---------- BIJLAGE 1 145146-Terugkoppeling IVP 2023-2026_jaargang 2023

In de terugkoppeling wordt inzicht gegeven inde werking en doeltreffendheid van het veiligheidsbeleid zoals dit is weergegeven in het IVP. Hierdoor wordt antwoord gegeven op de vraag of de gestelde doelen of accenten zijn behaald. Daarnaast moet deze terugblik helpen met vooruitkijken. Op basis van het algemene beeld kan de conclusie worden getrokken dat we succesvol aan de doelstellingen hebben we gewerkt. Dit geeft dan ook geen aanleiding om andere accenten te leggen.

Terugkoppeling Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 Jaargang 2023

Inhoudsopgave Voorwoord ...............................................................................................................................................................2 Hoofdstuk 1. Inleiding ...........................................................................................................................................3 Hoofdstuk 2. Prioriteiten ......................................................................................................................................4 2.1

Zorg en Veiligheid .................................................................................................................................4

2.2

Ondermijning .........................................................................................................................................6

2.3

Digitale veiligheid ...............................................................................................................................15

Hoofdstuk 4. Strategische thema’s ...................................................................................................................21 4.1

Woninginbraak en andere vermogenscriminaliteit .......................................................................21

4.2

Leefbaarheid en sociale overlast .....................................................................................................27

4.3

Jeugd en veiligheid.............................................................................................................................29

4.4

Veilig winkelgebied en veilige bedrijventerreinen .......................................................................31

4.5

Veilig uitgaan, evenementen en recreatie ....................................................................................32

4.6

Verkeersveiligheid ..............................................................................................................................34

4.7

Brandveiligheid, externe veiligheid en crisisbeheersing .............................................................36

4.7.1

Brandveiligheid ...............................................................................................................................36

4.7.2 Externe Veiligheid/gevaarlijke stoffen ..........................................................................................39 4.7.3 Crisisbeheersing/bevolkingszorg .....................................................................................................41 4.8

Polarisatie en radicalisering .............................................................................................................44

Hoofdstuk 5. Samenvatting ................................................................................................................................46

1

Voorwoord Deze terugkoppeling geeft inzicht over de uitvoering van de eerste jaargang van het Integraal Veiligheidsplan Maasgouw 2023-2026 (verder: het IVP). De wereld is op drift, de oorlogen in Oekraïne en Gaza domineerden in 2023 het nieuws. Er zijn zorgen over stijgende kosten, over het klimaat, over het immigratievraagstuk, over het gebrek aan woonruimte, over polarisatie. De uitslagen van de provinciale en de landelijke verkiezingen, spreken wat dat betreft boekdelen. Er zijn onzekerheden en er is verdeeldheid. Er is echter ook positief nieuws. We kwamen 2023 gelukkig door zonder coronamaatregelen. Winkels bleven open, verenigingen bleven doordraaien en de evenementen konden, als vanouds, ‘gewoon’ doorgaan. Het uitbreken van de oorlog in de Oekraïne heeft een grote vluchtelingenstroom op gang gebracht. Ook Maasgouw biedt steun aan Oekraïners die zijn gevlucht. De gemeente neemt hierin verantwoordelijkheid en werkt daarbij zoveel mogelijk samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen. De komst van vluchtelingen uit Oekraïne komt bovenop de bestaande tekorten aan (kleinschalige) huisvesting voor maatschappelijke doelgroepen waaronder opvangplekken voor vluchtelingen uit andere landen. Door het vastlopen van de asielketen is in 2023 ook voor deze groep de crisissituatie steeds groter geworden.

Ook de gemeente Maasgouw heeft zich in het verslagjaar ingezet voor de opvang en (tijdelijke) huisvesting van Oekraïense vluchtelingen. Dit overigens naast de reguliere taakstelling met betrekking tot de huisvesting van statushouders. Als Nederland, maar ook in Maasgouw, staan we aan de enorme opgave om deze vluchtelingen een veilige huisvesting aan te bieden. Het afgelopen jaar zijn wederom alle zeilen door de gemeentelijke organisatie bijgezet om dit voor elkaar te krijgen. Opgemerkt wordt dat we nog niet klaar zijn en dat er nog inzet nodig is rondom het organiseren van opvanglocaties, maar ook om antwoord(en) te geven op de lange termijn vraagstukken rondom de opvang van vluchtelingen en andere maatschappelijke doelgroepen. Het afgelopen jaar heeft de opvang van Oekraïense vluchtelingen een aanzienlijke claim gelegd op de werkzaamheden. Dit zowel bij de partners, binnen de eigen organisatie maar ook in het bijzonder op het werkveld openbare orde en veiligheid. Wanneer we echter terugkijken kan worden vastgesteld dat sprake is geweest van een goede onderlinge samenwerking en dat dit mede er toe heeft bijgedragen dat we samen succesvol aan de gestelde doelstellingen hebben gewerkt. Een van de doelen zoals deze zijn omschreven in het coalitieakkoord is de aanpak van problemen op het gebied van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit.

Daar zijn we in 2023 dan ook nogal druk mee geweest. Voorbeelden hiervan zijn het opgeleverde Integraal Ondermijningsbeeld Maasplassen/Jachthavens, de start naar een Integraal Ondermijningsbeeld Jeugd Maasgouw, Handreiking aanpak bestuurlijke weerbaarheid (Limburgse Norm) en de oprichting van en deelname aan het Intergemeentelijk bestuurlijk HandhavingsTeam Midden-Limburg. Beoogd wordt hierdoor samen met onze partners een stevig(er) fundament te leggen in de aanpak van ondermijning. Natuurlijk zijn er andere overlast gevende zaken, maar ook daar is aandacht voor. Daarom is het fijn dat de inwoners van Maasgouw, zo blijkt uit lokaal onderzoek, een 7,9 hebben gegeven op het terrein van veiligheid. De meeste effecten van deze aanpak zullen echter pas op de lange termijn zichtbaar zijn en is daarmee een proces van lange adem. Last but not least kenmerkte 2023 zich ook door de breuk in de coalitie binnen onze gemeente en de installatie van burgemeester Dion Schneider en daarmee als een nieuwe portefeuillehouder Openbare orde en veiligheid. Met betrekking tot de gestelde doelstellingen in het IVP kan worden vastgesteld dat we er in voldoende mate er in geslaagd zijn koers te houden voor een veilig en leefbaar Maasgouw. De voorliggende terugkoppeling geeft nader uitleg over de verrichte inspanningen en een impressie van de geprioriteerde onderwerpen in het IVP.

Bedoeld is niet om hierin compleet te zijn, maar om een beeld te geven van de meest opvallende elementen binnen het veiligheidsdomein. Voor 2024 wacht ons opnieuw een grote opgave. Wanneer wij zowel binnen als buiten onze organisatie dezelfde inzet, betrokkenheid, wendbaarheid en professionaliteit blijven zien kan met vertrouwen worden gezegd dat we daar opnieuw een goede weg in vinden.

2

Hoofdstuk 1. Inleiding Het Integrale Veiligheidsplan (verder: het IVP) bevat onze koers op het veiligheidsterrein voor de periode 2023-2026. Beschreven wordt waar de focus ligt in komende jaren, welke veiligheidsthema’s prioriteit hebben, hoe gewerkt wordt aan deze thema’s, met welke partners en met welke doelen. Met de vaststelling van het IVP d.d. 20 december 2022 is tevens een selectie gemaakt in prioriteiten. Voor u ligt de terugkoppeling van de eerste jaargang van het IVP. In deze terugblik wordt de balans opgemaakt over de mate waarin we er in geslaagd zijn de streefwaarden en doelstellingen te realiseren die betrekking hebben op deze vier beleidsjaren. In het bijzonder geldt dit voor de drie geprioriteerde veiligheidsthema’s: 1. Zorg en Veiligheid 2. Ondermijning 3. Digitale veiligheid In het IVP is vastgesteld dat deze van strategisch belang zijn. Veiligheid is geen zaak meer van de gemeente alleen. Het besef is groeiende dat veiligheid een zaak voor en van iedereen is. Ondernemers en inwoners zijn partij, en medeverantwoordelijk, in het handhaven van een hoog niveau van veiligheid. Omdat veiligheid zoveel aspecten kent, variërend van fysieke veiligheid en sociale veiligheid zijn veel disciplines bij dit onderwerp betrokken. Deze constatering loopt als rode draad door deze rapportage.

