CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Beheer- en beleidsplan bos- en natuurterreinen 2025-2042

Raadsvergadering 12 december 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel | Beheer- en beleidsplan bos- en natuurterreinen 2025-204219.648 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Beheer- en beleidsplan bos- en natuurterreinen 2025-2042 Gemeente Maashorst 1

Colofon Opdrachtgever:

Gemeente Maashorst

Titel:

Beheer- en beleidsplan bos- en natuurterreinen 2025-2042

Status:

Definitief

Datum:

November 2024

Auteur(s):

MSc. E.Y. (Evanne) Slagter, ing. A.F.G.M. (Twan) van Alphen

Foto’s:

Bosgroep Zuid Nederland

Kaartmateriaal:

Copyright © 2024, Dienst voor het kadaster en openbare registers, Apeldoorn

Projectnummer:

23014270

© Coöperatie Bosgroep Zuid Nederland u.a. Huisvenseweg 14 5591 VD HEEZE t (040) 20 66 360 f (040) 20 66 361 www.bosgroepen.nl

2

Inhoudsopgave Samenvatting

5

1

Inleiding 1.1

Aanleiding

7

1.2

Afbakening Proces

7

8

1.4

Leeswijzer

8

1.3

2

Gebiedsomschrijving 2.1

Ligging en oppervlakte

9

2.2

Ontstaanswijze en historisch landgebruik

9

2.4

Bodem

Waterhuishouding

11

2.6

Archeologische waarden

11

2.7

Cultuurhistorie

Bos per deelgebied

14

2.9

Overige terreintypen

19

2.10

Recreatie

20

2.3 2.5

2.8

3

4

5

7

Kaders

Geomorfologie

9

10

10

13

22

3.1

Nationaal beleid

3.2

Provinciaal beleid

22

22

3.3

Gemeentelijk beleid

23

Actuele externe uitdagingen

26

4.2

4.1

Klimaatverandering

26

Verzuring

26

4.3

Invasieve exoten

27

4.4

Toenemende recreatiebehoefte

28

Visie, doelen en maatregelen 5.1

Doelen en maatregelen

29

5.2

Streefbeelden

38

5.3

Maatregelen per deelgebied

45

29

6

Beheerstrategieën

46

7

Uitwerking beheermaatregelen 7.1

Boomveiligheid (Praktijkadvies VBNE)

47

7.2

Communicatie

49

7.3

Monitoring

49

7.3.1

Overige aanvullende monitoring

47

50

3

7.4

Veiligheid bij bosbranden

Netwerk van Oude, Aftakelende en Dode bomen (OAD)

51

7.6

Beheer recreatieve voorziening

52

7.5

8

9

50

Werkblokken en planning

53

8.2

53

8.1

Werkblokindeling Planning

Begroting

53

54

Bijlage 1 – Ligging deelgebieden

55

Bijlage 2 – Historisch landgebruik per deelgebied

56

Bijlage 3 – Geomorfologie

58

Bijlage 4 – Bodemtypes

59

Bijlage 5 – Cultuurhistorische waarden

60

Bijlage 6 – Natuurtypenkaart

64

Bijlage 7 – Ambitiekaart

65

Bijlage 8 – Refugiagebieden

66

Bijlage 9 – Zoekgebieden nieuwe natuur

70

Bijlage 10 – Geschikte delen natuurbos korte termijn

71

Bijlage 11 – Geschikte delen natuurbos lange termijn

72

Bijlage 12 – Schematisch overzicht doelen, maatregelen en beheerstrategieën

73

Bijlage 13 – Brochure Boomveiligheid VBNE

75

Bijlage 14 – Terreininrichting boomveiligheid

83

Bijlage 15 - Calamiteitenpaden

87

Bijlage 16 – Protocol aanwijzen habitatbomen en -boomgroepen

91

Bijlage 17 - Werkblokindeling

91

Bijlage 18 – Begroting bos- en natuurterreinen buiten natuurgebied de Maashorst

96

Bijlage 19 – Begroting bos- en natuurterreinen natuurgebied De Maashorst

97

4

Samenvatting Bossen zijn belangrijk voor mensen, dieren en planten. Ze produceren zuurstof, zorgen voor verkoeling, werken als spons voor het vasthouden van (regen)water en bieden een leefomgeving voor vele plantenen diersoorten. Daarnaast leggen bossen C02 vast wat belangrijk is voor het verminderen van klimaatsveranderingen. Ook bieden bossen voor veel mensen ruimte voor ontspanning en beweging, en zijn daarom belangrijk voor ons welzijn. Genoeg redenen om zuinig te zijn op onze bossen. De laatste decennia staan de natuurgebieden voor steeds meer externe uitdagingen die de weerbaarheid, vitaliteit en biodiversiteit van de natuur bedreigen. Het gaat daarbij enerzijds om klimaatverandering,

verdroging en stikstofdepositie, en anderzijds om maatschappelijke uitdagingen, zoals een toenemende recreatiebehoefte en het steeds belangrijker worden van communicatie. Zoals ook in onze Omgevingsvisie (2040) beschreven wordt, vragen deze uitdagingen om ingrijpende

maatregelen op het gehele grondgebied van gemeente Maashorst. Deze maatregelen kunnen ervoor zorgen dat de natuurgebieden de externe uitdagingen het hoofd kunnen bieden en de genoemde functies kunnen blijven vervullen. Voor natuurgebied De Maashorst zijn reeds de gebiedsvisie Natuurgebied De Maashorst 2050 en het Inrichtings- en Beheerplan Maashorst (IBeP) opgesteld. Om

richting te geven aan het beheer voor de gemeentelijke bossen buiten de grenzen van natuurgebied De Maashorst zijn een lange-termijn visie, doelen en bijbehorende maatregelen in dit beheer- en beleidsplan uitgewerkt voor de periode 2025-2042. De oppervlakte natuur in eigendom van de gemeente Maashorst is 1304 hectare. Hiervan ligt 414 hectare buiten de grenzen van natuurgebied De Maashorst. De natuurgebieden zijn gelegen op hoge en droge zandgronden en bestaan uit bossen, heide en stuifzand. De gebieden zijn ook recreatief van zeer groot

belang

en

bezitten

ook

cultuurhistorische

waarden.

Zo

bevinden

zich

verschillende

cultuurhistorische elementen in de bossen en vormen de gebieden een belangrijke locatie voor allerhande vormen van recreatie zoals wandelen, fietsen en paardrijden.

De visie op het beheer van de gemeentebossen luidt: “Klimaatveerkrachtige en waterrobuuste

multifunctionele natuurgebieden die een hoge biodiversiteit waarborgen, onderdeel zijn van ecologische verbindingen, duurzame producten leveren en recreatief aantrekkelijk zijn om bij te dragen aan de spreiding van de toenemende recreatie”. Bij goedkeuring van dit plan komen de beleidsuitgangspunten in overeenstemming met hetgeen

opgenomen is in het reeds vastgestelde IBeP v.w.b. de schil van het natuurgebied. Er wordt gekozen voor een beheer gericht op: 

Betere waterbuffering door het afdammen en dempen van afwaterende slootjes in het bos en te werken aan een groter aandeel loofbomen (beperking verdamping);

Gezondere bodem door de aanplant van soorten die een grotere bijdrage leveren aan de bodemontwikkeling, beperking van bodemverdichting, en zo min mogelijk verstoring aan de minerale bodem;

Veerkrachtige natuur door het werken aan gemengdere bossen met meer soorten, en te zorgen voor voldoende bosverjonging;

Hogere biodiversiteit door het vergroten van de variatie en menging in het bos, het inbrengen van inheemse concurrerende soorten tegen invasieve exoten, de aanleg van bosranden, het 5

behouden van de inliggende open natuurgebieden en bosdelen laten aftakelen voor soorten die hiervan afhankelijk zijn; 

Groter aandeel natuurbos met de ontwikkeling naar een (grotendeels) inheems en gevarieerd bos. Houtoogst is geen doel meer, en wordt beperkter ingezet als middel om de gewenste bosontwikkeling te realiseren;

Duurzame houtproductie in het multifunctionele bos door het verbeteren van de houtkwaliteit, te streven naar duurzamere houtafzet, en niet meer te oogsten dan er bijgroeit;

Gezonde balans tussen natuur en recreatie door focus van het beheer op de routenetwerken, zorgen voor variatie in natuurtypen, en daarmee variatie in beelden, en het instellen van een zonering met rustgebieden;

Cultuurhistorische waarden behouden door een beheer gericht op instandhouding.

Bovenstaande keuzes leiden tot hogere beheerkosten, maar brengen ook hogere beheersubsidies met zich mee. Indien niet met het beheer- en beleidsplan bossen wordt ingestemd: 

Wordt het bos kwetsbaarder voor klimaatsveranderingen;

Blijven kansen voor meer natuurwaarden onbenut;

Wordt er meer hout geoogst;

Wordt de houtafzet niet duurzamer;

Gaat de verwachte groei van recreatie ten koste van natuurwaarden.

