ook verschillen tussen de waardering en de grootte van het huis en buitenruimte.30,31 Een prettige leefomgeving heeft te maken met de aanwezige groenvoorzieningen, maar ook de nabijheid van winkels en een gevoel van veiligheid. In deze paragraaf wordt de waardering voor de leefomgeving aan de hand van deze aspecten uiteengezet. Afwegingskader Thema Waardering van de leefomgeving

Aspect Groenbeleving Voorzieningenniveau Sociale veiligheid Verkeersveiligheid Openbare ruimte Sociale cohesie Eenzaamheid

3.9.2

Gewenste beweging Vergroening van het centrum van Uden en toegankelijk buitengebied Voorzieningen op peil en divers en alternatief op grote stad Gevoel van veiligheid bij de bewoners in de gemeente Creëren van een verkeersveilige omgeving Meer faciliteren van ontmoeten en bewegen in de openbare ruimte Sociale structuren van de voormalige gemeenten met elkaar verbinden Voorkomen van eenzaamheid door ontmoeting mogelijk te maken en te stimuleren

Huidige en toekomstige situatie Groenbeleving De kaart geeft een modelmatige voorspelling van hoe (visueel) aantrekkelijk Nederlanders het landschap in een gebied vinden, in de vorm van een cijfer van 1 tot 10. Er worden alleen voorspellingen gegenereerd voor het Nederlandse buitengebied. De belevingswaarde van het buitengebied in Maashorst wordt over het algemeen zeer positief beoordeeld (> 8 op schaal van 1 tot 10). De waardering aan de randen van de kernen Uden, Schaijk en Zeeland is laag. Dit is te verklaren uit het feit dat de randen van de kernen niet langer puur uit landschap

30

CLO (2017). Tevredenheid met de woonomgeving, 1998-2015. Tevredenheid met de woonomgeving, 1998-2015 | Compendium voor de Leefomgeving (clo.nl) 31 PBL (2020). Waardering van de buitenruimte. Waardering van de buitenruimte | PBL Planbureau voor de Leefomgeving

blad 66 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

bestaan. Daarnaast omvat de gemeente een fiets- en wandelnetwerk, wat het groen in het buitengebied toegankelijk maakt vanuit de kernen.

Figuur 3.42: Belevingswaarde landschap (bron: Atlas Natuurlijk Kapitaal)

Voorzieningenniveau De voorzieningen in Maashorst concentreren zich met name in de kernen Uden, Zeeland en Schaijk. In grote delen van het buitengebied bevinden zich geen winkels op loopafstand (zie Figuur 3.43). De afstanden tot overige voorzieningen, waaronder scholen, een ziekenhuis en huisartsenpost zijn opgenomen in Figuur 3.44. De gemiddelde afstand tot een basisschool is in de gemeente Maashorst minder dan een kilometer. In het noordelijk deel van de gemeente (voormalig gemeente Landerd) is de gemiddelde afstand tot een huisartsenpost, ziekenhuis en het voortgezet onderwijs groter dan in het zuidelijk deel (voormalig gemeente Uden).

Figuur 3.43: Aantal levensmiddelenwinkels binnen 1 km (bron: Atlas van de Leefomgeving)

blad 67 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Afstanden tot voorzieningen (in kilometers) Huisartsenpost Ziekenhuis Dagelijkse boodschappen Basisschool Voortgezet onderwijs 0

2

4

6

Uden

Landerd

Nederland

8

10

Figuur 3.44: Nabijheid voorzieningen (bron: CBS StatLine)

Sociale veiligheid Veiligheidsbeleving is de manier waarop mensen veiligheid ervaren. Hier gaat het dan om de beleving van sociale veiligheid. Veiligheidsbeleving wordt ook wel aangeduid als subjectieve veiligheid. Dit als tegenhanger van objectieve veiligheid. Hiermee wordt het feitelijk niveau van criminaliteit en overlast bedoeld; de subjectieve veiligheid geeft aan hoe mensen dit waarnemen en beleven. In onderstaande kaart zijn gegevens verzameld over de veiligheidsbeleving in de buurt. Er zijn geen gegevens specifiek voor Maashorst beschikbaar. De kaart laat zien dat minder dan 12,5 procent van de bevolking in de regio van Maashorst zich wel eens onveilig voelt in de buurt.

Figuur 3.45: Veiligheidsbeleving in de buurt (2019) (bron: CBS)

De figuur hieronder toont het aantal misdrijven in Maashorst en Nederland in zijn geheel. Beide lijnen vertonen een dalende trend. Echter, de afgelopen jaren is de trend min of meer tot stilstand gekomen.

blad 68 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.46: Totaal misdrijven per 10.000 inwoners (Maashorst: donkerblauw; NL: lichtblauw) (bron: Politie, 2022)

Verkeersveiligheid Bij verkeersveiligheid wordt onderscheid gemaakt tussen objectieve en subjectieve verkeersveiligheid. Aan de ene kant oefent het verkeerssysteem zelf invloed uit op het verkeer en deelnemers aan het verkeer. De acties daaruit volgen, resulteren soms in verkeersongevallen. Het aantal dodelijke verkeersslachtoffers in de provincie Brabant minder hard gedaald ten opzichte van Nederland 32 (zie Figuur 3.47). In Maashorst ligt het aantal verkeersdoden lager dan gemiddeld in de provincie Noord-Brabant (zie Figuur 3.48).

