CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Beheer- en beleidsplan bos- en natuurterreinen 2025-2042

Raadsvergadering 12 december 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel | Beheer- en beleidsplan bos- en natuurterreinen 2025-204219.648 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Denk hierbij bijvoorbeeld aan insecten die afhankelijk zijn van de bloei van een bepaalde plant of trekvogels die op hun beurt afhankelijk zijn van het voorkomen van deze insecten. Het relatief abrupt veranderen van het groeiseizoen heeft voor veel van deze soorten nadelige gevolgen.

Een van de belangrijkste uitdagingen voor het toekomstige bos zal het vaker optreden van langere droogteperiodes zijn waardoor leefgebieden veranderen. Soorten waarvan de zuidelijke rand van het leefgebied in Nederland ligt zullen we kwijtraken. Andere soorten die voorkomen in meer zuidelijk of oostelijk gelegen gebieden zullen juist naar Nederland komen. Echter, dit is een effect wat op de langere

termijn zichtbaar zal worden. Op de korte termijn zullen de bomen last krijgen van droogtestress tijdens langere droogteperiodes. Door deze stress zijn ze minder weerbaar tegen plaaginsecten of schimmels.

Bovendien zullen er meer van deze plaaginsecten overleven door zachtere winters. Naast verdroging kan tijdens natte winters en piekbuien ook water tijdelijk stagneren in lage terreindelen waardoor ook vitaliteitsachteruitgang en sterfte kan optreden. Op de arme, droge en hoge zandgronden, waar het bosareaal van de gemeente Maashorst op ligt, kunnen de effecten van klimaatverandering zeer ingrijpend zijn. De gekoppelde effecten van langere

periodes van droogte, toename van plaaginsecten door zachte winters en abrupte afwisselingen van warme en koude of natte en droge periodes zal de groeikracht van de bomen verminderen en het risico op sterfte verhogen. Dit zal gepaard gaan met een sterk biodiversiteitsverlies. Wat het effect van

klimaatverandering op de bosgebieden van gemeente Maashorst zal zijn is afhankelijk van de hydrologie, de huidige bosstructuur en boomsoortensamenstelling. 4.2

Verzuring

Verzuring van de bodem is een natuurlijk proces. Oorzaken hiervan zijn natuurlijke verzurende processen als licht zure neerslag door de opname van koolstofdioxide, het uitspoelen van basische stoffen uit de bodem, het verzurende effect van het trage afbraakproces van dikke strooiselpakketten en

het effect van stikstof-fixerende bacteriën. Echter, de verzuring die tegenwoordig een grote uitdaging is in bosgebieden wordt niet veroorzaakt door deze processen. Menselijk handelen, in de vorm van verkeer, industrie en landbouw zorgt voor emissie van stikstofbindingen in de lucht. Deze stikstofverbindingen

komen via neerslag in de bodem terecht. Daar zorgen ze voor verzuring doordat basische nutriënten die vast zitten aan het bodemcomplex omgeruild worden door zure protonen die van de stikstofbindingen

komen. De basische nutriënten komen in het bodemvocht en spoelen weg naar het grondwater bij harde regenbuien. 26

Een gevolg van de verzuring is verminderde groei van bomen. Dit komt doordat de bomen minder nutriënten op kunnen nemen door enerzijds verminderde wortelgroei in een zure bodem, en anderzijds doordat verzuring zorgt voor de vermindering van schimmels die samen werken met bomen

(zogenaamde mycorrhiza schimmels) om nutriënten op te nemen. Daarnaast leidt verzuring tot een vermindering

van

bodemfauna

waardoor

bladeren

minder

snel

afgebroken

worden

en

de

nutriëntenvoorraad op de bodem blijft liggen in plaats van in de bodem verwerkt wordt. Dit, in

combinatie met het uitspoelen van basische nutriënten leidt tot een scheve verhouding van nutriënten in de bodem. De hoeveelheid stikstof blijft namelijk wel toenemen terwijl de hoeveelheden van andere nutriënten afnemen. Sommige plantensoorten zoals braam, brandnetel en pijpenstrootje zijn zogeheten

stikstofminnende soorten die een competitief voordeel krijgen omdat ze hard kunnen groeien bij hoge hoeveelheden stikstof. Hierdoor ontstaat een verschuiving van plantensoorten die veelal leidt tot biodiversiteitsverlies. Bij een voortgaande verzuring kan ook aluminium vrijkomen waarbij alleen

plantensoorten overblijven die resistent zijn tegen dergelijke zure omstandigheden. Hoge concentraties aluminium zijn toxisch voor flora en fauna. Het effect van verzuring is doorgaans groter op droge zandgronden waarop de bossen van de gemeente Maashorst zich bevinden. Dit komt mede doordat deze al arm zijn aan basische nutriënten, maar ook doordat de nutriënten sneller uitspoelen als ze eenmaal in het bodemvocht terecht zijn gekomen. Dit

komt doordat zandkorrels relatief groot zijn en er veel lucht tussen de korrels in de bodem zit. Hierdoor kan water snel infiltreren in een zandbodem, maar ook snel wegspoelen naar het dieper gelegen grondwater. Daarnaast kunnen zandbodems zelden terugvallen op kwel wat nutriënten uit het grondwater terug omhoog kan brengen naar het oppervlak.

Het effect van verzuring op de bodems van de gemeentelijke bossen is bovendien versterkt door bodemdegraderend landgebruik uit het verleden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan plaggen, waarmee herhaaldelijk nutriënten uit het systeem werden gehaald, of aan de massale aanplant van grove dennen voor de mijnbouw, welke zuur strooisel hebben en daarmee de bodem de laatste decennia verder verzuurd hebben. 4.3

Invasieve exoten

Invasieve exoten kunnen een belangrijke bedreiging zijn voor de biodiversiteit. Exoten zijn soorten die voorkomen in een geografische regio buiten hun oorspronkelijke verspreidingsgebied. Zij hebben hun nieuwe verspreidingsgebied bereikt door toedoen van de mens. Invasieve exoten zijn exoten die in hun

nieuwe verspreidingsgebied onevenredig abundant voorkomen en er zich met grote kracht kunnen uitbreiden en verspreiden. Invasieve exoten kunnen een grote bedreiging voor ecosystemen vormen doordat zij bestaande verhoudingen tussen van nature aanwezige soorten kunnen verstoren en inheemse

soorten geheel of gedeeltelijk kunnen verdringen. In de open bossen op zandgronden in Nederland zijn de Amerikaanse vogelkers en Amerikaanse eik de belangrijkste invasieve exoten, zowel wat verspreiding, impact als beheer betreft.

Daarom worden deze soorten al decennialang bestreden. Echter, de uitgebreide bestrijding, met onder

andere het gebruik van glyfosaat, heeft over het algemeen in het Nederlandse bos niet geleid tot het gewenste resultaat. De soorten zijn niet volledig weg te krijgen. Bovendien hebben deze soorten ook niet alleen maar slechte eigenschappen. Amerikaanse vogelkers heeft rijk strooisel waardoor deze soort goed

27

is voor de bodem, Amerikaanse eik wordt gezien als een klimaatbestendige soort en zowel Amerikaanse eik als Amerikaanse vogelkers worden door inheemse soorten steeds beter gevonden als voedselbron. Daarom moet het beheer van deze soorten op een andere manier ingestoken worden. De uitdaging is daarom niet het voorkomen van deze soorten, maar het integreren van deze soorten in het ecosysteem, bij voorkeur in gemengde bossen. 4.4

Toenemende recreatiebehoefte

Veel studies tonen aan dat de natuur een positieve invloed heeft op mensen. Bos en bomen dragen bij aan stressreductie, ze nodigen uit tot bewegen, zorgen voor een beter concentratievermogen en zorgen voor een sneller herstel bij ziektes. Niet gek dus dat steeds meer mensen recreëren in de natuur. Dat

betekent wel dat natuurgebieden te maken hebben met een toenemend aantal en verschillende type recreanten en bezoekers. Dit is versterkt door de Coronapandemie, waarin veel mensen de natuur dichtbij huis hebben herontdekt. Mogelijk neemt het draagvlak voor natuur daardoor toe, maar het toenemende recreatieve gebruik van de natuur brengt ook negatieve effecten met zich mee. Daar waar veel publiek komt treedt namelijk verstoring van aanwezige fauna, beschadiging van flora en verontreiniging op. Zo wordt er meer

zwerfafval in de natuur achter gelaten, ontstaat slijtage aan wegen en paden bij veelvuldig gebruik, is er een hoger risico op natuurbranden doordat mensen open vuur hanteren (denk bijvoorbeeld aan

sigaretten of kampvuurtjes), is de kans op vandalisme hoger en wordt de fauna meer verstoord bij een toenemende recreatiedruk. Deze groei in drukte kan naast schade aan de natuur en voorzieningen, een verminderde beleving voor bezoekers en overlast voor lokale bewoners opleveren. Daarnaast zorgt een toenemend recreatief gebruik en voorzieningen voor een stijging van de beheerlasten. Om de recreanten veilig te kunnen laten recreëren moet er meer aandacht aan voorzieningen en boomveiligheid worden geschonken, met bijbehorende kosten.

