Bijlage 1a Water- en rioleringsplan Bommerlewaard 2022-2026
Tekst van het document
en in de bodem is de gemeente bevoegd gezag. Voor
met gewasbeschermingsmiddelen en nutriënten
lozingen naar oppervlaktewater is het Waterschap
verontreinigd bedrijfsafvalwater, afkomstig van
bevoegd gezag. Daarnaast heeft het Waterschap
glastuinbouwbedrijven in Zaltbommel. Via een
een adviesrecht voor indirecte lozingen.
apart rioolnetwerk wordt dit water ingezameld bij bedrijven. Dit volgt uit een studie, uitgevoerd door
De gemeente heeft geen afnameverplichting
de betrokken bedrijven verenigd in Glastuinbouw
voor bedrijfsafvalwater. Uitgangspunt van de
Nederland, het waterschap en de gemeenten,
afvalwaterwetgeving is dat bedrijven in eerste
waaruit bleek dat dit de meest doelmatige manier
instantie zelf verantwoordelijk zijn voor hun
van inzamelen en zuiveren is voor deze afvalstroom.
afvalwater. Bij de behandeling van nieuwe
De kosten van dit netwerk worden via een aparte
(bedrijfsmatige)afvalwaterlozingen, hanteren de
rioolheffing bij de bedrijven in rekening gebracht.
gemeente en het Waterschap de voorkeursvolgorde voor de verwijdering van afvalwater’ [tabel 19]. Tabel 19: Verwijdering afvalwaterstromen (Wm, artikel 10.29a)
Categorie afvalwater Lozingsroutes
Toelichting
Huishoudelijk
Lozing via een vuilwater/
De RWZI is ontworpen voor de zuivering van dit type
afvalwater en,
gemengd riool naar de RWZI.
afvalwater. Dit geldt o.a. ook voor afvalwater uit de
qua biologische
voedingsmiddelenindustrie. In de vergunningsfase
afbreekbaarheid,
wordt met het Waterschap overlegt of de capaciteit
vergelijkbaar
van de zuivering voldoende is voor ontvangst van
afvalwater
bedrijfsafvalwater of dat initiatiefnemer maatregelen moet treffen.
‘Schoon’ afvalwater,
a. Hergebruiken
Lozing van ‘dun’ water heeft een nadelige werking op
zoals afstromend
b. E ventuele zuivering ‘schoon’
de RWZI. Bovendien is het transport naar de RWZI niet
hemelwater,
afvalwater
duurzaam (energie) en kan het ‘dun’ water leiden tot
grondwater, en
c. L ozen naar de bodem
extra overstorten van gemengde riolering. Hergebruik
koelwater
d. L ozen naar oppervlaktewater
en/of lokale verwerking zijn het uitgangspunt. Alleen
e. (Lozen naar riolering)
in uitzonderingsgevallen is lozing naar de riolering toegestaan.
Overig afvalwater,
a. Hergebruiken
ten gevolge van
b. E ventuele zuivering afvalwater huishoudelijk afvalwater. Als lozingsopties a t/m d
bedrijfsmatige
c. Lozen naar de bodem
redelijkerwijs niet mogelijk zijn, dan is lozing naar
activiteiten
d. Lozen naar oppervlaktewater
riolering mogelijk.
e. Lozen naar riolering
38
Samenstelling afvalwater komt niet overeen met
Verminderen van de verspreiding van
Beleidskeuze 3:
verontreinigde stoffen in het milieu
We streven ernaar bij rioolvervangingen om zoveel
De inzameling en het transport van stedelijk
mogelijk werk met werk te maken.
afvalwater leidt niet tot volksgezondheid- of milieuproblemen. De gemeenten en het waterschap
Om te voorkomen dat we bij elke herinrichting
realiseren zich, dat lozingen vanuit het rioolstelsel
van de openbare ruimte ook het riool vervangen,
onvermijdelijk zijn en zorgen er gezamenlijk voor
hanteren we als uitgangspunt dat we alleen
dat de effecten op het (water)milieu aanvaardbaar
vervangen als het riool binnen 20 jaar aan
zijn. Hiertoe volgen de waterpartners een emissie
vervanging toe is. Bij noodzakelijke vervanging van
gerichte aanpak met kosteneffectieve maatregelen
riolen jonger dan 40 jaar vanwege een gewenste
in plaats van het traditionele normgerichte spoor.
herinrichting of andere ontwikkeling, blijft het uitgangspunt dat de initiatiefnemer betaalt.
Verdeling verantwoordelijkheden Het beheer en onderhoud van de leiding tussen een
Het uitgangspunt bij rioolvervanging is dat we
particulier gebouw en het openbare vuilwaterriool
zoveel mogelijk werk met werk maken (integraal
is verdeeld in een particulier deel en een openbaar
beheer openbare ruimte). Waar het kan, sluiten
deel. Het overdrachtspunt ligt maximaal 0,5 m
we aan bij ruimtelijke ontwikkelingen en andere
van de perceelsgrens. De eigenaar of gebruiker
beheeropgaves. We vervangen riolering wanneer dit
van het perceel is verantwoordelijk voor beheer en
het meest doelmatig is voor de gemeente. We gaan
onderhoud van het particuliere deel, de gemeente
eerder tot vervanging over, als de overige openbare
voor het openbare deel. Als zich verstoppingen
ruimte op de schop gaat of als vervanging zoveel
voordoen in het openbare riool verhelpen we dit zo
maatschappelijke baten oplevert dat de kosten van
snel mogelijk, maar in elk geval binnen 24 uur.
vroegtijdige vervanging daar tegenop wegen. Zo kunnen we ook de levensduur verlengen tot een
Transporteren afvalwater
natuurlijk moment van vervanging.
In de Bommelerwaard is circa 40% van het areaal uitgevoerd voor duurzaam inzamelen en
Beleidskeuze 4
transporteren van afvalwater, de schone en vuile
Bij vervanging van riolering is het scheiden van
waterstromen zijn gescheiden. De overige 60%
afvalwater en hemelwater het uitgangspunt.
is een gemengd stelsel. Het hemelwater wordt via dezelfde buis als vuil water getransporteerd
We hanteren dit uitgangspunt bij alle grootschalige
naar de zuivering. Daarnaast hebben we de
ontwikkelingen en reconstructies, waarbij het
verantwoordelijkheid om de kwaliteit van de
doelmatig is om het hemelwater voortaan apart in
gemeentelijke riolering op niveau te houden, door
te zamelen en te verwerken. Dit maakt onze visie
jaarlijks een gedeelte te vervangen.
concreet omdat we op deze wijze werken aan het minimaliseren van de menselijke ingreep in de
Beleidskeuze 2:
natuurlijke waterkringloop.