De gemeente Maasgouw wil structureel blijven investeren in de veiligheid van zijn burgers. In het IVP is vermeld dat in veel opzichten onze gemeente momenteel ‘veilig’ is: de objectieve veiligheid is op de meeste indicatoren van een aanvaardbaar niveau, de subjectieve veiligheid, het veiligheidsgevoel, is zonder meer goed. Het veiligheidsbeeld is over het geheel genomen positief zo bleek uit een analyse voorafgaand aan het opstellen van het IVP. Bij veel veiligheidsthema’s is er een goed veiligheidsniveau. Toch waren er nog verbeterpunten. Fenomenen zoals digitale veiligheid blijven immers vragen om een scherpe, innovatieve aanpak. Ook bij andere veiligheidsthema’s is het veiligheidsniveau nu nog onvoldoende. Dit geldt met name voor problematiek rond ‘complexe’ gezinnen en personen, casussen of gevallen met veelal zowel zorg- als veiligheidsaspecten en een uitstraling naar de omgeving. De aanpak van ondermijning is in afgelopen jaren verstevigd maar behoeft doorontwikkeling op aspecten als risicobewustzijn en kennis van én het opwerpen van bestuurlijke barrières. De ligging van onze gemeente in grensgebied speelt daarbij een rol. Hoe kunnen wij onze positie als veilige gemeente behouden en waar mogelijk verder uitbouwen? Deze vraag staat centraal in het IVP. Het antwoord op deze vraag is beschreven in het IVP.

In belangrijke mate is dit gebeurd door een keuze te maken in thema’s en prioriteiten. Met deze terugkoppeling wordt gekeken of de basis verder is verstevigd en de aanpak voldoende is geweest. Voorliggende terugblik heeft betrekking op het jaar 2023. Deze terugblik moet inzicht geven in de werking en de doeltreffendheid van het veiligheidsbeleid. Verder moet de terugblik helpen met vooruitkijken. De terugblik dient daarom de vraag te beantwoorden of de gestelde doelen of accenten moeten worden bijgesteld. Hierbij wordt antwoord gegeven op de volgende vragen: • Welke inspanningen hebben we verricht om de doelstelling te bereiken? • Welke conclusie verbinden we hieraan en geeft dit reden om de doelstelling bij te stellen? In de inleiding is er al aandacht aan besteed; het jaar 2023 was wederom een bijzonder jaar vanwege de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne, asielzoekers en de huisvesting van statushouders. Aan de werkzaamheden die hieruit voortvloeiden is in meer of mindere mate organisatiebreed, waaronder openbare orde en veiligheid, gedurende het verslagjaar prioriteit gegeven. In voorkomende situaties kwamen de werkzaamheden van het beleidsveld openbare orde en veiligheid hierdoor onder druk te staan.

3

Hoofdstuk 2. Prioriteiten Onze prioritaire thema’s zijn ‘Overlast, geweld op het snijvlak van Zorg & Veiligheid’, ‘Georganiseerde, ondermijnende criminaliteit’ en ‘Woninginbraak en andere vermogenscriminaliteit’. We intensiveren op deze thema’s.

2.1

Zorg en Veiligheid

Doelstelling 2026 1. Juiste zorg voor de juiste mensen – kwetsbare personen/huishoudens zo goed mogelijk helpen 2. Beheersbaarheid van de effecten voor de omgeving 3. Een effectief en efficiënt werkende keten Onze indicatoren: Indicator

2021

2022

2023

Overlast door verward persoon (E33 meldingen)1

78

208

142

Korte omschrijving onderwerp Het zwaartepunt ligt bij dit thema op overlast, en soms geweld, in complexe sociale situaties rondom individuen of gezinnen. Overlast kan betrekking hebben op geluid, stank, verloedering of verbale uitingen. Psychische factoren spelen vaak een rol, net als alcohol en/of drugs. Zowel de veiligheid van de personen zelf als die van omwonenden en de omgeving kan in het gedrang zijn. Dit soort complexe, soms snel escalerende situaties kunnen een stevige wissel trekken op de veiligheid en leefbaarheid van onze kernen. Net als elders in Nederland komt dit fenomeen steeds vaker voor en is verhoogde aandacht nodig. Een verklaring voor de toename ligt mogelijk in de genoemde extra-muralisatie van de zorg en de steeds complexer wordende samenleving, waarin kwetsbare personen eerder buiten de boot vallen. Dit blijft een stevige opgave voor gemeente en partners. De samenwerking en procesafspraken, keuzes en doorvoering van interventies, verbinding met de samenleving én met andere gemeentelijke opgaven (op vlakken als wonen en participatie) kunnen op onderdelen beter. Wat hebben we gedaan? Hoewel het aantal meldingen van personen met onbegrepen gedrag het afgelopen jaar is gedaald blijft dit een zorgelijk aandachtspunt.

Bij personen met onbegrepen gedrag gaat het naast de mensen die in hun hoofd met zichzelf in de knoop zitten ook om mensen die zorgen hebben en de grip op hun leven terug willen. Het is een groot probleem en een grote uitdaging om bij de juiste zorginstellingen passende hulp te vinden voor ‘verwarde’ personen, kwetsbare mensen met multi-problematiek of oplossingen te zoeken voor mensen die (soms) geen vaste woon- of verblijfplaats hebben. Een verklaring voor de daling is er niet. De hulp aan één persoon kan al een wezenlijk verschil maken. Een persoon kan namelijk voor meerdere meldingen zorgen. Om meer grip te kunnen krijgen wordt ingezet op samenwerking in het project ‘Grip op onbegrip’. Door iemand te helpen bij het realiseren van een stabiel leven, is de kans op escalatie en gevaarlijk gedrag kleiner. Dit project bevindt zich echter nog een ontwikkelfase. Daarom zijn er nog geen specifieke resultaten bekend.

1 Disclaimer:

De cijfers over ‘verward gedrag’ geven een beeld van het aantal incidenten dat door de politie is geregistreerd. Het aantal unieke verwarde personen dat betrokken is bij deze incidenten wordt niet als zodanig geregistreerd. Het kan zijn dat een persoon bij meerdere incidenten betrokken is en dat bij een registratie meerdere personen zijn betrokken. De politie heeft gekozen voor de term ‘verward persoon’ om geen diagnostiek op basis van onvoldoende kennis te doen. De politie hanteert officieel de definitie: ‘Eenieder die vanwege zijn al dan niet tijdelijk verstoorde oordeelsvermogen gedrag vertoont waarmee hij zichzelf of enig ander in gevaar brengt en/of een bedreiging vormt voor de openbare orde en veiligheid’. Onder de E33 code ‘verward persoon’ vallen geen mensen die dronken zijn, huiselijk geweld plegen of een misdrijf hebben begaan.

4

Inzet op complexe sociale casuïstiek, vaak op het snijvlak van zorg en veiligheid, vindt lokaal en bovenlokaal/regionaal plaats. De lokale aanpak wordt gecoördineerd vanuit het bemoeizorgoverleg (overleg tussen diverse zorgorganisaties, woningcorporaties, politie en gemeente). Het doel van het bemoeizorgoverleg is het voorkomen van maatschappelijke uitval van de persoon/het gezin en het terugdringen van de persoonlijke problemen die hieraan ten grondslag liggen. In de eerste lijn speelt het sociaal team een belangrijke rol. Casussen met een justitieel kader vallen onder procesregie van het Zorg -en Veiligheidshuis. De wisselwerking tussen de verschillende niveaus kent verbeterpunten. Opschaling blijkt soms complex in de praktijk, net als tijdige en effectieve verbinding van zorg en veiligheid. De verbinding van zorg en veiligheid is in het algemeen een belangrijk aandachtspunt, zowel lokaal - in de eerste lijn bij het sociaal team en op het niveau van het bemoeizorg-overleg - als bij opschaling naar het Veiligheidshuis. Er is extra druk op deze verbinding komen te staan door de groei van het aantal gevallen dat deze integraliteit nodig heeft. Deze groei hangt vermoedelijk samen met de afname van intramurale zorg in de GGZ - een afname die (nog) niet afdoende gecompenseerd is met meer extramurale zorg.