28

5

Visie, doelen en maatregelen

Bossen zijn belangrijk voor mensen, dieren en planten. Ze produceren zuurstof, zorgen voor verkoeling, werken als spons voor het vasthouden van (regen)water en bieden een leefomgeving voor vele plantenen diersoorten. Daarnaast leggen bossen C02 vast wat belangrijk is voor het verminderen van klimaatsveranderingen. Ook bieden bossen voor veel mensen ruimte voor ontspanning en beweging, en zijn daarom belangrijk voor ons welzijn. Genoeg redenen om zuinig te zijn op onze bossen. De laatste decennia staan de natuurgebieden voor steeds meer externe uitdagingen die de weerbaarheid, vitaliteit en biodiversiteit van de natuur bedreigen. Het gaat daarbij enerzijds om klimaatverandering,

verdroging en stikstofdepositie, en anderzijds om maatschappelijke uitdagingen, zoals een toenemende recreatiebehoefte en het steeds belangrijker worden van communicatie. Zoals in de Omgevingsvisie (2040) beschreven wordt, vragen deze uitdagingen om ingrijpende maatregelen op het gehele grondgebied van gemeente Maashorst. Deze maatregelen kunnen ervoor zorgen dat de natuurgebieden de externe uitdagingen het hoofd kunnen bieden en de genoemde functies kunnen blijven vervullen. Om op basis van het voorgaande richting te geven aan het beheer voor de gemeentelijke natuurterreinen buiten de grenzen van natuurgebied De Maashorst is de volgende visie opgesteld:

Klimaatveerkrachtige en waterrobuuste multifunctionele natuurgebieden die een hoge biodiversiteit waarborgen, onderdeel zijn van ecologische verbindingen, duurzame producten leveren en recreatief aantrekkelijk zijn om bij te dragen aan de spreiding van de toenemende recreatie. Deze visie wordt gerealiseerd door de hiernavolgende doelen en maatregelen. 5.1

Doelen en maatregelen

Om het geschetste toekomstbeeld in de visie te realiseren zijn concrete doelen nodig. Deze doelen worden verwoord voor de komende 18 jaren (2042). Om deze doelen te behalen zijn ingrepen

(maatregelen) in de bossen nodig. Deze maatregelen werken complementair aan elkaar. Op basis van deze doelen en maatregelen kan de beheerder de benodigde maatregelen verder uitwerken en maatwerk leveren naar de betreffende groeiplaatsen en ontwikkelingen in het terrein. Deze detailuitwerking wordt vastgelegd in jaarlijkse werkplannen. Aan de hand van deze werkplannen wordt de uitvoering ter hand genomen. Bij goedkeuring van de visie komen de beleidsuitgangspunten in overeenstemming met hetgeen

opgenomen is in het reeds vastgestelde IBeP v.w.b. de schil van het natuurgebied. Er wordt gekozen voor een beheer gericht op:

29

Betere waterbuffering door het afdammen en dempen van afwaterende slootjes in het bos en te werken aan een groter aandeel loofbomen (beperking verdamping);

Gezondere bodem door de aanplant van soorten die een grotere bijdrage leveren aan de bodemontwikkeling, beperking van bodemverdichting, en zo min mogelijk verstoring aan de minerale bodem;

Veerkrachtige natuur door het werken aan gemengdere bossen met meer soorten, en te zorgen voor voldoende bosverjonging;

Hogere biodiversiteit door het vergroten van de variatie en menging in het bos, het inbrengen van inheemse concurrerende soorten tegen invasieve exoten, de aanleg van bosranden, het behouden van de inliggende open natuurgebieden en bosdelen laten aftakelen voor soorten die hiervan afhankelijk zijn;

Groter aandeel natuurbos met de ontwikkeling naar een (grotendeels) inheems en gevarieerd bos. Houtoogst is geen doel meer, en wordt beperkter ingezet als middel om de gewenste bosontwikkeling te realiseren;

Duurzame houtproductie in het multifunctionele bos door het verbeteren van de houtkwaliteit, te streven naar duurzamere houtafzet, en niet meer te oogsten dan er bijgroeit;

Gezonde balans tussen natuur en recreatie door focus van het beheer op de routenetwerken, zorgen voor variatie in natuurtypen, en daarmee variatie in beelden, en het instellen van een zonering met rustgebieden;

Cultuurhistorische waarden behouden door een beheer gericht op instandhouding.

Indien niet met het beheer- en beleidsplan bossen wordt ingestemd: 

Wordt het bos kwetsbaarder voor klimaatsveranderingen;

Blijven kansen voor meer natuurwaarden onbenut;

Wordt er meer hout geoogst;

Wordt de houtafzet niet duurzamer;

Gaat de verwachte groei van recreatie ten koste van natuurwaarden.

Hierna worden de doelen en maatregelen in hoofdlijnen uitgewerkt. Naast beheermaatregelen worden ook maatregelen genoemd die betrekking hebben op andere disciplines (bijvoorbeeld recreatie) of beter in projectvorm kunnen worden opgepakt. Dit onderscheid wordt aangebracht in hoofdstuk 6. 1. Betere waterbuffering Vaker optredende droogteperiodes zullen waarschijnlijk de belangrijkste uitdaging zijn voor de toekomstige natuurgebieden. Het verbeteren van de hydrologische uitgangssituatie van de natuur is

daarom een noodzaak. Het hele watersysteem is nu eenzijdig ingericht om zo snel mogelijk water af te voeren en daarmee het waterpeil te verlagen. Zoals in Omgevingsvisie Gemeente Maashorst (2023) beschreven wordt is het zaak om de fysieke leefomgeving waterrobuust te maken en zoveel mogelijk water zo lang mogelijk vast te houden. Er zijn verschillende maatregelen om dit te bewerkstelligen:

 De afwaterende structuur in de bossen extensiveren, verondiepen of verwijderen. Dat houdt in het dempen of afdammen van C-watergangen, greppels en rabatten in het bos. Wanneer dit op grote

schaal gebeurt, gaat hier een LESA (LandschapsEcologische SysteemAnalyse) aan vooraf. Bovendien moet er hierbij rekening gehouden worden met cultuurhistorische waarden, archeologische waarden, en flora en fauna in/om de waterstructuren. Wanneer er effecten op de 30

omliggende landbouwpercelen te verwachten zijn moeten de aanpassingen regelbaar zijn,

bijvoorbeeld met dammen en stuwen. Ook A en B watergangen kunnen verdrogend werken als ze in, of grenzen aan het bos. Hier kunnen niet altijd maatregelen worden uitgevoerd vanwege de eigendom overschrijdende betekenis van deze waterlopen. Bij maatregelen aan deze waterlopen worden altijd de hydrologische effecten onderzocht. Afwaterende structuren liggen met name in de Trentse bossen en de bossen bij Odiliapeel.  De soort vegetatie aanpassen. Hierbij gaat het met name over het vervangen van (een deel van de) naaldbossen door loofbossen (ook wel verloofing genoemd). Dichte naaldbossen verdampen jaarrond meer water dan loofbomen, doordat naaldbomen hun blad niet verliezen in de winter.

Door middel van dunningen (met en zonder houtoogst), aanplant en het vrijzetten van verjonging van gewenste soorten kan er gericht ingegrepen worden om meer verloofing te bereiken. We streven naar een aandeel van > 60 % loofbomen. Ook openheid in het kronendak draagt bij aan

de beperking van verdamping. Mede hierom streven we naar aandeel van > 10 % open fase. Een open fase is geen permanente openheid op een bepaalde plek, maar een tijdelijke fase met een mozaïek van jonge opslag, struweel, heide en kruiden. 2. Gezondere bodem De bodem vormt de basis voor de natuur. De kwaliteit van de bodem bepaalt de kwaliteit van de

vegetatie die er op groeit. In natuurbeheer zijn de belangrijkste factoren de nutriëntenhuishouding en de structuur van de bodem. Door verzuring en eutrofiëring is de nutriëntenbalans door de jaren heen uit evenwicht geraakt. Hierdoor is bodemdegradatie opgetreden en zijn groeiplaatsen van kwaliteit

veranderd. Het resultaat hiervan is dat een deel van de vegetatie minder hard groeit, ze gevoeliger zijn voor ziektes en plagen en er zeldzame plantensoorten die in de natuur voorkwamen verdwenen zijn. Om de kwaliteit van de natuur over de lange termijn te waarborgen zijn beheeringrepen noodzakelijk:  Bodemchemisch

onderzoek

uitvoeren.