De beheerkosten zullen dan min of meer gelijk blijven. Bij goedkeuring van dit plan bedragen de kosten voor het reguliere beheer voor de bossen buiten het natuurgebied De Maashorst € 86.070,-, en binnen het natuurgebied De Maashorst € 238.183,(bedragen excl. btw).

De inkomsten hierbij bedragen respectievelijk € 37.852,- en € 97.418,-. Daarnaast zijn we een bedrag verschuldigd van € 84.049,-- aan totale waterschapslasten, hetgeen een netto beheerresultaat voor alle gemeentelijke bossen oplevert van -€ 273.032,In de begroting 2025 is hiervoor € 230.435,- beschikbaar.

Voor 2025 kan dit verschil worden opgevangen middels een bijdrage uit de bestemmingsreserve bossen. Vanaf 2026 is een hogere subsidiebijdrage te verwachten van ca € 45.000,-, waarmee de nu voorziene kostenstijging kan worden gedekt. Mocht blijken dat de subsidieopbrengsten hiervan afwijken, zullen de beheermaatregelen en de hiermee samenhangende uitgaven worden aangepast. Daarnaast zullen met name de houtopbrengsten afwijken van de gemiddelde jaarbegrotingen. Dit kan per jaar een overschrijding danwel een onderschrijding van de jaarbegroting betekenen waarbij het

langjarig gemiddelde wel de gemiddelde jaarbegroting zal benaderen. Om deze fluctuaties op te kunnen vangen is een bestemmingsreserve bossen ingesteld.

6

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Bossen zijn belangrijk voor mensen, dieren en planten. Ze produceren zuurstof, zorgen voor verkoeling, werken als spons voor het vasthouden van (regen)water en bieden een leefomgeving voor vele plantenen

diersoorten.

Daarnaast

leggen

bossen

C02

vast

wat

helpt

bij

het

verminderen

van

klimaatsveranderingen. Bossen kunnen leverancier van hout zijn. Ook bieden bossen voor veel mensen ruimte voor ontspanning en beweging, en zijn daarom belangrijk voor ons welzijn. Maar een combinatie van al deze ‘functies’ kunnen ook knelpunten opleveren en vragen dan ook om

visie en keuzes. Daarom heeft de gemeente Maashorst dit beheer- en beleidsplan opgesteld voor de bos- en natuurterreinen buiten het natuurgebied De Maashorst. Deze visie staat niet op zich. In 2023 heeft de gemeente Maashorst een omgevingsvisie (2040) opgesteld. In deze omgevingsvisie wordt de ambitie om een ‘natuurlijke’ gemeente te worden benadrukt.

Daar hoort bij het ontwikkelen en versterken van de natuurgebieden, alsook het versterken van de biodiversiteit binnen het gehele grondgebied. Zo is de ambitie om de fysieke leefomgeving klimaatveerkrachtig en waterrobuust te hebben ingericht voor 2050. Daarnaast is in 2023 een nieuwe gebiedsvisie Natuurgebied De Maashorst 2050 en het Inrichtings- en

Beheerplan (IBeP) voor het natuurgebied De Maashorst opgesteld. In de gebiedsvisie Natuurgebied De Maashorst en het IBeP worden een aantal ontwikkelingen geschetst die ook van invloed zijn op de bosen natuurgebieden buiten de Maashorst. Daarbij vindt de gemeente de ontwikkeling van biodiversiteit en de spreiding van recreatie belangrijk, zowel binnen De Maashorst als daarbuiten. Bovendien staat het bos voor een aantal externe uitdagingen die de weerbaarheid, vitaliteit en biodiversiteit van het bos bedreigen. Het gaat daarbij enerzijds om klimaatverandering, verdroging en

stikstofdepositie, en anderzijds om maatschappelijke uitdagingen, zoals een toenemende recreatiedruk en het steeds belangrijker worden van communicatie. Zoals ook in de omgevingsvisie beschreven wordt, vragen deze uitdagingen om ingrijpende maatregelen op het gehele grondgebied van gemeente Maashorst. Deze wensen en ontwikkelingen worden verder uitgewerkt in dit beheer- en beleidsplan. 1.2

Afbakening

Dit beheer- en beleidsplan heeft betrekking op de bestaande bos- en natuurterreinen in eigendom van de gemeente Maashorst, maar gelegen buiten het natuurgebied De Maashorst (zie ook H 2.1). Losse landschapselementen (houtsingels, hagen, e.d.) en ecologische verbindingszones vallen buiten dit plan.

Dit plan geeft de gewenste doelen en ontwikkelingen voor een periode van 18 jaar (2025-2042), zijnde 3

beheerperioden van 6 jaar. Om die reden worden de doelen en maatregelen in hoofdlijnen verwoord. Zo nodig wordt gespecificeerd in deelgebieden. Eens in de 6 jaar wordt elk deelgebied geschouwd op mogelijke maatregelen. Op basis van dit plan kan de beheerder de benodigde maatregelen verder uitwerken en maatwerk leveren naar de betreffende groeiplaatsen en ontwikkelingen in het terrein. Deze detailuitwerking wordt vastgelegd in jaarlijkse werkplannen. Aan de hand van deze werkplannen wordt de uitvoering ter hand genomen.

7

Een aantal maatregelen worden in dit plan al verder uitgewerkt omdat deze meer sturing vragen. Het gaat daarbij om boomveiligheid, communicatie, monitoring, veiligheid bij bosbranden en het aanwijzen van een netwerk van Oude, Aftakelende en Dode bomen. Ook is een paragraaf gewijd aan het beheer van de recreatieve voorzieningen. 1.3

Proces

De beheervisie is tot stand gekomen met behulp van een klankbordgroep, bestaande uit de belangrijkste partners in het buitengebied van de gemeente. Aanwezige partners tijdens de sessies waren vertegenwoordigers van kennisorganisaties zoals: IVN, Stichting Natuur en Milieu Landerd, Vogelwacht Uden, Stichting Vrijwillig Landschapsbeheer Uden, Heemkundekring Uden, Heemkundekring Zeeland, Heemkundekring Schaijk-Reek, WBE Groot Maashorst en WBE Hubertuspeel. Tijdens twee interactieve sessies zijn wensen, aandachtspunten en relevante informatie vanuit de klankbordgroep opgehaald. Daarnaast is aan de leden van de klankbordgroep gevraagd om input te leveren in de vorm van gebiedskennis en aandachtspunten voor dit plan. Aan de hand van deze input zijn lange termijn doelen opgesteld en voorgelegd aan de gemeente. Hierna zijn de belangrijkste doelen vertaald naar streefbeelden, maatregelen en beheerstrategieën. Vervolgens is een conceptversie van dit

plan aangeboden aan de partners ter becommentariëring. De opmerkingen hieruit zijn na weging verwerkt in de definitieve versie. Ook ZLTO is in de gelegenheid gesteld om te reageren op de visie. 1.4

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 is de gebiedsomschrijving opgenomen. De relevante provinciale en gemeentelijke kaders voor de bossen zijn beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 zijn de actuele externe uitdagingen uitgewerkt. In hoofdstuk 5 worden de analyse van de huidige situatie, kaders en actuele ontwikkelingen vertaald naar een visie, doelen en een streefbeeld voor de langere termijn (50 jaar).

Om de bos- en natuurterreinen weerbaarder te maken tegen de genoemde uitdagingen, en te laten ontwikkelen in de gewenste richting worden maatregelen in hoofdlijnen beschreven. Hoe deze maatregelen worden gerealiseerd is opgenomen in hoofdstuk 6 beheerstrategieën. In hoofdstuk 7 worden enkele maatregelen meer in detail uitgewerkt. In hoofdstuk 8 wordt de planning en werkblokken voor de uitvoering weergegeven. In hoofdstuk 9 worden de beheer kosten en -opbrengsten geraamd.

8

2

Gebiedsomschrijving

In dit hoofdstuk wordt de ligging van de bossen, historie, geomorfologie, bodem, waterhuishouding, cultuurhistorische en archeologische waarden, huidige situatie, flora en fauna en recreatieve voorzieningen beschreven. 2.1

Ligging en oppervlakte

De gemeente Maashorst is eigenaar van 1303,87 hectare bos en natuur. Van de totale oppervlakte ligt 414,11 hectare buiten de grenzen van het natuurgebied De Maashorst. Hierbij zijn landschapselementen niet

meegenomen. In deze beheervisie is dit gemeentelijk eigendom verdeeld over 4 deelgebieden:

- 1 Reekse bossen; bestaan uit de Reekse bossen en enkele kleinere bospercelen. Samen hebben deze opstanden een oppervlakte van 109,66

hectare. Hiervan is 91,83 hectare bos en 17,83 hectare heide, grasland en ruigte.

- 2 Trentse bossen; bestaat uit de Trentse bossen en

verschillende

losse

bospercelen.