Riolering wordt niet op basis van levensduur maar op basis van kwaliteit van de voorziening vervangen. Riolering gaat in technische zin gemiddeld ongeveer 60 jaar mee. We monitoren de staat van de riolen om tijdig in te kunnen grijpen. We vervangen riolen wanneer ze een technische staat hebben die vervanging rechtvaardigt, ongeacht de leeftijd.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
39
Hemelwater
Hierbij gelden de beleidsuitgangspunten zoals vastgelegd in het landelijke hemelwaterbeleid van
De wettelijke zorgplicht De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater en het afvoeren naar een zuiveringtechnisch werk. (artikel 3.5 Waterwet)
21 juni 2004. 1. Vervuiling van hemelwater wordt zoveel mogelijk beperkt of voorkomen. 2. Hemelwater
wordt waar mogelijk ter
plekke in de bodem geïnfiltreerd of in het oppervlaktewater gebracht. 3. Hemelwater wordt zoveel mogelijk gescheiden van afvalwater ingezameld en afgevoerd 4. De daadwerkelijke keuze wordt gebaseerd op een integrale afweging op lokaal niveau. Voorkeursvolgorde De voorkeursvolgorde uit het landelijke hemelwaterbeleid is gebaseerd om schade door droogte tegen te gaan. Vanuit dat perspectief heeft het infiltreren van hemelwater in de bodem de voorkeur boven lozing op oppervlaktewater, wat leidt tot de volgende voorkeursvolgorde. In tabel 20 is de voorkeursvolgorde aangegeven. Bij alle gemeentelijke projecten wegen we af op welke wijze water zo lang mogelijk in het gebied vastgehouden wordt.
Vertrekpunt is het principe dat we stedelijk afval- en hemelwater gescheiden inzamelen.
Tabel 20: Voorkeursvolgorde hemelwater
Als we wijkreconstructies en rioolvervangingen voorbereiden onderzoeken we de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. De gemeenten Maasdriel en Zaltbommel hechten veel waarde aan duurzaamheid en streven in principe naar afkoppeling van het op de gemengde riolering aangesloten verhard oppervlak. Dit heeft een positieve bijdrage aan het verminderen van wateroverlast, bestrijdt verdroging en helpt bij het verbeteren van de oppervlakte waterkwaliteit.
40
Voorkeursvolgorde afvalwater 1. Vasthouden op daken, bergingen als regentonnen/schuttingen en nuttig gebruiken 2. Op maaiveld infiltreren 3. Ondergronds ondiep infiltreren via een particuliere voorziening 4. Verwerken in het oppervlaktewater
Figuur 21: Voorkeursvolgorde omgaan met hemelwater
Overtollig hemelwater huishoudens en bedrijven
Beleidskeuze 5:
We verwachten van perceeleigenaren dat de
We gaan de lozing van overtollig hemelwater op het
woning of het pand voldoet aan de geldende
openbaar riool beperken. Wij willen dat eigenaren in
bouwregelgeving. In hoofdzaak betekent
de toekomst het hemelwater op hun perceel volgens
dit dat verblijfsruimten waterdicht zijn. Alle
de voorkeursvolgorde op eigen terrein verwerken.
hemelwaterafvoeren moeten voorzien zijn van een ontlastconstructie. Wastafels, toiletten, putjes,
Wij verwachten dat in de toekomst elke eigenaar
baden en douches en andere lozingsvoorzieningen
van een gebouw of perceel op jaarbasis bij voorkeur
die lager liggen dan 15 cm boven de kruin van
100%, maar minimaal 90% van zijn hemelwater
de openbare weg moeten voorzien zijn van een
zelf op het eigen perceel bergt, zodat het vertraagd
terugslagklep of pomp. Zo voorkomen we dat bij
afgevoerd wordt naar het grondwater, een
hevige neerslag rioolwater uit het openbare riool
oppervlaktewater of een hemelwatervoorziening.
terug de woning in kan stromen. Dit geldt ook voor
De grootte van de berging dient in de gemeente
lozingspunten op de openbare riolering vanuit
Zaltbommel 20 mm te zijn over het totale verhard
de tuin.
oppervlak. In Maasdriel dient de grootte van deze berging 43,6 mm afvloeiend hemelwater over het
Daarnaast verwachten wij dat eigenaren bij
totale verhard oppervlakte te zijn. In bijlage C is het
nieuwbouw of bij een grootschalige verbouwing
hemelwaterbeleid van Maasdriel nader uitgewerkt.
conform de bouwregelgeving hun hemelwater gescheiden van afvalwater aanleveren.
Naast het toekomstbestendig uitvoeren van onze eigen rioolvervangingen blijven we, via
Tot slot verwachten wij dat vloerpeilen zodanig
een financiële bijdrage, het klimaatbestendig
ontworpen worden dat de kans kleiner is dan eens
herinrichten van andere projecten in de openbare
in de honderd jaar dat hemelwater via het maaiveld
ruimte stimuleren.
vanuit het openbaar gebied of vanuit het eigen perceel het gebouw in loopt. Daarbij streven we naar een bouwpeil van 30 cm boven het niveau van de as van de weg.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
41
Beleidskeuze 6:
van hemelwater en afvalwater op het gemeentelijk
Bij nieuwe ontwikkelingen en grootschalige
rioolstelsel en het zoveel mogelijk nuttig gebruiken
verbouwingen dient er op eigen terrein een
en verwerken van hemelwater op het eigen perceel.
hemelwaterberging aangelegd te worden. Deze
We doen dit via voorlichting, subsidies en het
berging mag alleen vertraagd afvoeren naar
faciliteren van gewenst gedrag. We subsidiëren
oppervlaktewater of hemelwatervoorziening.
vooral maatregelen die meerdere gunstige effecten hebben en waar niet alleen de eigenaar, maar ook
Voor nieuwbouw en grootschalige verbouwing
de omliggende bewoners van profiteren. Denk aan
werken we nieuwe omgevingsplanregels uit,
de aanleg van groene daken of het ontharden en
zodat we naast het scheiden van afval- en
“vergroenen” van tuinen en andere privéterreinen.
hemelwater voortaan ook het vasthouden
Hemelwater openbaar gebied
van hemelwater op eigen kavel of binnen een
Ook voor de verwerking van hemelwater in
bouwplan kunnen verplichten. Bij bestaande bouw
openbaar gebied geldt de voorkeursvolgorde met
intensiveren we onze stimuleringsaanpak via
doelstelling om minimaal 90% van het hemelwater
bewustwordingscampagnes en subsidieregelingen.
te infiltreren of te bergen en vertraagd af te voeren. Dit doen we bij alle nieuwe situaties en is een
Dit uitgangspunt is bindend voor nieuwbouw en
streven voor herinrichtingen.
bij verbouwingen, waar door functiewijziging en/of geometriewijziging van een gebouw het
Beleidskeuze 8:
leidingwerk vernieuwd moet worden.