Figuur 3.47: Aantal dodelijk verkeersslachtoffers (bron: Provincie Brabant)

32

CBS, Hoeveel mensen komen om in het verkeer?, Hoeveel mensen komen om in het verkeer? (cbs.nl)

blad 69 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.48: Verkeersdoden 5-jaars cumulatief (bron: waar staat je gemeente)

Bovenstaande verkeersongevallen betreffen de objectieve verkeersveiligheid. Daarnaast is er sprake van subjectieve verkeersveiligheid. Onderstaande figuur toont de hoeveelheid gevaarlijke verkeerssituaties gemeld door burgers in het VVN Participatiepunt per 100.000 inwoners waarbij verschillende verkeersdeelnemers (voetgangers, fietsers, overig) als gedupeerde worden aangegeven. Te zien is dat het aantal meldingen is toegenomen. Het aantal gedupeerden ligt naar alle waarschijnlijkheid nog hoger, omdat een melder meerdere gedupeerde per melding kan doorgeven.

Figuur 3.49: Meldingen verkeersveiligheid (bron: waar staat je gemeente)

Openbare ruimte (faciliteren van ontmoeten en bewegen) Onderstaande kaart toont de beweegvriendelijkheid van de omgeving. Te zien is hoeveel de leefomgeving mensen uitnodigt om te bewegen. Hoe meer sportaccomodaties, sport- en speelplekken, voorzieningen en recreatief groen en blauw, hoe hoger jouw gemeente of buurt scoort op een schaal van 0 tot 100. Ook fiets- en wandelpaden tellen mee. Stedelijke gemeenten scoren hoger dan overige gemeenten in de mate van

blad 70 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

beweegvriendelijkheid. Dit komt vooral doordat ze hoger scoren op de nabijheid van voorzieningen, de aanwezigheid van sport- en speelplekken en de aanwezigheid van sportaccomodaties. Daar staat tegenover dat de niet-stedelijke gemeenten hoog scoren op de aanwezigheid van recreatief groen en blauw. De meeste sporten spelvoorzieningen in de gemeente Maashorst zijn te vinden in Uden. De rest van de gemeente ligt beneden het Nederlands gemiddelde. Op landelijk niveau scoort de gemeente relatief laag ten opzichte van andere gemeenten.

Figuur 3.50: Beweegvriendelijkheid omgeving (bron: Atlas van de Leefomgeving)

Sociale cohesie Sociale cohesie duidt op de samenhang in een maatschappij. Dit omvat sociale ongelijkheid, identiteit en wordt de vraag gesteld hoe samenlevingen bij elkaar worden gehouden. De leefbarometer geeft inzicht in de ontwikkeling van leefbaarheid in alle bewoonde wijken, buurten en straten van Nederland. Hierin is ook sociale samenhang opgenomen. De gegevens zijn nog niet op het niveau van de gemeente Maashorst beschikbaar en worden uitgesplitst in de (voormalige) gemeenten Uden en Landerd. Beide gemeenten scoren ‘goed’. Qua sociale samenhang scoort de gemeente Landerd iets positiever dan de gemeente Uden ten opzichte van het Nederlands gemiddelde.

Figuur 3.51: Leefbaarometer (bron: BZK)

Eenzaamheid Eenzaamheid in al zijn verschijningsvormen is een grote veroorzaker van kosten, voor zowel de ZVW (zorgverzekeringswet), WLZ (Wet Langdurige Zorg) en het sociaal domein. Eenzaamheid is een complex begrip dat gemeten wordt aan de hand van in totaal 11 factoren. Daarbij wordt zowel gekeken naar het ‘alleen zijn’ (fysieke eenzaamheid) als het ‘alleen voelen’ (emotioneel eenzaam). Als er sprake is van lage opleiding en laag inkomen (kort samengevat als ‘lage SES’) in combinatie met chronische klachten e/o multiproblematiek, heeft de gemeente een grotere en andere rol dan wanneer er sprake is van hoge opleiding en hogere inkomens met enkelvoudige problematiek. In het laatste geval kan de gemeente meestal volstaan met via de website 24/7