Om

de

uitgangssituatie

van

de

bodem

van

de

natuurgebieden in kaart te brengen is bodem(chemisch) onderzoek nodig. Aan de hand van dit onderzoek kunnen mogelijke tekorten worden geïdentificeerd. De uit te voeren maatregelen hangen hiervan af.

 Nutriëntengift toedienen. Wanneer uit het onderzoek blijkt dat er tekorten zijn, kan er een

nutriëntengift toegediend worden. Op zandbodems is dit vaak steenmeel. Steenmeel is gemalen gesteente en kan op lange termijn zorgen voor een betere nutriëntenbalans in de bodem. De keuze voor het type steenmeel kan afgeleid worden uit de resultaten van het onderzoek naar de bodemchemie.

 Rijkstrooiselsoorten in bossen aanplanten. Wanneer uit bodemonderzoek blijkt dat er nog essentiële nutriënten aanwezig zijn in de bosbodem kunnen rijkstrooiselsoorten deze beschikbaar maken voor het systeem. Veel van deze soorten zijn schaduwtolerant, kunnen concurrentie bieden aan invasieve soorten en worden gezien als klimaat slimme soorten.  Bodemverdichting voorkomen. Dit houdt in zo min mogelijk machines in de natuur. Als het

gebruik van een machine noodzakelijk is moet de uitvoering plaatsvinden voor 1 december of bij strenge vorst en moet de machines op rupsen of tracks rijden.

 Bodemopbouw intact laten. Dit houdt in zo min mogelijk verstoring aan de minerale bodem. Plaggen op heideterreinen of diepe bodemverwonding in het bos moet zo min mogelijk toegepast worden om aantasting aan bodemprofiel en microreliëf, overmatige afvoer van organische stof, verlaging van zuurbufferend vermogen, afvoer van de zaadvoorraad en schade aan de aanwezig (bodem)fauna voorkomen.

31

3. Groter aandeel natuurbos

Het doel van de gemeente is om in een groter gedeelte van het bos de multifunctionele functie los te laten en nadrukkelijker te kiezen voor de functie natuur. De functie recreatie zal behouden blijven, maar de functie houtproductie zal in deze opstanden geen doel op zich meer zijn. Wel kan het ingezet worden als een middel om te sturen in de ontwikkeling van de bossen. Op langere termijn (18 jaar) zal 55% van het oppervlakte bos uit natuurbos bestaan. De overige oppervlakte bestaat dan uit multifunctioneel bos. De geschikte delen voor natuurbos voor de korte en lange termijn zijn weergegeven in bijlages 10 & 11.

Om te bepalen of een bos ingedeeld wordt bij natuurbos is rekening gehouden met de groeiplaats, huidige natuurwaarde van het bos, danwel de potentie.

Het SNL beheertype wat op deze groeiplaats bij natuurbos hoort is N15.02 Dennen-, eiken-, beukenbos. Natuurbos. Op deze groeiplaatsen hebben we het over het bostype Dennen-, eiken-, beukenbos. Dit zijn bossen die gedomineerd worden door eiken, dennen, beuken, berken, lijsterbes, ratelpopulier of vuilboom. Het bos bestaat grotendeels uit inheemse soorten. Maximaal 20% van het areaal van het natuurbos wordt gedomineerd door boomsoorten die oorspronkelijk van buiten Europa zijn ingevoerd,

zoals Amerikaanse eik en douglas. Houtoogst kan in beperkte vorm worden toegepast om de gewenste bosontwikkeling te realiseren, maar is geen doel. Daarbij wordt gestreefd naar > 60 % gemengde bossen, > 40 % gelaagd bos (boomlagen, struik- en kruidenlaag), > 10 % struweel en open plekken, > 9 dikke dode bomen, en op meer dan 40 % komen dikke levende bomen voor.

Natuurlijke dynamiek zoals windworp draagt bij aan de variatie, maar vaak is aanvullend beheer nodig om deze gevarieerde bossen te verkrijgen. In het natuurgebied De Maashorst zorgt begrazing voor extra dynamiek waardoor (na inleidend beheer) gevarieerde natuur kan ontwikkelen (procesnatuur).

In het natuurbos kunnen mensen recreëren. Op 25 % van de oppervlakte worden (fauna)rustgebieden aangewezen, waarbij recreatie wordt ontmoedigd door (natuurlijke) afsluitingen van paden. Multifunctioneel bos: Hierbij wordt een balans tussen natuurbehoud, recreatie en houtproductie nagestreefd. Houtproductie is één van de doelen, in tegenstelling tot natuurbos waarbij houtproductie beperkt kan worden ingezet om de gewenste bosontwikkeling te realiseren. Er wordt gestreefd naar de productie van kwaliteitshout. Dit levert de meeste mogelijkheden voor een duurzame toepassing van

hout. De bossen zijn gevarieerd van samenstelling en structuur, bestaande uit een combinatie van inheemse, en goed groeiende uitheemse soorten om een bijdrage te leveren aan de functies natuur en

recreatie (beleving). Het aandeel inheemse soorten bedraagt > 50 %. De overige structuurkenmerken zijn gelijk aan het natuurbos. Er wordt gestreefd naar > 60 % gemengde bossen, > 40 % gelaagd bos (boomlagen, struik- en kruidenlaag), > 10 % struweel en open plekken, > 9 dikke dode bomen, en op

meer dan 40 % komen dikke levende bomen voor. Ook hier zijn mensen welkom om te recreëren en wordt op 25 % van de oppervlakte (fauna)rustgebieden aangewezen. Een hoog aandeel exoten van soorten als Amerikaanse eik en Amerikaanse vogelkers is een belemmerende factor voor het aanwijzen van natuurbos. De omvorming vraagt dan grote ingrepen wat

niet wenselijk is uit oogpunt van een geleidelijke bosontwikkeling. Dit geldt ondermeer voor delen van de Reekse bossen en de Trentse bossen. Deze delen zijn aangewezen als multifunctioneel bos.

Dat

neemt niet weg dat ook in deze delen wordt gewerkt aan minimaal 50 % inheemse soorten door het inbrengen van concurrerende inheemse soorten (zie ook punt 5). 4. Veerkrachtige natuur, nu en in de toekomst

Om de externe ontwikkelingen het hoofd te kunnen bieden moeten natuurgebieden resistent en veerkrachtig zijn, nu en in de toekomst. Om daarvoor te zorgen kunnen verschillende maatregelen worden toegepast: 32

 Gemengde bosopstanden creëren. Dat betekent afstappen van de monoculturen en door middel van dunningen, vrijzetten van mengboomsoorten en aanplant zorgen voor gemengde bossen. Gemengde bossen zijn namelijk over het algemeen resistenter en veerkrachtiger dan monoculturen. Zo kunnen ze beter tegen droogte, ziektes en plagen. Daarnaast groeien ze

harder en nemen ze meer CO2 op. Voor zowel het natuurbos als het multifunctioneel bos wordt gestreefd naar een menging van meer dan 60 % van de oppervlakte.  Zorgen voor continue verjonging in het bos. Het aanpassingsvermogen van een bos gaat via verjonging. Daarom is het zaak om te zorgen dat er continue verjonging optreedt in het bos. Dit kan zowel natuurlijke verjonging als aanplant zijn. Om licht te creëren kunnen verjongingsgaten in het kronendak gemaakt worden.

 Natuurareaal vergroten. Hoe groter het areaal, des te veerkrachtiger de bossen en heideterreinen en bijbehorende planten- en dierpopulaties zijn. Daarom moeten de natuurgebieden beter met elkaar verbonden worden. Dit kan door in logische verbindingszones kleine bosjes, singels,

lanen, houtwallen of poelen aan te leggen die als ‘stepping stones’ kunnen functioneren tussen de grotere natuurgebieden. 5. Hogere biodiversiteit Zoals ook in de omgevingsvisie van de gemeente vermeld staat is het belangrijk om de biodiversiteit binnen het gehele grondgebied te versterken. Het doel is om op lange termijn een hogere biodiversiteit in de natuurterreinen te hebben dan nu. Dit uit zich in een breed scala aan plant- en diersoorten en een goede verdeling van deze soorten over de gebieden. Om daarvoor te zorgen kunnen verschillende maatregelen worden toegepast:

 Structuurvariatie verbeteren. Variatie in structuur leidt tot een veelvoud aan niches die ingenomen kunnen worden door veel verschillende soorten, zowel flora als fauna. In bosstructuur wordt

onderscheid gemaakt in de verticale structuur (hoogteverschillen, etages) en de horizontale structuur

(menging,

leeftijdsverschillen,

open

en

gesloten

fases).