Het

oppervlak van deze opstanden samen komt neer op 124,78 hectare. - 3

Bossen

bij

Odiliapeel;

bestaan

uit

twee

bosobjecten ten zuiden van Odiliapeel en twee losse bospercelen ten noorden van het dorp. Dit

deelgebied bestaat volledig uit bos en is 135,49 hectare groot.

- 4 Bedafse Bergen; bestaat uit het bosgebied bij Bedaf en enkele losse bosopstanden rondom de A50. Deze gebieden samen zijn goed voor 44,18

hectare. Hiervan is 32,64 hectare bos en 11,54

Figuur 1: Ligging deelgebieden

hectare heide en stuifzand. Een vergrote kaart met de ligging van de vier deelgebieden is opgenomen in bijlage 1. 2.2

Ontstaanswijze en historisch landgebruik

De

bossen

in

gemeente

Maashorst

zijn

heideontginningsbossen,

aangelegd

op

voormalige

heideterreinen en stuifzand. Door een combinatie van overbeweiding, plaggen, verwijderen van strooisel en intensieve houtoogst degradeerde het oorspronkelijke aanwezige bos en landschap naar heide. Bij nog verdere overbegrazing en plaggen konden deze heidevelden veranderen in zandverstuivingen.

In de eerste helft van de 20e eeuw is gestart met het in cultuur brengen van de heide voor landbouw en werden zandverstuivingen beteugeld door aanplant van productiebos voor onder andere de mijnbouw. In deelgebied 1 is hiermee een begin gemaakt rond 1900, maar het gros van het gebied is rond 1930

ontgonnen. In deelgebied 2 en 3 is het tussen circa 1925 en 1950 gebeurd, en in deelgebied 4 al rond 1850 (TopoTijdReis) (zie Bijlage 2). In verband met de arme bodem is hierbij veelal gebruik gemaakt van grove den, Corsicaanse den, Amerikaanse eik en op enkele plaatsen inlandse eik en berk. Op dit moment 9

bestaan de gemeentebossen veelal uit eerste of tweede generatie bos. Het zijn dan ook relatief jonge bossen.

De opzet van deze bossen is over het algemeen rationeel, dat wil zeggen rechte paden en herkenbare bosvakken. Een uitzondering hierop vormen een aantal ‘gebogen’ lanen in het bos bij Odiliapeel.

Langs een aantal bospaden zijn lanen geplant van Amerikaanse eik, beuk of inlandse eik. Dit is vooral bij de bossen bij Odiliapeel en de Reekse bossen het geval. 2.3

Geomorfologie

De bossen van deelgebied 1, 2 3 en kleine delen van deelgebied 4 liggen op de peelhorst (Bijlage 3). Bewegingen in de aardkorst hebben geleid tot breuken in de bodem. Dit aardkundig fenomeen heeft een

landschap gevormd met horsten (hoog) en slenken (laag). De peelhorst is een plateau-achtige horst, wat betekent dat het een vlak tot vrij vlak terrein is met hier en daar laagtes en storthopen ontstaan tijdens afgravingen. Het zand op de horst is grover van korrel dan in de nabijgelegen slenken en bevat meer grind en keien. Dit komt doordat dit zand door rivieren is afgezet.

Door werking van de wind zijn op delen van de horst dekzandruggen en landduinen ontstaan (Bijlage 3).

Dekzand is op grote schaal in Nederland afgezet gedurende de laatste ijstijd. Landduinen zijn begroeide stuifzandheuvels die zijn ontstaan na de laatste ijstijd. Deze landduinen bestaan uit opnieuw verstoven

zand van de bovenste dekzandlaag. Dit zand is opnieuw gaan verstuiven na te intensief landgebruik in de vorm van grootschalige kap van bossen, overbegrazing en plaggen. Uitzondering hierop is het zand van de landduinen van het Trentse bos (deelgebied 2). Dit is zand wat lokaal verstoven is vanuit drooggevallen vennen. Het reliëf van stuifzanden is veel steiler en grilliger dan dat van de dekzanden.

Het bosgebied van de Bedafs Bergen (deelgebied 4) ligt niet op de peelhorst. Ook hier bestaat het

landschap uit dekzandruggen en landduinen (Bijlage 3). De landduin waar een deel van het natuurgebied van de Bedafse Bergen op ligt is vroeg vastgelegd door de aanplant van bos, met name inlandse eik. Dit is gedaan om de buurtschap ten zuiden van de landduin te beschermen tegen verstuivend zand. 2.4

Bodem

Het overgrote deel van de bodems waar de bossen van gemeente Maashorst op staan bestaan uit podzolgronden en vaaggronden (Bijlage 4). Podzolgronden zijn zandgronden waar door een lang proces van in- en uitspoeling lagen (horizonten) in de bodem zijn ontstaan, ook wel bodemvorming genoemd. Vaaggronden zijn minerale gronden zonder duidelijke ontwikkeling van horizonten. In deze bodems heeft geen of erg weinig bodemvorming plaatsgevonden. Dit zijn meestal relatief jonge gronden.

De bosopstanden van de Reekse bossen (deelgebied 1) liggen voornamelijk op haarpodzolgronden en duinvaaggronden (Bijlage 4) Dit zijn drogere bodems. Ook komen er op enkele plaatsen vlakvaaggronden en veldpodzolgronden voor. Dit zijn de vochtigere bodems. Daarnaast ligt een deel op een holtpodzolgrond. Dit duidt op een wat rijkere groeiplaats. Onder de Trentse bossen en het bosgebied bij Odiliapeel (deelgebied 2 en 3) liggen duinvaaggronden en veldpodzolen (Bijlage 4). Een klein deel ligt op een hoge zwarte enkeerdgrond. Dit is een oude podzolgrond die door eeuwenlange plaggenbemesting een dikke humusrijke horizont heeft verkregen.

De bodem van het bosgebied bij de Bedafse Bergen (deelgebied 4) bestaat grotendeels uit een

duinvaaggrond (Bijlage 4). Enkele bospercelen liggen op een hoge zwarte enkeerdgrond en enkele op een veld-, haar- of laarpodzol. Een laarpodzolgrond is een podzol waarbij hydromorfe kenmerken hoog 10

in de bodem worden waargenomen, wat erop wijst dat ze in het verleden permanent of periodiek met water verzadigd waren. Laarpodzolen komen vrij veel voor in de Nederlandse zandgebieden. Zo worden

ze vaak aangetroffen in oude ontginningen waar door eeuwenlange plaggenbemesting een matig dikke humusrijke laag is ontstaan. 2.5

Waterhuishouding

De bossen in eigendom van de gemeente Maashorst worden tot droge bossen gerekend. In tabel 1 zijn per deelgebied de grondwatertrappen en de bijbehorende hoogste (GHG), voorjaars (GVG), en laagste (GLG) grondwaterstanden opgenomen. De hoogte van de grondwaterstanden is aangegeven als centimeters beneden maaiveld (cm – mv). Hierbij dient als kanttekening te worden opgemerkt dat de grondwaterstanden in Nederland de afgelopen decennia zijn gedaald in verband met ontwatering voor de landbouw, bebouwing en infrastructuur alsmede grondwateronttrekking. Het is derhalve aannemelijk dat de werkelijke grondwaterstanden in de bosgebieden op dit moment lager liggen dan in tabel 1 is opgenomen. Tabel 1: Grondwatertrappen en bijbehorende grondwaterstanden per deelgebied.

Deelgebied

Grondwatertrap

GHG

GVG

GLG

1

VI t/m VIII

40-60 t/m 200-250

60-80 t/m >250

200-250 t/m >250

2

IIIb t/m VIII

20-40 t/m 80-120

60-80 t/m >250

80-120 t/m >250

3

VI t/m VIII

40-60 t/m 200-250

60-80 t/m >250

200-250 t/m >250

4

IIIa t/m VIII

0-20 t/m 200-250

20-40 t/m >250

120-250 t/m >250

Naast de grondwatertrappen geven kwel en infiltratie ook een indicatie van de waterhuishouding. Kwel

betekent dat grondwater onder druk naar de oppervlakte komt, en infiltratie betekent juist een neerwaartse stroom van het grondwater. Het overgrote deel van de gemeentelijke bossen liggen in infiltratiegebieden. De winter van 2023/2024 laat zien dat tijdens langdurige natte weersomstandigheden het regenwater en

toestromend water naar laagten niet snel genoeg kan infiltreren waardoor plaatselijk natte omstandigheden kunnen ontstaan. Aan de zuidwestelijke kant van de Trentse bossen komt kwel voor. In de Reekse bossen komt ook kwel voor in een oude afgegraven laagte voor grindwinning. Door een ondoorlatende oerbank in de ondergrond, ontstaan door ijzerafzettingen, wordt hier water naar de oppervlakte gedwongen. 2.6

Archeologische waarden

De plaatsgebonden regels met betrekking tot archeologie zijn gebaseerd op de huidige gemeentelijke beleidskaarten zoals opgenomen in de nota Archeologie gemeente Maashorst 2023.