blad 71 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

beschikbaar ‘advies en informatie’ over bijvoorbeeld aanbod van gezondheidszorg. Als eenzaamheid een relatie heeft met migratie, is de ondersteuningsvraag anders dan wanneer eenzaamheid een relatie heeft met ouderdom en overlijden van naasten. Deze samenhang van factoren zijn daarmee belangrijke handvaten voor de vormgeving van onze algemene voorzieningen waarbij de ontmoetingspunten een essentieel onderdeel zijn. Onderstaande grafiek geeft de ontwikkeling weer van het percentage van de bevolking van 20 jaar en ouder in de gemeente Maashorst dat eenzaam is ten opzichte van het Nederlands en provinciaal gemiddelde. Het percentage is gebaseerd op de eenzaamheidsschaal, een vragenlijst om eenzaamheid te meten die bestaat uit elf uitspraken over emotionele eenzaamheid en sociale eenzaamheid 33. Het aantal eenzame mensen in Maashorst ligt lager dan het Nederlands en Brabants gemiddelde. Dit percentage ligt lager voor ernstig eenzame personen (onder de 10 procent) bij een gemiddelde in Nederland van 11 procent. Dit is een positief signaal. Echter, zoals in de grafiek te zien is, stijgt het aantal eenzame personen. In Figuur 3.53 is een kaart opgenomen met de eenzaamheid in Maashorst. Eenzaamheid lijkt zich met name in Uden en Zeeland te concentreren. Daarbij dient te worden opgemerkt dat de bevolkingsdichtheid in de kern hoger is dan in het gebied daaromheen.

Duidelijk zichtbaar is de relatie tussen eenzaamheid en samenstelling van huishoudens. De relatieve anonimiteit van de grote kern Uden heeft een verder versterkend effect in negatieve zin. Opvallend zijn verder de donkere vlekken, een overgrote concentratie van eenpersoonshuishoudens. De grote vlek links van Zeeland heeft geen relatie met concentratie van sociale woningbouw. Midden in de kern Uden, de linker vlek wel. De rechter vlek heeft vermoedelijk een relatie met een woonvorm in dat deel van de wijk.

Figuur 3.52: Trend in eenzaamheid in Maashorst (bron: Regiobeeld)

33

RIVM, Eenzaamheid 2020, Eenzaamheid per gemeente, wijk en buurt (rivm.nl)

blad 72 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.53: Eenzaamheid in Maashorst (bron: Brabantscan)

3.9.3

Beoordeling Mensen waarderen het buitengebied en er is een goede sociale cohesie in Maashorst. Dit draagt bij aan de veiligheid in de gemeente. Een relatief klein deel van de bevolking in Maashorst voelt zich onveilig in de gemeente. Eenzaamheid ligt gemiddeld lager dan de rest van Nederland. Echter, er is wel een licht stijgende trend te zien en met name in de kern van Uden ligt de eenzaamheid in de gemeente gemiddeld hoger. Dit vormt daarom een aandachtspunt naar de toekomst toe. Voorzieningen zijn divers en met name te vinden in de kernen. Daarbuiten zijn er geen of weinig voorzieningen. Al met al waarderen mensen in Maashorst de leefomgeving en stellen deze op prijs. Vandaar dat de beoordeling voor dit aspect relatief hoog wordt ingezet. Met het samenvoegen van de gemeenten Landerd en Uden staat de gemeente Maashorst voor de taak om de sociale samenhang van de twee gemeenten bij elkaar te brengen. Dit biedt kansen naar de toekomst toe, bijvoorbeeld als het gaat om voorzieningen.

blad 73 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

3.10

Diversiteit

3.10.1 Inleiding en beoordelingskader Inleiding Diversiteit in de bevolking van een gemeente is essentieel voor het functioneren van bijvoorbeeld de economie en voor de zorg. Het stelt gemeenten ook voor een uitdaging om diverse groepen mee te laten doen en samen te laten leven. In deze paragraaf gaan we in de op de samenstelling van de bevolking van de gemeente Maashorst. Inzicht in de kenmerken van de bevolking geeft immers ook een beeld van de identiteit van de gemeente en haar inwoners. Afwegingskader Thema Diversiteit

Aspect Leeftijdsopbouw Culturele diversiteit Sociaaleconomische diversiteit

Gewenste beweging Beperken van de effecten van vergrijzing op o.a. gezondheidszorg Werken aan saamhorigheid in cultureel diverse gemeente Een goede samenstelling van woongebieden: diversiteit bevordert de stabiliteit

3.10.2 Huidige en toekomstige situatie Leeftijdsopbouw Onderstaande grafiek toont de trend in de leeftijdsopbouw in de gemeente Maashorst op basis van de krimp en groei van vier leeftijdscategorieën. Hier is te zien dat het aandeel 75 plus op de totale bevolking aan het toenemen is, en zal blijven toenemen in de toekomst. Er is sprake van vergrijzing in de gemeente.