We hanteren voor de maatgevende extreme buien de volgende ontwerpbuien, met bijbehorend
Beleidskeuze 7:
berekend risico:
Vooralsnog wordt bestaande bouw binnen de
• Eenmaal per jaar: bui van ca. 20 mm in één uur:
bebouwde kom tot en met het bouwjaar 2021
geen water op straat
uitgezonderd van het hebben van een voorziening
• Eenmaal per 100 jaar: bui van 80 mm in één uur:
op eigen terrein voor het vasthouden en bergen
geen toename van reeds berekende wateroverlast
van hemelwater. Deze ontwerpbuien zijn gebaseerd op de verwachte
42
We maken vooralsnog een uitzondering, op
kans van voorkomen over 30-60 jaar en daarmee
beleidskeuze 6, voor bestaande percelen binnen
zwaarder dan de huidige kans van voorkomen. We
de bebouwde kom. Hiervoor geldt dat wij al
doen dit omdat alle ingrepen die we nu doen in
het overtollig hemelwater blijven inzamelen en
openbare ruimte en openbare riolering minimaal de
verwerken in openbaar gebied wanneer we dit al
komende 40-70 jaar aan de doelstellingen moeten
doen op het moment van het vaststellen van dit
kunnen voldoen. Dit levert het volgende nieuwe
plan. Wel stimuleren wij het gescheiden aanleveren
beleidskader op:
Figuur 22: Maximale wateroverlast bij bui 20 mm in 1 uur
Bij buien met relatief beperkte intensiteit (kans van
wegen uiterlijk 3 uur na de bui weer gebruikt
voorkomen eenmaal per 2 jaar of groter):
kunnen worden als waarvoor ze bedoeld zijn.
• Toets norm voor nieuwe ontwikkelingen is geen water op straat bij bui 08+10%. • Zamelen we al het hemelwater in en verwerken
• Spannen we ons in om te voorkomen dat er veiligheids- of gezondheidsrisico’s ontstaan door opdrijvende putdeksels of door afvalwater
we het via een gemeentelijk (boven- of
dat door terug stuwing uit het riool op het
ondergronds) hemelwatersysteem, zodat er
maaiveld terecht komt.
geen water op het straatoppervlak blijft staan. • Kan de openbare ruimte gebruikt worden waarvoor die bedoeld is. • Lossen we verstoppingen van straat- en
Bij buien met een extreem hoge intensiteit (kans van optreden kleiner dan eenmaal per 100 jaar) • Beperkt onze inspanning zich tot het
trottoirkolken, riolen en/of duikers, waarbij een
waarborgen dat de vitale infrastructuur blijft
veiligheidsrisico ontstaat zo snel mogelijk op en
functioneren of bij uitval zo snel mogelijk weer
andere verstoppingen uiterlijk binnen één week.
in bedrijf is, samen met de verantwoordelijken voor vitale infrastructuur (o.a. drinkwater,
Bij buien met een hoge intensiteit (kans van
elektriciteit, internet, gas, maar ook
voorkomen tussen eenmaal per jaar en eenmaal
ziekenhuizen etc.) en andere overheidsorganen.
per 100 jaar):
Voor openbare ruimte die al voldoet aan deze
• Spannen we ons in om te voorkomen dat
doelstellingen geldt bij ingrepen dat de situatie
hemelwater vanuit de openbare ruimte
niet mag verslechteren (stand-still beginsel).
rechtstreeks woningen en gebouwen kan
Voor openbare ruimte die nog niet voldoet geldt
instromen, mits het vloerpeil van woningen en
bij ingrepen de inspanningsplicht om de situatie
gebouwen minimaal 20 cm hoger ligt dan de
te verbeteren.
aangrenzende openbare ruimte. • Spannen we ons in om te voorkomen dat straten onbegaanbaar worden voor hulpdiensten en overig verkeer. We accepteren dat verkeer stapvoets moet rijden. We streven ernaar dat
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
43
Typering
Omschrijving
Aanpak gemeente
Hinder
Kortdurend (<30 min) water op
De gemeente treft geen maatregelen.
straat tussen trottoirbanden en in
Er wordt een beroep gedaan op het
groenvoorzieningen
acceptatievermogen van burgers en aanpassing van het weggedrag. Ter bevordering hiervan start de gemeente een communicatietraject
Ernstige hinder/ Overlast
Ernstige hinder (30-120 min)
Tijdens de extreme weersomstandig
met forse hoeveelheden water
heden treft de gemeente veiligheids
op straat en stremmingen van
maatregelen, zoals verkeersafzettingen.
hoofdontsluitingswegen
In combinatie met reconstructiewerkzaamheden realiseert de gemeente structurele verbeteringsmaatregelen en liftende putdeksels. De doorlooptijd tot structurele maatregelen bedraagt maximaal 10 jaar
Schade
Water op straat van een zodanige
Tijdens de extreme weersomstandig
omvang dat schade aan eigendommen
heden treft de gemeente veiligheids
optreedt en/of essentiële
maatregelen. Vervolgens stelt de
gebruiksfuncties uitvallen.
gemeente een onderzoek in naar oorzaken. Afhankelijk van de bevindingen en de herhalingskans, treft de gemeente binnen 2 jaar (tijdelijke) kostenefficiënte maatregelen om het risico op schade te beperken. Als onderdeel van de Operationele Prorgramma’s (OP’s) realiseert de gemeente binnen een periode van 10 jaar structurele verbeteringsmaatregelen. Indien dit effectiever is, kunnen de locatie van de verbeteringsmaatregel en het knelpunt verschillen. Uitgangspunt bij de uitvoering van maatregelen is dat geen sprake is van overmacht.