Maatregelen

om

de

bosstructuur te verbeteren zijn het maken van verjongingsgaten en het aanleggen van geleidelijk oplopende bosranden. Voor zowel het natuurbos en multifunctioneel bos wordt gestreefd naar een aandeel struweel en open plekken van > 10 %. Daarnaast wordt gestreefd naar een gelaagde boomfase in meer dan 40 % van de oppervlakte.

Structuurvariatie op de heide gaat met name over leeftijdsverschillen in de heide, variatie in hoogte, variatie in openheid en geslotenheid van de vegetatie en afwisseling van heide en grazige vegetatie. Maatregelen om de heide structuur te verbeteren zijn begrazen, maaien en chopperen.  Zorgen voor betere menging van soorten. Een hoge biodiversiteit in een bos gaat gepaard met een menging van boomsoorten. Door middel van structuurmaatregelen kan gestuurd worden op

menging. Ook kan er aangeplant worden. Voor de bossen wordt gestreefd naar een menging in meer dan 60 % van de oppervlakte. Een hoge biodiversiteit op de heide gaat gepaard met een goede menging van heidesoorten, grazige vegetatie en kruiden. Door begrazing, kleinschalig en gefaseerd in ruimte en tijd te maaien of te chopperen kan de biodiversiteit verhoogd worden.

33

 OAD-netwerk in het bos aanleggen. OAD staat voor oude, aftakelende en dode bomen. Door de geringe

leeftijd van de bossen ontbreekt de vervalfase in de

Netwerk van Oude Aftakelende en Dode bomen (OAD): In veel bossen komen

gebieden geheel of gedeeltelijk. Door een netwerk

nauwelijks of geen kwijnende en dode

habitatboomgroepen

groot belang voor de biodiversiteit, omdat

aan

te

leggen,

bestaande en

uit

refugia

habitatbomen,

gebieden

(zie

bomen voor. Deze bomen zijn echter van

Hoofdstuk 7.5 voor uitleg), wordt er leefgebied

vele soorten hiervan afhankelijk zijn. Het

aftakelingsfase van bomen. Daarnaast wordt de

van deze vervalfase. Het doel is een

Het

dode en kwijnende bomen (vervalfase)

gecreëerd voor soorten die gebonden zijn aan de voorraad dood hout op peil gebracht en gehouden. totale

oppervlakte ingegrepen

OAD-netwerk beslaan.

(zorgplicht

zal

Hier

is

25

wordt

%

van

niet

uitzondering).

de

meer De

refugiagebieden zijn als onderdeel van het OAD-

OAD-netwerk stimuleert de ontwikkeling leefgebied te creëren voor soorten die van afhankelijk zijn. Hierbij worden delen van het bos, bomen en boomgroepen aangewezen die de kans krijgen om oud te

netwerk al aangewezen, zie Bijlage 8. Voor zowel

worden en af te takelen. Als er te weinig

gestreefd naar een aantal dikke dode bomen van

voorraad dood hout op peil gebracht en

het

natuurbos

en

multifunctioneel

bos

wordt

meer dan 9 stuks per hectare. De intentie is om het

dode bomen aanwezig zijn, wordt de gehouden.

aandeel bos zonder ingrijpen uit te breiden tot 50

% zodra geschikte delen na een inleidend beheer voldoende zijn ontwikkeld. Dit wordt elke beheerperiode van 6 jaar beoordeeld.

 Concurrentie inbrengen tegen invasieve exoten. Invasieve exoten vormen een grote bedreiging voor de biodiversiteit doordat zij bestaande verhoudingen tussen van nature aanwezige soorten verstoren en inheemse soorten geheel of gedeeltelijk verdringen. Door het inbrengen van inheemse concurrentie krachtige soorten wordt de verjonging van de invasieve soorten

bemoeilijkt en verliezen ze daarmee hun woekerende en bedreigende karakter. Zo verliezen de soorten hun invasiviteit en kunnen ze onderdeel worden van het ecosysteem. Voorbeelden van inheemse soorten die ingebracht kunnen worden zijn winterlinde (Tilia cordata), haagbeuk

(Carpinus betulus), beuk (Fagus sylvatica), fladderiep (Ulmus laevis), esdoorn (Acer spp.) en hazelaar (Corylus avellana). Ook snelgroeiende soorten zoals ratelpopulier (Populus tremula),

berk (Betula spp.), boswilg (Salix caprea) en boskers (Prunus avium) komen in aanmerking. De toepassing is afhankelijk van de groeiplaats.

 Ecologische verbindingszones aanleggen. Een ecologische verbindingszone is een natuurlijke verbinding tussen natuurgebieden die aangelegd wordt om het migreren van dieren en planten tussen natuurgebieden mogelijk te maken. De verbindingen gaan versnippering van de natuur

tegen doordat ze functioneren als ‘stepping stones’, trekroutes en als (tijdelijk) leef- en voortplantingsgebieden voor flora en fauna. In Bijlage 9 is een kaart opgenomen met logische verbindingszones tussen natuurgebieden in de gemeente.

 Open karakter heide behouden. Natuurlijke successie zonder dynamiek zorgt er voor dat heideterreinen verdwijnen en veranderen in bos. Om heidegebieden in stand te houden en de biodiversiteit te verhogen dient bosopslag periodiek verwijdert te worden. Zo blijft het open karakter van de heide, waar tal van flora en fauna soorten aan aangepast zijn, behouden. Kleine

groepjes opslag en/of solitaire bomen kunnen daarbij gespaard worden om de structuurvariatie en biodiversiteit te verhogen.

 Dynamisch karakter stuifzand behouden. Natuurlijke ontwikkeling zorgt er voor dat stuifzand vastgelegd wordt en daarmee haar dynamische karakter verliest. Om de afwisseling in vegetatiestructuur, met lokaal open zand met pioniervegetaties, in stand te houden, is het

34

behoud van (een extensieve vorm van) verstoring noodzakelijk. Deze verstoring kan gecreëerd worden door bijvoorbeeld schapenbegrazing of gestuurde recreatie.

 Poelenbiotopen versterken en verbeteren. Bestaande poelen in het bos worden behouden. Dat betekent voldoende openheid rondom de poel voor bezonning en beperking bladinval, en het

tijdig opschonen van de poel. Op kansrijke plekken worden poelen uitgebreid. Dit is vooral in nattere laagten in de overgang naar agrarisch gebied.  In de overgang naar open gebied wordt gestreefd naar meer geleidelijke bosranden. (zie ook structuurvariatie verbeteren). Geleidelijke bosranden vormen een belangrijk onderdeel van het

ecosysteem, omdat ze een uniek microklimaat en leefomgeving bieden die afwijkt van zowel het

dichte bos als de open vlakte. Bosranden bevorderen de biodiversiteit omdat ze verschillende soorten planten en dieren aantrekken die profiteren van de combinatie van beschutting, zonlicht en voedsel. 6. Duurzame houtproductie In de bossen is duurzame houtproductie, naast natuur en recreatie, één van de doelen. Dit om bij te dragen aan het produceren van duurzame producten voor onder andere de bouw en om de weg open te houden voor toekomstige generaties bosbeheerders om keuzes te kunnen blijven maken. Ofwel: de maatregelen worden zodanig uitgevoerd dat er in de toekomst ook nog gekozen kan worden voor houtoogst. Dit sluit aan bij onze social Global goals. Om duurzame houtoogst mogelijk te maken, en kwaliteitshout te produceren, kunnen de volgende maatregelen worden uitgevoerd:

 Niet oogsten boven de bijgroei in multifunctionele bossen. Duurzame houtproductie is de productie van hout in het heden zonder dat het de productie van hout in de toekomst in gevaar brengt. Om dat te bewerkstelligen moet het oogstniveau per bosgebied afgestemd worden op de

bijgroei van dat bosgebied. Door het oogstniveau niet boven de bijgroei uit te laten komen blijft de houtvoorraad in het bos op peil. Periodieke metingen van de bijgroei en het daarop

afstemmen van het oogstniveau kan ervoor zorgen dat bossen ons zowel nu als in de toekomst kunnen voorzien van hout.  In natuurbossen houden aan kaders. Op 80% van de oppervlakte van natuurbossen wordt geen

hout geoogst of is de houtoogst minder dan 20% van de bijgroei. Op de overige oppervlakte kan meer geoogst worden in het kader van omvorming naar een natuurlijker bos.

