---------- BIJLAGE 1 145146-Terugkoppeling IVP 2023-2026_jaargang 2023

En moet zij alert zijn en reageren op via het internet aangejaagde onrust. Wat hebben we gedaan? Slachtofferschap digitale criminaliteit Het thema cyber is een veelkoppig monster, waarbij de impact op slachtoffers groot kan zijn. De aanpak van het thema wordt van steeds groter belang. De digitale apparaten en het internet zijn niet meer weg te denken uit onze samenleving. Technologie ontwikkelt zich in sneltreinvaart en heeft een steeds grotere impact op ons leven. Tegelijkertijd nemen de cyberaanvallen elk jaar fors toe. Denk aan de cyberaanvallen op de Universiteit van Maastricht, VDL Nedcar, het ziekenhuis van Maastricht, maar ook de grootschalige internetfraudes, betaalverzoekfraude en bankhelpdeskfraude. Hierdoor wordt steeds duidelijker dat zowel cybercriminaliteit als gedigitaliseerde criminaliteit vormen van ondermijning zijn. De afgelopen jaren werden we in Nederland geconfronteerd met een sterke groei aan incidenten op het thema cyber en naar verwachting zal deze criminaliteit exponentieel gaan groeien. Uit het recent uitgebrachte Cybersecuritybeeld van de NCTV blijkt dat op dit moment de weerbaarheid van burgers, bedrijven en overheden nog onvoldoende is om grote schade en impact te voorkomen.

Ondanks het toenemend aantal cyberaanvallen lijken veel burgers, bedrijven en overheidsorganen digitale risico’s te onderschatten waardoor ze gemakkelijk doelwit en slachtoffer worden. Hierbij valt te 9 Cybercrime: hacking , DDoS-aanvallen, ransomeware, pinpasfraude, phishing, malware

Horizontale fraude: oa fraude met betaalproducten, identiteitsfraude, faillissementsfraude, vastgoedfraude, verzekeringsfraude, etc. 11 Verticale fraude: oa. uitkerings-/subsidie fraude 10

15

denken aan bankhelpdeskfraude en geldezels. Cyber veiligheid is dan ook een maatschappelijk speerpunt. Door de nieuwe technologieën ontstaan nieuwe delicten en nieuwe modi operandi, waarbij computers zowel middel als doelwit kunnen zijn en landsgrenzen vervagen. Criminele samenwerkingsverbanden in het digitale tijdperk zijn innovatief, flexibel en hebben een groot aanpassingsvermogen. De aanpak daarvan vergt lef en creativiteit van de overheid en andere organisaties, met een neus voor kansen, en oog voor rechten en belangen. Om de maatschappij nu en in de toekomst effectief te beschermen tegen de toenemende dreiging en impact van cyber is een zichtbare, integrale en innovatieve aanpak nodig. Met de term cybercriminaliteit wordt bedoeld de criminaliteit waarbij ICT-middelen/systemen zowel doel als middel zijn. Voorbeelden daarvan zijn ransomware, DDoS aanvallen, het vernielen van data en hacken. Hierbij gaat het om feitelijkheden die voor de digitalisering niet bestonden. Met de term gedigitaliseerde criminaliteit wordt bedoeld criminaliteit waarbij ICT middelen/systemen enkel faciliterend zijn om het doel te bereiken. Voorbeelden zijn de online drugshandel, internetfraude, aan- en verkoopfraude. Kortom, “old school criminaliteit”, gepleegd met digitale middelen. Deze vorm van criminaliteit vergt een integrale en samenhangende aanpak en is daarmee Maasgouw overstijgend.

In dit kader neemt Maasgouw sinds 2022 deel aan de Taskforce Cybercrime Limburg. In 2023 is door de Taskforce ingezet op onder andere: • Het opzetten van een cybernetwerk binnen Limburg en het uitbreiden van de Taskforce naar alle Limburgse gemeenten, Politie eenheid Limburg, Het Openbaar Ministerie arrondissementsparket Limburg, het PVO en RIEC Limburg. • In samenwerking met het RIEC Limburg werd het thema cyber aangenomen als handhavingsknelpunt. Hierdoor is het onder het RIEC convenant makkelijker informatie uit te wisselen over het thema cybercrime door de aangesloten RIEC-partners. • Preventie en verstoring door: o bewustwordingcampagne. In het verslagjaar is in Maasgouw via de gemeentelijke kanalen herhaaldelijk aandacht besteed aan diverse vormen van cybercriminaliteit: herkenning, voorkomen en handelingsperspectief. o In het najaar van 2023 lanceerde BZK samen met JenV en EZK een voorlichtingscampagne rondom dit thema. Doel van de campagne: herkennen dat er iets niet klopt en daar vervolgens adequaat naar handelen. Verdere informatie over social engineering en hoe men zich online kan beschermen op https://veiliginternetten.nl/campagnes/laat-je-nietinterneppen/ o een stickercampagne voor bankhelpdeskfraude; https://bit.ly/3fmJU0s. #cybercrime #fraude

#bankhelpdeskfraude | Facebook

o

16

de escaperoom sextortionbus. Samen met politie, gemeente en scholen is in het verslagjaar de mobiele escaperoombus vijf dagen in Maasgouw ingezet. De bus is speciaal ontwikkeld om bewustwording te creëren onder jongeren (13-25 jaar) met betrekking tot cybercrime in brede zin en specifiek sextortion. Sextortion is een vorm van cybercriminaliteit waarbij afpersing plaatsvindt door te dreigen met het ongewild verspreiden van (pikante) beelden op internet. Er wordt in de meeste gevallen aangezet tot betaling of het versturen van meer en pikantere foto’s of video’s, in ruil voor het niet versturen of verspreiden van de beelden. BL@CKMAIL is de naam van het spel die gespeeld werd in deze mobiele escaperoombus. Het spel daagt deelnemers uit om aan de hand van een verhaal en puzzels uit de situatie te komen. Door middel van tijdsdruk, wordt de ervaring nagebootst dat je onder druk iets moet doen, wat bij sextortion vaak het geval is. De groep mensen die het meest te maken krijgt met deze vorm van cybercrime is de leeftijdsgroep 13 tot 25 jaar. Bovendien vindt het leven steeds meer online plaats, met name onder jeugd. Dit samen is volgens onder andere politie, handhaving, de gemeente en jongerenwerk reden genoeg om aandacht te besteden aan het onderwerp. De mobiele escaperoom werd gecombineerd aangeboden met een interactieve klassikale les, waarbij stil werd gestaan bij het

o o

onderwerp en werd besproken hoe je kunt handelen als je in aanraking komt met deze vorm van criminaliteit. Leerlingen gaven aan het een ontzettend interessant onderwerp te vinden. Daarnaast gaf een aantal leerlingen aan wel eens in aanraking te zijn gekomen met het fenomeen, rechtstreeks of via bekenden. Voor de volwassenen werd een apart programma aangeboden. Hierin werd in het bijzonder aandacht besteed aan phishingmails, hulpvraagfraude, spoofing en bankpashelpdeskfraude. Leskaart Weerbaar online: Deze leskaart is ontwikkeld ter ondersteuning van één of meerdere lessen over weerbaarheid van jongeren online, waarbij de focus ligt op sociale druk die jongeren kunnen ervaren, verleidingen waar ze mee in aanraking kunnen komen, hun eigen en andermans grenzen en die van de rechtsstaat (inclusief het strafrecht). Bij voorgezet onderwijsscholen is deze leskaart onder de aandacht gebracht. Leskaart Weerbaar

online | Publicatie | Openbaar Ministerie (om.nl) De kern van het concept Risk Factory https://www.riskfactorylimburgnoord.nl/ is een integrale aanpak, waarbij beleving centraal staat en dat wetenschappelijk onderbouwd is. Met realistische en interactieve scenario’s, zoals brandgevaar, phishing, verkeersveiligheid, groepsdruk, 112 bellen en (positieve) gezondheid, ervaren doelgroepen (on)gezondheid en (on)veiligheid én leren ze hoe te handelen. Levensechte ervaringen veranderen de kijk op risico’s. En dat geeft zelfvertrouwen om – als het er echt op aankomt – de juiste beslissingen te nemen. Het concept Risk Factory is meermaals wetenschappelijk onderzocht, waarbij doelgroepen, die de Risk Factory hebben bezocht meer kennis hebben, een hogere intentie hebben om zich anders te gedragen én ook daadwerkelijk weken later in een andere context gezonder en veiliger gedrag vertonen. Een van de primaire doelgroepen van de Risk Factory zijn basisschoolleerlingen uit groep 8; leerlingen in een cruciale levensfase. Ze staan op het punt om vanuit hun vertrouwde omgeving uit te vliegen naar de middelbare school. Een fase waar allerlei uitdagingen op het gebied van gezondheid en veiligheid aanbreken. Het beleven van die gevaren in een veilige en inspirerende omgeving zoals de Risk Factory, versterkt de weerbaarheid en zelfredzaamheid.