Figuur 3.54: Trend in leeftijdsopbouw Maashorst (bron: Regiobeeld)

Culturele diversiteit In heel Nederland had 24,2 procent van de bevolking op 1 januari 2020 een migratieachtergrond, maar in grote steden was dat aandeel hoger. In de voormalige gemeente Landerd ligt het aandeel van de bevolking met een migratieachtergrond aanzienlijk lager dan Nederland en de voormalige gemeente Uden (te zien in onderstaande figuur). Hierin zijn zowel eerste als tweede generatie migranten opgenomen. De meeste (arbeids)migranten vestigen zich in Uden. Dat heeft waarschijnlijk te maken met het aanbod sociale woningen en de relatieve anonimiteit van een grotere plaats.

blad 74 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Mensen met een migratieachtergrond (in %)

Uden

Landerd

0

2

4

6 Westers

8

10

12

14

16

18

Niet-westers

Figuur 3.55: Percentage mensen met een migratieachtergrond (bron: CBS)

Sociaaleconomische diversiteit Steeds vaker wordt gesproken van groeiende sociaaleconomische verschillen en een groeiende kloof. Verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en trends versterken de groeiende tweedeling. De sociaaleconomische status (SES) wordt als uitgangspunt genomen bij het in kaart brengen van deze verschillen. De sociaaleconomische status wordt bepaald aan de hand van opleidingsniveau, beroep, inkomen en/of rijkdom en hangt nauw samen met armoede, schulden, bestaanszekerheid, participatie en (sociale) uitsluiting. 34 In onderstaande kaart is de SES-WAO score getoond. Omdat de score is gebaseerd op welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname, is voor de naam SES-WAO gekozen. Bij een hoge score zijn de inwoners van een gemeente welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk.

34

Movisie, (4 september 2019). Sociaaleconomische verschillen: hoe dichten we de kloof? Sociaaleconomische verschillen: hoe dichten we de kloof? | Movisie.

blad 75 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.56: SES-WAO score (bron: CBS)

In bovenstaande figuur zijn de voormalige gemeenten Uden en Landerd getoond. De SES-WAO scores voor deze gemeenten bedragen 0 tot 0,1 en 0,1 tot 0,2.

3.10.3 Beoordeling De gemeente Maashorst is langzaam aan het vergrijzen. Dit is een trend die op meer plaatsen in Nederland te zien is. Een grijze druk betekent dat een groter deel van de bevolking afhankelijk wordt van het werkzame deel van de bevolking. Daar hangt ook een grotere zorgvraag aan vast. De diversiteit in culturele achtergrond is minder groot in Uden. De gemeente heeft toenemende een huisvestigingsopgave voor (arbeids)migranten. Tot slot is de SES-WAO score gemiddeld tot goed voor de gemeente, wat betekent dat de inwoners van Maashorst welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk zijn.

3.11

Inclusiviteit

3.11.1 Inleiding en beoordelingskader Inleiding Een inclusieve gemeente betekent dat iedereen kan meedoen, ongeacht diversiteitsfactoren. Voor veel gemeenten is dit een actueel thema, waar zij aandacht aan willen geven. Armoede en schulden, eenzaamheid,

blad 76 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

jeugdzorg, maar ook discriminatie worden als problemen ervaren die het sociaal domein domineren. Met de decentralisaties is er een grote verantwoordelijkheid op het bord van de gemeente gekomen. Het doel is dat iedereen kan deelnemen aan de samenleving. Dat betekent dat er hier ook wordt stilgestaan bij kwetsbaarheid en zelfredzaamheid van de bevolking. Afwegingskader Thema Inclusiviteit

Aspect Armoede Zelfredzaamheid Kwetsbaarheid (Maatschappelijke) wijkvoorzieningen Sociaal ondernemerschap werkplaatsen)

(sociale

Gewenste beweging Voorkomen van een tweedeling door tijdig in te spelen op de behoefte van kwetsbare burgers Realiseren van ‘gezonde’ wijken als basis voor zelfredzaamheid Bereikbare, toegankelijke en laagdrempelige gemeente Toereikend aanbod van (maatschappelijke) wijkvoorzieningen Toereikend aanbod van sociale werkplaatsen

3.11.2 Huidige en toekomstige situatie Armoede Armoede uit zich onder meer in (zeer) beperkte financiële middelen, sociale uitsluiting, gezondheidsproblematiek en beperkte toegang tot onderwijs. In Nederland wordt een lage-inkomensgrens aangehouden. Deze lag in 2020 voor een alleenstaande op 1100 euro per maand 35. In 2020 leefde 3,6 procent van de huishoudens in Landerd onder de lage inkomensgrens. Voor Uden was dit 4,9 procent. Het Nederlands percentage lage op 6.8 procent. Een veel kleiner aandeel leefde langdurig (namelijk 4 jaar) onder de lage inkomensgrens. Dat was 1,5 procent voor Uden, 1,1 procent voor Landerd en 3,1 procent in Nederland36. Onderstaande grafiek toont de verdeling van huishoudinkomens in 5 groepen, de zogeheten inkomenskwintielen. Elk kwintiel bevat op landelijk niveau 20 procent van alle huishoudens. Het eerste kwintiel betreft de huishoudens met een laag inkomen, terwijl het vijfde kwintiel de hoogste inkomens omvat. Het inkomen is gecorrigeerd voor verschillen in grootte en samenstelling van huishouden. Hierin wordt bevestigd dat in vergelijking met het gemiddelde in Nederlanden en de provincie (PV30), relatief gezien minder mensen een laag inkomen hebben in Maashorst.