 Selecteren op kwaliteit. Om ervoor te kunnen zorgen dat er hoogwaardig hout uit de bossen blijft komen dient er in de verjonging geselecteerd te worden op kwaliteit. Bomen met een rechte en takvrije stam en een volle, gezonde kroon kunnen geselecteerd en vrijgezet worden om zo de toekomstige generatie kwaliteitshout onder het bestaande kronendak te realiseren.

 Opsnoeien. Er komt hoogwaardiger hout van stammen die vroeg takvrij zijn. Daarvoor kunnen geselecteerde bomen in een vroeg stadium opgesnoeid worden. Daarbij dient maximaal ⅔e van de stam vrijgemaakt te worden zodat de boom een voldoende grote kroon overhoudt.

 Beperking bodemverdichting. Bodemverdichting kan het functioneren van de bodem lokaal beïnvloeden. Om dit effect te beperken worden bij houtoogst gewerkt met bodemdrukverlagende

tracks, mogen de machines alleen rijden op daartoe aangewezen dunningspaden, en vindt geen uitvoering plaats onder te natte terreinomstandigheden. Om die reden worden dunningen voor 1 december afgerond.

 Wet- en regelgeving. Er wordt gewerkt volgens de van toepassing zijnde wetten, regels en gedragscodes voor het behoud van te beschermen flora- en faunaelementen.  Duurzame houtafzet. Bij houtverkopen wordt ingezet op duurzame houtafzet. Duurzame houtafzet

wordt een gunningscriterium bij aanbesteding. Dat betekent dat een afzet van hout naar een toepassing met een lange gebruiksduur (bijvoorbeeld bouwhout) hoger wordt gewaardeerd dan

35

hout met een korte gebruiksduur zoals brandhout en papierhout. De opgeslagen CO2 wordt dan immers langer vastgelegd. De mogelijkheden hangen af van de aanwezige houtkwaliteit. Bij een hogere houtkwaliteit zijn de mogelijkheden voor een duurzame houtafzet groter. 7. Gezonde balans natuur en recreatie De natuurgebieden in Nederland zijn voor recreatie bijzonder waardevol. Het streven van de gemeente is om de bos- en natuurgebieden buiten natuurgebied De Maashorst aantrekkelijker te maken, om zo de

spreiding van bezoekers van natuurgebied De Maashorst te bevorderen. Via het buitengebied worden de natuurgebieden ecologisch en recreatief verbonden. Echter, een toename aan bezoekers in de

gemeentelijke terreinen moet niet ten koste gaan van de natuurwaarden. Het doel is daarom niet alleen aantrekkelijkere natuurgebieden, maar ook een gezonde balans tussen natuur en recreatie. De volgende maatregelen kunnen hieraan bijdragen:

 Beheer focussen op officiële routenetwerken en gedeelte overige paden sluiten. De natuur wordt toegankelijk wanneer er wegen en paden in liggen. Een robuust routenetwerk is belangrijk voor aantrekkelijke natuurgebieden. Echter, in de loop der jaren zijn er steeds meer paden bij gekomen. In de gemeentelijke natuurgebieden liggen veel meer paden dan dat er gebruikt

worden voor routes. Om flora en fauna meer rust te geven, en grotere aaneengesloten gebieden te creëren moeten er paden afgesloten worden. Door de focus te leggen op het behouden en goed onderhouden van de routenetwerken, en een deel van de overige paden te sluiten worden de routes aantrekkelijker en de natuur ecologisch interessanter voor flora en fauna.  Zorgen voor variatie in natuurtypen. Hoe meer afwisseling van verschillende natuurtypen, hoe gevarieerder het beeld van de natuur zal zijn. Zo is de afwisseling van bossen met open vegetaties zoals heideterreinen, graslanden en poelen zowel positief voor de beleving van de recreant als voor de aanwezige flora en fauna. De variatie binnen het bos zelf kan onder andere

aangebracht worden in de vorm van verschillende boomsoorten, afwisseling van open en dichte opstanden,

betere

gelaagdheid,

zachtere

overgangen

in

bosranden

en

verdeling

van

leeftijdsklassen.

 Zorgen voor voldoende recreatieve voorzieningen langs het bestaande routenetwerk. Om de bestaande routes aantrekkelijker te maken kunnen recreatieve voorzieningen als bankjes langs geplaatst worden. Ook kunnen bijvoorbeeld dikke markante bomen langs deze paden vrijgesteld worden. Ook hier kan de focus gelegd worden op de bestaande officiële routenetwerken. Een deel van de routes en voorzieningen is toegankelijk voor mensen met een beperking. Passend binnen de visie zouden ook nog extra recreatieve voorzieningen toegevoegd kunnen worden buiten het bestaande routenetwerk.  Zonering instellen (rustgebieden). Recreatie kan frictie met zich meebrengen. Om dit zoveel

mogelijk te voorkomen kan er middels zonering onderscheid gemaakt worden tussen kwetsbare natuur en rustgebieden, en drukkere recreatieve gebieden. Daarbinnen kan nog weer onderscheid gemaakt worden tussen hondenlosloopgebieden en gebieden waar een aanlijnplicht geldt. Ook kunnen verschillende typen recreatie gescheiden worden door aparte routes te hanteren. De rustgebieden kunnen over het algemeen goed gecombineerd worden met de refugiagebieden (zie Hoofdstuk 7.5 voor uitleg). Er wordt gestreefd naar rustgebieden op 25 % van de oppervlakte.

 Publiek in gelegenheid stellen om kennis op te doen over de natuur. Er kunnen excursies onder leiding van deskundigen worden gehouden, natuurpaden kunnen worden aangelegd en instructieve borden met QR-codes kunnen het publiek inzicht geven over hetgeen men kan zien. Waarbij voorkomen dient te worden dat er te veel borden verspreid in de bossen komen te staan.

36

 Voorlichting aan het publiek om gezonde balans tussen natuur en recreatie te behouden. De voorlichting kan zich richten op het kweken van meer begrip voor de ecologische waarden van de

gebieden, voorlichting op de impact van recreatie op deze waarden, het aanmoedigen van duurzaam recreëren door bijvoorbeeld de gemarkeerde paden te volgen en planten en dieren niet te verstoren en door het toelichten van de geldende regels. 8. Cultuurhistorische waarden behouden Cultuurhistorische elementen spelen een grote rol in de beleving en aantrekkelijkheid van de natuur.

Voor behoud van cultuurhistorische waarden is veel draagvlak onder de bevolking. Om te zorgen voor een goed behoud van de elementen kunnen de volgende maatregelen genomen worden:

 Cultuurhistorische elementen beheren op instandhouding. Het reguliere beheer richt zich op het instandhouden van de cultuurhistorische elementen. Dit wordt gedaan om de kwaliteit van de elementen te behouden.

 Cultuurhistorische elementen in kaart brengen. De inventarisatie richt zich op het verwerven van informatie over cultuurhistorische waarden binnen de natuurgebieden. Onderwerpen als de omvang, datering, betekenis, zeldzaamheid, zichtbaarheid en de gaafheid worden hierbij gedocumenteerd. De locaties van de tot nu toe bekende cultuurhistorische elementen zijn op

kaart gezet in Bijlage 5. Voor de inventarisatie wordt een apart project opgezet. De inventarisatie valt niet onder regulier beheer en valt buiten dit beleidskader. In dit kader valt ook het in kaart brengen van de lanen in bosverband. Voor het zuidelijke deel van het plangebied (voormalige gemeente Uden) is dit al gebeurd. Voor het noordelijke deel (voormalige gemeente Landerd) moet dit nog gebeuren.