Bovendien zijn groep 8 leerlingen in staat om dat wat ze in de Risk Factory beleven en leren, te vertalen naar hun eigen thuis- en schoolomgeving. Al sinds het prille begin hebben scholen en schoolbesturen het Risk Factory-concept omarmd. Alle schoolbesturen in Noord- en Midden-Limburg (op één na) zijn partner. Uit cijfers blijkt dat 89% van de scholen in Maasgouw door de Risk Factory is bereikt. Zoals ook voorgenomen bij de totstandkoming ontvangt de Risk Factory vanaf januari 2020 ook senioren. Een belangrijke doelgroep voor alle partners. Met senioren bedoelen we mensen van 55 jaar en ouder. Deze doelgroep is/wordt – naarmate de leeftijd vordert – kwetsbaarder. Tegelijkertijd groeit de wens – mede door overheidsbeleid – dat senioren zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen in hun eigen thuis. Met passende scenario’s speelt de Risk Factory in op die behoefte. Voor de komende jaren wordt een uitbreiding van deze doelgroep verwacht. Bovendien wordt er ingezet op het organiseren van dagdelen voor individuele senioren, zodat ook zij de Risk Factory de komende jaren gaan bezoeken. Horizontale en verticale fraude is behoort feitelijk thuis in de categorie ‘vermogenscriminaliteit’ maar bevindt zich ook op het snijvlak met cybercriminaliteit. Met een hoogtepunt in 2021 (166), 2022 (122) is het afgelopen jaar de horizontale (vaak online/digitale) fraude verder afgenomen (2023: 84).

Een verklaring voor deze afname is hier niet voor te geven. Er zijn verschillende vormen van (digitale) fraude waar specifiek ondernemers slachtoffer van kunnen worden. Denk hierbij aan acquisitiefraude, spookfacturen, faillissementsfraude, maar ook identiteitsfraude waarbij een fraudeur zogenaamd handelt in naam van de onderneming. Ondernemers weten over het algemeen voldoende over spookfacturen en acquisitiefraude. Maar over andere vormen van fraude is minder bekend, zoals identiteitsfraude en faillissementsfraude (bron: onderzoeksrapport Kamer van Koophandel). Daar is dus nog een slag te winnen. Jongeren kunnen zowel online als offline slachtoffer worden van een groot aantal vormen van fraude. Denk aan kamerverhuurfraude, identiteitsfraude en online oplichting (aan-/verkoopfraude). Jongeren doen vaak dingen die spannend zijn, maar overzien vaak niet de gevolgen van hun acties. Zo worden ze makkelijk slachtoffer. Soms doen ze daardoor ook dingen die strafbaar zijn. Voorbeelden zijn

17

‘geldezels12’ of het uitlenen van de ID-kaart waardoor ze identiteitsfraude plegen. De ambulant jongerenwerkers gaan hierover met de jongeren in gesprek, op straat en tijdens de inloop bij de Piahoeve. Daarnaast zijn er ook verschillende vormen van (digitale) fraude waar vooral senioren slachtoffer van worden. Denk bijvoorbeeld aan datingfraude, beleggingsfraude, online oplichting en hulpvraagfraude. Het is belangrijk dat senioren de signalen leren herkennen van fraude en vervolgens weten wat ze moeten doen. Zowel offline als online. In de preventie is Maasgouw aangehaakt bij de landelijke campagne. Hierbij zijn tips gegeven om de kans op slachtofferschap te verminderen. Het zwaartepunt bij de bestrijding van horizontale fraude ligt bij de politie. Informatieveiligheid eigen organisatie. Informatieveiligheid is de verzamelnaam voor de processen, die ingericht worden om de betrouwbaarheid van processen, de gebruikte informatiesystemen en de daarin opgeslagen gegevens te beschermen tegen al dan niet opzettelijk onheil. Het informatiebeveiligingsbeleid geeft algemene beleidsuitgangspunten over informatiebeveiliging. Deze uitgangspunten hebben een sterk normerend karakter en geven keuzes weer. De informatieveiligheid in Maasgouw is gebaseerd op de norm 'Baseline informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (BlO). Het begrip 'informatiebeveiliging' heeft betrekking op: 1.

Beschikbaarheid / continuïteit: het zorg dragen voor het beschikbaar zijn van informatie en informatie verwerkende bedrijfsmiddelen op de juiste tijd en plaats voor de gebruikers. 2. Exclusiviteit / vertrouwelijkheid: het beschermen van informatie tegen kennisname en mutatie door onbevoegden. Informatie is alleen toegankelijk voor degenen die hiertoe geautoriseerd zijn 3. Integriteit / betrouwbaarheid: het waarborgen van de correctheid, volledigheid, tijdigheid en controleerbaarheid van informatie en informatieverwerking. Jaarlijkse cyclus ten behoeve van gegevensveiligheid Gegevensveiligheid is van essentieel belang voor Nederlandse gemeenten. Als beheerders van gevoelige persoonsgegevens, zoals adresgegevens, belastinginformatie en gezondheidsgegevens, is het cruciaal dat gemeenten de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van deze gegevens waarborgen. Het niet goed beveiligen van deze gegevens kan leiden tot ernstige gevolgen, zoals identiteitsdiefstal, financiële fraude en reputatieschade voor zowel de gemeente als haar inwoners. Dagelijks is er veel verdacht inkomend verkeer dat wordt geblokkeerd. De laatste grote aanval stamt uit 2022 toen een server gecompromitteerd werd door een Chinese partij, welke overigens niet succesvol was. Na ontdekking is diezelfde avond nog een nieuwe server ingericht en de oude in quarantaine geplaatst.

Het was helaas toen der tijd helaas nog niet mogelijk om te achterhalen hoe de server werd gecompromitteerd, destijds draaide een aantal detectieoplossingen nog niet. Dankzij de goed onderhouden en moderne firewall, de installatie van spoedpatches binnen 24 uur (ook in het weekend) en andere technische interventies is de verwachting dat de kans op ernstige digitale incidenten verkleind. Ten aanzien van binnengekomen phishing mails bij Maasgouw is geen exact antwoord mogelijk. Gemiddeld werden er ca 45 meldingen gedaan (range 30-150 meldingen) vanuit de MER organisaties. Dit betreffen echter alleen de phishing mails die zijn gemeld. De verwachting is dat het aantal in werkelijkheid hoger ligt, omdat er ook medewerkers zijn die deze mails niet melden en gelijk weggooien. Wat in 2023 wel opvallend was, was het aantal meldingen over pogingen tot CEO fraude, ook bekend onder de naam whaling, waarvan de burgemeester van Maasgouw ook last heeft gehad. In bijna alle gevallen zijn dergelijke pogingen gericht op een spoedbetaling of het verkrijgen van privé contactgegevens. De CEO fraude pogingen hebben gelukkig niet geleid tot schade of incidenten. Op dit moment word er geen actief onderzoek gedaan naar phishing/whaling bij de gemeente, in de toekomst zijn technische opties op basis van machine learning wellicht mogelijk om dit soort mails beter te blokkeren.

Ter vergroting van de digitale weerbaarheid volgen systeem- en netwerkbeheerders binnen cluster ICT jaarlijks trainingen, cursussen en congressen, waarvan het centrale thema de laatste jaren vrijwel altijd security gericht is. 12 Een geldezel laat zijn rekening gebruiken om geld van criminelen naar iemand anders over te maken of wit te wassen.

Geldezels worden vaak geronseld via social media als Facebook, of via vacatures.