Ook de groeiende complexiteit van de samenleving speelt mogelijk een rol; sociale en eventueel psychische kwetsbaarheid kan daardoor een sterkere doorwerking hebben. Buurtbemiddeling De gemeente koopt in regionaal verband buurtbemiddeling in bij Proteion Welzijn. Door de inzet van vrijwillige getrainde buurtbemiddelaars wordt gewerkt aan het vergoten van woongenot en het verkleinen van overlast doordat de onderlinge conflicten tussen buren in samenspraak worden opgelost. De buurtbemiddelaars worden hierbij ondersteund door professionele coördinatoren van Proteion Welzijn. In 2023 zijn 20 casussen aangemeld bij buurtbemiddeling. Gedwongen zorg De Wet zorg en dwang regelt de rechten bij onvrijwillige zorg of onvrijwillige opname van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie). Een inbewaringstelling op grond van de Wet zorg en dwang is een verplichte opname in een spoedsituatie. Er is dan geen tijd om de procedure van een rechterlijke machtiging af te wachten. Er dan sprake van een spoedsituatie waarin ernstig nadeel als het gevolg van het gedrag van de cliënt onmiddellijk dreigend is. In die situaties is het alleen mogelijk dat de cliënt wordt opgenomen met een beschikking tot inbewaringstelling die door de burgemeester wordt afgegeven.

In totaal is er 4 keer een gedwongen opname met inbewaringstelling (IBS) in het kader van de Wet Zorg en Dwang opgelegd in onze gemeente. Er zijn geen gedwongen opname doormiddel van een crisismaatregel Wet verplichte GGZ opgelegd. Huiselijk geweld – tijdelijk huisverbod Soms treft de politie of bijvoorbeeld Veilig Thuis bij mensen thuis een dreigende situatie aan. Maar zijn er (nog) geen strafbare feiten gepleegd. De politie kan dan niemand aanhouden of vervolgen. Met het tijdelijk huisverbod bestaat de mogelijkheid om in zo'n situatie toch in te grijpen. Daarmee zijn partner, kinderen of andere huisgenoten veiliger. Tijdens de periode van het tijdelijk huisverbod mag de pleger ook geen contact opnemen met de partner of de kinderen. De maatregel tijdelijk huisverbod kan voor 10 dagen worden opgelegd. Wie een tijdelijk huisverbod heeft, moet zich daaraan houden. Wie dat niet doet, kan maximaal 2 jaar gevangenisstraf of een taakstraf krijgen. De burgemeester kan het tijdelijk huisverbod verlengen tot maximaal 4 weken. Het tijdelijk huisverbod moet zorgen dat de situatie niet verder uit de hand loopt. Het zorgt voor een afkoelingsperiode waarin hulpverlening op gang kan komen. Het gaat dan om hulp voor de pleger van huiselijk geweld, het slachtoffer en eventuele kinderen. In 2023 heeft de burgemeester in 5 situaties een Tijdelijk Huisverbod opgelegd.

Conclusie Het streven is om te voorkomen dat een persoon in een sociaal en/of psychiatrische situatie terecht komt. Echter wanneer dat toch gebeurt is het belangrijk dat een dergelijk persoon terug kan vallen op een goed netwerk van hulpverlening waarbij de nadruk ligt op maatwerk. Geconcludeerd kan worden dat we op de goede weg zitten. Dit geeft dan ook geen aanleiding om de ingezette weg bij te stellen.

5

2.2

Ondermijning

Doelstelling 2026 Versteviging van de barrières tegen criminele inmenging in kwetsbare branches, groepen, locaties > minder speelruimte voor criminele netwerken, vooral die rond drugscriminaliteit, witwassen, uitbuiting. Korte omschrijving onderwerp Ondermijnende criminaliteit is een landelijke, regionale en lokale veiligheidsprioriteit. Het gaat hierbij om georganiseerde vormen van criminaliteit die verbindingen hebben met/misbruik maken van legale onderdelen van de samenleving zoals bedrijven, overheden, instellingen en voorzieningen. Sprake is van criminele inmenging, van verweving van onderwereld en bovenwereld. De aanpak van ondermijning is al lang geen exclusieve taak meer van alleen de politie en het Openbaar Ministerie. Een effectieve aanpak vraagt om een georganiseerde overheid die alle middelen en instrumenten inzet die tot haar beschikking staan. De precieze opgaven rond dit thema verschillen echter per gemeente maar vast staat dat met name drugscriminaliteit maar ook witwassen, uitbuiting en andere fraudevormen stevig verweven zijn met de bovenwereld. En dat het zicht daarop pas langzaam aan het ontstaan is. Wat hebben we gedaan? Ook de gemeente Maasgouw speelt een belangrijke rol in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Hoe groot de criminele organisatie ook is, deze wortelt immers altijd lokaal.

Er is altijd een locatie nodig voor een drugslab, een contract met de gemeente voor een zorgcrimineel of een wijziging van het bestemmingsplan voor een groot project van een malafide vastgoedhandelaar. Om ondermijnende criminaliteit te stoppen hebben we in 2023 geïnvesteerd in: • de eigen informatiepositie • informatiedeling tussen afdelingen en met partners • instrumenten die criminelen aanpakken en afschrikken, • kennis en expertise van de ambtelijke organisatie. De formele vastlegging van de afspraken over de coördinatie, samenwerking en informatieuitwisseling tussen de convenantpartners voor de bestrijding van georganiseerde misdaad hebben we vastgelegd in een Convenant2. De afgelopen jaren heeft het beeld bevestigd dat niet alleen opsporingsonderzoeken, maar ook de controleactiviteiten door de gemeente en de belastingdienst steeds meer zicht geven op de georganiseerde misdaad. De daaruit voortvloeiende interventies zijn dan ook consequent gericht op het eendrachtig en gemeenschappelijk verstoren van het criminele milieu. Om deze vorm van criminaliteit aan te pakken werken wij nauw samen met het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Limburg (verder: het RIEC). De aanpak bestaat uit het strafrechtelijk laten vervolgen van individuele daders en het ontmantelen van criminele samenwerkingsverbanden.

Daarnaast bestaat deze aanpak door bestuursrechtelijke interventies en fiscale handhaving aan te grijpen om factoren of gelegenheidsstructuren van georganiseerde misdaad te identificeren en aan te pakken. Het doel is te voorkomen dat criminelen of criminele organisaties bewust of onbewust worden gefaciliteerd door de overheid en kunnen investeren in de reguliere economie. In dit kader is gedurende het verslagjaar 2023 aandacht besteed aan de volgende onderwerpen: 1.

In 2019 heeft het RIEC Limburg in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid voor de burgemeester van Maasgouw en de driehoek+ (Officier van Justitie, teamchef politie en Belastingdienst) een Integraal Ondermijningsbeeld Maasgouw (IOB) opgesteld. Het IOB biedt de best mogelijke ‘foto’ van de ondermijnende criminaliteit in de gemeente, gebaseerd op het bijeenbrengen van data van gemeente, politie, Belastingdienst en Openbaar Ministerie. Geconcludeerd werd dat twee thema’s het ondermijningsbeeld in Maasgouw domineren: drugs en

2 Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding Handhavingsknelpunten en

Bevordering Integriteitsbeoordelingen. Na de vaststelling zijn ook de Watermaatschappelijk Limburg (WML) en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) toegetreden. Het UWV is een Nederlandse overheidsinstelling die verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de werknemersverzekeringen WW, WAO, WIA, de Ziektewet en verder de Wajong, de Toeslagenwet en de WAZ.