De gebieden hebben grotendeels een middelhoge archeologische verwachtingswaarde. Kleinere delen kennen een lage, of hoge archeologische verwachtingswaarde. Indien bodemverstorende ingrepen de oppervlakte- en diepteondergrenzen van de betreffende verwachtingswaarde overschrijden, is archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk is om te bepalen of behoudenswaardige archeologie aanwezig is.

11

Tabel 2 geeft per deelgebied het werkingsgebied, de toegewezen archeologische waarde(s) en de bijbehorende ondergrenzen aan die bepalen of een onderzoeksplicht van kracht is. Overige richtlijnen zijn te vinden in de nota Archeologie gemeente Maashorst 2023. Werkingsgebied A betreft de voormalige gemeente Landerd. Werkingsgebied B de voormalige gemeente Uden. Tabel 2: Archeologische verwachtingswaarde per werkingsgebied.

Deelgebied

Werkingsgebied

Categorie Middelhoge archeologische verwachting

1

Werkingsgebied A Hoge archeologische verwachting

Middelhoge archeologische 2

Werkingsgebied A, klein deel werkingsgebied B

verwachting

Lage archeologische verwachting

3

4

Werkingsgebied B

Werkingsgebied B

Middelhoge archeologische verwachting Hoge archeologische verwachting

Ondergrenzen Verstoringsdiepte >50 cm en

verstoringsoppervlakte >2500 m2. Verstoringsdiepte >50 cm en verstoringsoppervlakte >250 m2. Verstoringsdiepte >50 cm en verstoringsoppervlakte >2500 m2.

Geen onderzoeksplicht Verstoringsdiepte >50 cm en

verstoringsoppervlakte >2500 m2. Verstoringsdiepte >50 cm en verstoringsoppervlakte >250 m2.

Bij de Reekse bossen stond een voormalige steenbakkerij die is aangegeven als historische bebouwing. Hier zijn geen specifieke regels aan verbonden.

Figuur 6: Voormalige steenbakkerij (paarse aanduiding)

12

2.7

Cultuurhistorie

De volgende informatie over de cultuurhistorie per deelgebied is afkomstig van de input van de partners in combinatie met de informatie op de website www.exploremaashorst.nl en de provinciale

Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Noord-Brabant. De elementen zijn op kaart weergegeven in Bijlage 5. De ontstaanswijze van de bossen zelf is beschreven in hoofdstuk 2.2 1 Reekse bossen Tussen Tholen en Grave is in de eerste helft van de 18e eeuw de Zuiderwaterlinie gerealiseerd. Deze verdedigingslinie moest de zuidgrens van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden beschermen

tegen vijandelijke invallen. Deze linie heeft tot in de 19e eeuw dienst gedaan. In dit deelgebied liggen enkele overblijfselen uit deze periode. Tijdens het beleg van Grave (1674) belegerden Staatse legers de Franse bezettingsmacht. In die tijd zijn in de omgeving diverse vestingwerken aangelegd. Zo ook een landweer, een oude verdedigingswal om een legerkamp. Met de aanleg van de N277 is deze landweer vrijwel geheel verdwenen. In 1639, tijdens de Tachtigjarige oorlog, onderneemt stadhouder Frederik Hendrik met zijn leger een veldtocht van Zeeuws-Vlaanderen naar Rijnberk (Rheinberg) in Duitsland. Op elke plaats waar het leger

zijn tenten opslaat voor de overnachting wordt een eenvoudig kaartje getekend, waarop de ligging van het kampement is aangeduid. Een van deze plaatsen is Reek. Op het kaartje is te zien dat de stadhouder zijn slaapplaats nabij Reek had en dat de artillerie was gelegerd op de Reekse Heide.

In de Reekse bossen ligt de Mineursberg. In de tijd van Napoleon (1806-1813) was de Mineursberg

oefenterrein van de Mineurs. In de jaren 40 van de vorige eeuw was de Mineursberg nog een berg van bijna 15 meter hoog. Tegenwoordig is de berg nog maar deels intact. 2 Trentse bossen In het bos liggen een 5-sprong en 7-sprong met de zandwegen die daarop uitkomen. De zandwegen kwamen uit op de zgn. Peelsche Heide, waar turf werd gestoken en schapen werden geweid door Zeelandse boeren.

De Millsebaan was een belangrijke handelsverbinding tussen Uden en Mill. Deze grenst aan de zuidzijde aan de Trentse bossen.

Aan de zuidzijde van de Trentse bossen, buiten het boscomplex, ligt het ‘Duits lijntje’, met (Stations) Halte 30, wachtpost 29, en het Mariniersperron. Tegen het eind van de Tweede Wereldoorlog hebben de geallieerden bombardementen uitgevoerd op de Duitse vliegbasis in Volkel, ter voorbereiding op de operatie Market Garden. Op diverse plekken in de

Trentse bossen zijn de bomkraters nog goed te zien van de luchtaanvallen in augustus en september 1944. In het gebied ligt Commandobunker 221. Deze bunker, gebouwd in 1951, stamt uit de tijd van de koude oorlog. Hier was communicatieapparatuur voor de vliegbasis Volkel ondergebracht. Tot 1965 is de bunker in gebruik gebleven. Deze is definitief gesloten en is nu een onderkomen voor vleermuizen.

13

Ook ligt er een voormalige schietbaan in het bos. Deze schietbaan was aangelegd in 1947 als schermschietbaan voor de mariniers van vliegbasis Volkel. De schietbaan was een vlakte met aan het

eind een zandheuvel om de munitie te vangen. Hoewel de schietbaan niet meer in gebruik is sinds 1991 is de zandheuvel (kogelvanger) nog steeds zichtbaar. In de zandheuvel komen verschillende soorten loopkevers en sluipwespen voor.

Aan de zuidwestzijde van de Trentse bossen, op een particulier perceel, is in de jaren 80 en 90 van de

vorige eeuw een Atoomvrijstaat ingericht. Dit is een overblijfsel van de Koude oorlog. Vanuit dit perceel werden vredesdemonstraties tegen de kernwapens op de luchtmachtbasis Volkel gehouden. 3 Bossen bij Odiliapeel In de bossen bij Odiliapeel zijn ook overblijfselen te vinden van de activiteiten van de Duitsers tijdens de

Tweede Wereldoorlog. Zo ligt er ook hier, net als in de Trentse bossen, een Commandobunker uit 1951 welke dienst gedaan heeft als communicatiebunker. Daarnaast zijn er ook enkele loopgraven en gaten voor munitieopslag aanwezig en liggen er nog veel relicten van het voormalig munitiekamp van Vliegerhorst Volkel. De betekenis van deze relicten is soms nog onbekend. Bovendien zijn er nog bomkraters op diverse plekken in het bos te zien van de luchtaanvallen op de nabijgelegen vliegbasis. In tegenstelling tot de rechtlijnige verkaveling van veel heideontginningsbossen, liggen in het bos bij Odiliapeel lanen met gebogen lijnen. 4 Bedafse Bergen Het natuurgebied Bedafse Bergen is ontstaan door de bewoners van de buurtschap zelf. Tijdens grootschalige zandverstuivingen in de 17e eeuw werden pogingen ondernomen om het stuivende zand

met eikenhakhoutwallen vast te leggen. Het stuifzand hoopte zich in en rond de eikenhakhoutwal hoog op, maar de bomen bleven doorgroeien, waardoor de toppen van de bomen als een soort struweel boven de duinen uit steken. Tegenwoordig houden deze, inmiddels eeuwenoude, eikenhakhoutstoven het zand op de Bedafse Bergen bij elkaar met hun uitgebreide wortelstelsel. Rond 1900 is er nog een tweede houtwal aangelegd. Deze ligt westelijk van de oorspronkelijke wal.

Op plekken komen de wortels van de eikenhakhoutstoven bloot te liggen door erosie, veroorzaakt door recreatie. Wat verder nog als relict aanwezig is, is een schaapsdreef. Deze dreef ligt tussen houtwallen om de akkers te beschermen tegen de schapen. 2.8

Bos per deelgebied

In dit stuk is per deelgebied de huidige situatie van het bos opgenomen. In Tabel 3 en Figuren 2 t/m 5 hieronder is een overzicht hiervan opgenomen. Dit overzicht is deels tot stand gekomen aan de hand van

de Woodstock-inventarisatie die in 2002 en 2013 zijn uitgevoerd, maar er is veel veranderd in de bossen sinds 2013. Daarom zijn de recente ontwikkelingen van na 2013 ook opgenomen, op basis van veldkennis. Het overzicht spitst zich toe op de beoordeling van de monitoringscriteria van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) ten aanzien van de bosstructuur. Het gaat om de volgende criteria: de mengingsgraad, de boomsoortensamenstelling, het voorkomen van open plekken en struwelen, de gelaagdheid van het bos, het voorkomen van dood hout en het voorkomen van dikke bomen (>50 cm diameter). Naast de monitoringscriteria voor bosstructuur worden nog enkele andere

kenmerken van het bos (anno 2013) gegeven, zoals voorraad, bijgroeiniveau en CO2 opslag. In 2025 wordt de Woodstock-inventarisatie van de bossen in de gemeente Maashorst herhaald.