18

Voor de informatiebeveiliging heeft de overheid een basis gelegd in de vorm van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De BIO is per 1 januari 2020 verplicht en vervangt voor de gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk respectievelijk de BIG, BIWA, BIR en IBI. De BIO is een gemeenschappelijk normenkader, gebaseerd op de internationale norm ISO 27001/2 voor de beveiliging van de informatie(systemen) van de overheid. De BIO is een set van 114 controles met bijbehorende beveiligingsmaatregelen. Het biedt een kader voor het identificeren van risico's, het implementeren van passende beveiligingsmaatregelen en het waarborgen en naleving van wet- en regelgeving op het gebied van gegevensbescherming. Een belangrijk instrument in het kader van gegevensveiligheid, die gemeenten helpt om hun informatiebeveiliging op een adequaat niveau te brengen en te houden, is de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA). De ENSIA is een jaarlijks terugkerende zelfevaluatie waarmee gemeenten kunnen beoordelen in hoeverre zij voldoen aan de eisen van de BIO en andere relevante weten regelgeving op het gebied van informatiebeveiliging. Door middel van ENSIA krijgen gemeenten inzicht in hun huidige staat van gegevensveiligheid en kunnen tevens de jaarlijkse uitkomsten gebruiken bij het identificeren van tekortkomingen en daarop aansluitend verbeterplannen maken.

In de komende jaren staat de Nederlandse overheid voor nieuwe uitdagingen op het gebied van gegevensbescherming met de introductie van de Netwerk- en Informatiebeveiliging 2 (NIS2). NIS2 is een Europese richtlijn die gericht is op het versterken van de cybersecurity van essentiële diensten en digitale infrastructuur, waaronder ook de overheidssector. Voor gemeenten betekent dit dat zij zich moeten voorbereiden op strengere beveiligingsvereisten en meer nadruk moeten leggen op het voorkomen en afhandelen van cyberaanvallen. In de samenleving wordt steeds meer gebruik gemaakt van AI. Intussen zijn er ook steeds meer AI-toepassingen openbaar beschikbaar. Soms zelfs gratis. Het gebruiken van AI in ons werk bij de gemeente biedt kansen om ons werk beter, sneller en efficiënter te doen. Met die kansen kunnen ook risico’s ontstaan. Bijvoorbeeld doordat gevoelige gegevens buiten de organisatie en vaak zelfs buiten de EU terecht komen bij het gebruiken van openbaar beschikbare AI-toepassingen in de Cloud. Maar ook doordat onze informatie door aanbieders van AI-toepassingen, zonder dat we dat weten, voor andere doelen gebruikt wordt. Of doordat we niet goed weten hoe de AI op de achtergrond functioneert, en we dus eigenlijk niet zo goed weten of het resultaat wel betrouwbaar is. Dat wil niet zeggen dat we geen gebruik moeten maken van AI.

We hebben daar al een beetje ervaring mee opgedaan. Bijvoorbeeld bij het inzetten van gezichtsscanners bij de burgerbalies. We moeten wel zorgen dat we elke toepassing goed moeten afwegen. Het cluster Gegevensveiligheid heeft richtlijnen voor onze organisatie opgesteld die gehanteerd moeten worden bij het gebruik van GPT. Eind 2023 is de gemeente Maasgouw in de afrondingsfase van de jaarlijkse ENSIA cyclus voor het jaar 2023. De uitkomsten van deze zelfevaluatie laten zien dat de gemeente de digitale weerbaarheid nog verder kan verhogen in de komende jaren. Gegevensveiligheidsprojecten in het uitvoeringsprogramma 2024 dragen hier al direct aan bij. Echter, de ontwikkeling van dreigingen in de buitenwereld maakt dat stilstand in ontwikkeling geen optie is en dat het periodiek doorlopen van PDCA-cyclus met betrekking tot gegevensveiligheid steeds belangrijker wordt. Kortom, gegevensveiligheid is een voortdurende prioriteit voor Nederlandse gemeenten. Met de BIO als basis, de ENSIA als evaluatiemechanisme en de opkomst van NIS2 in het vooruitzicht, is dit een onderwerp waarbij periodieke controle op naleving niet langer verblijvend maar steeds meer een verplichting is. Het is daarom essentieel dat de gemeente Maasgouw blijft investeren in robuuste en veerkrachtige informatiebeveiligingsmaatregelen om de gegevens van burgers aantoonbaar te beschermen.

Online aangejaagde ordeverstoring Een ‘online aangejaagde ordeverstoring’ is een verstoring van de fysieke openbare orde, die via social media wordt aangedreven waarbij de gemeente plotseling geconfronteerd wordt met dit fenomeen. Een zorgwekkende ontwikkeling. Niet alleen omdat online aangejaagde ordeverstoringen zich razendsnel voltrekken. Ze kunnen zich bovendien ongecontroleerd en ongelimiteerd als een olievlek verspreiden. Online aangejaagde ordeverstoringen zijn daarom een groeiende zorg, omdat ze zich razendsnel kunnen verspreiden en onvoorspelbaar van aard zijn. Denk hierbij aan polariserende berichten, oproepen tot rellen en aankondigingen van illegale evenementen die de fysieke openbare orde kunnen ontwrichten.

19

Bij Kamerbrief13 van 5 juli 2023 vraagt de ministers van JenV en BZK opnieuw aandacht voor deze problematiek. Openbare ordeverstoringen vinden steeds vaker hun oorsprong in het digitale domein. Social media is een plek waar gedrag makkelijk ontspoort. In de anonimiteit, vanachter een scherm, voelen veel mensen zich vrij om ongeremd hun mening en gevoelens te uiten. Die vrijheid van meningsuiting is mooi, maar heeft ook een keerzijde. Het kan individuen en groepen schade toebrengen. Soms raakt het zelfs de gehele samenleving. Want met online uitingen kan ook offline de openbare orde ernstig worden verstoord. Een goede informatie positie is daarom essentieel om deze ontwikkelingen goed te blijven volgen. Daarom wordt geïnvesteerd in het onderhouden van goede contacten met onder andere de (online) jongerenwerkers van Wel.kom / XL Group/Streetcare en de politie. Tijdens het verslagjaar is in dit kader in Maasgouw sprake geweest van een openbare orde verstoring in relatie tot een illegale raveparty14. In samenwerking met de politie is dit illegale feest op een ordentelijke wijze ontbonden/beëindigd. Conclusie In de aanpak ligt het accent op het (tijdig) herkennen, voorkomen (en bestrijden) met een hieraan gekoppeld een handelingsperspectief toegespitst op de doelgroep. Belangrijk hierbij is de (digitale) ontwikkelingen goed te volgen en hier (in de aanpak) tijdig op in te spelen.

Naar aanleiding van bovenvermelde inspanningen zijn wij tegemoet gekomen aan de doelstelling. Dit geeft dan ook geen aanleiding om de ingezette weg bij te stellen.

13 https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2023/07/05/tk-online-

aangejaagde-openbare-ordeverstoringen/tk-online-aangejaagde-openbare-ordeverstoringen.pdf 14 Massale house- en/of technoparty, die ontstaan met de opkomst van de house in de jaren tachtig. Door het gebruik van

drugs als XTC heeft de bezoeker van raves weinig last van vermoeidheid, waardoor de feesten vaak het gehele weekeinde doorgaan. Rave’ is een Engelse term en verwijst naar een specifiek soort feest waar harde dancemuziek en techno wordt gedraaid. In de beginjaren was dat voornamelijk acid house: experimentele elektronische muziek die gemaakt wordt met een drumcomputer en synthesizers. Mensen noemen het weleens ‘psychedelische, nerveuze en hypnotiserende muziek’.

20

Hoofdstuk 4. Strategische thema’s Naast de prioriteiten hebben we tien strategische veiligheidsthema’s benoemd. Op deze thema’s willen we consolideren ofwel het veiligheidsniveau vooral vasthouden en de lopende aanpak voortzetten. Natuurlijk scherpen we gaandeweg aan waar nodig.