6

witwassen. Daarnaast werden de jachthavens en binnenhavens als blinde vlek en risicolocaties voor ondermijnende criminaliteit beschreven. Betreffende rapportage is besproken in de driehoek+ en toegelicht aan het college van B&W. De raadscommissieveiligheid is ook tijdens een bijeenkomst (op hoofdlijnen) geïnformeerd. Ook voor de gemeenten Roermond en Leudal is een IOB opgesteld. De strekking van deze rapportages kwam nagenoeg overeen met Maasgouw. Reden voor de burgemeesters van voornoemde drie gemeenten om, in afstemming met de lokale driehoeken, het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Limburg (RIEC) te vragen een IOB op te stellen voor het Maasplassengebied, waarbij de focus ligt op de (jacht)havens en de aan of direct nabij het watergebied gelegen bedrijventerreinen. Het IOB Maasplassen betreft een onderzoek naar de actuele situatie en beeld van ondermijnende criminaliteit aan en direct nabij het (uitgestrekte) watergebied, het Maasplassengebied. Het onderzoek richt zich specifiek op het deel van het Maasplassengebied dat gelegen is in de drie Nederlandse gemeenten Maasgouw, Roermond en Leudal; de opdrachtgevers van dit IOB. De opdracht en onderzoeksvraag bestaat uit vier pijlers: 1. Jachthavens 2. Passantenhavens 3. Binnenhavens (overslag en beroepshavens) 4.

Bedrijventerreinen Uit zowel het kwantitatief als het kwalitatief onderzoek blijkt dat er op dit moment weinig zicht is op de aard en omvang van ondermijnende criminaliteit in het Maasplassengebied. Er is weinig kwantitatieve data beschikbaar en uit het kwalitatief onderzoek blijkt dat slechts de helft van de respondenten aangeeft signalen van ondermijnende criminaliteit in het Maasplassengebied te herkennen, hetgeen deels gebaseerd is op vermoedens en onderbuik gevoelens. Aan de hand van de overkoepelende categorieën ‘toezicht’, ‘samenwerking’, ‘(lokaal) beleid en wetgeving’ en ‘kennisniveau’ zijn in het IOB een aantal aanbevelingen opgenomen. Het college heeft besloten om opvolging te geven aan deze aanbevelingen. Deze zijn echter divers van aard en hebben soms een gemeente-/landgrens en vakafdeling overstijgend karakter. Om te komen tot een adequate en efficiënte aanpak dient deze daarom integraal en samenhangend te zijn. Aangestuurd wordt op een projectmatige aanpak op de schaal van de drie gemeenten onder de regie van RIEC-Limburg. Gekoerst wordt om met de uitvoering in 2024 van start te gaan. Een belangrijke partner op en rond het water (mede vanuit hun signalerende rol) is de Federatie Sportvisserij Limburg. Deze beschikt over zes Boa’s. In het verslagjaar zijn door deze Boa’s in totaal 375 controles (2022: 579) uitgevoerd op de Maasplassen in Maasgouw.

Er zijn elf waarschuwingen en zeven proces verbalen uitgeschreven. De pv’s hadden betrekking op overtreding van de Visserijwet. 2.

7

In 2022 is het rapport over jeugdige ondermijners in Limburg opgeleverd. Uit dit rapport komt naar voren dat één op de drie jongeren in Limburg in aanraking komt met criminaliteit. Limburgse jongeren plegen daarbij, in vergelijking met de landelijke cijfers, vaker ondermijnende delicten. Dit rapport was voor Maasgouw mede aanleiding de vraag te stellen in hoeverre de bevindingen uit het rapport ook toepasbaar zijn op de eigen gemeente. De gemeente Maasgouw heeft immers weinig zicht op de aard en omvang van criminele jeugd binnen haar gemeente. Dit lijkt een blinde vlek te zijn. Er is informatie bekend, maar deze is versnipperd aanwezig binnen verschillende instanties. De gemeente Maasgouw daarom bij het RIEC Limburg aangegeven graag te willen deelnemen aan de pilot Integraal Ondermijningsbeeld Jeugd (hierna: IOB Jeugd) om zo de verschillende bronnen van informatie die er bestaan samen te kunnen brengen en een beeld te krijgen van hetgeen er speelt op het thema ondermijnende jeugdcriminaliteit. Daarbij is aangegeven dat we naast een beeld over de fysieke wereld waarin jongeren elkaar vinden ook specifiek geïnteresseerd zijn óf en op welke manier de digitale wereld wordt gebruikt door jongeren voor ondermijnende doeleinden.

De gemeente Maasgouw heeft vervolgens het RIEC Limburg gevraagd een IOB Jeugd op te stellen met als doel zicht te krijgen op de aanwezigheid, ernst en aard van ondermijnende jeugdproblematiek in de gemeente. De onderzoeksbevindingen resulteren in aanbevelingen die Maasgouw en haar partners kunnen ondersteunen bij het formuleren van gericht beleid op jeugdcriminaliteit en concrete handvatten bieden voor de inzet van preventieve en repressieve maatregelen. Het achterliggende doel is om de weerbaarheid van jongeren te verhogen en de betrokkenheid van jongeren bij ondermijnende criminaliteit zoveel mogelijk te voorkomen. Het onderzoek is in Q3 van 2023 van start gegaan. De oplevering van de rapportage (IOB Jeugd Maasgouw) is voorzien in Q3 van 2024.

3.

Door middel van een Raadsinformatiebrief3 is de raad in november 2023 geïnformeerd over de Handreiking voor een weerbare overheid. Een weerbare overheid is essentieel om tegenwicht te kunnen blijven bieden tegen ondermijning. Gemeenten spelen een belangrijke rol bij de aanpak van ondermijning. Criminelen zijn voortdurend in beweging en houden zich niet aan gemeentegrenzen. Het is belangrijk dat we als partners in de aanpak hierin meebewegen, en beter nog criminelen vroegtijdig de pas afsnijden. Criminelen zoeken namelijk altijd naar nieuwe mogelijkheden om hun illegale activiteiten te blijven ontplooien. Het is daarom belangrijk dat de bestuurlijke weerbaarheid niet enkel binnen de afzonderlijke organisaties op orde is, maar ook binnen de regio als geheel. Daarom hebben de Limburgse gemeenten, het waterschap en de provincie de ambitie uitgesproken zich te committeren aan een ‘Limburgse Norm’; een gezamenlijk niveau voor een weerbare overheid. De Limburgse Norm is een handreiking die gezien kan worden als een hulpmiddel om, op het gebied van weerbaarheid, de eigen organisatie verder te versterken. De stellingen zijn ambitieus maar dat is ook nodig om ondermijning aan te kunnen pakken. De uitwerking van de handreiking Limburgse Norm betreft een organisatiebrede beweging die het domein van de openbare orde en veiligheid overstijgt.

De gehele organisatie vanuit ieders rol en verantwoordelijkheid dient een bijdrage te leveren aan het uitvoering geven aan dit ambitieniveau. B&W van Maasgouw heeft aangegeven de handreiking te onderschrijven. De volgende stap is te inventariseren waar we in Maasgouw staan: hoe verhoudt zich de handreiking met de Maasgouwse situatie en wat houdt dit in? Vervolgens wordt onderzocht of vervolgacties noodzakelijk zijn, alsdan welke dit zijn en welke prioritering hieraan moet worden gegeven. Gemeentemedewerkers spelen een belangrijke rol in het signaleren van ondermijning. Mede in het kader van de bewustwording en (bestuurlijke) weerbaarheid heeft het RIEC Limburg daarom de RIEC Crime Courses (webinars) voor gemeentemedewerkers georganiseerd. Om de webinars zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de praktijk, is ervoor gekozen om verschillende webinars voor specifieke doelgroepen te organiseren: balie, op straat, vergunningen en vastgoed, sociaal domein. Organisatiebreed hebben ook medewerkers van Maasgouw en het servicecentrum hier aan deelgenomen. ‘Je gaat het pas zien als jet het doorhebt’. Met dit motto is er een informatiebijeenkomst gehouden voor alle Boa’s van de MER gemeenten. Wat is ondermijning, wat zijn de signalen (hoe herken ik) ondermijning en welke rol heeft de Boa in de aanpak? Ook werd er aandacht besteed aan het handelingsperspectief voor de Boa.