14

Woodstock-inventarisatie: Hierbij wordt een raster over het bos gelegd waarbij de snijpunten van het

raster als steekproefpunten dienen. Op deze snijpunten worden afhankelijk van het doel van de inventarisatie diverse parameters opgenomen. De methode is herhaalbaar en daarom zeer geschikt voor monitoring en evaluatie. Zie ook: Nature Today Tabel 3: Overzicht huidige situatie per deelgebied. Gebaseerd op twee Woodstock inventarisaties en veldkennis van na 2013. De donkergroene kleur bij veldkennis betekent een toename ten opzichte van de Woodstockresultaten van 2013. De lichtgroene kleur een minder sterke toename en de grijze kleur betekent geen toename, maar ook geen afname. Dikke bomen zijn bomen met een diameter dikker dan 50 cm op borsthoogte. Gemengd bos Europese soorten Open bos en struweel Twee-lagig bos Aantal dikke dode bomen/ha Bos met dikke bomen Aandeel loofbomen 1 Reekse bossen 2002 2013 Veldbezoek 2 Trentse bossen 2002 2013 Veldbezoek 3 Bossen bij Odiliapeel 2002 2013 Veldbezoek 4 Bedafse Bergen 2002 2013 Veldbezoek

55% 76%

58% 72%

7% 12%

? 14%

0 6

0 2%

43 47

44% 53%

69% 64%

15% 11%

? 19%

<1 6

6% 15%

21 29

61% 72%

71% 76%

21% 9%

? 17%

? 2

35% 24%

42 50

50% 80%

91% 90%

45% 18%

? 36%

? 0

17% 18%

41 50

1 Reekse bossen Woodstock-inventarisatie

De hoofdboomsoorten bestaan uit grove den, Amerikaanse eik, inlandse eik, berk, Corsicaanse den en douglas. Er zijn twee opstanden waar de kroonlaag wordt gedomineerd door esdoorn,

haagbeuk en veldesdoorn. Het aandeel grove den is tussen 2002 en 2013 afgenomen en het aandeel inlandse eik en douglas is toegenomen. De

Woodstock-inventarisatie

van

2013

beoordeelt de algehele bosstructuur van de Reekse Bossen als matig. De mengingsgraad van de opstanden is goed. De Europees inheemse

soorten wordt met 72% beoordeeld als relatief laag. Er is voldoende open bos en struweel

Figuur 1: Resultaat boomsoortenverdeling Reekse bossen, Woodstock inventarisatie 2002 en 2013.

aanwezig. De bosstructuur en het aantal dikke (dode) bomen worden volgens de Woodstock inventarisatie beoordeeld als slecht. Veldkennis De bosstructuur is beter dan de Woodstock resultaten doen vermoeden. Er zijn in de afgelopen periode structuur- en verjongingsgaten aangelegd waardoor er meer verschil in leeftijden en boomlagen is

ontstaan. In de Amerikaanse eiken en douglas opstanden bevinden zich wel dikke bomen, in de rest van het bos amper. Ook is er weinig staand dood hout. In dit bos zijn de laatste jaren verschillende (rijkstrooisel)soorten aangeplant. De bosranden naar open gebieden zijn ‘hard’, ofwel niet geleidelijk.

15

Houtvoorraad en CO2 opslag

De bosopstanden van deelgebied 1 zijn samen 91,83 hectare groot. De houtvoorraad in de Reekse bossen bedraagt gemiddeld 127 m3 per hectare. Voor deelgebied 1 betekent dit dus een totale

houtvoorraad van circa 11.662 m3. In deze houtvoorraad zit circa 10.263 ton CO2 opgeslagen. De Woodstock-inventarisatie heeft de bijgroei beoordeeld op 4,7 m3 per hectare per jaar. De totale bijgroei voor deelgebied 1 is dus ongeveer 432 m3 per jaar. Dit zorgt voor jaarlijkse extra vastlegging van zo’n 380 ton CO2. Flora en fauna Aan bomen langs de paden in de Reekse bossen zijn vleermuiskasten opgehangen, die jaarlijks worden gemonitord op functioneren. Hieruit komt naar voren dat franjestaart, gewone dwergvleermuis en gewone grootoorvleermuis er gebruik van maken. Verder is langs één van de paden bosaardbei aangetroffen. Mogelijk

is deze

soort met tuinafval hier terecht

gekomen. De voorkomende

broedvogelsoorten zijn gevarieerd, zowel holtebroeders, als struweelvogels en roofvogels. Zo broeden er vier spechtensoorten, diverse mezensoorten, bonte vliegenvanger, tuinfluiter, bosuil en sperwer. Zwarte

specht komt ook voor en geeft aan dat er voldoende grote insecten in de omgeving te vinden zijn en dikke levende bomen om een nest in te maken. 2 Trentse bossen Woodstock-inventarisatie De hoofdboomsoorten bestaan uit grove den, Corsicaanse den, inlandse eik en Amerikaanse eik. Ook is er veel Amerikaanse vogelkers in de onderlaag aanwezig. Het aandeel grove den is

tussen 2002 en 2013 afgenomen en het aandeel Corsicaanse

toegenomen.

den

en

Amerikaanse

eik

is

De algehele bosstructuur wordt beoordeeld als matig. De menging is gekwalificeerd als goed. Het aandeel Europees inheemse boomsoorten is relatief laag met 67%. 33% van het bos heeft een goede

verticale

structuur.

Echter,

er

is Figuur 2: Resultaat boomsoortenverdeling Trentse bossen, onvoldoende open bos en struweel aanwezig Woodstock inventarisatie 2002 en 2013. (9%) en het aantal dikke dode bomen per hectare wordt beoordeeld op slechts 2. Er zijn geen bospercelen met dikke bomen. Veldkennis

Er is tegenwoordig een betere bosstructuur dan in de tijd van de Woodstock. Dat komt met name doordat er in veel opstanden een vlakdekkende onderlaag is ontstaan. Bovendien zijn de bossen gemengder gemaakt en zijn Europees inheemse (rijkstrooisel)soorten ingebracht. Er zijn weinig dikke en

dikke dode bomen aanwezig in dit bos. In de Trentse bossen zijn de laatste jaren veel QD-bomen aangewezen en opgesnoeid. Ook hier zijn de bosranden ‘hard’.

16

QD-methode: De methode Qualifizieren-Dimensionieren (QD) is ontwikkeld in Duitsland. In het gelijknamige boek van grondlegger Georg Wilhelm, wordt deze methode uitgebreid uit de doeken

gedaan. In het kort: het is een verdere uitwerking van de toekomstbomen-methode, waarbij de aandacht zich concentreert op een beperkter aantal bomen (40 tot 60 per ha, afhankelijk van de boomsoort). Bomen met economische potentie voor kwaliteitshout krijgen alle ruimte om zich te ontwikkelen tot dikke bomen met een grote kroon. Ze worden daartoe regelmatig en vrij fors vrijgesteld. Dit levert op de lange termijn niet alleen waardevol hout op, maar ook een gevarieerd, structuurrijk bos en een aantrekkelijk bosbeeld. Rondom de vrijgestelde bomen is het bos meer open, terwijl in de stukken waar zich geen QD-bomen bevinden het bos dichter is. Bron website: eco2eco Houtvoorraad en CO2 opslag De bosopstanden van deelgebied 2 zijn samen 124,78 hectare groot. Volgens de Woodstockinventarisatie bedraagt de houtvoorraad in deelgebied 2 gemiddeld 169 m3 per hectare. Dat betekent

dus een totale houtvoorraad van circa 21.088 m3. In deze houtvoorraad zit circa 18.557 ton CO2 opgeslagen. De Woodstock-inventarisatie heeft de bijgroei beoordeeld op 6,1 m3 per hectare per jaar. De

totale bijgroei voor deelgebied 2 is daarmee ongeveer 761 m3 per jaar. Dit zorgt voor extra vastlegging van zo’n 670 ton CO2 per jaar. Flora en fauna In de Trentse bossen is in 2019 de eerste broedvogelkartering in het kader van SNL uitgevoerd. Hier is uit naar voren gekomen dat de meeste voorkomende soorten vink, koolmees en roodborst zijn. Van deze

veelvoorkomende soorten is een groot aantal te karakteriseren als struweelvogel (dus voldoende bossen met een struiklaag). Het voorkomen van soorten als pimpelmees, koolmees, boomkruiper en vier van de zes spechtensoorten (kleine en grote bonte specht, zwarte specht en groene specht) duidt op voldoende

bomen met holten. De broedvogelsamenstelling is met ook de aanwezigheid van territoria van diverse roofvogelsoorten (havik, buizerd, bosuil) gevarieerd. De zoogdieren die in de Trentse bossen voorkomen zijn das, eekhoorn, steenmarter en gewone grootoorvleermuis (winterverblijven). Daarnaast komen de

alpenwatersalamander en de kleine watersalamander voor en is grondster gevonden langs meerdere paden. 3 Bossen bij Odiliapeel Woodstock-inventarisatie