 Waardering van cultuurhistorische elementen. De inventarisatie moet gevolgd worden door een

waardering van de gevonden cultuurhistorische waarden, om zo de betekenis van de elementen binnen het natuurbeheer te bepalen. Voor de elementen met de hoogste waardering kunnen projecten van buiten de discipline beheer opgestart worden om deze niet alleen te behouden, maar ook te versterken/verbeteren. De waardering zelf valt buiten dit beleidskader. Voor de lanen in het noordelijke deel van het plan moet deze waardering nog plaatsvinden. In het

zuidelijke deel heeft dit al plaatsgevonden. De lanen die in standgehouden worden, zijn weergegeven op de kaarten in Bijlage 5. 9. Faunabeheer Faunabeheer vindt plaats conform de omgevingswet. Dit betekent:  Jacht: alleen toegestaan tijdens het jachtseizoen op wilde eend, fazant, haas, konijn en houtduif.  Schadebestrijding: bij schade aan ondermeer landbouwgewassen mogen soorten zoals gans en ree worden bestreden.  Populatiebeheer: beheer van populaties als ree en wild zwijn met als doel de verspreiding van ziekten tegen te gaan en de verkeersveiligheid te bevorderen door aanrijdingen te voorkomen. Deze mogelijkheden zijn ook zo opgenomen in de huidige jachtverhuurovereenkomsten. Dit betekent niet dat dit ook wordt uitgevoerd.

37

5.2

Streefbeelden

In afbeelding 6 is de ruimtelijke verdeling van de verschillende beheertypen weergegeven die op korte termijn worden nagestreefd, en afbeelding 7 geeft de lange termijn weer. Deze kaarten zijn ook terug te vinden in bijlage 10 en 11. Hierna wordt per beheertype foto’s met streefbeelden weergegeven.

Figuur 7: Ruimtelijke verdeling beheertypen korte termijn

38

Figuur 8: Ruimtelijke verdeling beheertypen lange termijn

39

Droge heide (N07.01)

Droge heide omvat heiden, struwelen, kleine zandige plekken en grazige vegetaties. Variatie in structuur draagt bij aan de biodiversiteit.

Figuur 9: droge heide 40

Zandverstuiving N07.02

Zandverstuivingen bestaat uit onbegroeid zand en pionierbegroeiingen met een groot aandeel mossen en korstmossen

Figuur 10: zandverstuiving

41

Kruiden- en faunrijk grasland (N12.02) Dit zijn kruidenrijke graslanden, met variatie in structuur, zoals afwisseling met ruigere delen, struwelen, hogere en lage vegetatie.

Figuur 11: kruiden-en faunarijk grasland

42

Natuurbos (Dennen- eiken en beukenbos N15.02) De volgende foto’s laten voorbeelden zien van natuurbossen. De bossen zijn gemengd, ongelijkjarig, structuurrijk, en bestaan grotendeels uit inheemse soorten. Dode bomen zijn belangrijk voor natuurwaarden en vormen dan ook een belangrijk onderdeel van het natuurbos.

Figuur 12: Impressie van een natuurbos

43

Multifunctioneel bos (droog en vochtig bos met productie N16.03 en 16.04) De volgende foto’s laten voorbeelden zien van multifunctionele bossen waar de functies natuur, en houtproductie in de vorm van kwaliteitshout worden gecombineerd.

Figuur 13: Streefbeeld multifunctioneel bos

44

5.3

Maatregelen per deelgebied

In onderstaande Tabel 6 wordt weergegeven waar de voorgestelde maatregelen een meerwaarde geven, of juist niet. Een aantal maatregelen gelden voor alle deelgebieden. Dit wordt dan met een gelijke kleur aangegeven. Een aantal maatregelen kunnen ook nader onderzoek of inventarisaties vragen om de meerwaarde te kunnen aangeven. Ook dat is dan aangegeven.

Tabel 6. Kansen voor maatregelen per deelgebied. Een groene kleur betekent dat de maatregelen een meerwaarde geven in het betreffende deelgebied. Een oranje kleur betekent dat de maatregelen minder zinvol is voor het deelgebied of dat het erg zware ingrepen vergt, en een rode kleur betekent dat de maatregel niet zinvol is in het deelgebied.

45

6

Beheerstrategieën

Deze visie gaat over de wijze waarop gemeente Maashorst middels beheeringrepen de genoemde doelen kan bereiken. Dit zijn dus maatregelen die hoofdzakelijk op de houtopstanden, heide en stuifzand zijn gericht (vellen, snoeien, maaien). Er zijn echter ook maatregelen die ook nodig of wenselijk zijn in de natuur, maar het regulier beheer overstijgen. Bijvoorbeeld omdat het om inrichtings- of zoneringsmaatregelen gaat. Of omdat het

maatregelen betreft die vanuit een andere vakdiscipline worden aangestuurd. Deze vallen buiten de beheervisie maar worden via een andere weg opgepakt. Onderstaand is een schematisch overzicht van de doelen, maatregelen en strategieën opgenomen, ofwel hoe kunnen de doelen en maatregelen worden opgepakt. In Bijlage 12 is een vergrootte versie te vinden.

46

7

Uitwerking beheermaatregelen

Dit plan geeft de gewenste doelen en ontwikkelingen voor een periode van 18 jaar (2025-2042), zijnde 3 beheerperioden van 6 jaar. Om die reden worden de doelen en maatregelen in hoofdlijnen verwoord. Zo nodig wordt gespecificeerd in deelgebieden.

Eens in de 6 jaar wordt elk deelgebied geschouwd op mogelijke maatregelen. Hierbij kan de beheerder maatwerk leveren naar de betreffende groeiplaatsen en ontwikkelingen in het terrein. Deze uitwerking wordt vastgelegd in jaarlijkse werkplannen. Een aantal maatregelen worden in dit plan al verder uitgewerkt omdat deze meer sturing vragen. Het gaat daarbij om boomveiligheid, communicatie, monitoring, veiligheid bij bosbranden en het aanwijzen van een netwerk van Oude, Aftakelende en Dode bomen. Ook is een paragraaf gewijd aan het beheer van de recreatieve voorzieningen. 7.1

Boomveiligheid (Praktijkadvies VBNE)

Bomen en bossen brengen veiligheidsrisico’s met zich mee. Er vallen takken uit bomen en bomen kunnen omvallen. Daardoor kan schade ontstaan: personen of dieren kunnen gewond raken of overlijden

en er kan materiële schade ontstaan als een tak of boom op een auto of huis terecht komt. Dit zijn incidenten die zich met enige regelmaat in Nederland voordoen. Eind vorige eeuw heeft het fenomeen boomveiligheidscontrole zijn intrede gedaan in Nederland om aan een ‘zorgplicht’ voor bomen te kunnen voldoen. Bomen met gebreken zijn onderdeel van bos en natuur. Zij zijn een essentieel

onderdeel van de ecosystemen en worden daarmee gezien als een geaccepteerd risico. Echter, gemeente Maashorst kan als eigenaar van de bossen geconfronteerd worden met schade die derden lijden als

gevolg van afbrekende takken of een omvallende boom. De vraag is dan of de gemeente aansprakelijk is voor die schade. Bij de beantwoording van die vraag speelt een belangrijke rol of de gemeente redelijkerwijs maatregelen had kunnen treffen om de schade te voorkomen. Om een gedegen antwoord op deze problematiek te geven is door de Vereniging van bos en natuurterreineigenaren de brochure Praktijkadvies boomveiligheid in bos en natuur uitgebracht. Dit advies gaat uit van een aantal basisprincipes:

 een groeps- of gebiedsgewijze benadering i.p.v. per individuele boom;  veiligheid wordt in de basis geborgd door reguliere beheermaatregelen die met een zekere regelmaat plaatsvinden en via beheer- en werkplannen gedocumenteerd zijn;

 bomen met gebreken zijn onderdeel van bos en natuur. Ze vormen een essentieel onderdeel van de ecosystemen;

 een efficiënte, betaalbare en praktische werkwijze. Het voorstel is om met het beheer aan te sluiten op deze principes, en deze brochure (zie Bijlage 13) te hanteren als uitgangspunt voor de toepassing van boomveiligheid. Daarbij dient een eigenaar wel een risico-inventarisatie uit te voeren, beheermaatregelen en frequenties te benoemen, en deze vast te leggen. De gemeente Maashorst heeft een risico afweging gemaakt en de uitkomsten zijn opgenomen in onderstaande Tabel 7.