4.1

Woninginbraak en andere vermogenscriminaliteit

Korte omschrijving onderwerp Belangrijke onderwerpen bij dit thema zijn woninginbraak, diefstal uit auto, diefstal van motorvoertuigen en fietsendiefstal. In de afgelopen jaren hebben we deze fenomenen kunnen terugdringen. Toch blijft stevige aandacht nodig. Woninginbraak, overvallen en straatroof zijn misdrijven met een grote impact op slachtoffers en samenleving en worden daarom aangeduid als High Impact Crime (HIC). Indicator

2021

2022

2023

Inbraak woning

29

18

18

Inbraak garage/schuur

13

8

6

Diefstal van motorvoertuigen

19

20

23

Diefstal van brom-/snor-, fietsen

44

31

38

Wat hebben we gedaan? Hoofdlijnen van onze aanpak zijn: a. Bevorderen risicobewustzijn en preventie inwoners via voorlichting en communicatie. Stimuleren deelname buurtpreventie. b. Veilig ontwerp: bij inrichting en gebiedsontwikkeling, beheer en onderhoud openbare ruimte rekening houden rekening met effect op sociale veiligheid. c. Daderaanpak: integrale persoonsgerichte aanpak en nazorg ex-gedetineerden. Er zijn grofweg twee soorten strafbare feiten: overtredingen en misdrijven. Overtredingen zijn kleinere vergrijpen, lichte strafbare feiten, zoals openbaar dronkenschap, overlast en wild plassen. Voor overtredingen wordt een verdachte in de regel gedagvaard voor de kantonrechter. Als een verdachte verdacht wordt van een misdrijf kan gedagvaard worden voor de politierechter. De politierechter is een alleensprekende rechter bij de rechtbank en behandelt normaal de eenvoudige en lichtere strafzaken. Misdrijven zijn ernstige vergrijpen. In de wet staat omschreven welk strafbaar feit een overtreding is en welk strafbaar feit een misdrijf oplevert. Misdrijven zijn alle delicten die in strijd zijn met de normen en waarden van onze maatschappij. Denk hierbij bijvoorbeeld aan moord, verkrachting, diefstal en afpersing.

In hiernaast weergegeven grafiek zijn het totaal aantal aangiften van misdrijven vanaf 2018 weergegeven. In het verslagjaar is het aantal misdrijven gedaald ten opzichte van 2022. De daling is in belangrijke mate toe te schrijven aan de afname van Horizontale fraude. Zie grafiek op de volgende bladzijde. Bron: Politie

Een woninginbraak behoort tot de categorie misdrijven. Sinds 2018 is landelijk gezien sprake van een afname van het aantal woninginbraken. Het aantal woninginbraken is in vergelijking met 2022 het

21

afgelopen jaar gelijk gebleven. Landelijk gezien is sprake van een halvering van het aantal woninginbraken wanneer we de cijfers vergelijken met het jaar 2018. Ook in Maasgouw is ten opzicht van het jaar 2018 in significante daling van het aantal woninginbraken te zien zo blijkt uit de grafiek. Het is lastig om hier een verklaring voor te geven. Mogelijk hebben de investeringen in relatie tot het nemen van preventieve maatregelen (van sloten op deuren en ramen, betere verlichting tot beveiligingscamera’s) geleid tot dit effect. Volgens de politie is de daling van het aantal woningbraken in Limburg mogelijk verklaarbaar omdat het voor criminelen minder lucratief is omdat steeds meer gebruikt wordt gemaakt van pinbetalingen en elektronisch bankieren. “Er is duidelijk een tendens zichtbaar: mensen willen zo weinig mogelijk cash geld in hun winkel om huis hebben” volgens een woordvoerder van de politie Limburg. “Ook liggen er minder dure spullen in een aantal zaken. Als je ergens bijvoorbeeld een nieuwe telefoon koopt, wordt die vaak in een beveiligd doosje bij je aan huis bezorgd. Daarnaast is de beveiliging van panden opgeschroefd”. Het aantal inbraken in schuurtjes is over de jaren heen nagenoeg gelijk gebleven zo blijkt uit onderstaande grafiek.

Uit onderzoek blijkt dat fietsen thuis in de tuin of schuur staan en deze niet op slot staan, een slecht slot hebben of niet zijn vastgezet aan de aarde met een extra (ketting)slot. Om dit onder de aandacht te brengen sluit Maasgouw aan bij de landelijke campagnes ter voorkoming van fietsendiefstal. Naast deze voorlichtingscampagne worden bij reconstructiewerkzaamheden de oude vertrouwde fietsenrekken vervangen door zogenaamde fietsnieten en/of -beugels geplaatst. Dit biedt de mogelijkheid om fietsen met een extra ketting of hangslot vast te zetten.

Cijfers Maasgouw

Bron: Politie

Wat verder opvalt is dat sprake is van een dalende trend met betrekking tot het aantal aangiften van horizontale fraude15 (2018: 62; 2019: 107; 2020: 178; 2021: 166; 2022: 122; 2023: 84). 15 Het gaat over fraude die gericht is tegen burgers, bedrijven en financiële instellingen en kan (grote) financiële en

economische schade aanrichten. Ook leidt deze fraude tot ondermijning van het economisch stelsel en de aantasting van het vertrouwen, het rechtsgevoel en de onderlinge solidariteit binnen de maatschappij. Horizontale fraude valt in de

22

Via diverse media is in het verslagjaar aandacht besteed aan deze vormen van criminaliteit. Het accent in deze informatiecampagnes ligt hierbij op bewustwording en gedragsbeïnvloeding. Er zijn verschillende vormen van (digitale) fraude waar specifiek ondernemers slachtoffer van kunnen worden. Denk hierbij aan acquisitiefraude, spookfacturen, faillissementsfraude, maar ook identiteitsfraude waarbij een fraudeur zogenaamd handelt in naam van de onderneming. Ondernemers weten over het algemeen voldoende over spookfacturen en acquisitiefraude. Maar over andere vormen van fraude is minder bekend, zoals identiteitsfraude en faillissementsfraude (bron: onderzoeksrapport Kamer van Koophandel). Daar is dus nog een slag te winnen. Jongeren kunnen zowel online als offline slachtoffer worden van een groot aantal vormen van fraude. Denk aan kamerverhuurfraude, identiteitsfraude en online oplichting (aan-/verkoopfraude). Jongeren doen vaak dingen die spannend zijn, maar overzien vaak niet de gevolgen van hun acties. Zo worden ze makkelijk slachtoffer. Soms doen ze daardoor ook dingen die strafbaar zijn. Voorbeelden zijn ‘geldezels16’ of het uitlenen van de ID-kaart waardoor ze identiteitsfraude plegen. De ambulant jongerenwerkers van Wel.kom en de van straatcoaches van XLGroup Streetcare gaan hierover met de jongeren in gesprek, op straat, scholen en tijdens de inloop bij de Pia-hoeve.

Daarnaast zijn er ook verschillende vormen van (digitale) fraude waar vooral senioren slachtoffer van worden. Denk bijvoorbeeld aan datingfraude, beleggingsfraude, online oplichting en hulpvraagfraude. Het is belangrijk dat senioren de signalen leren herkennen van fraude en vervolgens weten wat ze moeten doen. Zowel offline als online. In de preventie is Maasgouw aangehaakt bij de landelijke campagne. Hierbij zijn tips gegeven om de kans op slachtofferschap te verminderen. Het zwaartepunt bij de bestrijding van horizontale fraude ligt bij de politie. Het Openbaar Ministerie spreekt van cybercrime als computers het doelwit zijn van criminele activiteiten. Burgers worden slachtoffer van computervredebreuk en ransomware, zogenaamde ‘gijzelingssoftware’ waarmee criminelen een computer vergrendelen met kwaadaardige software. Ook bedrijven en gemeenten kunnen slachtoffer worden van deze software. Een combinatie van preventieve en repressieve maatregelen en actieve participatie van bewoners en ondernemers is een belangrijke, zo niet noodzakelijke, voorwaarde voor succes van de aanpak van (veel voorkomende) vermogenscriminaliteit.

politiesystemen voornamelijk onder oplichting, art. 326 Wetboek van Strafrecht. Fraude is niet in de wet omschreven en ook niet als zodanig strafbaar gesteld. Vaak wordt uitgeweken naar delicten als valsheid in geschrifte en bedrog. Is de overheid het beoogde slachtoffer, dan is er sprake van verticale fraude. Een voorbeeld van verticale fraude is bijstandsfraude. In 2021 is in een situatie hier van aangifte gedaan. 16 Een geldezel, money mule of katvanger laat zijn rekening gebruiken om geld van criminelen naar iemand anders over te maken of wit te wassen. Geldezels worden vaak geronseld via social media als Facebook, of via vacatures. Het lijkt een goede manier om snel geld te verdienen, maar je hebt te maken met criminelen.