Ondanks het relatief lagere aantal, is er ook in de gemeente Maashorst een groep inwoners dat onder de armoedegrens leeft en gebruik maakt van faciliteiten zoals de voedselbank, waarvoor deze inwoners naar een andere gemeente moeten37. Armoedebeleid was in de voormalige gemeente Uden al geruime tijd aanwezig.

35

CBS (december 2021). Armoede en sociale uitsluiting 2021.

36

CBS. (8 december 2021). Laag en langdurig laag inkomen; huishoudenskenmerken, regio (indeling 2021). StatLine - Laag en langdurig laag inkomen; huishoudenskenmerken, regio (indeling 2021) (cbs.nl). 37 R. Moes (16 december 2021). Roep om voedselverdeelpunt in nieuwe gemeente Maashorst. Dtv Nieuws - Roep om voedselverdeelpunt in nieuwe gemeente Maashorst.

blad 77 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.57: Inkomensverdeling (bron: Regiobeeld)

Zelfredzaamheid Zelfredzaamheid is het vermogen van mensen om zichzelf te redden op alle levensterreinen met zo min mogelijk professionele ondersteuning en zorg. Het gaat hierbij met name om ouderen. Het beleid is erop gericht ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, al dan niet met hulp uit het sociale netwerk. Waar nodig biedt de overheid aanvullende ondersteuning, bijvoorbeeld via de Wmo van de gemeente. Sommige ouderen lopen meer risico om verminderd zelfredzaam te worden dan andere. Wmo-gebruik kan gezien worden als een indicator voor verminderde zelfredzaamheid: mensen kunnen zich dan blijkbaar niet meer alleen of met informele hulp redden38. Onderstaande figuur toont de aantallen personen in de voormalige gemeenten Uden en Landerd die gebruik maakten van Wmo-maatwerkvoorzieningen. Voor Landerd zijn gegevens van voor 2019 niet bekend. Voorspellers voor Wmo-gebruik bij ouderen zijn leeftijd, autobezit, welvaart, huishoudenssituatie en zorgkosten. Er is een positieve trend zichtbaar, wat betekent dat meer mensen hulpbehoevend zijn geworden in de laatste jaren.

Gebruik Wmo-maatwerkvoorzieningen 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 2017

2018

2019

Uden

Landerd

2020

Figuur 3.58: Gebruik Wmo-maatwerkvoorzieningen in aantallen personen (bron: CBS)

Kwetsbaarheid Kwetsbaarheid gaat over de mate waarin gebeurtenissen schade kunnen aanbrengen aan een omgeving of persoon. Onderstaande afbeeldingen tonen de kwetsbare buurten en de woonplaatsen van kwetsbare ouderen in de gemeente Maashorst. Kwetsbare ouderen zijn de ouderen in de omgeving die minder mobiel en eenzaam zijn. In geval van bijvoorbeeld een hete dag, vergeten zij wel eens genoeg te drinken en kunnen zich minder makkelijk naar het park bewegen voor verkoeling. De kwetsbare buurten zijn de buurten in de gemeente die minder scoren op leefbaarheid, klimaatrisico lopen en waarin de kwetsbare ouderen zoals getoond op de eerste kaart zich bevinden. Te zien is dat met name in de kern van Uden kwetsbare buurten met kwetsbare ouderen liggen. Het centrum steekt daar met name bovenuit. 38

CBS (22 juni 2020). Zelfredzaamheid van ouderen en gebruik van Wmo. Zelfredzaamheid van ouderen en gebruik van Wmo (cbs.nl)

blad 78 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.59: Kwetsbare ouderen (bron: Atlas van de Leefomgeving)

Figuur 3.60: Kwetsbare buurten (bron: Atlas van de Leefomgeving)

(Maatschappelijke) wijkvoorzieningen Met het netwerk van voorzieningen zorgt de gemeente Maashorst er samen met wijkbewoners en professionals voor dat bewoners zo lang mogelijk zelfstandig in hun wijk kunnen blijven wonen en deel kunnen nemen aan de samenleving. In wijkgebouwen en op ontmoetingspleinen worden voorzieningen georganiseerd. De pilots voor het netwerk van voorzieningen vinden plaats in de wijken Bogerd-Vijfhuis en Melle in Uden en in Odiliapeel en zijn erop gericht om een vernieuwende manier van een wijkgerichte aanpak binnen het sociaal domein te ontwikkelen.39 Sociaal ondernemerschap (sociale werkplaatsen) Het Werkvoorzieningschap Noordoost-Brabant is in 1970 opgericht door de gemeenten in de regio om de Wet sociale werkvoorziening uit te voeren. De gemeente Maashorst valt binnen het werkgebied van het Werkvoorzieningschap. Voor het bieden van werk onder aangepaste omstandigheden heeft het Werkvoorzieningschap een eigen uitvoeringsorganisatie: IBN.