Tabel 23 Gevolgen van neerslag
44
Beleidskeuze 9:
Grondwater
Locaties met herhaalde ervaren wateroverlast door extreme neerslag, worden onderzocht en indien mogelijk aangepakt met maatregelen. Locaties met een grote kans op wateroverlast door extreme neerslag kunnen niet altijd wachten op een geplande rioolvervanging of herinrichting. Bij grote urgentie pakken we die zelfstandig op. Dit kunnen zowel locaties in de openbare ruimte zijn als overlastlocaties op particulier terrein, waarbij van de particulier niet meer in redelijkheid verwacht kan worden dat deze de overlast helemaal zelf oplost. Wij onderzoeken de mogelijkheden voor het realiseren van maatregelen in de openbare ruimte, die tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten kunnen worden gerealiseerd, als op dezelfde locatie: • twee keer per 5 jaar, òf • drie keer per 15 jaar, òf • vier keer per 25 jaar overlast van water als gevolg van extreme neerslag optreedt. Om dit te beoordelen maakt de gemeente
De wettelijke zorgplicht De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van de beheerder of de provincie behoort. De maatregelen, bedoeld in het eerste lid, omvatten mede de verwerking van het ingezamelde grondwater, waaronder in ieder geval worden begrepen de berging, het transport, de nuttige toepassing en het, al dan niet na zuivering, op of in de bodem of in het oppervlaktewater brengen van ingezameld grondwater, en het afvoeren naar een zuiveringstechnisch werk (artikel 3.6 Waterwet)
gebruik van de afwegingssystematiek in tabel 24. Het watersysteem in de Bommelerwaard staat Op nieuwbouwlocaties wordt door de
sterk onder invloed van de rivierwaterstanden,
ontwikkelende partij aangetoond dat
wat periodiek leidt tot kwel en hoge
hemelwatervoorzieningen voldoen aan de
grondwaterstanden. De kleiige grondslag in de
waterbergingsnormen, leidingen voldoende
Bommelerwaard zorgt daarnaast voor vertraging
water af kunnen voeren in reguliere situaties (bui
van infiltratie van hemelwater naar de diepe
08+10%) én dat er geen wateroverlast optreedt bij
ondergrond, wat voor grote fluctuaties kan
een bui van 100 mm in het uur in of nabij (als gevolg
zorgen in de deklaag. Daarnaast kunnen de
van de ontwikkeling van) het plangebied.
grondwaterstanden in periodes van droogte ver uitzakken onder invloed van lage rivierstanden. Vanuit de Waterwet wordt van een perceeleigenaar verwacht dat hij zijn grondwater op zijn eigen terrein verwerkt en beheert. Periodiek hoge grondwaterstanden worden in de Bommelerwaard veelal door de bewoners geaccepteerd (“het hoort bij het wonen in een rivierengebied”).
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
45
Inzameling overtollig grondwater huishoudens
Te hoge grondwaterstand openbaar gebied
en bedrijven
Hoog grondwater relateren we aan de
Wij hanteren conform de wet als algemeen
Representatief Hoogste Grondwaterstand. Dit
uitgangspunt dat eigenaren van gebouwen en
is een statistische waarde waarbij 10% van de
percelen zelf verantwoordelijk zijn voor het beheer
metingen in een reeks boven het RHG niveau
van grondwater op hun perceel, tenzij dit in het
bevinden. De RHG is met hantering van het 90
belang van de leefbaarheid of volksgezondheid niet
percentiel goed vergelijkbaar met de GHG. Voor
haalbaar en niet doelmatig is. De perceeleigenaar
de methodiek van bepaling van de GHG is in
is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning
veel gevallen onvoldoende data beschikbaar bij
en perceel, voor zover grondwaterproblemen
nieuwbouwontwikkelingen.
niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur
Als richtlijn voor de ontwateringsdiepte
(overheid of particulier). We verwachten hiertoe
houden we 0,5 meter beneden straatpeil aan
van perceeleigenaren dat hun woning of pand
bij een RHG situatie. Bij een overschrijding van
voldoet aan de geldende bouwregelgeving. In
deze ontwateringsdiepte die langer dan twee
hoofdzaak betekent dit dat verblijfsruimten
aaneengesloten maanden duurt kan er sprake
waterdicht zijn. Daarnaast verwachten wij van
zijn van een structureel te hoge grondwaterstand.
de perceeleigenaar dat hij vloer- en tuinpeilen
Pas als er sprake is van aantoonbare
zo kiest dat grondwateroverlast door te hoge
gezondheidsklachten (belemmering van de aan
grondwaterstanden op het eigen perceel zoveel
het perceel gegeven functie) die niet opgelost
mogelijk wordt voorkomen.
kunnen worden met bouwkundige maatregelen, beschouwen wij dit als overlast en hinder voor de aan de grond gegeven bestemming.
Kwel in waterberging het Zwin in Ammerzoden
46
Figuur 24: Omschrijving begrippen grondwateroverlast (bron Visie water en riolering Utrecht)
Wij hanteren bij nieuwbouwlocaties een
dat het grondwater ter plaatse gereinigd wordt
ontwateringscriterium van 1,0 meter bij RHG ten
en daarna geloosd wordt in het oppervlaktewater
opzichte van de kruin van de openbare weg. Is
of een hemelwaterriool. Eventueel kan gereinigd
de ontwateringsdiepte in praktijk groter dan het
grondwater ook in de bodem worden geloosd.
ontwateringcriterium, ofwel is de afstand tussen
Lozing op het vuilwaterriool en daarmee ook op
maaiveld en maatgevende grondwaterstand groter
het gemengde riool is niet toegestaan. Alleen voor
dan 1,0 meter, dan is de aanwezige ontwatering
proefbemalingen of via een maatwerkvoorschrift
voldoende en worden geen ontwateringsmiddelen
van de gemeente kan hiervan afgeweken worden.
aangelegd in de openbare ruimte.
Beleidskeuze 10: Bij nieuwe openbare ruimte willen wij dat de bij
Wij continueren het beleid dat we alleen nieuwe
een gebied behorende hydrologische situatie zo
ontwateringmiddelen aanleggen als voldaan wordt
veel mogelijk wordt gehandhaafd. Dit betekent
aan één of meer van de vast gelegde criteria
het gebruik van zo min mogelijk technische voorzieningen om de grondwaterstand te verlagen
Wij verwachten dat de perceeleigenaar in de
en daarmee de ontwatering te verbeteren. Het
gebieden waar de natuurlijke ontwatering
verhogen van het maaiveldniveau of de aanleg
voldoende is, het overtollig grondwater
van meer open water in combinatie met water-
volledig op eigen terrein verwerkt. Alleen in
robuust bouwen heeft altijd de voorkeur boven de
gebieden binnen de bebouwde kom waar ook de
aanleg van drainage of het op een andere manier
aangrenzende openbare ruimte zonder aanvullende
structureel verlagen van de grondwaterstand.