23

Het overzicht hiernaast geeft een beeld van de geregistreerde misdrijven traditionele criminaliteit 2023 (diefstal, inbraak, geweld of vernieling) van Nederland. In Nederland ligt het gemiddelde op 29 geregistreerde misdrijven per duizend inwoners. In Limburg staat, na drie andere gemeenten (met een aantal van 12), Maasgouw op de vierde plek met de minste aantal (14 per duizend inwoners). In het bijzonder de woninginbraken heeft hierbij de aandacht omdat deze vorm van criminaliteit, soms gepaard met geweld en soms jaren lange impact heeft op de slachtoffers. Vandaar de naam High impact Crime (HIC). Het zwaartepunt op de aanpak ligt daarom (nog steeds) bij deze vorm van criminaliteit. Deze aanpak laat zich als volgt onderscheiden: 1. Preventie Bij ieder delict is er sprake van een dader, een slachtoffer en een concrete situatie of omstandigheid waarin het delict zich kan voordoen. Daarom is ingezet voor een aanpak die gelijktijdig rekening houdt met het perspectief van dader en (mogelijk) slachtoffer, als met de fysieke condities die woninginbraken kunnen helpen voorkomen. Primair is er ingezet op preventie, het voorkomen van woninginbraken. De inwoner staat hierbij centraal. De focus ligt hierbij op bewustwording en gedragsbeïnvloeding. Bewoners zijn immers primair zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van de eigen woning.

Met voorlichting en advies zijn de inwoners bewust gemaakt van het inbraakrisico. Via de geschreven en virtuele media zijn de inwoners gestimuleerd zelf meer (fysieke) preventiemaatregelen te nemen. Met name tijdens het ‘donkere dagen offensief’ (dit is een landelijke campagne tegen woninginbraken) is hier opnieuw via de media extra aandacht aan besteed. Een voorbeeld hiervan is de bezoek van het Multi Media Lab van de politie. Het Multi Media Lab is een door de politie als leslokaal ingerichte multifunctionele vrachtauto waarin onder andere voorlichting gegeven kan worden aan burgers op het gebied van inbraakpreventie, fraude, oplichting en vuurwerk. Het Mobiel Media Lab komt op maandag 12 juni, dinsdag 13 en woensdag 14 juni

naar Maasgouw - Dorpsraad Stevensweert en Multi Media Lab van politie opnieuw in Maasgouw In preventief opzicht is ook de rol van de inwoner als oor en oogfunctie gestimuleerd. Burgernet en Buurtpreventie zijn hier twee voorbeelden van. Burgernet is een samenwerkingsverband tussen burgers, gemeente(n) en de politie om de veiligheid in woon- en werkomgeving te bevorderen. Burgernet wordt ingezet voor: opsporing, informeren, alarmeren, vermissingen, alsmede evenementen en bij crisiscommunicatie. Daarnaast wordt Burgernet ook ingezet in het kader van digitaal buurtonderzoek dat door de politie wordt verricht. Sinds 1 januari 2021 heeft de Landelijke Samenwerking (LMS) het beheer voor Burgernet overgenomen. Daarnaast heeft LMS de landelijke taken op het gebied van communicatie en beleid overgenomen. Verder is in overleg met de minister van Justitie en Veiligheid besloten om toe te werken naar een meer samenhangend systeem van publieksalertering. In die context is besloten om de alertering van kind vermissingen (technisch) te integreren in Burgernet. Met ingang van 23 november 2021 verstuurt het Burgernetsysteem regionale en landelijke alerteringen onder de naam AMBER Alert wanneer een kind in levensgevaar is. De Veiligheidsregio’s Zuid-Limburg en Limburg-Noord onderhouden samen Burgernet Limburg.

De uitvoering is ondergebracht bij de Veiligheidsregio Zuid-Limburg en de Politie eenheid Limburg. Een bestuurlijke stuurgroep begeleidt Burgernet Limburg. Gezien de verschuiving van verantwoordelijkheden naar de politie is ook een verschuiving van de governance voor Burgernet opportuun. Besloten is, dat de governance voor Burgernet vanaf medio 2023 belegd gaat worden bij de reguliere governance van de politie, conform de Politiewet 2012. De nieuwe landelijke governance behelst onder andere, dat na ingebruikname van de nieuwe app in 2024, er geen relatiebeheer meer nodig is de gemeentelijke taken in deze vervallen. Dit is reden geweest voor de burgemeesters om af te stemmen over de consequenties voor Burgernet Limburg. De burgemeesters hebben besloten de bijdrage aan Burgernet Limburg terug te

24

brengen naar € 0,06 per inwoner vanaf 2024. Hiermee is er sprake van handhaving van het huidige kwaliteitsniveau aangaande promotie en behoud van deskundigheid in deze. Ook in 2023 is er via diverse campagnes ingezet om het aantal deelnemers die gebruik maken van de Burgernetapp te vergroten. Landelijk is de provincie Limburg in 2023, qua deelnemers Burgernet Limburg procentueel 11,9%, (Maasgouw 10,9%) nog steeds de regio met de meeste deelnemers Burgernet, zijnde 133.089 deelnemers. De BurgernetApp is in Limburg in 2023 37.220 keer gedownload (Maasgouw 311 keer). In 2023 zijn in Maasgouw 11 Burgernetacties uitgezet. Deze zijn 47940 via de Burgernetapp geopend, 1807 keer via de website van Burgernet.nl geraadpleegd en 215 keer via de social media gedeeld. Binnen de Politie eenheid Limburg wordt Burgernet door wijkagenten en verschillende specialistische afdelingen (recherche en woninginbrakenteam) ingezet als communicatiemiddel tussen politie en burgers. Met name, in het kader van de aanpak van High Impact Crimes wordt het Digitaal Buurtonderzoek veelvuldig gebruikt. Burgernet Limburg zoekt blijvend naar de samenwerking met de gemeentelijke buurtpreventie- en buurt WhatsApp teams. Via de beheerders van deze teams worden Burgernetberichten gedeeld.

Burgernet werd dus niet alleen ingezet voor de opsporing van verdachte en vermiste personen maar Burgernet werd eveneens ingezet bij (digitale17 ) buurtonderzoeken (Limburg 987; Maasgouw: 17 keer) en het geven van preventieve informatie. In 2023 werden er in de provincie Limburg 489 burgernetacties via de meldkamer van de politie verspreid. Bij 118 acties (Maasgouw: 3 acties) heeft dit geleid tot een positieve afloop van het incident. De BurgernetApp wordt continu doorontwikkeld. In Q1 2025 wordt de app geüpdatet/ge-(her) ïntroduceerd. Naast criminaliteit ‘op de wal’ vindt er ook criminaliteit op het water plaats. Op vrijdag 26 mei 2023 is vanuit het samenwerkingsverband Samen Sterk in Limburg (SSIL18) Provinciebreed een gezamenlijke handhavingsactie uitgevoerd in het buitengebied, waaronder op en langs de Limburgse Maasplassen. Meer dan honderd opsporingsambtenaren speurden de provincie af naar onder andere milieucriminaliteit. Medewerkers van de Groene Brigade van de Provincie Limburg, Natuurmonumenten, Stichting Limburgs Landschap, Staatsbosbeheer, Politie Limburg, politie te paard van de Landelijke eenheid, KMAR, Visstand Verbetering Maas, Sportvisserij Limburg en Sportvisserij Zuid-West Nederland en BOA’s van diverse gemeenten, waaronder Maasgouw, namen hier op land, water en vanuit de lucht ingezet.