39

Gemeente Maashorst. Netwerk van voorzieningen. Geraadpleegd op https://www.gemeentemaashorst.nl/inwoners/projecten/netwerkvan-voorzieningen.

blad 79 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

3.11.3 Beoordeling De gemiddelden over armoede, zelfredzaamheid en kwetsbaarheid in Maashorst tonen een positief beeld: ten opzichte van (grote steden) in Nederland staat de gemeente er goed voor. Echter, de kwetsbaren zijn kleine groepen die door een focus op het gemiddelde niet uit het oog mogen worden verloren. Eenzaamheid speelt zich met name af in het anoniemere centrum van de plaats Uden. Dit is dan ook een aandachtsgebied dat de gemeente al op haar netvlies heeft. Hier wonen ook de meest kwetsbare groepen uit de gemeente. Het is daarom belangrijk dat woonwijken gemixt blijven en er en zorg en ondersteuning toegankelijk. Armoedebeleid was in de gemeente Uden al geruime tijd aanwezig en dat geeft een goede basis voor de nieuwe gemeente Maashorst. Dit leidt tot onderstaande beoordeling:

3.12

Verblijfsklimaat

3.12.1 Inleiding en beoordelingskader Inleiding Bewoners hebben belang bij een goed woon- en verblijfklimaat. Dat heeft enerzijds te maken met het aanbod van woningen: zijn er voldoende woningen en is de kwaliteit van de woningen op orde? Anderzijds heeft een goed verblijfsklimaat te maken met de milieusituatie en de mate waarin mensen milieuhinder van bijvoorbeeld geluid en geur ervaren. In deze paragraaf gaaf we in op deze aspecten. Afwegingskader Thema Verblijfsklimaat

Aspect Kwantiteit woningaanbod Kwaliteit/diversiteit woningaanbod

Luchtkwaliteit Geur Geluid Divers voorzieningenaanbod (opleidingen) Omgevingsveiligheid

Gewenste beweging Voldoende woningen voor verschillende levensfasen Passende en betaalbare nieuwe woningen voor verschillende doelgroepen en toekomstbestendig Fijne en gezonde leefomgeving Fijne en gezonde leefomgeving Fijne en gezonde leefomgeving Toereikend aanbod in onderwijs Aanvaardbare veiligheidsrisico’s

3.12.2 Huidige en toekomstige situatie Kwantiteit woningaanbod Het totaal aantal woningen in de gemeente Maashorst bedraagt 25.800 woningen. 77,5 Procent van de woningen betreft eengezinswoningen. Het Nederlands gemiddelde bedraagt 64 procent. In de jaren tot 2022 is de woningvoorraad in de voormalige gemeenten Uden en Landerd ligt gegroeid. Tussen 2018 en 2021 is de woningvoorraad in Uden met 3,8 procent gegroeid en in Landerd met 3 procent. De samenstelling van de woningvoorraad in de voormalige gemeente Uden was in 2020 vergelijkbaar met Noordoost-Brabant: 62 procent

blad 80 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

koop, 26 procent sociale huur en 10 procent particuliere huur. 40 Tot 2030 is Maashorst voornemens om 2.475 woningen bij te bouwen om te voldoen aan de woningbehoefteprognose.

Woningvoorraad Maashorst 2022 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 Woningen Totaal

Eengezinswoning

Meergezinswoning

Figuur 3.61: Woningaantallen (bron: CBS StatLine)

Woningvoorraad 2018 - 2021 25000 20000 15000 10000 5000 0 2018

2019 Uden

2020

2021

Landerd

Figuur 3.62: Woningvoorraadontwikkeling Uden en Landerd (bron: CBS Statline)

Het is goed om de kwantiteit van woningen af te zetten tegen de bevolking en de bevolkingsgroei. Op 1 januari 2020 telden de gemeenten Landerd en Uden samen 59.870 inwoners. Op basis van de provinciale prognose wordt verwacht dat het aantal inwoners van de gemeente Maashorst in 2030 oploopt naar circa 62.425 (een stijging van 4 procent). Tot 2040 zwakt de groei licht af en wordt nog een stijging van 2 procent verwacht. Het aantal huishoudens in de gemeente Maashorst zal naar verwachting in de komende jaren met 9 procent toenemen. Van 26.065 in 2020 naar circa 27.295 in 2030. Daarna volgt er opnieuw een afzwakking en een stijging van zo’n 3 procent. De toename van het aantal huishoudens is het gevolg van gezinsverdunning en de toename van het aantal eenpersoonshuishoudens. 41 Met het voornemen van de gemeente om 2.475 woningen te realiseren tot 2030 wordt dus ruim voldaan aan de woningbehoefte. Verder is zichtbaar dat de, hoewel matig, groei van de bevolking in beide gemeenten vooral een gevolg is van migratie, instroom uit elders. Dat is veelal migratie vanuit elders in Nederland naar ons toe maar de groei komt ook uit buitenlands migratiesaldo. In Uden is het buitenlands migratiesaldo hoger dan het binnenlandse; in 40

Gemeente Uden (2020). Woonvisie 2020-2025.