De hoofdboomsoorten bestaan uit grove den, Corsicaanse den, Amerikaanse eik, beuk en Douglas. Het aandeel grove den is tussen 2002

en 2013 afgenomen en het aandeel inlandse eik, berk en Corsicaanse den toegenomen. De

Woodstock-inventarisatie

beoordeelt

de

algehele bosstructuur van Odiliapeel als matig. De

menging

van

de

bosopstanden

is

gekwalificeerd als goed. Het aandeel Europees

inheemse soorten is relatief laag met 76%. Er is onvoldoende open bos en struweel aanwezig

(9%) en slechts 17% van het bos heeft een goede

Figuur 3: Resultaat boomsoortenverdeling Bossen Odiliapeel, Woodstock inventarisatie 2002 en 2013.

verticale structuur. Het aantal dikke dode bomen per hectare wordt geschat op 2 en dikke bomen komen in 24% van de opstanden voor. 17

Veldkennis

De bosgebieden hebben een betere menging en gelaagdheid dan de Woodstock resultaten laten zien. In de meeste opstanden is een goede gelaagdheid door verjonging van de hoofdboomsoorten en Amerikaanse vogelkers, lijsterbes en sporkehout. Echter, er zijn ook nog verschillende percelen welke bestaan uit een gelijkjarige boomlaag zonder of met een sporadische struiklaag. De hoeveelheid dode

bomen en dikke bomen wisselt per opstand. Over het algemeen bestaat het dikkere dode hout voornamelijk uit douglas en grove den, met een enkele Amerikaanse eik (voornamelijk geringde). Tevens komen enkele voormalige percelen fijnspar voor met een grotere hoeveelheid dood hout. In de jongere

percelen zijn QD-bomen aangewezen. Op geschikte plekken is actief gewerkt aan geleidelijke bosranden naar de omliggende open gebieden. Houtvoorraad en CO2 opslag

De bosopstanden van deelgebied 3 zijn samen 135,49 hectare groot. Volgens de Woodstockinventarisatie bedraagt de houtvoorraad in deelgebied 3 gemiddeld 191 m3 per hectare. Dat betekent dus een totale houtvoorraad van circa 25.879 m3. In deze houtvoorraad zit circa 22.773 ton CO2 opgeslagen. De Woodstock-inventarisatie heeft de bijgroei beoordeeld op 6,6 m3 per hectare per jaar. De

totale bijgroei voor deelgebied 3 is daarmee ongeveer 894 m3 per jaar. Dit zorgt voor extra vastlegging van zo’n 787 ton CO2 per jaar. Flora en fauna In de bossen bij Odiliapeel heeft zowel in 2004 als in 2019 een broedvogelkartering plaatsgevonden. Uit

de vergelijking tussen de twee komt naar voren dat de soortensamenstelling flink is veranderd. Het aantal soorten dat in aantal is toegenomen is groter dan het aantal soorten dat in aantal is afgenomen. Havik en zwarte specht zijn verdwenen. De nieuwe soorten zijn voornamelijk soorten die in de mantelvegetatie van bosranden broeden. Ook het ouder worden van het bos zal in de verandering een rol

hebben gespeeld (bijv. toename fluiter, grauwe vliegenvanger en vink). Qua zoogdieren komen hier de das,

eekhoorn,

franjestaart

en

gewone

grootoorvleermuis

voor.

Van

meerdere

poelen

zijn

alpenwatersalamander en kleine watersalamander bekend. In het bos komen dalkruid en koningsvaren

voor. Dalkruid is een oud bossoort, waarvan de aanwezigheid op een meer ongestoorde en rijkere groeiplaats duidt. Koningsvaren komt voor in meer vochtige delen van het bos. 4 Bedafse Bergen

Woodstock-inventarisatie De hoofdboomsoorten bestaan uit grove den, inlandse eik, berk en zeeden. De hoeveelheid dennen is tussen

2002 en 2013 afgenomen en de hoeveelheid inlandse eiken en berken toegenomen. De Woodstock-inventarisatie beoordeelt de algehele bosstructuur van de Bedafse Bergen als goed. 80% van de bosopstanden is gemengd en het aandeel Europees inheemse soorten is 90%. Er is voldoende open bos en

struweel aanwezig (18%) en relatief veel van de bosopstanden hebben een goede verticale structuur

(36%). Wat minder goed is, is de aanwezigheid van Figuur 4: Resultaat boomsoortenverdeling Bedafse dikke (dode) bomen. Tijdens de inventarisatie zijn

Bergen, Woodstock inventarisatie 2002 en 2013.

geen dikke dode bomen aangetroffen en slechts 18% van de bosopstanden bevat dikke bomen.

18

Veldkennis De

bossen

rond

het

stuifzand

van

De

Bedafse

Bergen

bestaan

voornamelijk

uit

inheemse

loofboomsoorten met grove den. Daarnaast komen enkele percelen met zeeden voor. Al deze percelen

hebben een goede gelaagdheid met naast naaldboomsoorten, bijmenging van voornamelijk inlandse eik en berk. De struiklaag is over het algemeen goed ontwikkeld, met soorten als lijsterbes, vuilboom en Amerikaanse vogelkers. Aangevuld met verjonging van bovengenoemde boomsoorten. Enkele percelen

bevinden zich in de stakenfase en bestaan voornamelijk uit inlandse eik en grove den. Deze percelen hebben een gelijkjarige boomlaag en geen onderbegroeiing. De interne bosranden zijn gevarieerd. Houtvoorraad en CO2 opslag De bosopstanden van deelgebied 4 zijn samen 32,64 hectare groot. Volgens de Woodstock-

inventarisatie bedraagt de houtvoorraad in deelgebied 3 gemiddeld 126 m3 per hectare. Dat betekent dus een totale houtvoorraad van circa 4.113 m3. In deze houtvoorraad zit circa 3.619 ton CO2 opgeslagen. De Woodstock-inventarisatie heeft de bijgroei beoordeeld op 4,3 m3 per hectare per jaar. De

totale bijgroei voor deelgebied 4 is daarmee ongeveer 140 m3 per jaar. Dit zorgt voor extra vastlegging van zo’n 124 ton CO2 per jaar. Flora en fauna In de bossen van de Bedafse Bergen broeden diverse vogelsoorten, zoals bonte en grauwe vliegenvanger, bosuil, buizerd, groene, zwarte, grote bonte en kleine bonte specht en komt eekhoorn voor. In de randen van de bossen die op de aanwezige particuliere tuinen aansluiten en op locaties langs paden groeien

diverse uitheemse planten- en struiksoorten, zoals lijsterbesspiraea, zuurbes en dwergmispel (Cotoneaster bullatus), die zich invasief kunnen gedragen. In het noordelijk deel van het bos duidt het

voorkomen van gewone Salomonszegel op een meer ongestoorde en rijkere groeiplaats. Opvallend is de waarneming van grote weerschijnvlinder in 2024, die gebonden is aan wilgen voor de rupsen.

2.9

Overige terreintypen

1 Reekse bossen

Centraal in de Reekse bossen ligt de Reekse heide. Deze heide bevindt zich op een voormalige crossbaan in een zandafgraving. De crossactiviteiten zijn verdwenen en het terrein bestaat nu uit droge (stuifzand)heide, stuifzand, grasland en ruigte waarin verschillende kenmerkende soorten voorkomen. In de droge en open (pionier)vegetaties komen typische soorten zoals grondster, dwergviltkruid, heidespurrie, vroege haver en blauwvleugelsprinkhaan voor. Kenmerkende heidesoorten die hier voorkomen zijn diverse vlindersoorten (zoals bruin blauwtje, geelsprietdikkipje, groot dikkopje en oranje zandoogje),

stekelbrem,

levendbarende

hagedis,

en

verschillende

vogelsoorten

(nachtzwaluw,

boompieper, boomleeuwerik) voor. Tussen de heide en open zandige stukken liggen her en der walletjes

waar enige tijd geleden de hazelworm is aangetroffen. In het zuiden van het terrein ligt een met wilgenstruweel begroeide laagte waar kwel aan de oppervlakte komt. Daarnaast liggen hier enkele poelen. Hier komen Alpenwatersalamander en diverse libellensoorten (glassnijder, koraaljuffer en noordse witsnuitlibel) voor. Aan de noordzijde van de voormalige crossbaan liggen voedselarme en

voedselrijke graslanden en ruigten die een waardevolle (bloemrijke) aanvulling zijn op de droge heide en de zandverstuiving. Hier groeien soorten als gewone brunel, klein vogelpootje, koopkruid, zandblauwtje en zilverhaver. De open heide staat onder druk van opslag van met name berk en grove den.