In 2023 werden ruim 175 controles uitgevoerd op naleving van de visserijwetgeving, het dumpen van afval, overlast en overtredingen in natuurgebieden en op het water. Diverse schippers van recreatievaartuigen zijn onderworpen aan een alcoholcontrole. Er zijn drie processen-verbaal en een bestuurlijke maatregel opgelegd en zeven waarschuwingen voor onder andere het vaststellen van gevaarlijke situaties zoals stroperij, verkeer en wildkamperen. Iedere kern heeft een of meer WhatsApp groepen. Uit een rondgang blijkt dat het aantal deelnemers stabiliseert op ongeveer 2000. De aanwezigheid van een buurt WhatsApp creëert mogelijk een ‘afschrikeffect’. Woninginbraken worden immers ook gepleegd door lokale inbrekers. Als die weten dat in de buurt WhatsApp-groepen actief zijn, zal dat een afschrikwekkend effect hebben zo is de achterliggende gedachte. WhatsApp kan op verschillende manieren bijdragen aan een verhoogde heterdaadkracht. Buurtbewoners worden alerter en zijn eerder geneigd om de politie te bellen als ze iets verdachts zien, zo leert de ervaring. De deelnemers zijn de extra ogen en oren waardoor de politie sneller en gerichter kan ingrijpen. Verder wordt aan de deelnemers informatie verschaft over preventieve maatregelen om het inbrekers moeilijker te maken. Tenslotte draagt een dergelijk initiatief ook bij aan het verhogen van sociale cohesie binnen de wijk.

Afstemming vindt plaats met de gemeente en politie. Als inbraak dichterbij huis komt zijn bewoners ontvankelijker voor preventieadvies. De politie haakt hierop in door na een inbraak tijdens het buurtonderzoek de buurtbewoners te motiveren maatregelen te nemen. De gemeente heeft een faciliterende rol in relatie tot de buurtwhatsappgroepen. In het verslagjaar heeft er met de beheerders van de whatsappgroepen geen gezamenlijk overleg plaatsgevonden. Opgemerkt wordt dat er vanuit de zijde van de beheerders geen actief contact is gezocht met de gemeente. Of dit te maken heeft met de afname van het aantal woninginbraken is niet bekend. Vanuit de gemeente zijn er wel contacten gelegd. Een digitaal buurtonderzoek wordt verzonden door een politieteam naar aanleiding van een misdrijf dat recent heeft plaatsgevonden. 18 Samen Sterk In Limburg (SSIL) Onder de naam Samen Sterk in Limburg (SSIL) werken diverse instanties samen op het gebied van preventie en handhaving in het buitengebied. Doel is om misstanden in het buitengebied van Limburg effectief te kunnen aanpakken. Maasgouw is ook deelnemer/partner. https://www.ssil.nl/default.aspx 17

25

Het afgelopen jaar hebben we ons ook ingezet om de samenwerking tussen politie, BOA en toezichthouder te verbeteren. Sprake was van een goede afstemming. Het geactualiseerde handhavingsarrangement dat in het najaar van 2023 opnieuw werd vastgesteld, dient hiervoor als basis. Dit arrangement beoogt meer duidelijkheid te geven over wie doet wat en wanneer. In de eerste plaats voor de burger maar ook voor de BOA en politie. Tweewekelijks vindt er overleg plaats tussen de OD en de politie om de werkzaamheden met elkaar af te stemmen. 2. Opsporing Opsporing kent vele dimensies. Dit is een politietaak. Daarom wordt hier aan voorbijgegaan. 3. Nazorg Slachtoffers van woninginbraak komen indien gewenst in aanmerking voor nazorg door de politie. Het aanbieden van Slachtofferhulp is hier een voorbeeld van. Ook ontvangt het slachtoffer een informatiepakket met tips en advies om herhaling te voorkomen. Het Veiligheidshuis (VHH) pakt de zogenaamde klassieke doelgroepen (huiselijk geweld, jeugdige en volwassen veel- en meerplegers, nazorg gedetineerden) aan. Deze aanpak is geënt op een persoonsgerichte aanpak van de dader(s). Het betreft multi-complexe casuïstiek, vaak gerelateerd aan woninginbraken, waarin ketenoverstijgende samenwerking met regie noodzakelijk is. Deze doelgroepen benadering ligt nu achter ons.

Ingezet wordt op het met de samenwerkingspartners dezelfde focus op de geprioriteerde casuïstiek te hebben én houden. Het voeren van de procesregie wordt gedaan door een persoonsgerichte aanpak (pga). De term ‘persoonsgericht’ duidt op een duidelijke focus. Echter er is ook sprake van een systeemaanpak waarbij ingezet wordt op het voorkomen van verdere ‘besmetting’ in de directe omgeving van de geprioriteerde. Er is sprake van maatwerk. De aanpak wordt zo dicht mogelijk bij en bij voorkeur mét de geprioriteerde persoon georganiseerd. De Nazorg uit detentie is door de zeven gemeenten van Midden-Limburg belegd in het Veiligheidshuis Midden-Limburg. Meldingen over de vrijlating van gedetineerden gebeuren zonder tussenkomst van de gemeenten. De penitentiaire inrichtingen versturen deze meldingen rechtstreeks via het Digitale Platform Aansluiting Nazorg (DPAN) naar de zorg en veiligheidshuizen. De nazorg voor ex-gedetineerden is gericht op het verminderen van de kans op herhalingscriminaliteit (voorheen recidive), maar ook om te voorkomen dat iemand na het einde van zijn detentie op straat staat en bij de maatschappelijke opvang terecht komt en/of voor overlast zorgt.

Op de samenwerking met het gevangeniswezen wordt flink geïnvesteerd zodat al tijdens de detentie gestart kan worden met de aanpak van basiszaken als identiteitsdocument, onderkomen en inkomen, begeleiding en arbeidsmarktparticipatie. Het Ministerie van Veiligheid & Justitie ondersteunt de gemeenten met een subsidie om de trajecten uit te kunnen voeren. De coördinatie hiervoor ligt bij de gemeenten en de aanpak wordt in Midden-Limburg namens de zeven gemeenten uitgevoerd door het Veiligheidshuis Midden-Limburg. In de administratie van het Zorg en Veiligheidshuis Midden Limburg wordt onderscheid gemaakt tussen het aantal meldingen dat binnenkomt, het aantal cases dat loopt en het aantal unieke personen waar het om gaat. Meldingen die binnenkomen worden niet altijd als casus verder opgepakt. Cases die wel worden opgepakt kunnen voor langere tijd lopen en worden afgesloten wanneer de inbreng van het Veiligheidshuis niet meer nodig is. Zo kan het voorkomen dat cases meerdere kwartalen lopen. Het kan ook voorkomen dat er gedurende een bepaalde periode meerdere cases zijn geopend waarbij dezelfde, unieke persoon betrokken is. Aan het einde van 2023 verblijven 20 personen/inwoners van Maasgouw in detentie. Twaalf personen zijn in detentie gegaan. Twaalf personen zijn uit detentie gegaan. In het Zorg en Veiligheidshuis Midden Limburg zijn in 2023 twintig detentiecasussen besproken.

De reden waarom een casus wordt besproken kan divers zijn. Voorbeelden zijn: problemen op het leefgebied van huisvesting/onderdak, inkomen/werk/dagbesteding, persoonlijke levenssfeer, schulden of zorg. De eerste weken na detentie staat het leven van ex-gedetineerden immers vaak op losse schroeven. Goede nazorg verkleint de kans op herhaling van crimineel gedrag. Conclusie Het streven is om de vermogenscriminaliteit in Maasgouw beheersbaar te maken. De vraag is echter wat hier onder wordt verstaan. De impact op de persoonlijke invloedssfeer en daarmee het (on) veiligheidsgevoel op het slachtoffer is immers zo groot dat ieder delict er een te veel is. Er is veel geïnvesteerd in pro-actie en preventie waarbij de rol van de burger manifester wordt. Om de heterdaadkracht te vergroten is hier ook de politie bij betrokken. Deze aanpak wordt ook de komende jaren onverminderd voortgezet. Niets doen is immers geen optie.

26

4.2

Leefbaarheid en sociale overlast

Korte omschrijving onderwerp Het begrip leefbaarheid gaat over de aantrekkelijkheid van een gebied of gemeenschap om er te wonen, leven, sporten, elkaar te ontmoeten, te spelen, elkaar hulp te vragen en meer. De term lijkt een containerbegrip voor allerlei kwaliteitskenmerken van een leefomgeving en is daarmee diffuus en multidimensionaal. Het gaat in ieder geval niet alleen over de fysieke aspecten van een leefomgeving maar ook over de sociale aspecten. Veiligheid kun je zien als een kenmerk die nodig is voor de versterking van leefbaarheid van een gebied.