41

Gemeente Maashorst. Bouwstenen voor een geharmoniseerde woonvisie.

blad 81 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Landerd is dat andersom. De relatief hogere instroom uit buitenland in de gemeente Uden zal relatie hebben met de beschikbaarheid van sociale woningbouw evenals de relatieve anonimiteit van de grotere plaats Uden ten opzichte van de overige kleinere kernen. Beleidskeuzes op gebied van huisvesting arbeidsmigranten kan op den duur effect hebben op deze cijfers. Kwaliteit/diversiteit woningaanbod De voormalige gemeenten Uden en Landerd constateerden in hun woonvisies al dat de woningmarkt aan het veranderen is. Door extramuralisering van de zorg, een grotere behoefte aan starters- en eenpersoonswoningen, migratie en een verduurzamingsopgave ligt er een grote opgave voor gemeenten. In de geharmoniseerde woonvisie van Maashorst wordt dan ook gesteld dat naast het accommoderen van de groei van het aantal woningen in de gemeente, ook nadrukkelijk moet worden ingezet op het verbreden van de diversiteit van woningen (passend en betaalbaar), de duurzaamheid van woningen en daarbij het behoudt van krachtige en vitale kernen en wijken.

Bouwperiode woningvoorraad Maashorst 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 Eengezinswoningen

Meergezinswoningen

1000 tot 1850

1945 tot 1955

1985 tot 1995

1995 tot 2005

2005 tot 2015

vanaf 2015

Figuur 3.63: Bouwperiode (bron: CBS StatLine)

Luchtkwaliteit Er bestaat geen grens voor een veilige concentratie van fijnstof waarbij zeker géén nadelige gezondheidseffecten optreden. Wel zijn er wettelijke grenswaarden opgesteld, maar ook onder de in de wet genoemde grenswaarden kunnen gezondheidseffecten optreden. In onderstaande tabel staan deze grenswaarden. Tabel 3.1: Normen voor luchtverontreinigende stoffen

Stof NO2 PM10 PM2,5

Norm vanuit EU/Nederland Jaargemiddelde Maximaal 40 μg/m3 Jaargemiddelde Maximaal 40 μg/m3 Jaargemiddelde Maximaal 25 μg/m3

WHO-streefwaarde 10 μg/m3 15 μg/m3 5 μg/m3

De luchtkwaliteit in de gemeente Maashorst is over het algemeen goed. De concentraties NO2, PM10 en PM2,5 voldoen in de volledige gemeente aan de wettelijke normen. Wat betreft stikstof voldoen grote delen van het buitengebied van Maashorst aan de WHO-grenswaarden. Het stikstofgehalte binnen de kernen en met name bij de wegverbindingen in de gemeente liggen de stikstofwaarden hoger. Hier wordt nog wel voldaan aan de normen gesteld vanuit de EU en Nederland (zie Figuur 3.64). Voor PM10 en PM2,5 wordt ruimschoots voldaan aan de EU/Nederlandse normen. Op enkele specifieke locaties na wordt ook voldaan aan de WHO-streefwaarden (zie Figuur 3.65 en Figuur 3.66).

blad 82 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.64: Stikstofconcentratie 2020 (bron: Atlas van de Leefomgeving)

Figuur 3.65: Concentratie PM10 (bron: Atlas van de Leefomgeving)

Figuur 3.66: Concentratie PM2,5 (bron: Atlas van de Leefomgeving)

Geurhinder Geurhinder kan optreden door de aanwezigheid van veehouderijen, wegverkeer, of plaatselijke bronnen, als houtkachels of barbecues. De impact van houtkachels en barbecues is niet goed generiek inzichtelijk te maken. Ongeveer 10 procent van de Nederlandse huishoudens bezit een met hout gestookte installatie. Niet iedereen vindt dit ‘stinken’, sommigen vinden het juist een gezonde lucht die herinneringen oproept aan veilige jeugd of oude gebruiken. Geur wordt echter vaak veroorzaakt door stoffen in de lucht die, in combinatie met elkaar, vervelende gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid op de langere termijn. Bij transitie landbouw en ontwikkelingen in het buitengebied is geur, naast bodemgesteldheid, daarom een factor om mee te wegen.

blad 83 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Ernstige geurhinder vanuit de landbouw is gemiddeld genomen minder dan 3 procent. Lokaal kunnen mensen wel hinder van stank van veehouderijen ervaren. Met de GES-score (Gezondheidseffect Screening-score) is de hinderkans omgerekend naar een effect voor omwonenden (zie Figuur 3.67). Met name in de kleine kernen en bebouwingsclusters speelt het probleem van geurhinder.