De bijeenkomst werd georganiseerd door onder andere OOV Maasgouw, politie en het RIEC. De bijeenkomst werd door de Boa als zeer waardevol ervaren. Afgesproken werd dat dit een vervolg krijgt.

4.

Limburg is de poort naar Europa. Een regio met 351 kilometer buitenlandgrens, wat 34% van de totale Nederlandse grens met het buitenland is, met circa 80.000 onbewaakte grensovergangen. Vanwege die ligging verloopt ruim 70% van het internationale goederenverkeer via Limburg. De goede verbindingen, de ligging in het hart van Europa en de goede voorzieningen maken Limburg tot een logistieke ‘hotspot’. Limburg is daarnaast een regio waar grensoverschrijdend werken, wonen, recreëren en tevens criminaliteit dagelijkse kost is. Ruim 22% van alle Rechtshulpverzoeken in Nederland komen in Limburg binnen. Qua aantal Criminele Samenwerkings Verbanden (CSV’s) staat Limburg in een langjarig gemiddelde op de 4e plaats, wat aangeeft dat op het gebied van ondermijning veel aan de hand is. Een stelling die steun vindt in onder andere het aantal drugsdumpingen, dat van oudsher hoog is. Deze ontwikkelingen hebben er mede geleid tot de oprichting van vijf Intergemeentelijke Bestuurlijke Handhavingsteams in de provincie Limburg. Bestaande initiatieven en ervaringen zoals het ACT! In Noord Limburg en HAP (Hennep Aanpak Parkstad) worden op regionaal niveau geïmplementeerd. Maasgouw zal onderdeel uitmaken van het ACT! interventieteam regio Midden-Limburg (7 gemeenten).

3 Z/23/120375

8

Uitgangspunt is dat het interventieteam Midden Limburg primair als taak krijgt de thematische aanpak van ondermijnende criminaliteit in de regio met als uitgangspunt het bestuursrecht. Het interventieteam is aanvullend op de reguliere lokale aanpak van ondermijnende criminaliteit in Maasgouw. Onze lokale aanpak blijft dus bestaan. Welke prioriteiten daarin gesteld worden is en blijft een lokale aangelegenheid. De thema’s waar de Interventieteams zich op richten, worden vastgesteld door de burgemeester, indien door de regio gewenst aangevuld met de Politie, het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst (Driehoek plus). Daar waar nodig kan het ACT! team ook de gemeente ondersteunen bij lokale casuïstiek buiten de gekozen thema’s om. In dit kader zal het ACT! ook een bijdrage leveren aan de controles in relatie tot het Maasplassen/jachthavens project Maasgouw/Roermond/Leudal. Binnen de Interventieteams worden expertise en coördinatie gebundeld om met zogenoemde korte klappen; snel, effectief en bovenal zichtbaar, voor de buitenwereld de ondermijnende criminaliteit aan te pakken en criminele netwerken te verstoren. We kijken daarbij dus ook naar een snelle manier van informatie uitwisseling tussen gemeenten en partners. Tussen de lokale aanpak en de Interventieteams is een sterke verbinding. Enerzijds voor kruisbestuiving van kennis en kunde.

Anderzijds voor het gebruikmaken en aanvullen van alle beschikbare capaciteit om regelmatig thematische actiedagen uit te voeren. De kern van de teams wordt gevormd door intensieve intergemeentelijke samenwerking van BOA’s en toezichthouders. Ook de input van Politie, Openbaar Ministerie, Belasting en andere relevante instanties wordt hierin meegenomen. Aan de bestuursrechtelijke aanpak van ondermijning is onvermijdelijk verbonden dat er, veelal aanvullende, strafrechtelijke componenten zijn. In ondermijningsaanpakken zit altijd een element gericht op het verstoren, afpakken of voorkomen van criminele geldstromen. De Belastingdienst is daarmee eveneens een onmisbare partner. De Teamleider Intergemeentelijke Bestuurlijke Handhaving (IBH) Midden-Limburg is inmiddels geworven. Gekoerst wordt op een start van het IBH in Q3 van 2024.

9

5.

Mensenhandel en –smokkel en arbeidsuitbuiting. Met een wijziging van de Apv Maasgouw geldt een vergunningplicht voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Deze huisvesting vindt in de woonwijk maar ook bij diverse agrarische ondernemers plaats. Met deze ondernemers zijn hierover gesprekken gevoerd. In totaal zijn er door vier agrarische ondernemers een vergunningaanvraag ingediend. Er zijn drie vergunningen verleend en één ondernemer heeft de aanvraag ingetrokken. In Maasgouw worden drie seksinrichtingen geëxploiteerd. De seksinrichtingen worden periodiek gecontroleerd door de AVIM (vreemdelingenpolitie). Daarnaast vindt er jaarlijks een integrale controle door de gemeente plaatst. Bij deze controles zijn geen noemenswaardige onregelmatigheden geconstateerd.

6.

Georganiseerde hennepteelt (cannabisketen). In 2019 heeft een wijziging plaatsgevonden van het Damoclesbeleid. Op hoofdlijnen houdt deze wijziging in dat ook bij strafbare voorbereidingshandelingen in relatie tot de Opiumwet de woning of het lokaal (tijdelijk) wordt gesloten. Daarnaast voorziet het nieuwe beleid ook in een werkwijze bij ‘schrijnende’ situaties. In 2023 was er geen aanleiding om gebruik te maken van deze ‘schrijnendheid’ in het kader van de menselijke maat. In het verslagjaar is vier keer sprake geweest van overtreding van de Opiumwet 13b. In 2023 zijn vier panden gesloten (een als gevolg van overtreding in 2022) door de burgemeester. Hiervan was in een situatie sprake van een tijdelijke sluiting van 6 maanden. Dit vanwege het feit dat naast softdrugs er ook harddrugs en een grote som contant geld werd aangetroffen. In de overige drie situaties is het pand/woning voor drie maanden gesloten. In totaal werd in 2023 aangetroffen: 846 hennepplanten (2021:2461) (2020:1811), 2500 hennepstekjes, 1650 gram hennep. In drie situaties was sprake van elektriciteitsfraude. De verdere afwikkeling heeft volgens het hennepconvenant plaatsgevonden. Dit houdt in dat iedere partner (waaronder Belastingdienst, woningcorporatie, Openbaar Ministerie, Enexis, gemeente) vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid ‘passend’ zal reageren. In bestuurlijke zin houdt dit onder

meer in dat ook de rechtmatigheid van de toeslaguitkering is onderzocht. In 2023 heeft dit een keer tot een maatregel geleid. 7.

Om de bestuurlijke aanpak van criminaliteit door gemeenten vorm te geven is een goede informatiepositie nodig. Meld Misdaad Anoniem (M.) kan hier een bijdrage aanleveren. MMA is het onafhankelijke meldpunt waar iedereen anoniem informatie kan geven over ernstige criminaliteit en misdaad. Meldingen kunnen worden gedaan over bijvoorbeeld hennepteelt, drugslabs, illegale prostitutie, moord en doodslag, mishandeling, overvallen, brandstichting, wapen- of mensenhandel. Maar ook informatie over fraude en corruptie, ook bijvoorbeeld in de zorgsector. MMA is een onafhankelijke organisatie en is géén politie. In het kader van de geïntegreerde en integrale aanpak vindt er in voorkomende gevallen afstemming plaats met politie en Justitie. In 2021 is Maasgouw een samenwerkingsovereenkomst met MMA aan te gaan. In 2023 zijn er in totaal 19 meldingen binnen gekomen (in 2022: 18 meldingen en 2021: 18 meldingen). Deze meldingen kunnen onderverdeeld worden in de volgende onderwerpen: Onderwerp Hennep legaal vuurwerk Drugs Ondermijnende activiteiten Mensenhandel/prostitutie Straathandel Totaal

Aantal 8 2 3 1 1 4 19

Afhandeling van meldingen De meldingen die de gemeente ontvangt, ontvangt de politie ook. Tijdens het lokaal overleg worden deze meldingen besproken en worden vervolgacties teruggekoppeld. De gemeente neemt de acties op in het verslag van het lokaal overleg. Van de 19 meldingen, zijn er 8 meldingen nog niet afgehandeld. Van de 8 meldingen die nog niet zijn afgehandeld: o lopen bij drie meldingen nog een onderzoek; o moeten drie meldingen nog besproken worden in het lokaal overleg van 15 februari 2024; o is bij twee meldingen (bei de meldingen zagen op hetzelfde adres) wel al een bestuurlijke rapportage opgesteld, maar moet er nog een vervolg worden gegeven aan deze bestuurlijke rapportage. Van de 19 meldingen zijn 11 meldingen afgehandeld. Van de 11 afgehandelde meldingen: o zijn drie meldingen onderzocht waar niets is aangetroffen; o zijn er twee panden gesloten; o is één casus opgepakt door politie, waar verder geen rol is voor de gemeente; o zijn bij twee casussen netmetingen uitgevoerd die negatief waren; o zijn er aan twee casussen geen opvolging gegeven, omdat er te weinig informatie was; o is er naar aanleiding van één melding een flexcontrole met AVIM en de gemeente uitgevoerd.