Indicator

2021

2022

2023

Sociale Overlast

268

381

348

Bron: politie Disclaimer: Onder ‘sociale overlast’ vallen naast ‘personen met verward gedrag’, de overlast ten gevolge van jeugd, alcohol en drugs, zwervers, openbare dronkenschap, geluidshinder horeca, geluidshinder evenement en geluidshinder overig.

Wat hebben we gedaan? Doelstelling 1. Verbetering veiligheidsgevoel via aanpak sociaal onveilige plekken. 2. Bevorderen burgerparticipatie bij inzet op kwaliteit openbare ruimte. 3. Benutting ’ogen en oren’ van buitendienst. In 2022 hebben de inwoners van Maasgouw de veiligheidsbeleving een rapportcijfer gegeven van 7,9. Sociale veiligheid is in deze context een breed begrip, waar tal van verschijnselen onder vallen. Meestal wordt niet veiligheid bedoeld maar juist het tegengestelde: onveiligheid. Onveiligheid hangt nauw samen met een dreiging: het risico om slachtoffer te worden van misdrijven en overtredingen. Onder veiligheid vallen zaken als overlast, vervuiling, criminaliteit en bedreigde situaties. Deze dreiging zorgt voor gevoelens van angst. Bijvoorbeeld de angst om ’s avonds alleen over straat te gaan. Bange mensen gaan risico’s uit de weg, en daardoor presteren, participeren, consumeren, investeren en innoveren zij minder. Angstgevoelens worden verergerd door de aanwezigheid van criminaliteit. Maar andersom wil het niet zeggen dat in buurten waar weinig criminaliteit is buurtbewoners zich ook veilig voelen. Een voorbeeld is de aanwezigheid van overlastgevende jongeren, zogenaamde hangjongeren. Van hun aanwezigheid gaat een dreiging uit. Ze maken herrie, rotzooi en hebben een grote mond.

Buurtbewoners ervaren dit als overlast en voelen zich onveilig, zonder dat daadwerkelijk sprake is van een crimineel feit. Het terugbrengen van het aantal gemeten criminele feiten is daarom niet voldoende. In de aanpak van sociale veiligheid is het verminderen van onveiligheidsgevoelens van bewoners minstens zo belangrijk. Om dat te bereiken is ook de inzet van bewoners nodig. Dit mede gegeven het feit dat door onderlinge banden (sociale cohesie) tussen buurtgenoten de kans afneemt om slachtoffer te worden van criminaliteit en onveiligheidsgevoelens verminderen. In Maasgouw ervaren inwoners regelmatig overlast, zoals geluidsoverlast van buren, vervuilde tuinen en woningen, viezigheid van dieren, verloederde en vervallen panden of anderszins (ernstige) overlast. Ook wanneer er te veel bewoners in één huis wonen, kan dit overlast geven. Aanhoudende overlast kan het woongenot, de leefbaarheid in de wijk en het gevoel van veiligheid van bewoners ernstig aantasten. We ontvangen in toenemende mate signalen van ‘adres gerelateerde problematiek’. De signalen zijn verschillend van aard, ernst en omvang. In eerste aanleg kan dit worden geschaard onder burenruzies. Alsdan wordt buurtbemiddeling voorgesteld. Wanneer de oorzaak ‘complex’ (waaronder persoon met

27

onbegrepen gedrag) blijkt te zijn dan wordt bezien welke hulpverlenende instantie het meest passend is. Handhaving wordt in dit kader gezien als een ultimum remedium. Belangrijk is dat de inwoners melding maken van in hun beleving onveilige plekken. In dit kader zijn in Maasgouw twee dorpscontactpersonen actief. Zij zorgen ervoor dat plannen, ideeën, zorgen of wensen van inwoners in het gemeentehuis aan de juiste mensen gekoppeld worden. De dorpscontactpersonen maken gebruik van een speciale schaftkeet, de schakelkeet. Goede verlichting en het creëren van ‘open lekken’ door middel van de juiste aanplant/begroeiing en snoeiwerk biedt al vaak een oplossing. Naast ‘de keet’ kan ook via de meldingsapp Fixi op eenvoudige wijze een dergelijke melding worden doorgegeven. De buitendienst draagt primair zorg voor het onderhoud en beheer van de openbare ruimte. Daarnaast hebben ze in verband met hun oog en oor functie een belangrijke signalerende rol. Dit mede in relatie tot het verhalen van de schade bij gemeentelijke eigendommen maar ook het waarnemen (herkennen/signaleren) van en melden (handelingsperspectief) bij ‘bedenkelijke’ situaties. Dit onderwerp loopt als rode draad door de werkoverleggen. In maart 2023 is het ‘Handboek Inrichting Maasgouw 2023-2026 (HIM)’ van de gemeente Maasgouw vastgesteld.

Het ‘HIM‘ vormt een overzichtelijke bundeling van minimum eisen die de gemeente Maasgouw stelt aan haar openbare ruimte tijdens onderhoudswerk, herinrichting of uitbreiding van de openbare ruimte. Het HIM bevat de minimale kwaliteitseisen aan de inrichting van de openbare ruimte van de gemeente Maasgouw en is bedoeld voor de eigen dienst en externe ontwikkelaars. Het HIM bevat de basisinrichting waar aan voldaan moet worden tijdens een herinrichting of uitbreiding van de openbare ruimte. Ook eigendommen die door derden gemaakt en later aan de gemeente in beheer en/of eigendom overgedragen worden, dienen te voldoen aan de HIM. Het HIM is niet in beton gegoten, er mag worden afgeweken. Echter afwijken mag alleen na overleg met de betreffende beheerder en met toestemming van de afdelingsmanager van de betreffende beheerder. In 2023 is het Groenbeheerplan 2023-2026 Maasgouw in werking getreden. Een belangrijk onderdeel in het groenbeheer is, en blijft, burgerparticipatie. Naast ons duidelijk beeld, zoals omschreven in onze Groenvisie, bij burgerparticipatie in groen geeft ons College daarvoor ook de ruimte in het Coalitieakkoord 2022-2026. We blijven ons actief inzetten op het ondersteunen van inwoners, lokale ondernemingen en verenigingen bij burgerparticipatie.

Hieronder valt het samen uitwerken van plannen en het facilitairen en ondersteunen van bewonersinitiatieven op gebied van groen. Op deze manier proberen we ook de bewoners op actieve wijze te betrekken bij beheer en onderhoud van hun eigen buurt of van natuurgebieden. De bewoners kennen de kansen en de knelpunten in hun eigen omgeving het beste. Gezien de positieve resultaten van bijvoorbeeld “de Dorpsbongerd Heel”, willen we dit de komende jaren nog meer gaan stimuleren en ondersteunen. Conclusie We brengen onze maatschappelijke partners verder in positie. Veiligheid begint bij burgers en ondernemers zelf: hun actieve deelname heeft een belangrijk preventief effect en draagt bij aan zowel objectieve als subjectieve veiligheid. In 2023 is veiligheid daadwerkelijk een coproductie van samenleving, gemeente en partners. Ook deze ambitie is in lijn met het coalitieakkoord en – in het verlengde daarvan – ambities in flankerend gemeentelijk beleid. We willen het zelforganiserend vermogen van burgers en ondernemers benutten, zelfredzaamheid en samenredzaamheid stimuleren, als overheid ondersteunen en ‘uitnodigen’. Voor effectief veiligheidsbeleid zijn dit cruciale uitgangspunten. Het verbeteren van de leefbaarheid en sociale veiligheid heeft een sterke relatie met het veiligheidsgevoel. Dit is subjectief en daarmee lastig meetbaar. Het is locatie, tijd en persoonsafhankelijk.

De aanpak hiervan is een continuproces. Het onderwerp vraagt daarom continu aandacht. We blijven hierop investeren en vasthouden aan de huidige ingezette weg.