19

4 Bedafse Bergen

De Bedafse Bergen is een aardkundig waardevol gebied dat bestaat uit een langgerekte hoge en grotendeels met bos bedekte stuifzandwal en open delen met stuifzand. De stuifzandwal met toppen tot 18 meter boven de omgeving bestaat uit een eikenhakhoutwal waarvan de toppen van de bomen als een soort struweel boven de duin uitsteken. Ten noorden van de stuifzandwal komen stuifzandlaagten en

lage landduinen voor. Hier komt stuifzand, dat door de hoge recreatiedruk open blijft, en kleine oppervlakten droge heide voor waar soorten als borstelgras, buntgras, dwergviltkruid, heidespurrie, klein

tasjeskruid, tandjesgras, vroege haver, zilverhaver, zandblauwtje, blauwvleugelsprinkhaan voorkomen. Door de recreatie is het aantal broedvogels van heide en stuifzand beperkt. In de buntgraspioniersvegetaties waren tien jaar geleden veel verschillende korstmossen aanwezig met soorten als ezelspootje, girafje en gewoon kraakloof, maar de meer kwetsbare soorten zijn niet meer waargenomen. Mogelijk komt dit door de droge zomers van 2017 en 2018. De smalle centrale delen zijn in 2019 open

gemaakt om de verbinding tussen de open delen te behouden, en de open delen robuuster te maken. Deze ontwikkelen zich goed richting droge heide en graslanden en in de lage delen naar vochtigere heide. In het centrale deel en aan de westzijde liggen twee vennetjes en aan de noordzijde een

voedselrijkere poel. In deze poel komen alpenwatersalamander, kleine watersalamander en rugstreeppad voor. Ook in de vennetjes is rugstreeppad te vinden. Ook deze terreinen leggen CO2 vast. Voor de betreffende terreinen zijn hier echter geen gegevens over beschikbaar. 2.10

Recreatie

De Reekse bossen is een drukbezocht bosgebied. Er zijn meerdere parkeerplaatsen aanwezig en door het bos

en

over

de

heide

lopen

veel

paden.

Er

voert

zowel

een

mountainbike

route,

als

fietsknooppuntenroutes als wandel(knooppunten)routes door de Reekse bossen. Daarnaast zijn er meerdere recreatieve voorzieningen zoals bankjes en enkele speeltoestellen aanwezig. De Trentse bossen is een relatief rustig bosgebied. In het zuiden van de Trentse bossen loopt een

verhard fietspad en er ligt een wandelroutenetwerk door het bos. Er loopt geen mountainbike route door het bos en er zijn weinig overige recreatieve voorzieningen. Het gebied wordt oneigenlijk gebruikt door motorcrossers, welke soms dwars door de bospercelen rijden.

De bossen bij Odiliapeel bestaan uit een druk en rustig deel. De Wolfsbossen direct tegen de kern van Odiliapeel zijn zeer druk bezocht. Veel mensen komen hier vanuit het dorp een ommetje maken en de

hond uitlaten. Tevens ligt in dit gebied een half verhard rolstoelpad, kabouterpad en een trimparcours met enkele trimtoestellen. Direct tegen het bosgebied ligt een speelvoorziening. Door het bos ligt een

drukbezocht fietspad en een wandelknooppuntennetwerk. Aan de randen van de bossen zijn diverse (kleinere) parkeerplaatsen aanwezig. Het zuidoostelijk gelegen bosgebied, De Laars, is een relatief rustig bosgebied. Hier liggen minder paden en het is verder van Odiliapeel gelegen. Wel maken enkele paden in dit bos onderdeel uit van het wandelknooppuntennetwerk. Ten zuiden van De Laars ligt een fietspad, welke relatief drukbezocht is. In beide bosgebieden liggen geen mountainbikepaden. De Bedafse Bergen zijn zeer druk bezocht. Zowel de zandverstuiving als het bosgebied rond de zandverstuiving zijn recreatief aantrekkelijke gebieden. Bezoekers van aangrenzende camping/horeca maken daar goed gebruik van. Hier wordt veel gerecreëerd, waaronder gezinnen met kinderen. Door het gebied ligt een relatief populaire mountainbikeroute. Diverse wandelpaden maken onderdeel uit van het wandelknooppuntennetwerk. Door het gebied ligt een verhard fietspad en ruiter- en menroutes.

20

Oneigenlijk gebruik

De bos- en natuurgebieden worden ook oneigenlijk gebruikt. Zo worden de gebieden Reekse bossen, Trentse bossen en Bossen bij Odiliapeel veelvuldig gebruikt door motorcrossers, met bijbehorende overlast. In de Bedafse Bergen worden veel vuurtjes gestookt. In de gebieden komen ook illegale stortingen voor, maar deze nemen wel af.

21

3

Kaders

Deze beheervisie bouwt voort op een aantal bestaande beleidskaders. Hieronder worden de relevante beleidsstukken aangehaald en beschreven hoe ze van toepassing zijn op de natuurterreinen van gemeente Maashorst. 3.1

Nationaal beleid Omgevingswet (2024)

Sinds 1 januari 2024 is de Wet Natuurbescherming opgegaan in de Omgevingswet. Voor bos- en natuurterreinen zet de Omgevingswet voort op wat in de Wet Natuurbescherming werd geregeld: de

bescherming van dieren en planten in Nederland. Op het gebied van natuur regelt de wet alle taken en bevoegdheden ten behoeve van de bescherming van natuurgebieden en planten- en diersoorten. Daarnaast bevat de wet onder meer bepalingen over de jacht en over houtopstanden. Zo bepaalt deze

wet of en wanneer activiteiten in de natuur vergunningplichtig zijn. Het gaat dan voornamelijk om flora en fauna-activiteiten en Natura 2000-activiteiten. Daadwerkelijk merkbare impact van deze wet op het beheer van de natuurgebieden in de gemeente Maashorst is de vergunnings- of meldingsplicht bij

bepaalde beheeractiviteiten en de verplichting tot onderzoek (bijvoorbeeld ecologisch of archeologisch onderzoek) voorafgaand aan deze activiteiten. Voor de reguliere bosbeheermaatregelen en bepaalde natuurbeheermaatregelen kan gebruik worden gemaakt van een gedragscode. 3.2

De

Provinciaal beleid Brabantse omgevingsvisie (2018)

Brabantse

omgevingsvisie

is

een

samenhangende

visie

op

de

fysieke

leefomgeving.

De

omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Daarin

staat

beschreven

dat

een

aantrekkelijk

landschap

essentieel

is

voor

een

goede

omgevingskwaliteit. Belangrijke dragers van het landschap zijn de natuurlijke, cultuurhistorische en

aardkundige structuren en elementen. Daarnaast bepalen ook 'zachte' waarden als rust, openheid, donkerte en stilte hoe het landschap wordt beleefd. Om dit aantrekkelijke landschap te bereiken vragen de dragers van natuur en landschap, bodem, water en lucht om aandacht. Omgevingsverordening Noord-Brabant (2022)

In de omgevingsvisie staat wat de provincie wil bereiken en wat ze wil doen om dat te bereiken. Soms vraagt dat om een nadere uitwerking van beleid en maatregelen in een (beleids)programma, soms zijn er regels nodig om de ambities te realiseren. Denk bijvoorbeeld aan het beschermen van belangrijke waarden als het drinkwater of de natuurgebieden. Deze regels staan in de omgevingsverordening.

In de Omgevingsverordening Noord-Brabant staan de provinciale regels voor bescherming van natuur in

Brabant. Zowel voor Natura 2000-gebieden als in het wild levende dieren en bossen of andere houtopstanden. Voor het reguliere bosbeheer staan in de omgevingsverordening geen beperkingen, mits het beheer de groeiplaats in stand houdt. Maatregelen die de groeiplaats veranderen kunnen om vergunningen of meldingen vragen. Natuurnetwerk Brabant (NNB)

Het Natuurnetwerk Brabant is een robuust netwerk van deels bestaande en deels nieuwe natuurgebieden die door ecologische verbindingszones met elkaar verbonden zijn. Hierdoor kunnen dieren zich makkelijker verplaatsen tussen verschillende natuurgebieden. Zo wordt de biodiversiteit bevorderd. Het Natuurnetwerk Brabant Rijksdeel is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland.

22

De bosgebieden van gemeente Maashorst zijn vrijwel geheel als NNB Provinciaal deel aangewezen en

vormen verbindingen tussen natuurgebied De Maashorst en de verdere omgeving. Ze moeten als natuur behouden worden en daar waar mogelijk moeten de verbindingen onderling ecologisch versterkt worden. Provinciaal natuurbeheerplan Het Natuurbeheerplan beschrijft de doelen en de subsidiemogelijkheden voor de ontwikkeling en het beheer van de natuurgebieden, landschapselementen en agrarisch natuur- en landschapsbeheer.