47

Tabel 7. Risico afweging. Risicocategorie

Terreininrichting

Gebruikersintensiteit

Begroeiing

Regulier beheer

Gemiddeld

Bosranden langs openbare wegen en

Gemiddeld tot hoog

Gemengd bos,

wordt onderbracht bij

wisselende leeftijden

bomenbeheer

Gemengd bos,

6-jarige beheercyclus

aanliggende fietspaden, boomlengte

Boomveiligheid

afstand van wegen/paden Gemiddeld

Speeltuin, kabouterpad, rolstoelpad

hoog

wisselende leeftijden

3-jarige cyclus van boomveiligheidscontrole en uitvoering

Gemiddeld

Recreatieve poort/parkeerplaatsen

Gemiddeld tot hoog

Gemengd bos,

6-jarige beheercyclus

wisselende leeftijden

Opgenomen in regulier beheer; 6-jaarlijke cyclus van boomveiligheidscontrole en uitvoering

Gemiddeld

Erven van derden

Gemiddeld tot hoog

Gemengd bos,

6-jarige beheercyclus

wisselende leeftijden

Opgenomen in regulier beheer; 6-jaarlijke cyclus van boomveiligheidscontrole en uitvoering

Gemiddeld

Gemarkeerde MTB-, fiets-, ruiter-,

Gemiddeld tot hoog

men-, wandelroutes

Gemengd bos,

6-jarige beheercyclus

wisselende leeftijden

Opgenomen in regulier beheer; 6-jaarlijke cyclus van boomveiligheidscontrole en uitvoering

Gemiddeld

Overige verharde/halfverharde

Gemiddeld tot hoog

fietspaden

Gemengd bos,

6-jarige beheercyclus

wisselende leeftijden

Opgenomen in regulier beheer; 6-jaarlijke cyclus van boomveiligheidscontrole en uitvoering

Laag-gemiddeld

Hondenuitlaatgebied

Gemiddeld tot hoog

Gemengd bos,

6-jarige beheercyclus

wisselende leeftijden

Opgenomen in regulier beheer; 6-jaarlijke cyclus door quickscan en uitvoering

Laag

Overige bospaden, bosranden langs

Laag tot gemiddeld

onderhoudsplichtige watergangen en

Gemengd bos,

6-jarige beheercyclus

wisselende leeftijden

6-jaarlijke cyclus door quick-

schouwpaden Laag

Bosranden/eigendomsranden richting agrarisch gebied en bos/natuur van

Opgenomen in regulier beheer; scan en uitvoering

Laag

Gemengd bos, wisselende leeftijden

6-jarige beheercyclus

Opgenomen in regulier beheer, geen aanvullende maatregelen.

derden

48

Op Bijlage 14 is een kaart met de terreinrichting weergegeven. Deze kaart is dynamisch omdat de terreinen aan verandering onderhevig zijn.

Na calamiteiten zal een controle in volgorde van hoog naar laag risico worden uitgevoerd, en indien noodzakelijk worden gesnoeid. In het geval van directe gevaarzetting worden zo nodig paden afgezet totdat de gevaarzetting is verwijderd. Als werkzaamheden worden uitgevoerd in het bos worden er eveneens voldoende veiligheidsmaatregelen getroffen zoals het plaatsen van waarschuwingsborden e.d.

Op de website van de vereniging van bos en natuurterreineigenaren (www.vbne.nl) is meer informatie te vinden over de zorgplicht van boseigenaren in verschillende situaties. Controles en uitvoering worden vastgelegd. 7.2

Communicatie

Bij het opstellen van nieuwe gemeentelijke plannen worden partners uit het buitengebied van gemeente Maashorst geconsulteerd zodat zij hun wensen kunnen inbrengen. Om draagvlak te creëren en te behouden zullen voor aanvang van grootschalige werkzaamheden belanghebbenden, recreanten en bewoners op de hoogte gebracht worden van het doel en de periode

van de uitvoering van de werkzaamheden. Daarnaast zullen werkzaamheden worden aangekondigd door bordjes in het bos en zal de lokale pers op de hoogte worden gebracht. De publiekscommunicatie bij werkzaamheden zal een informerend karakter hebben. Er worden geen participatieve bijeenkomsten georganiseerd. Wel kunnen belangstellenden bij eventuele excursies vragen en opmerkingen stellen. Op- en aanmerkingen van belanghebbenden of buurtbewoners zullen in overweging genomen worden maar hieromtrent worden geen actieve gesprekken gevoerd.

Voor meldingen, klachten, vragen en opmerkingen met betrekking tot de bosgebieden van de gemeente

Maashorst kunnen mensen terecht bij het centrale meldpunt van de gemeente. Informatie hierover is te vinden op de website (www.gemeentemaashorst.nl). 7.3

Monitoring

De provincie Noord-Brabant is verantwoordelijk voor het natuurbeleid binnen de provincie. Via het Subsidiestel Natuur en Landschap (SNL) verleent de provincie subsidie voor behoud en ontwikkeling van natuur en landschap. TerreinBeherende Organisaties (TBO’s), natuurcollectieven, grote particuliere

grondeigenaren en collectieven van agrariërs die landbouwgrond beheren kunnen een vergoeding krijgen voor het beheer en de inrichting van (agrarische) natuurgebieden en landschappen. Als tegenprestatie, om de ontwikkeling van de natuurkwaliteit te kunnen volgen, is monitoring verplicht. Voor deze

verplichte SNL-monitoring is door de provincie financiering beschikbaar gesteld aan Bosgroep Zuid Nederland, als gecertificeerd natuurbeheerder. De bossen van de gemeente Maashorst bestaan uit drie natuurtypes, namelijk N16.03 (Droog bos met productie), N16.04 (Vochtig bos met productie) en N15.02 (Dennen-, eiken-, beukenbos). Vanuit de

SNL-beheersubsidie worden de N16.03 en N16.04 bossen gemonitord op bosstructuur en broedvogels, en voor de N15.02 bossen komt daar nog flora bij. De bosstructuurkartering bestaat uit het monitoren van

verschillende

structuurelementen

als

menging,

gelaagdheid,

aandeel

inheemse

soorten,

aanwezigheid struweel en open plekken en aanwezigheid dikke bomen. Deze bosstructuurkartering wordt met een frequentie van 12 jaar uitgevoerd. Bij de broedvogel- en florakartering wordt 49

geïnventariseerd op het voorkomen van kwalificerende soorten. Deze worden uitgevoerd met een frequentie van 6 jaar.

De overige natuurgebieden van de gemeente Maashorst bestaan uit drie natuurtypen, namelijk N07.01 (Droge heide), N07.02 (Zandverstuiving) en N12.06 (Ruigteveld). Vanuit de SNL-beheersubsidie worden

de droge heides en zandverstuivingen eens in de 6 jaar gemonitord op structuurelementen en het voorkomen van kwalificerende plantensoorten, broedvogels, dagvlinders en sprinkhanen. Eens in de 12

jaar vindt er daarnaast nog een volledige vegetatiekartering plaats. Ruigteveld wordt enkel eens in de 6 jaar gemonitord op voorkomen van kwalificerende broedvogels. De provincie heeft alle bos- en natuurgebieden in Noord-Brabant verdeeld in 20 verschillende monitoringsgebieden. De Reekse bossen vallen binnen monitoringsgebied 19, de overige bossen van de gemeente Maashorst vallen binnen monitoringsgebied 20. 7.3.1

Overige aanvullende monitoring

Aanvullend op de hierboven omschreven monitoring kan er ook voor gekozen worden om in bepaalde gebieden en natuurtypen ook andere soortgroepen, zoals zoogdieren, amfibieën en reptielen,

paddenstoelen en insecten te monitoren. Dit wordt zoveel mogelijk opgepakt met de lokale natuurverenigingen. Een bijkomend voordeel is dat de plaatselijke vrijwilligers op deze manier meer bij de bosgebieden betrokken worden.

Diersoorten zeggen vooral iets over de landschappelijke kwaliteit. Dieren maken van verschillende

terreintypen gebruik en daarom is de landschappelijke samenhang van de terreintypen van groot belang. Ook behoren veel diersoorten tot de doelsoorten. Daarom is het belangrijk om ook de ontwikkelingen in de

fauna

te

volgen.

De

fauna

bestaat

echter

uit

een

groot

aantal

inventarisatiemethoden zijn vrij intensief. Het is in dat kader aan te bevelen:

diergroepen

en

de

- Te kiezen voor een beperkt aantal, maar meest relevante diergroepen; - Alleen te inventariseren op rode lijstsoorten of andere bijzondere soorten; - Jaarlijks 1 diergroep op te nemen;

- Zoveel mogelijk vrijwilligers te betrekken bij de inventarisaties. Relevante soortgroepen voor de bosgebieden zijn, afhankelijk van het natuurtype: - Zoogdieren;

- Vaatplanten;

- Vleermuizen;

- Paddenstoelen;

- Dagvlinders en libellen;

- Mossen;

- Amfibieën en reptielen;

- Korstmossen.