Figuur 3.67: Gezondheidskaart geur veehouderij (bron: Atlas van de leefomgeving)

Geluidshinder Geluid hoort bij onze leefomgeving. Het kan prettig zijn, maar hinderlijk als het langdurig, hard en ongewenst is. Het is daarnaast een bedreiging van de gezondheid, door het ontstaan van stress en vermoeidheid door slaapverstoring. In Nederland zijn wegverkeer en buren de belangrijkste bronnen van geluidhinder. Ook voor geluid heeft de WHO advies uitgebracht over richtlijnen voor omgevingsgeluid. In dit advies worden huidige richtlijnen aangescherpt, omdat uit onderzoek naar voren is gekomen dat boven bepaalde geluidsniveaus negatieve gezondheidseffecten op kunnen treden. De ervaren ernstige geluidhinder van buren is in de gemeente Maashorst gemiddeld.42 Tabel 3.2: WHO-advieswaarden geluid

Bron Wegverkeer Vliegverkeer Windturbines

Lden 53 dB 45 dB 45 dB

Lnight 45 dB 40 dB -

Op onderstaande kaart wordt getoond hoeveel geluid verschillende bronnen bij elkaar opgeteld veroorzaken. Het gaat hierbij om het gemiddelde geluidsniveau per jaar van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. Te zien is dat het meeste geluid van het wegennetwerk afkomt en van de nabijgelegen vliegbasis.

42

Atlas van de Leefomgeving. Kaart ernstige geluidhinder buren.

blad 84 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Figuur 3.68: Geluid, alle bronnen (bron: Atlas van de Leefomgeving)

Onderstaande grafiek en kaart bevestigen dit beeld. Geluidhinder van buren en bedrijven is in Maashorst niet bijzonder hoog. Wel is de geluidhinder van wegverkeer gemiddeld genomen iets hoger dan de rest van de Nederland (zie Figuur 3.69). Voor vliegverkeer is de geluidhinder met name in het zuidelijk deel van de gemeente aanzienlijk (zie Figuur 3.70).

Figuur 3.69: Geluidsbelasting wegverkeer per etmaal (bron: Regiobeeld)

Figuur 3.70: Ernstige geluidhinder vliegverkeer (bron: Atlas van de Leefomgeving)

blad 85 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Divers voorzieningenaanbod (aandacht voor hbo/mbo) Enkele jaren gelden is mbo-instelling ROC De Leijgraaf uit Uden vertrokken. De onderwijsinstelling (tegenwoordig het Koning Willem I College) biedt geen opleidingen meer aan in Uden, maar maakt nog wel gebruik van de voorzieningen van het Handelshuys in Uden. Voor MBO-opleidingen kunnen jongeren uit de gemeente Maashorst onder andere in Veghel, Oss, ’s-Hertogenbosch en Cuijk terecht. De dichtstbijzijnde hogescholen bevinden zich in ’s-Hertogenbosch, Eindhoven en Nijmegen. Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid gaat over de risico’s van het gebruik en transport van gevaarlijke stoffen, de veiligheid van inrichtingen en de veiligheid van nieuwe, zich snel ontwikkelende technologieën. In de Omgevingswet worden in het kader van omgevingsveiligheid (dat onder huidige wetgeving nog externe veiligheid heet) drie aandachtsgebieden onderscheiden: brandaandachtsgebied (BAG) van circa 30 meter (bij een weg of spoorlijn); explosieaandachtsgebied (EAG) van circa 200 meter (bij een weg of spoorlijn);43 gifwolkaandachtsgebied (GAG) van mogelijke enkele kilometers. Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn.

Bovendien zijn de meeste inrichtingen die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, in Nederland over het algemeen gevestigd op grote afstand van woongebieden. Aan de Vliegeniersstraat, op het bedrijventerrein ten oosten van Uden, bevindt zich Schumacher Plating, een onderneming die met giftige stoffen werkt. Dit bedrijf is ver van woningen en kwetsbare objecten verwijderd. Brandaandachtsgebieden zijn boven de buisleidingen en rondom tankstations gelegen. Hier bevinden zich weinig woningen en zijn nieuwe activiteiten niet toegestaan zonder maatregelen. Rondom sommige tankstations, zoals BP Ramelle aan de President Kennedylaan, zijn er wel woningen binnen het brandaandachtsgebied gelegen. Overige brandaandachtsgebieden zijn rondom enkele bedrijven gelegen. Om de brandaandachtsgebieden is overal een groter explosieaandachtsgebied gelegen. Vanuit het oogpunt van omgevingsveiligheid is afstand houden van gevaarlijke bronnen het beste. Bij vrijwel alle stationaire bronnen is dit afstand houden geen probleem. Dit komt omdat vrijwel alle bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken of deze opslaan buiten de kernen gelegen zijn. Zo bevindt bedrijvigheid die met gevaarlijke stoffen werkt zich overwegend in het buitengebied. Ook propaantanks in het buitengebied hebben een brand- en explosieaandachtsgebied.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=f34b956c-4cbd-4b1a-92b9-91837b310f97