28

4.3

Jeugd en veiligheid

Korte omschrijving onderwerp Met de meeste jongeren in Nederland gaat het goed. Er zijn echter ook veel jongeren die extra aandacht, ondersteuning en bijsturing nodig hebben. Het beleid is in belangrijke mate gericht op het verbeteren van de veiligheidsbeleving van jongeren, het vergroten van kansen voor risicojongeren en een afname van jeugdcriminaliteit. Het gaat om talentontwikkeling, het beperken van jeugdoverlast, alcohol- en drugsgebruik, het bevorderen van de veiligheid in en om de school en de preventie van radicalisering. Jeugd kan zowel veroorzaker zijn van onveiligheid als slachtoffer ervan. In ons veiligheidsbeleid wegen beide aspecten even zwaar. Bij het veroorzaken van onveiligheid gaat het om overlast en soms om criminaliteit. Dit kan zich concentreren op specifieke plaatsen. Groepen kunnen de omgeving – en professionals – intimideren. Aan de slachtofferkant gaat het vaak om omstandigheden thuis of op school, om alcohol- en drugs, soms om psychische factoren. In alle gevallen is een overkoepelende, groeps- én persoonsgerichte aanpak nodig met zowel preventieve als repressieve elementen, strafrechtelijke en zorgcomponenten. Onze aanpak zicht zich op de jongere in de groep, op het individu, op school en op het werk, bij het sporten en bij het uitgaan. Onze indicator:

Wat hebben we gedaan? Hoofdlijnen van onze aanpak zijn: o Een stevige ‘eerste lijn’ voor preventie van jeugdoverlast en -criminaliteit met als schakels onder meer wijkagenten, BOA’s en jongerenwerk. o Fijnmazige probleemgerichte aanpak met zowel persoonsgerichte als groepsgerichte elementen. Belangrijke schakel in de persoonsgerichte aanpak is het Jeugdpreventie-overleg. Voor de groepsgerichte aanpak werken we onder meer met de Groepsscan. o Samenwerking met het onderwijs/scholen voor probleemsignalering en preventie. o Verder terugdringen/beheersbaar houden van alcohol- en drugsgebruik. Via preventie /voorlichting, in samenwerking met Halt, onderwijs, horeca en verslavingszorg. Maar ook via handhaving van de Drank- en Horecawet. De politiecijfers wijzen op afname van jeugdoverlast in afgelopen jaren. De aanpak van de groepen in Heel en Maasbracht is effectief geweest. Op bepaalde plekken doet zich nu en dan nog overlast voor. De huidige aanpak kent groeps- en persoonsgerichte elementen. Het Preventieoverleg Jeugd voert de coördinatie en legt waar nodig verbindingen met het Veiligheidshuis. Dit is aan de orde bij zwaardere casuïstiek. Net als bij de volwassenen geldt ook voor jeugdigen dat de verbinding tussen ‘lokaal’ en ‘bovenlokaal’ bij persoonsgerichte aanpak en de tijdige en effectieve verbinding van zorg en veiligheid aandachtspunten vormen.

In preventie wordt op verschillende manieren geïnvesteerd. Het CJG (Centrum voor Jeugd en Gezin) en het jongerenwerk verzorgen voorlichting over veiligheidsthema’s en onderhouden contacten met jongeren, in samenwerking met onder meer onderwijsinstellingen. Ook zijn er korte lijnen met ouders en buurtbewoners. Hierdoor worden zij goed betrokken én kunnen signalen snel gedeeld en opgepakt worden. Vanuit de gemeenten faciliteren we om de 5 weken het jeugdpreventie-overleg en in 2023 zijn hier positieve zaken uitgekomen door transparant samen te werken en zaken in de praktijk meteen samen op te pakken. Sinds 2022 sluit ook HALT aan.

29

Een voorbeeld van een aantal positieve acties is de samenwerking met het primair onderwijs na een melding van het Veiligheidshuis en Vincent van Gogh over het gebruik van synthetische drugs en vapes (elektronische sigaretten). ‘Vapen’ is namelijk net zo verslavend als heroïne en cocaïne, dus de kans op verslaving is zeer groot (bron: RIVM) We hebben scholen en ouders ingelicht en geregeld dat uitvoerende organisaties (Centrum voor Jeugd en Gezin en Vincent van Gogh) die door de gemeente worden gesubsidieerd een voorlichting hebben gegeven op een aantal scholen. Beide organisaties hebben de risico’s uitgelegd over het gebruik en de handel van synthetische drugs en elektronische sigaretten. Maar ook de trend om kinderen van groep 7 en 8 te ronselen voor criminele activiteiten. Daarnaast zijn er ook voorlichtingen geweest over de risico en de gevolgen van het gebruik social media en hoe ouders meer betrokken kunnen zijn. Opvoeden doen we immers samen en dat betekent meer preventie op lokaal gebied door scholen en gezinnen op tijd te informeren van signalen en risico’s en ze erbij te betrekken. De individuele en groepen jongeren zijn in beeld bij de zorginstellingen, jongerenwerkers en de Politie.

Er wordt zorg en ondersteuning op maat geboden (persoons gerichte aanpak, PGA), waarbij opgemerkt moet worden dat we afhankelijk zijn van de meldingen en signalen van partners in het preventie-overleg, onderwijs en derden (inwoners, verenigingen e.d.). Ook is gebleken dat de jeugdgroepen die in beeld zijn steeds moeilijker te beïnvloeden zijn door de Jongerenwerker en wijkagenten. Er is geen sprake van een duidelijke samenhang binnen de groep of (h)echte vriendschappen. Dit maakt dat er nog steeds dossieropbouw blijft plaatst vinden en enkele jeugdigen worden gemeld bij het Veiligheidshuis. Er zijn in 2023 ook veranderingen geweest door een flinke toename van depressie onder jongeren, criminelen die steeds meer ondermijning inzetten en verharding van het gedrag van de jeugd onder elkaar. Het blijkt dat jeugdigen steeds minder normen en waarden hebben als het gaat om zaken als drugs gebruiken of verkopen en regels naleven. Voor veel van hun is makkelijk geld verdienen en aanzien hebben belangrijker dan naar school gaan en werken voor je geld Daarnaast hebben we extra ingezet door 2 pilots in te zetten die juni 2023 zijn gestart. De eerste is de pilot met XL Group en zij voeren StreetCare uit en zijn binnen deze pilot ook onze schakel op scholen en op straat tussen de gemeente Roermond, Echt-Susteren en Maasgouw.

De tweede pilot is de praktijkondersteuner jeugd (POH) en specialistisch ondersteuner jeugd (SOJ) die worden ingezet bij 2 huisartsenpraktijken binnen de gemeente Maasgouw. Beiden zijn gericht op preventie en het normaliseren, maar het signaleren en delen van trends met het voorliggende veld, zodat jongeren en hun ouders op tijd worden ondersteund. Conclusie Investeren in preventie blijft nodig en is niet altijd makkelijk door zaken als personeelstekort bij de Politie, wachtlijsten bij zorgaanbieders, de groei van criminele activiteiten via internet, etc. Maar in Maasgouw zijn we hierover constant in gesprek en doen we ons best om hierin integraal samen te werken. Dat vraagt ook om mee te gaan met veranderingen en blijven investeren in preventie en samenwerking.

30

4.4

Veilig winkelgebied en veilige bedrijventerreinen

Korte omschrijving onderwerp In een winkelgebied kunnen zich verschillende vormen van onveiligheid voordoen. Het gaat daar bijvoorbeeld om winkeldiefstal en zakkenrollerij maar ook om jongerenoverlast, vernielingen en de mate van brandveiligheid van de gebouwen. Daarnaast kunnen zwerfvuil en andere tekenen van verloedering tot subjectieve onveiligheid leiden. Onveiligheid op bedrijventerreinen kent eveneens zowel sociale als fysieke aspecten: bedrijfsinbraak, diefstal en vernieling aan de ene kant en aan de andere kant inrichting en onderhoud van de terreinen, verkeersveiligheid en brandveiligheid. Hoofdlijnen van onze aanpak rond veilig winkelgebied en veilige bedrijventerreinen zijn: o Samenwerking met ondernemers. We blijven in overleg met ondernemers over risico’s en preventieve maatregelen; daarbij leggen we de link met economische kwaliteit en meerwaarde; we verkennen de mogelijkheden van formats voor publiek-private samenwerking zoals het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO). o Integrale aanpak We leggen verbindingen met onder meer de aanpak van ondermijnende criminaliteit, verkeersveiligheid, inrichting en beheer van de openbare ruimte. Indicatoren: Bron: geregistreerde misdrijven politie