ontwateringsmiddelen niet aan het gemeentelijke
Tijdelijke grondwaterlozingen
ontwateringscriterium (zie figuur 25) voldoet, mag
Voor tijdelijke grondwaterlozingen zoals bij de
een eigenaar overtollig grondwater lozen op een
bouw van ondergrondse bouwwerken, de aanleg
openbaar ontwateringsstelsel. De kosten voor de
van kabels en leidingen of bij saneringen geldt
aansluiting zijn voor de initiatiefnemer.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
47
Wij zijn terughoudend met het structureel
Zolang het waterschap de waterpeilen op niveau
inzamelen van overtollig grondwater. Huidige
kan houden zullen de grondwaterstanden in
ontwateringsmiddelen hebben wij nauwelijks
bebouwd gebied niet zodanig wegzakken dat
inzichtelijk en beheren wij nauwelijks. Daar
binnen de bebouwde kom grootschalige schade aan
waar volgens onze zorgplicht maatregelen van
panden optreedt door het ongelijkmatig zakken van
ons worden verwacht, zetten wij deze af tegen
de bodem.
de doelmatigheid ervan. Bij de afweging van maatregelen hanteren we onderstaand schema:
Uit grondwateronderzoek analyses van ATKB in Zaltbommel blijkt dat het grondwatersysteem
Beleidskeuze 11:
stevig beïnvloedt wordt door de rivier de Waal.
We spannen ons in om de negatieve gevolgen van
Bij toekomstige lagere waterstanden, mede
te lage grondwaterstanden in de openbare ruimte
veroorzaakt door uitslijting van de rivierbodems,
te beperken.
zijn zettingen en verzakkingen van ondiepe zettingsgevoelige lagen mogelijk. Dit is een proces
Grondwateronderlast ofwel schade en overlast door
wat in praktische zin nauwelijks af te remmen
te lage grondwaterstanden is in de Bommelerwaard
is. In de zettingsgevoelige gebieden is weinig
geen probleem waarvoor specifiek beleid nodig is.
bebouwing aanwezig.
Figuur 25: Stappenplan vanuit de gemeente om wel/geen grondwater in ontvangst te nemen.
Sprake van gezondheidsklachten en/of schade, gerelateerd aan grondwateroverlast
Grondwaterstand minder dan 0,5. beneden straatpeil (wegas)?
Grondwaterstand structureel (2 maanden) te hoog?
De perceelbestemming wordt belemmerd door grondwater?
Afvoeren van grondwater is een doelmatige oplossing?
Afvoeren naar oppervlaktewater is niet realistisch?
48
Bij 6 x ja: gemeente neemt
Aanvrager neemt zelf maatregelen op eigen
grondwater in ontvangst.
terrein of accepteert overlast.
Oppervlaktewater
Verwerking extreme buien, oppervlaktewaterkwantiteit
De gemeente heeft geen wettelijke zorgplicht voor het beheer van het oppervlaktewater. Het waterkwantiteitsbeheer en waterkwaliteitsbeheer van het oppervlaktewater is ondergebracht bij Rijkswaterstaat en de waterschappen. Daarmee zijn zij bevoegd gezag m.b.t. aansluitingen en lozingen op het oppervlaktewater. Ook stellen zij als bevoegd gezag eisen aan het profiel en de onderhoudstoestand van het oppervlaktewater. De gemeente is als eigenaar en aangelande (eigenaar van de grond langs een watergang) van een groot aantal wateren wel onderhoudsplichtige. Als onderhoudsplichtige moet de gemeente regulier en buitengewoon (= groot) onderhoud uitvoeren om de watergangen op orde te houden. Daarnaast hebben gemeente en waterschap in regionaal verband afgesproken dat gemeente en waterschap gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het realiseren van de gewenste waterkwaliteit in het bebouwde gebied. Het oppervlaktewater dat wij in onderhoud hebben beschouwen wij als onderdeel van het openbare hemelwatersysteem en het openbare ontwateringsstelsel. Het oppervlaktewater dient tenslotte voor het verwerken van overtollig hemelwater en grondwater en het reguleren van de grondwaterstand. Hiermee is het beleid m.b.t. de zorgplicht hemelwater en de zorgplicht grondwater ook van toepassing op het oppervlaktewater dat bij de gemeente in onderhoud is.
In het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) zijn afspraken gemaakt voor de overstromingsgevoeligheid van het oppervlaktewatersysteem. Hierbij geldt voor het oppervlaktewatersysteem in stedelijk gebied, dat de capaciteit dusdanig moet zijn dat bij extreme neerslag niet vaker dan eenmaal per honderd jaar wateroverlast optreedt, doordat watergangen buiten hun oevers treden. Wij spannen ons in om de afvoercapaciteit en waterberging van het oppervlaktewater die wij binnen de bebouwde kom in onderhoud hebben, zodanig te laten zijn dat deze voldoet aan de norm voor oppervlaktewater in stedelijk gebied. Waarborgen oppervlaktewaterkwaliteit De waterkwaliteit in de Bommelerwaard wordt sterk bepaald door de kwaliteit van het aangevoerde/ ingelaten water en de lokale activiteiten. Daarnaast wordt de waterkwaliteit op stedelijk niveau verbeterd of verslechterd door verschillende omstandigheden, waaronder: • De inrichting, de oevers en de afmetingen van de watergangen. • De voedingsstoffen en toxische stoffen die in het water komen, bijvoorbeeld door uitwerpselen van dieren of riooloverstorten. • De ecologie: de aanwezige waterplanten, oeverplanten, vissen en andere fauna. • Het waterpeil en de doorstroming. • De temperatuur. In warm water ontstaan sneller problemen als blauwalg, botulisme en kroos. • De hoeveelheid open water. Kleine sloten warmen sneller op dan grote kanalen.
• Het beheer en onderhoud van de watergangen. Voor de Ecologische verbindingszones (EVZ) liggen de chemische en ecologische doelstellingen op Europees niveau vast in de Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze doelstellingen moeten uiterlijk in 2027 gerealiseerd zijn. De waterkwaliteitsbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) hebben een leidende rol om de gewenste waterkwaliteit
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
49
te realiseren. Op dit moment voldoet het
Vanuit doelmatigheid hanteren wij de volgende
merendeel van de wateren nog niet aan de
uitgangspunten voor de verdeling van eigendom
Europees afgesproken doelstellingen in de
en onderhoud.
Kaderrichtlijn Water. Oeverconstructies zijn en komen in eigendom Voor de zogenaamde overige wateren (kleinere
en onderhoud bij de eigenaar en van het aan het
wateren) worden de doelstellingen in 2021 op
water grenzende perceel. Bij watergangen zonder
provinciaal niveau vastgelegd. Ten behoeve hiervan
oeverconstructie hanteren we de waterlijn als
zijn de doelstellingen die in 2014 regionaal zijn
uitgangspunt voor de verdeling van het eigendom
vastgelegd via onze regionale samenwerking
en onderhoud. Wij staan welwillend tegenover
op water en klimaatadaptatie geëvalueerd
verzoeken om historische afwijkingen van dit
en geactualiseerd.
uitgangspunt te corrigeren.