Daarnaast geeft het natuurbeheerplan ook aan waar kwaliteitsimpulsen voor natuur en landschap mogelijk zijn. Daarmee vormt het natuurbeheerplan een belangrijk instrument voor de realisering van het provinciale natuur- en landschapsbeleid waaronder de realisatie van het NNB.

In het natuurbeheerplan zijn twee kaarten opgenomen die betrekking hebben op de natuurgebieden van

gemeente Maashorst: de natuurbeheertypekaart (Bijlage 6) en de ambitiekaart (Bijlage 7). De natuurbeheertypekaart geeft de huidige situatie van de natuur weer en vormt de basis voor het aanvragen van beheersubsidie. De ambitiekaart geeft de ambitie van de provincie voor de gewenste natuurbeheertypen aan.

Tabel 4 geeft aan welke natuurdoeltypen momenteel binnen de bosgebieden van de gemeente Maashorst

van toepassing zijn. De ambitiekaart is voor deelgebied 1 en 2 identiek aan de beheertypenkaart. Voor deelgebied 3 geldt dat de ambitie voor het bosgebied aan de zuidkant van Odiliapeel beheertype N15.02

Dennen-, eiken-, en beukenbos is. Het huidige beheertype is hier N16.03 Droog bos met productie. Dit betekent in feite dat het de ambitie is om huidige productiefunctie van het bos af te halen. Voor deelgebied 4 is de ambitiekaart nagenoeg gelijk aan de beheertypenkaart met als uitzondering dat de

opstanden die nu beheertype N16.03 Droog bos met productie hebben, als ambitie natuurbos N15.02

Dennen-, eiken-, en beukenbos hebben. Het areaal N07.02 Zandverstuiving is op de ambitiekaart groter dan op de beheertypenkaart, met name richting de heide aan de zuidwestkant van het gebied.

Voor deze kaarten kunnen wijzigingsverzoeken worden aangevraagd bij de provincie Noord-Brabant. Tabel 4. Natuurdoeltypen per deelgebied zoals vermeld op de beheertypekaart en de ambitiekaart van provincie Noord-Brabant

Object

Beheertypekaart

Ambitiekaart

Deelgebied 1

N07.01, N07.02, N12.06, N16.03

N07.01, N07.02, N12.06, N16.03

Deelgebied 2

N16.03, N16.04

N16.03, N16.04

Deelgebied 3

N16,03, N15.02

N15.02, N16.03 (opstanden ten noorden van Odiliapeel)

Deelgebied 4

N07.01 N07.02 N12.06 N15.02 N16.03 N16.04 3.3

N07.01, N07.02, N15.02, N16.03,

Droge heide Zandverstuiving Ruigteveld Dennen-, eiken-, beukenbos Droog bos met productie Vochtig bos met productie

N07.01, N07.02 (groter areaal), N15.02

Gemeentelijk beleid Omgevingsvisie gemeente Maashorst (2023)

In deze omgevingsvisie worden de ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vastgelegd. In deze visie wordt de nadruk gelegd op de ambitie om een ‘natuurlijke’ gemeente 23

te worden. Om dat te bereiken wordt voortaan het bodem- en watersysteem sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen. Behoud en versterking van de diversiteit in landschappen is een belangrijke voorwaarde

om de ambitie een natuurlijke gemeente te worden waar te kunnen maken. Daar hoort ook bij het ontwikkelen en versterken van de natuurgebieden, alsook het versterken van de biodiversiteit binnen het

gehele grondgebied. Vanuit het principe van klimaatadaptatie is er de ambitie om de fysieke leefomgeving

klimaatveerkrachtig

en

waterrobuust

in

te

richten.

Bovendien

wordt

er

in

de

omgevingsvisie gesteld dat de extensieve recreatievormen in de natuurgebieden buiten natuurgebied De Maashorst versterkt worden om de recreatieve druk van het natuurgebied te verspreiden. Gebiedsvisie Maashorst (2023) Deze gebiedsvisie schetst het toekomstbeeld voor natuurgebied De Maashorst in 2050. Het doel van de gebiedsvisie is een richting geven aan toekomstige ontwikkelingen voor het natuurgebied. Thema’s zoals

natuur, water, begrazing, recreatie en zonering komen hierin samen. De visie geeft richting aan de balans tussen natuur en recreatie. De gemeentelijke bossen buiten natuurgebied De Maashorst vallen in deze gebiedsvisie onder de zogeheten ‘Levendige schil’. Het hoofddoel voor het natuurgebied luidt als volgt: “De Maashorst is onderdeel van het Natuurnetwerk Brabant en is stevig verbonden met andere

natuurgebieden in de omgeving.” Om tot dit eindbeeld te komen wordt er in de levendige schil ingezet op het maken van robuuste netwerken (groenblauwe verbindingen). “Via deze verbindingen vindt uitwisseling van flora en fauna plaats. Daarnaast maken recreanten gebruik van deze verbindingen. Zo worden de omliggende bosgebieden ecologisch en recreatief verbonden met de Maashorst.” Dit draagt

bij aan de biodiversiteit en aan de spreiding van bezoekers. Door het aantrekkelijk maken van de levendige schil voor recreatie neemt de druk op de natuurkern af. Omgevingsplan (2024)

De bestemmingsplannen van de gemeente zijn omgezet naar het omgevingsplan. De regels uit de bestemmingsplannen gelden nog steeds. In de bestemmingsplannen ‘Buitengebied Landerd 2013” en “Buitengebied Uden 2014” zijn de bossen als volgt aangemerkt: Tabel 5. Bestemmingen per deelgebied zoals vermeld in het bestemmingsplan van gemeente Maashorst

Object

Bestemmingsplan

Enkelbestemming

Dubbelbestemming

Deelgebied 1

Landerd 2013

Bos

Waarde – Archeologie 4

Deelgebied 2

Landerd 2013

Bos

Waarde – Archeologie 4

Deelgebied 3

Uden 2014

Bos

Waarde - Archeologie

Deelgebied 4

Uden 2014

Bos

Waarde - Archeologie

In de gebieden aangemerkt als enkelbestemming ‘Bos’ is beleid primair gericht op het beschermen van de landschappelijke en ecologische waarden. Houtproductie is toegestaan, mits dit ondergeschikt is aan het bosbehoud en het behoud van de landschappelijke en natuurwaarden. Het gehele gebied gelegen binnen deze bestemming mag worden gebruikt ten behoeve van extensief recreatief medegebruik. De

voor 'Waarde - Archeologie 4' en ‘Waarde – Archeologie’ aangewezen gronden zijn, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming(en), mede bestemd voor instandhouding en bescherming van

oudheidkundig waardevolle elementen en terreinen. Deze bestemming is primair ten opzichte van de overige aan deze gronden toegekende bestemmingen. Daarom stelt de gemeente voor bepaalde ruimtelijke ingrepen een omgevingsvergunning en indien nodig archeologisch onderzoek verplicht.

24

Uitgangspunten vanuit visies en beleid: Zoals in de hiervoor gaande beleidslijnen aangegeven bestaat er gelaagdheid in visie, verantwoordelijkheid en ontwikkelingsruimte in de gemeentelijke bossen buiten De

Maashorst. Het is belangrijk dat deze beheervisie goed aansluit op de bredere context van beleid in de omgeving. Alle beleidsstukken bij elkaar genomen komt het er op neer dat de bosgebieden ecologisch en recreatief aantrekkelijker gemaakt moeten worden waardoor de bossen weerbaarder worden voor externe uitdagingen, bij kunnen dragen als ecologische verbindingen van het natuurgebied de Maashorst naar de omgeving en aan het spreiden van de toenemende recreatieve druk.

25

4

Actuele externe uitdagingen

4.1

Klimaatverandering

Het klimaat verandert. De temperatuur op aarde stijgt. Sinds de industriële revolutie is de invloed van de mens op het klimaat snel groter geworden. Dit komt vooral door de uitstoot van broeikasgassen als CO2 en methaan. Broeikasgassen zorgen ervoor dat warmte wordt vastgehouden en daardoor stijgt de

temperatuur op aarde. Als de uitstoot van broeikasgassen in hetzelfde tempo doorgaat, wordt het steeds warmer op aarde. Met grote gevolgen voor mens, natuur en milieu. Zo zal klimaatverandering de komende decennia leiden tot meer hete en droge zomers, zachte en natte winters en meer zomerstormen met extreme neerslag. Het eerste gevolg hiervan voor bossen is dat het groeiseizoen van de bomen verlengd wordt. Bomen beginnen tegenwoordig al in februari en ze komen pas tot rust in november. Door de evolutie heen zijn dieren afgestemd op het groeiseizoen van planten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=0f0af471-eed7-41a6-acbe-dfdc988ece18