10

8.

Net als andere gemeenten heeft ook Maasgouw te maken met drugsdumpingen. Dit is afval van de productie van synthetische drugs. In 2023 hebben er twee dumpingen plaatsgevonden (2022: 2 ; 2021: 1. Het afval wordt vaak in het buitengebied gedumpt. Particulieren met schade op hun terrein door illegaal gedumpt drugsafval krijgen dankzij een nieuwe regeling de kosten van het opruimen 100 procent vergoed in plaats van voor de helft. Gemeenten behouden als mede-overheid van de Staat een compensatie van 50 procent voor de financiële schade van het opruimen van drugsafvaldumpingen. Voor de nieuwe subsidieregeling is jaarlijks door het Ministerie van Justitie en Veiligheid 1 miljoen euro uitgetrokken tot en met 2024.

9.

Onderdeel van de bestuurlijke aanpak van de georganiseerde criminaliteit vormt het lokale overleg. Vaste deelnemers aan dit overleg zijn de accountmanager van het RIEC, AOV-er, wijkagent, de toezichthouder bouwen/RO en de sociaal rechercheur. Afhankelijk van de casus sluiten ook andere partijen zoals de bevolkingscontroleur, AVIM, ISZW aan. In dit overleg vindt een eerste screening

plaats van ‘subjecten’ ((rechts)personen, panden, locaties) die vragen oproepen. In dit overleg wordt straat- en systeeminformatie bij elkaar gebracht. Daarnaast speelt ook de professionele intuïtie een rol bij de afweging of nader onderzoek wenselijk is. In dit kader zijn het afgelopen jaar 10 subjecten gescreend. In 2023 is prioriteit gegeven aan de werkzaamheden in relatie tot de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Hierdoor hebben er geen flex-controles4 plaatsgevonden. De afwikkeling van de besproken ‘subjecten’ in het lokale overleg gebeurt met in achtneming van betreffende bevoegdheden inzake wet-/regelgeving, waaronder de AVG. Indien er onvoldoende aanknopingspunten zijn voor verder onderzoek worden de subjecten ‘afgevoerd’. Dit wil overigens niet zeggen dat alle vragen zijn beantwoord of onduidelijkheden zijn weggenomen. De rol van de gemeente beperkt zich echter tot het hinderen en verstoren van de georganiseerde criminaliteit en niet de bestrijding. Dit laatste is voorbehouden aan politie en justitie. Om mee te bewegen met de dynamiek van de ‘onderwereld’ en om de weerbaarheid tegen ondermijning te vergroten zijn we samen met onze partners steeds op zoek naar nieuwe werkwijzen. Dit heeft er toe geleid dat de driehoek Echt in 2019 heeft besloten om een ‘Ondermijningstafel MER’ (verder: OT) op te richten.

Inmiddels heeft Limburg 12 OT’s waaraan alle gemeenten aan deelnemen. De ondermijningstafel is in MER verband inmiddels structureel ingebed. Zowel binnen de gemeenten als bij onze partners. 10. Op 23 augustus 2022 is de nieuwe Bibobbeleidslijn van de gemeente Maasgouw vastgesteld. De Wet Bibob is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument en heet voluit de Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. De wet geeft het openbaar bestuur, waaronder de gemeente, de mogelijkheid om een onderzoek te doen naar (de achtergronden van) de aanvrager en betrokken partijen bij een vergunning, subsidie of een partij die een vastgoedovereenkomst waar de overheid ook partij bij is, aangaat. Dit onderzoek wordt ook wel het eigen onderzoek genoemd. Nadat de gemeente het eigen onderzoek heeft uitgevoerd en er vragen blijven bestaan, kan de gemeente het Landelijk Bureau Bibob om advies vragen.5 Als uit het eigen onderzoek en/of het onderzoek vanuit het Landelijk Bureau Bibob blijkt dat er ernstig gevaar bestaat dat bijvoorbeeld met een vergunning strafbare feiten worden gepleegd of uit strafbare feiten verkregen voordelen worden benut, is het bestuur (voor Maasgouw het college van B&W of de burgemeester) bevoegd om de aanvraag te weigeren of in te trekken.

De wet Bibob heeft als doel om misbruik van overheidsopdrachten, vastgoedovereenkomsten, aanbestedingen, vergunning-/subsidieaanvragen te voorkomen, en voorkomt daarmee dat de overheid ongewild criminele activiteiten faciliteert en wordt bovendien de concurrentiepositie van bonafide ondernemers beschermd. Ingevolge de Bibob-beleidslijn Maasgouw 2022 maakt een bibobonderzoek standaard onderdeel uit van onder andere de exploitatievergunningaanvraagprocedure. In 2023 hebben in totaal 24 eigen Bibob-onderzoeken plaatsgevonden. Deze kunnen als volgt onderverdeeld worden: Onderwerp

Aantal

Exploitatievergunning openbare inrichtingen/Alcoholwetvergunning Wabo-vergunningen

14

Camping- en recreatieparken

9

1

Enkelen van bovenstaande casussen zijn in 2022 ingediend, maar heeft het Bibob-onderzoek (grotendeels) in 2023 plaatsgevonden. Per onderwerp wordt hieronder een korte toelichting gegeven.

4 Flex-controle: integrale controle onder de coördinatie van de gemeente met deelname door de AVIM , ISZW,

belastingdienst, politie, GGD, toezicht OD, sociaal rechercheur, bevolkingscontroleur en politie. Deelname is afhankelijk van de aard en omvang van de casus/problematiek. 5 Het Landelijk Bureau Bibob is onderdeel van Justis en voert op verzoek van overheidsinstanties integriteitsscreening uit aan de hand van de Wet Bibob. Het Landelijk Bureau Bibob onderzoekt het risico dat bijvoorbeeld een vergunning, subsidie of andere beslissing van de overheid wordt misbruikt.

11

Exploitatievergunning openbare inrichtingen/ Alcoholwetvergunning Op grond van het de Bibob-beleidslijn Maasgouw 2022 wordt bij aanvragen voor een exploitatievergunning openbare inrichtingen (artikel 2:15 Apv) en aanvragen op grond van artikel 3 Alcoholwet standaard een Bibob-onderzoek uitgevoerd. In beginsel zal hiervoor aan de aanvrager een quickscan-formulier worden verstrekt. 6 Pas als er vragen blijven bestaan over bijvoorbeeld de financiën (lees: hoe het bedrijf waarvoor de vergunning aangevraagd wordt, gefinancierd wordt) of de bedrijfsstructuur, dan wordt het uitgebreide Bibob-formulier toegestuurd.7 Bij alle 14 aanvragen is er een quickscan-formulier verstrekt (dit is op grond van het beleid immers standaard bij de aanvraag exploitatievergunning voor openbare inrichtingen en Alcoholwet vergunningen). Verder is er bij vijf aanvragen nog een uitgebreid Bibob-formulier verstrekt. De reden hiervoor is dat het quickscan-formulier vaak onvoldoende informatie geeft (vooral als er sprake is van een grote bedrijfsstructuur of een ingewikkelde financieringsconstructie). In 2023 hebben er in totaal 14 eigen Bibob-onderzoeken plaatsgevonden voor deze categorie. Dit zijn er evenveel als in 2022. Bij deze 14 aanvragen is er één vergunning uiteindelijk geweigerd op grond van het eigen Bibobonderzoek. Tegen deze weigering is geen bezwaar ingediend.