We streven ernaar om urgente knelpunten als
Duikers (buisverbindingen tussen twee
vissterfte, botulisme, blauwalg, stankoverlast te
watergangen) zijn bij voorkeur in eigendom
voorkomen. Mochten er toch meldingen komen
en constructief in onderhoud bij de eigenaar
in water dat in onderhoud is van de gemeenten,
en daarmee onderhoudsplichtige van het
dan spannen we ons in om binnen 24 uur dode
bovenliggende perceel. De onderhoudsplicht
vissen en vogels te verwijderen. Bij blauwalg
voor het schoonhouden van de duiker ligt bij
en botulisme worden, bij risico voor mens en/
voorkeur bij de onderhoudsplichtige van de
of huisdieren, in overleg met de waterschappen
aangrenzende watergangen.
waarschuwingsborden geplaatst en werken we vervolgens aan verbeteringsmaatregelen.
Voor alle gevallen geldt dat hier in specifieke situaties, in goed overleg van afgeweken
Eigendom en onderhoud
kan worden.
Het waterschap schouwt jaarlijks of de A en B watergangen nog voldoen. Baggerwerkzaamheden worden uitgevoerd op basis van waarnemingen door de toezichthouder, meldingen van inwoners of bedrijven of naar aanleiding van de diepteschouw van het waterschap. Op de leggerkaart van waterschap Rivierenland is te zien welk water een A, B of C watergang is.
Tabel 26: Algemeen overzicht van de onderhoudsplicht per type watergang.
50
Onderhoudsplichtige
Onderhoudsplichtige
watergang
duiker
Waterschap
Waterschap
Eigenaar ‘dam’
B-watergang
Gemeente/ derden
Aanliggende eigenaren
Eigenaar ‘dam’
C-watergang
Gemeente/ derden
Aanliggende eigenaren
N.v.t.
Type Watergang
Eigenaar
A-watergang
Watergang aan de Duitse Weistraat
Bedrijfsvoering Gedifferentieerd beheer
Communicatie is een essentieel
Om het goede functioneren van het stedelijke
instrument voor bewustzijn.
water- en rioleringssysteem te waarborgen worden
Bewustzijn van de gevolgen van
beheer- en onderhoudsmaatregelen uitgevoerd
klimaatverandering, waarom adaptatie
conform het voorliggende WRP. In Maasdriel
een gezamenlijke opgave is en wat je
worden op basis hiervan nog nadere operationele
daar zelf aan kan bijdragen. Het is ook
programma’s opgesteld. Bij de invulling van het
één van de vier strategische lijnen in de
onderhoud hanteren we in de Bommelerwaard geen
Regionale Adaptatie Strategie (RAS):
vaste frequentie (cyclisch patroon) maar houden
Vergroten van bewustzijn en kennis.
we rekening met een differentiatie op basis van een risicoafweging en maatschappelijke, economische en ecologische waarde. Hierdoor kunnen de personele en financiële middelen efficiënter
In de samenwerkingsagenda 2021-2023 van de
ingezet worden.
werkregio klimaat Actief Rivierenland (KAR) is communicatie 1 van de 9 speerpunten. Wij
Verhogen water en klimaatbewustzijn
sluiten aan bij de communicatie vanuit de
We willen als gemeenten in de Bommelerwaard het
werkregio. Daarnaast zal er een communicatieplan
waterbewustzijn van onze inwoners en bedrijven
opgesteld worden waar in samenwerking met
verder vergroten. Dat doen we om drie redenen:
de waterpartners vorm wordt gegeven aan
• Verminderen van de hoeveelheid afstromende
verschillende communicatieactiviteiten. Enkele
neerslag en het bevorderen van de
aandachtspunten zijn: het goede voorbeeld geven,
lokale verwerking.
het initiëren van voorbeeldprojecten, en het
• Acceptatie water op straat door inwoners;
bevorderen van het algemene waterbewustzijn.
• Draagvlak creëren voor het realiseren van rioleringsmaatregelen.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
51
Financiële strategie
dat voldoende budget beschikbaar is om onze
De beleidskeuzes hebben gevolgen voor de
gemeentelijke watertaken uit te voeren. Ook
kostenontwikkeling. In deze paragraaf beschrijven
worden de algemene middelen van de gemeente
we achtereenvolgens welke kosten we toerekenen
zoveel mogelijk ontlast.
aan de rioolheffing, hoe we omgaan met de kosten voor groot onderhoud en vervangings- en
De navolgende kostenposten worden in Maasdriel
verbeteringsinvesteringen, hoe we verwachten dat
ook toegerekend aan de rioolheffing:
de kosten zich ontwikkelen en welke gevolgen dat
1. Een deel van de kosten voor de
naar verwachting heeft voor de ontwikkeling van de
straatreiniging. Sinds 2012 wordt een deel
gemeentelijke rioolheffing.
van de straatreinigingskosten gedekt uit de rioolheffing. Met ingang van 2022 bedraagt het
Kostenberekening
toegerekende aandeel 50 % van de jaarlijkse
De Rijksoverheid biedt gemeenten de
kosten voor de gemeentelijke straatreiniging.
mogelijkheid om voor de dekking van de kosten
Dit is toegestaan, omdat het schoonhouden
voor de gemeentelijke watertaken een aparte
van de straat voorkomt dat er vuil komt in de
bestemmingsbelasting te innen: de rioolheffing.
riolering en daarmee vermindert de kans op
Daarbij kan onderscheid gemaakt worden in
verstopping.
een heffing voor de inzameling en transport van
2. Het onderhoud van het oppervlaktewater dat
afvalwater en een heffing voor de inzameling en
bij de gemeente in onderhoud is. Vanwege de
verwerking van overtollig hemel- en grondwater.
functie voor de afvoer van hemelwater en het
De wettelijke basis ligt in artikel 228a van de
reguleren van de grondwaterstand zien wij sinds
Gemeentewet. Een gemeente kan zelf kiezen
2012 het oppervlaktewater dat we in onderhoud
welke grondslag zij voor de heffing gebruikt.
hebben als onderdeel van het gemeentelijke
Dit kan op basis van het eigendom dat op de
hemelwater- en ontwateringsstelsel. Alle
riolering is aangesloten, maar kan ook op basis
bijbehorende kosten (maaien watergangen en
van de hoeveelheid afvalwater wat geloosd wordt.
oevers, baggeren, onderhoud en vervanging
De uitgangspunten voor de rioolheffing legt de
duikers, onderhoud oeverconstructie en
gemeente vast in een verordening, die elk jaar
inrichting oever, aanleg en herinrichting
wordt geactualiseerd.
watergangen) kunnen daarmee gedekt worden uit de rioolheffing.