Het monitoren hangt hierbij af van verschillende aspecten, zoals het beschikbare budget en de mogelijkheid om dit door vrijwilligers uit te laten voeren. Deze aspecten bepalen welke soortgroepen wel en niet geïnventariseerd kunnen worden en wat de frequentie hiervan is. De lokale natuurverenigingen worden benaderd om gezamenlijk invulling hieraan te geven. 7.4

Veiligheid bij bosbranden

Natuurbrandpreventie

en

natuurbrandbestrijding

zijn

een

belangrijk

onderdeel

van

bos-

en

natuurbeheer. Door klimaatverandering krijgen we in Nederland vaker en langer te maken met droge periodes in het voorjaar en in de zomer. Daarnaast heeft aanpassing van het watersysteem in veel bosen natuurgebieden geleid tot verdroging, waardoor het brandgevaar is toegenomen. Een kleine, 50

beheersbare natuurbrand is voor de natuur meestal geen probleem of kan zelfs positief zijn. Maar door

de combinatie van klimaatverandering en verdroging neemt het risico op onbeheersbare natuurbranden toe. En dat is wel een groot probleem. De eigenaar en beheerder van bos- en natuurterreinen speelt een essentiële rol in het voorkomen van onbeheersbare natuurbranden. In veel bos- en natuurgebieden is het noodzakelijk dat terreineigenaren maatregelen nemen voor natuurbrandpreventie. De eerste stap hierin is het aanwijzen en op kaart zetten

van calamiteitenpaden die gebruikt kunnen worden als toegang voor de hulpdiensten zoals brandweer. Zie Bijlage 15 voor een kaart van deze paden. Op deze kaart zijn de bospaden die kunnen dienen als calamiteitenpaden, weergegeven, alsmede de openbare (asfalt)wegen en paden.

Zorg ten alle tijden dat de calamiteitenpaden die weergegeven zijn op de kaart voldoende breed – en

goed begaanbaar – zijn voor brandweervoertuigen. Houdt daarbij rekening met berijdbare paden van circa 4 meter breed. Zorg dat bochten voldoende ruim en obstakelvrij zijn en let op dat er geen zware takken overhangen onder de 4,2 meter. Daarnaast kunnen terreinbeheerders extra maatregelen in het reguliere beheer opnemen die helpen het risico op een natuurbrand te verkleinen. Voorbeelden hiervan zijn:

1) Ontwikkelen van gemengde (loof)bossen. Vorm monoculturen naaldbossen om naar gemengde bossen met een hoger aandeel loofhout. Deze omvorming draagt bij aan natuurbrandpreventie, omdat loofbossen meestal koeler en vochtiger zijn dan naaldbossen.

2) Verklein aandeel naaldhout rond calamiteitenpaden. Kijk of je in de buurt van brandgangen tijdens een regulieren dunning relatief meer naaldhout weg kan halen en bevoordeel loofhout. Dit kan je ook doen rond risicolocaties.

3) Zorg voor minder top- en takhout rondom risicolocaties. Zorg dat aannemers geen top- en takhout op hopen of rillen leggen binnen een straal van 20 meter rond risicolocaties en laat ze niet te hoog stapelen.

4) Compartimenteer groot areaal naaldbos. Om de brandbaarheid van naaldbossen te verkleinen kan het gebied gecompartimenteerd worden met bijvoorbeeld stroken berken of door het aanleggen van recreatieve paden.

5) Stimuleer ondergroei. Ondergroei in bossen – zoals bosbesvegetatie - zorgt voor een vochtigere bodem. Stimuleer deze ondergroei om de brandbaarheid te verkleinen.

6) Maak dennenbossen opener. Door een grotere kroonafstand worden bossen minder brandbaar. 7) Leg zandpad aan tussen bosrand en heide. Door het zandpad tussen het bos en de heide is er een kleinere kans dat een brand overspringt van het ene natuurtype naar het andere. 7.5

Netwerk van Oude, Aftakelende en Dode bomen (OAD)

Als onderdeel van het OAD (oude, aftakelende en dode bomen) netwerk worden er bosrefugia’s

aangewezen. Een bosrefugia is een groter, ongestoord deel van het bos. Het bevorderen van de spreiding van bezoekers van natuurgebied De Maashorst naar andere natuurgebieden in de regio zal tot gevolg hebben dat de gemeentelijke bossen drukker zullen worden. Om de balans tussen rustige en drukkere

gebieden te bewaren zullen er refugia gebieden aangewezen worden. In deze refugia’s zal geen beheer en geen recreatie meer plaatsvinden. Hierdoor krijgt het bos de ruimte om op een natuurlijke wijze te ontwikkelen en af te takelen. Daarnaast zullen de refugia’s dienen als rustgebieden voor fauna in een recreatief druk gebied.

51

De refugiagebieden zijn aangewezen en beslaan een oppervlakte van ca. 20 % van het bosgebied. In

principe liggen in deze gebieden geen routes, op een enkele uitzondering na. De routes worden wel gecontroleerd op boomveiligheid. De refugiagebieden zijn aangegeven in Bijlage 8. De bosrefugia vormen de basis van het OAD-netwerk. De habitatboomgroepen en de habitatbomen worden buiten de bosrefugia aangewezen en dienen als ‘stepping stones’ tussen de refugia. Dit gebeurt tijdens het uitzetten van de structuurmaatregelen. Bij het aanwijzen van deze bomen wordt een vast protocol

gebruikt

(Bijlage

16).

Door

het

aanwijzen

van

een

OAD-netwerk

met

refugia,

habitatboomgroepen en habitatbomen ontstaat er een robuust netwerk van oude, aftakelende en dode bomen waar veel flora en fauna van zal profiteren. Dit netwerk zal dan een oppervlakte van ca. 25 % van het bosgebied beslaan.

Wat merkt de recreant?

Refugia gebieden zijn niet toegankelijk voor recreanten. Paden die er in liggen worden verwijderd. Voor recreatieve routes die moeten wijken voor een refugia gebied zal een even aantrekkelijk alternatief

gezocht worden, voor paden zonder routes wordt geen alternatief gezocht. Paden aan de randen blijven wel bestaan. Op korte termijn zal er over het algemeen weinig verschil te zien zijn tussen beheerde bossen en refugia gebieden. In de loop der jaren zal het aandeel dood hout, zowel liggend als staand, toenemen in de refugia gebieden. Enerzijds doordat er geen bomen meer uit het gebied worden gehaald door middel van

houtkap en anderzijds doordat er geen snoei meer plaats hoeft te vinden met het oog op veiligheid. Voor de recreant kunnen deze gebieden als minder aantrekkelijk of rommelig ervaren worden. Voor flora en fauna zijn de gebieden juist extra waardevol. 7.6

Beheer recreatieve voorziening

Het beheer van de recreatieve voorzieningen wordt via onderhoudscontracten aan derden geregeld. Het gaat om voorzieningen als het onderhoud aan recreatieve borden, banken en picknicksets, parkeerplaatsen en het openhouden en begaanbaar houden van recreatieve routes. Hierbij wordt het onderhoud voor een goede en veilige instandhouding voorzien. Dit beheer wordt in deze visie niet verder

uitgewerkt. Wel worden de kosten die hiermee samenhangen opgenomen in de begroting (zie hoofdstuk 9).

52

8

Werkblokken en planning

8.1

Werkblokindeling

Het plangebied is ingedeeld in 3 werkblokken die met een cyclus van 6 jaar worden beheerd. De werkblokindeling is opgenomen in Bijlage 17. Het voordeel van werken met werkblokken is dat werkzaamheden geconcentreerd plaatsvinden waardoor er minder verstoring plaatsvindt in de overige terreindelen en dat het een beter overzicht geeft van het

bosbeheer waardoor makkelijker op hoofdlijnen te sturen is. Bovendien wordt de aanbesteding en controle van de werkzaamheden eenvoudiger. 8.2

Planning

De werkblokindeling is leidend bij de beheerplanning. De meeste maatregelen vinden plaats met een cyclus van 6 jaar, die werkbloksgewijs worden opgepakt. Wel worden de maatregelen over meerdere jaren in een werkblok verspreid. Bijvoorbeeld structuurmaatregelen in jaar 1, en planten in jaar 2 Vooraf aan de ingrepen vindt een inventarisatie plaats om te kijken waar welke ingrepen nodig zijn. De werkzaamheden worden in de jaarlijks op te stellen werkplannen verder uitgewerkt. Bij alle werkzaamheden wordt de vigerende natuurwetgeving in acht genomen en wordt er o.a. gewerkt volgens de van toepassing zijnde gedragscodes, danwel ecologische QuickScan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=0f0af471-eed7-41a6-acbe-dfdc988ece18