De weigering van de vergunning is daarmee onherroepelijk. Daarnaast is er één vergunningaanvraag buiten behandeling gesteld, omdat er geen aanvullende stukken zijn ingediend. Wabo-vergunningen Op grond van de Bibob-beleidslijn Maasgouw 2022 wordt er een Bibob-onderzoek uitgevoerd bij aanvragen op grond van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder a, e en i van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, indien er signalen zijn afkomstig van partners of eigen informatie die aanleiding vormt om te vermoeden dat bij de aanvraag sprake is van een ernstige mate van gevaar als bedoeld in artikel 3 van de Wet Bibob. Dit betekent concreet dat er niet standaard een Bibob-onderzoek wordt uitgevoerd bij deze categorie. Er wordt alleen een Bibob-onderzoek uitgevoerd indien er aanleiding voor is. In 2023 heeft er één Bibob-onderzoek plaatsgevonden bij een vergunningaanvraag op grond van de Wabo. Deze aanvraag is in 2022 ingediend en er heeft in 2022/begin 2023 een eigen onderzoek plaatsgevonden. Vervolgens is in 2023 het Landelijk Bureau Bibob om advies gevraagd. Deze aanvraag is uiteindelijk ingetrokken. Campings en recreatieparken In december 2020 is de vergunningplicht voor campings en recreatieparken als bepaling in de Algemene plaatselijke verordening opgenomen (artikel 2:20b).

De reden voor het opnemen van deze bepaling was dat gemeenten een steeds grotere rol krijgen in het tegengaan van ondermijnende criminaliteit. Uit, bijvoorbeeld, het project Zicht op OndermijningVakantieparken blijkt dat er op vakantieparken vaak ondermijnende activiteiten plaatsvinden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: hennepkwekerijen en illegale opslag. Daarnaast fungeren campings of recreatieparken als ontmoetingsplaats en/of verblijfsplaats voor criminelen. De reden hiervoor is dat er bij veel vakantieparken weinig tot geen toezicht en/of sociale controle is. Criminelen kunnen dan vaak vrij hun gang gaan.8 De rol van de gemeenten komt daarbij met name tot uiting in het gebruik van bestuurlijke instrumenten, waaronder (bijvoorbeeld) het instellen van een vergunningsplicht. Bij het instellen van de vergunningplicht, kan als voorwaarde het uitvoeren van een Bibob-onderzoek worden gesteld. Dit is in de gemeente Maasgouw ook gedaan. In de Bibob beleidslijn Maasgouw 2022 (artikel 2.2) is opgenomen dat er altijd een volledige toets (middels het uitgebreide Bibob-formulier) wordt uitgevoerd bij een aanvraag exploitatievergunning voor campings en recreatieparken. Enerzijds kunnen er in de vergunning voorwaarden worden gesteld voor wat betreft de leefbaarheid en de Een Quickscan formulier is een formulier met vragen die de basis zijn voor het uitvoeren van het Bibob-onderzoek.

Dit quickscan formulier is een beperkte toets op basis van een daartoe opgesteld vragenformulier met bijlagen. In het Quickscan formulier worden minder vragen gesteld en minder documenten opgevraagd dan in het uitgebreide formulier. 7 Het uitgebreide Bibob-formulier is, net als het quickscan formulier, een formulier met vragen die de basis zijn voor het uitvoeren van het Bibob-onderzoek. Het verschil met het quickscan-formulier is dat het uitgebreide formulier meer vragen bevat en dat er meer documenten aangeleverd moeten worden. 8 Bron: Vakantieparken (zichtopondermijning-vakantieparken.nl) 6

12

veiligheid op het park (en dit kan ook gehandhaafd worden). Anderzijds kan er met het Bibobonderzoek, onderzoek worden gedaan naar de exploitanten en het netwerk daaromheen. Beide instrumenten samen zorgen ervoor dat er meer zicht en grip komt op de vakantieparken. Vanaf oktober 2022 is er uitvoering gegeven aan de vergunningsplicht voor campings en recreatieparken. Alle exploitanten van campings en recreatieparken in de gemeente Maasgouw hebben een aanvraag voor de vergunning moet indienen. Bij deze vergunningaanvraag werd ook een Bibob-toets uitgevoerd. In totaal zijn er negen vergunningaanvragen ingediend en is er ook negen keer een Bibob-toets uitgevoerd (de Bibob-toets is bij deze vergunningaanvraag immers standaard). Van deze negen vergunningaanvragen zijn er in 2023 vijf verleend. De overige vier zaken lopen momenteel nog. Voor één vergunningaanvraag is het Landelijk Bureau Bibob om advies gevraagd. Dit advies wordt begin 2024 verwacht. Daarnaast wordt er verwacht dat in het eerste kwartaal van 2024 duidelijk wordt of voor een van de andere lopende zaken ook nog een adviesaanvraag wordt ingediend bij het Landelijk Bureau Bibob. Het advies van het Landelijk Bureau Bibob kan vervolgens een aanleiding zijn om de vergunning te weigeren of te verlenen met voorwaarden.

Door het Bibob-onderzoek uit te voeren bij bovenstaande vergunningaanvragen, heeft er een extra controle op eventuele ondermijnende criminaliteit kunnen plaatsvinden bij exploitanten of partijen die betrokken zijn bij de onderneming, alvorens de vergunning werd verleend. Dit heeft eraan bijgedragen dat de gemeente meer zicht heeft gekregen op de betrokken personen bij de vergunningaanvraag en al dan niet heeft kunnen uitsluiten dat deze personen betrokken zijn bij ondermijnende criminaliteit. 11. In de strijd tegen ondermijning neemt de bestuurlijke aanpak, naast andere interventie mogelijkheden , een belangrijke plaats in. Daarbinnen heeft ook de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) betekenis. Gemeenten kunnen met hun verordenende bevoegdheid in de APV regels stellen in de vorm van gebods- of verbodsbepalingen. Deze kunnen worden gekoppeld aan bestuurlijke instrumenten: zoals een vergunning, ontheffing of meldingsplicht (eventueel in combinatie met een separaat aanwijzingsbesluit en een sanctie als sprake is van overtreding). In 2020 is de Algemene Plaatselijke Verordening Maasgouw 2020 vastgesteld. Mede in het kader van de aanpak (of voorkomen van) ondermijning is er een exploitatievergunningplicht ingevoerd voor de huisvesting van arbeidsmigranten, de vakantie- en recreatieparken en kamerverhuur.

In dit kader zijn in het verslagjaar de vakantieparken aangeschreven met het verzoek om een exploitatievergunning aan te vragen. De uitkomsten van deze vergunningaanvragen van de vakantieparken is toegelicht onder punt 10. Naast de hierboven genoemde vergunningsplichten zijn er uiteraard ook nog de vergunningsplichten die al langer in de Algemene plaatselijke verordening staan, namelijk: De exploitatievergunning voor openbare inrichtingen, vergunning voor het exploiteren van speelgelegenheden, exploitatievergunning voor seksinrichtingen en de exploitatievergunning voor escortbedrijven. 12. Zorg en Veiligheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Mede in dit kader kunnen gemeenten ondermijning tegengaan door het sociaal domein sterk en weerbaar te maken. De verwevenheid van de criminele wereld met het sociaal domein is fijnmazig en wijdvertakt en speelt zich bovendien ondergronds af, veel is niet zichtbaar. Scholieren die worden geronseld door de drugsindustrie, jonge kinderen die worden ingelijfd in criminele netwerken en wijken waar de levendige drugshandel bij wijze van spreken net zo gewoon is als de buurtbarbecue op vrijdagmiddag. De verweving van criminaliteit en het sociaal domein heeft grote maatschappelijke gevolgen. Samen met het SC-MER wordt daarom binnen het sociaal domein al actief ingezet op het thema ondermijning.