Beleidskeuze 12:
3. Het hemelwaterbestendig inrichten van de
Vanaf 2022 is er een financiële tegemoetkoming voor
openbare ruimte en het particuliere eigendom.
particulieren die gaan afkoppelen en zetten we de
Vanaf 2022 is er een financiële tegemoetkoming
huidige kostentoerekening voor straatreinigen en
voor het vervangen van verharding door groen,
onderhoud aan oppervlaktewater voort.
afkoppelen van verhard oppervlak van de gemeentelijke riolering en de aanleg van een
Maasdriel
(waterbergend) groen dak. Deze komt ten laste
Uitgangspunt van de gemeente Maasdriel is dat
van de rioolheffing
alle kosten die wij maken voor invulling van de gemeentelijke watertaken worden toegerekend aan en gedekt wordt uit de gemeentelijke rioolheffing. De perceelseigenaar betaalt een vast bedrag voor alle water -en rioleringstaken, waterketentarief, en de gebruikers betalen een extra toeslag per m3 waterverbruik. Hiermee garanderen we
52
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
53
Zaltbommel
Vervangingsinvesteringen
In Zaltbommel is de rioolheffing opgebouwd uit
De commissie BBV beschrijft drie manieren voor het
vast deel en een extra heffing voor eigenaren van
omgaan met vervangingsinvesteringen:
niet woonpanden met een WOZ-waarde boven de
1. Activeren en afschrijven: de investering
€500.000 euro. Uitgangspunt is dat alle kosten
als kapitaalgoed op de balans zetten en
die wij maken voor invulling van de gemeentelijke
vervolgens afschrijven gedurende de verwachte
watertaken worden toegerekend aan en gedekt uit
gebruiksduur.
de gemeentelijke rioolheffing. Hiermee garanderen
2. Sparen vanuit de rioolheffing: de jaren
we dat voldoende budget beschikbaar is om onze
vóór de investering vanuit de rioolheffing
watertaken uit te voeren.
sparen in een spaarvoorziening (artikel 44.2 BBV) en de investering vervolgens deels of
De navolgende kostenposten worden in Zaltbommel ook toegerekend aan de rioolheffing: 1. Een deel van de kosten voor de straatreiniging.
geheel afboeken. 3. Ideaalcomplex: vervangingsinvesteringen in het jaar van aanschaf afboeken naar nul
Jaarlijks wordt 50% van het straatvegen
uit de opbrengst van de rioolheffing uit
doorbelast aan het WRP. Dit omdat het
datzelfde jaar. De opbrengst uit de heffing
straatvegen er aan bijdraagt dat de kans minder
komt dan eerst in de voorziening riolering,
groot is dat straatvuil de kolken verstopt.
in hetzelfde jaar boekt de gemeente de
2. Het onderhoud van het oppervlaktewater dat
investering af. Ook investeringen voor de
bij de gemeente in onderhoud is. Vanwege de
verbetering van de riolering (bijvoorbeeld
functie voor de afvoer van hemelwater en het
het scheiden van afval- en hemelwater
reguleren van de grondwaterstand worden
of extra capaciteit voor de bestaande
kosten voor beheer en onderhoud in het
aansluitingen) vallen fiscaal-juridisch onder de
WRP meegenomen. Alle bijbehorende kosten
term vervangingsinvesteringen.
(maaien watergangen en oevers, baggeren, onderhoud en vervanging duikers, onderhoud
Beleidskeuze 13:
oeverconstructie en inrichting oever, aanleg en
Gemeente Maasdriel kiest ervoor om in lijn
herinrichting watergangen) kunnen daarmee
met de voorschriften van de commissie BBV
gedekt worden uit de rioolheffing.
een aparte voorziening in te voeren voor de
3. Het hemelwaterbestendig inrichten van de
vervangingsinvesteringen.
openbare ruimte en het particuliere eigendom. Vanaf 2022 is er een financiële bijdrage voor
Tot en met 2021 hanteerden we in Maasdriel
het vervangen van verharding door groen (of het
de eerste methode. Voor de komende
subsidiëren van waterberging op daken. Deze
planperiode combineren we de verschillende
komt ten laste van de rioolheffing.
investeringsmethodes. We maken de eerst stap om op termijn over te gaan naar ideaalcomplex. Het
Omgaan met groot onderhoud en
grote voordeel van het ideaalcomplex ten opzichte
vervangingsinvesteringen
van het activeren en afschrijven is dat het op de
De commissie BBV (Besluit begroting en
langere termijn aanzienlijk goedkoper is, omdat
verantwoording provincies en gemeenten) heeft
geen schulden worden opgebouwd waarover rente
een speciale notitie gemaakt hoe gemeenten
betaald moet worden. Hiermee is deze methode
financieel om dienen te gaan met groot onderhoud
toekomstbestendiger en flexibeler. De BBV biedt de
en vervangingsinvesteringen.
methode van het Ideaalcomplex niet voor de rest van de investeringen in de openbare ruimte. Voor die investeringen hanteren we de eerste methode.
54
Beleidskeuze 14: We kapitaliseren de investeringskosten pas in het jaar nadat de werkzaamheden compleet zijn afgerond. Omdat het niet altijd lukt om de uitgaven exact in hetzelfde jaar te realiseren als vooraf geraamd, maken we gebruik van een aparte voorziening voor de vervangingsinvesteringen. Deze voorziening is dus niet bedoeld om bewust te sparen volgens manier 2, maar om tijdelijk te sparen voor als werken vertraagd zijn. Hiermee wordt voorkomen dat specifiek bestemd geld vrijvalt richting de algemene middelen. In Zaltbommel wordt op termijn overgegaan op direct financieren. Hierbij worden uitgaven niet gekapitaliseerd.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
55
56
6. Ambitie per opgave voor planperiode In deze paragraaf beschrijven we hoe we komende
normenkader weergegeven. Aan elk kwaliteits
planperiode uitvoering gaan geven aan de strategie
niveau hangt een ander prijskaartje. Door dit
en het beleid uit hoofdstuk 5. Met andere woorden:
overzicht krijgen wij, alle direct betrokkenen,
hoe krijgen wij wat er nodig is? Bij het bepalen
bestuurders, inwoners etc., een eenduidig inzicht
van de ambitie voor onze opgaven gebruiken wij
in de koppeling tussen de gewenste kwaliteit en
drie kwaliteitsniveaus (HOOG, BASIS, LAAG).
de kosten.