Voorbeelden zijn het versterken van de persoonsgerichte aanpak en meer aandacht voor slachtofferschap. Drugshandel is immers geen slachtofferloos delict. Soms is de dader ook slachtoffer. Groepen van jongeren, mensen met een licht verstandelijke beperking en huiseigenaren worden in de criminele wereld getrokken. Daarnaast is er ook aandacht voor zorgfraude en mensenhandel. De aanpak vergt maatwerk. Hoe herken ik echter dergelijke vormen van ondermijning en wat is het handelingsperspectief? Om hier antwoord op te kunnen geven zijn we in 2021 in MER verband gestart met het aanbieden van trainingen voor sociaal domein medewerkers. Medewerkers van onze partners kunnen zich hier ook bij aansluiten. In 2023 is hier een vervolg aangegeven. Steeds meer jongeren worden op steeds jongere leeftijd geronseld voor criminele activiteiten. Denk hierbij aan het wegbrengen van een pakketje, op de uitkijk staan of een bankpas uitlenen. Het is belangrijk dat ouders of verzorgers met hun kind het gesprek voeren over dit soort activiteiten. Als zij open het gesprek aangaan over onderwerpen als criminaliteit, maar ook het gebruik van wapens en drugs, zullen kinderen mogelijk sneller om hulp vragen als ze hiermee in aanraking komen. Als

13

handreiking voor de ouders heeft het RIEC Limburg hiervoor de site Crimitalk.nl ontwikkeld. Via de gebruikelijke kanalen heeft Maasgouw deze site onder de aandacht gebracht. 13. Cybercriminaliteit is een misdrijf, kent veel vormen en is daarom moeilijk aan te pakken. We benoemen enkele soorten cybercrime die regelmatig voorkomen: hacken, ransomware, phishing, identiteitsfraude en menselijke fouten. Het is een vorm van ondermijning. In het verslagjaar zijn 17 aangiften bij de politie geregistreerd. In 2022 is het platvorm Digitaal Veilig Limburg van start gegaan https://www.digitaalveiliglimburg.nl Inwoners en ondernemers in Limburg kunnen op deze site terecht met hun vragen over digitale veiligheid. Maasgouw neemt hier ook aan deel. De online wereld wordt steeds vaker door criminelen gebruikt om mensen geld afhandig te maken. Bijvoorbeeld door WhatsApp-fraude (vriend-innoodfraude). • Een bekende is zijn telefoon of geld kwijt en vraagt u geld over te maken. • Aankoop spullen via Marktplaats die niet worden geleverd. • Iemand doet zich voor als een medewerker van uw bank om achter uw gegevens te komen. Mensen (slachtoffers) die met deze vorm van criminaliteit te maken hebben kunnen met vragen terecht bij een telefonische helpdesk (085-0082790). Maasgouw is ook deelnemer van dit platvorm. Via de website van Maasgouw en andere (sociale) kanalen is hier aandacht aan besteed.

Jongeren begeven zich veel online maar zijn zich vaak minder bewust van de gevaren die dat met zich meebrengt. Men kan worden gehackt, de bankrekening kan worden geplunderd of men kan worden afgeperst met ‘pikante’ foto's (sextortion). Met een mobiele escaperoombus wil de politie jongeren bewuster maken van de risico’s die ze online lopen en handreikingen bieden om slachtofferschap op het gebied van cybercrime en sextortion te voorkomen. In 2023 heeft de escaperoom op vier locaties (in het voor én naseizoen) in Maasgouw gestaan. 14. Dat ouders/verzorgers het met hun kind op enig moment moeten hebben over de ‘bloemetjes en de bijtjes’, is vrijwel algemeen bekend. Maar voer je als ouder ook een gesprek met je kind over de messen, plantjes en pilletjes? RIEC Limburg heeft op 23 januari 2023 https://www.crimitalk.nl/ gelanceerd: een gratis gesprekstool voor ouders en verzorgers om het gesprek met hun kind(eren) aan te gaan over wapens, criminaliteit en drugs. De vakgroep Jeugdige Ondermijners van RIEC Limburg trekt samen met ketenpartners op en ondersteunt hen in de aanpak van jeugdige ondermijning in Limburg. Deze aanpak is nodig: uit onderzoek werd een verontrustende stijging geconstateerd van het aantal jonge minderjarigen dat betrokken is bij ernstige drugscriminaliteit. Tevens is er sprake van verharding, wat zich uit in ernstiger geweld en wapengebruik op jongere leeftijd.

Om de instroom van jonge aanwas tegen te gaan en jongeren een legaal perspectief te bieden is er gekozen voor een totaalaanpak. Deze richt zich op jongeren, ouders/verzorgers, hulpverleners en onderwijsmedewerkers. Het plan van aanpak heeft als hoofdlijnen: onderzoek, preventie, repressie en het bieden van perspectief. Een voorgelichte jongere herkent ondermijnende criminaliteit sneller en kan er eerder weerstand tegen bieden. Hoe meer ouders en verzorgers het gesprek met hun kind aangaan over wapens, drugs en criminaliteit, des te eerder herkent een jongere het wanneer het hiermee in aanraking komt. Het RIEC Limburg ontwikkelde daarom, met medewerking van de Provincie Limburg, de campagne Crimitalk.nl: een gesprekstool die zowel online als offline (als kaarten set) verkrijgbaar is, die het makkelijker maakt voor ouders om aan de hand van stellingen en vragen met hun kind over criminaliteit, drugs en wapens te praten. Ook kunnen ouders online terecht op een achterliggend platform, waar verdere uitleg over de stellingen en vragen, meer informatie over de thema’s en een verwijzing naar hulppartners te vinden zijn. Conclusie Ook voor Maasgouw blijft de aanpak van ondermijning een belangrijke veiligheidsopgave. Recente fenomeenanalyses van vormen van ondermijning en de concrete ondermijningssignalen en –casuïstiek van de afgelopen jaren onderstrepen dit.

De instrumenten en werkvormen worden effectiever maar er is nog een lange weg te gaan. We blijven daarom vasthouden aan de ingezette weg.

14

2.3

Digitale veiligheid

Doelstelling 2026 1. Minder slachtofferschap gedigitaliseerde criminaliteit 2. Risicobeheersing datalekken en cyberincidenten irt gemeentelijke systemen 3. Tijdige signalering en reactie online aangejaagde ordeverstoring Onze indicatoren: Indicator

2021

2022

2023

Cybercrime9

19

17

18

Horizontale fraude10

166

122

84

Verticale fraude11

1

1

2

Bron: politie

Korte omschrijving onderwerp Met de voortschrijdende digitalisering van de samenleving worden de risico’s op het vlak van digitale veiligheid alleen maar groter. Het gaat daarbij om vormen van internetcriminaliteit (fishing mails bijvoorbeeld), kwetsbaarheid van systemen (ook van gemeenten), kwetsbaarheid van informatie (risico van datalekken) en online aangejaagde onrust en ordeverstoring (ook jegens bestuurders bijvoorbeeld). Elk van deze deelfenomenen vormt een groeiend risico voor overheden, bedrijfsleven en burgers. Steeds meer Nederlanders krijgen te maken met social engineering. Een methode die criminelen gebruiken waarbij mensen psychologisch worden gemanipuleerd om bepaalde acties uit te voeren of vertrouwelijke informatie te geven. Daarbij maken criminelen misbruik van menselijke eigenschappen, zoals nieuwsgierigheid, angst, hebzucht, vertrouwen en onwetendheid. Vaak met als doel mensen geld afhandig te maken. Social engineering gaat samen met een vorm van druk. Dat geeft de meeste mensen een gevoel dat er iets niet klopt. Ook Maasgouw staat hiervoor aan de lat, voor de veiligheid van de eigen systemen en informatie maar ook voor de ordeverstoring door digitale ontwrichting bij andere partijen. Ook heeft Maasgouw mogelijkheden om de weerbaarheid van burgers en bedrijven tegen cybercriminaliteit te versterken.