Zie figuur 27. In dit hoofdstuk volgt nu een overzicht van het In de kwaliteitscatalogus in Bijlage E is per
gekozen kwaliteitsniveau (HOOG, BASIS, LAAG)
opgave het verschil in kwaliteitsniveau (HOOG,
per opgave (paragraaf 6.1, A t/m F). De daarbij
BASIS, LAAG) met behulp van sfeerbeelden,
behorende werkzaamheden voor de komende
een kwaliteitsbeschrijving, en een technisch
periode worden ook inzichtelijk gemaakt.
Figuur 27: Beschrijving kwaliteitsniveaus (Hoog, Basis, Laag)
H Hoog: goed onderhouden, bijna niets op aan te merken, geen overlast
B basis: voldoende onderhouden, hier en daar wel wat op aan te merken, af en toe hinder.
L Laag: sober tot wettelijk minimum, achterstand bij het onderhoud af en toe kapot, soms overlast
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
57
Opgave
B. Zorgen voor transport van stedelijk afvalwater
A. Zorgen voor de inzameling van stedelijk
Voor het transporteren van stedelijk afvalwater
afvalwater
zetten wij kwaliteitsniveau HOOG uit het WRP
Voor inzameling van stedelijk afvalwater zetten
2017-2021 voort. Voor het transport van stedelijk
wij kwaliteitsniveau BASIS uit het WRP 2017-
afvalwater moeten de installaties en leidingen in
2021 voort. Dit betekent het niveau basis voor
een voldoende technische staat verkeren. Enige
de inzameling van afvalwater. Dit sluit aan bij
vorm van schade is acceptabel maar zodra het
de wettelijke resultaatsverplichting van het Rijk
functioneren in het geding komt, is er risico op
(zorgplicht stedelijk afvalwater, zie hoofdstuk 5)
(water)overlast. De schades worden opgelost door
en de normen en afspraken van het waterschap. Op
het uitvoeren van vervangingen en deelreparaties,
sommige onderdelen zetten we een kleine plus op
waardoor de risico’s opgeheven worden.
het basisniveau. De rioolgemalen zijn een kritisch onderdeel
De volgende concrete punten pakken we de komende
binnen het rioleringsstelsel. Uitval van een
periode op:
rioolgemaal kan al snel leiden tot flinke overlast en
• In lijn met de wet- en regelgeving worden
schade voor mens en omgeving. Om de risico’s te
bij de aanleg van nieuwbouwlocaties in de
verminderen zijn alle hoofdgemalen uitgerust met
openbare ruimte duurzame systemen toegepast,
een reservepomp. Tevens zijn alle hoofdgemalen
nieuwe systemen in woongebieden worden
en overstorten aangesloten op een zogeheten
uitgevoerd als een gescheiden stelsel, en op
telemetriesysteem. Hiermee blijven wij permanent
bedrijventerreinen leggen we een (verbeterd-)
controleren op de werking van de installaties van de
gescheiden stelsel aan. Hiermee worden
gemalen en kunnen we storingen en calamiteiten
stankklachten en of verontreinigingen van
binnen 8 uur oplossen. De installaties van de
sloten, watergangen en bodem voorkomen;
drukriolering zijn voorzien van een rode lamp.
• In Maasdriel gaan we voor alle kernen het
Hiervoor is gekozen zodat bewoners zien dat er
basisrioleringsplan actualiseren. In het
een storing is en zo blijven zij zich bewust van het
basisrioleringsplan wat we als Systeemoverzicht
belang van goed rioolgebruik.
Stedelijk Water uitvoeren worden per kern de basisgegevens verzameld en berekend van de
De volgende concrete punten pakken we de komende
stelsels, waardoor we inzicht krijgen in het
periode op:
functioneren van de stelsels. Daaropvolgend
• Wij houden de IBA-installaties in de gaten
wordt een hemelwaterstructuurplan opgesteld
door 2-jaarlijkse monitoring. Bij significante
zodat bij reconstructies duidelijk is wat de
wijzigingen in het aantal bewoners van een op
benodigde ingrepen zijn om straten en wijken af
een IBA aangesloten pand wordt de capaciteit
te koppelen;
gecontroleerd om lozing van ongezuiverd
• Bij nieuwe huisaansluitingen gaan we vooraf duidelijke voorlichting geven en achteraf
rioolwater te voorkomen. • De komende planperiode werkt gemeente
actief controleren, hiermee voorkomen we
Maasdriel door aan het uitbreiden en voltooien
bij aanleg foutieve aansluitingen. De nieuwe
van het meetprogrammanetwerk in het
huisaansluitingen ten behoeve van de wet
rioolstelsel, om het functioneren inzichtelijk te
WIBON worden ingemeten en vastgelegd met
krijgen en te monitoren. Alle overstorten van
behulp van de Riox tool in gemeente Maasdriel.
vuil- en gemengd water zijn dan voorzien van een permanente meetopstelling. Waar mogelijk worden debietmeters in gemalen geplaatst.
58
• In de Bommelerwaard wordt veel meetdata
inwoners te motiveren. De komende planperiode
verkregen in de rioolstelsels. Analyse en
gaan we hiervoor een communicatieplan op
uitwerking hiervan vindt plaats in de regionale
stellen. Voor grote projecten maken we gebruik
samenwerking Netwerk Waterketen Regio
van een persoonlijke benadering door middel van
Rivierenland (NWrR). De gemeenten zijn
een “afkoppelcoach”.
verantwoordelijk voor het operationeel blijven van de meetopstellingen en het databeheer
De volgende concrete punten pakken we de komende
op de hoofdpost. De data wordt door de NWrR
periode op:
en de gemeenten in de regio gevalideerd en
• We verkennen in deze planperiode de
geanalyseerd. De data wordt gebruikt bij
mogelijkheid voor het opstellen van een
modellen, analyses, vragen en ter toetsing van
hemelwaterverordening.
overstorten en gemalen. In principe willen wij de
• Wij willen burgers meer bewust maken
volgende onderdelen op alle locaties waar deze
van de noodzaak van afkoppelen en
zich bevinden bemeten hebben:
het waterbewust inrichten van tuinen.
1. Overstortniveau (m+NAP)
Vanuit de klimaatadaptatieregio Klimaat
2. Debiet bij overstort (m³ totaal per
Adaptief Rivierenland wordt een algemene
overstorting) 3. Debiet bij gemalen (m³ per uur) • Bij nieuwbouwlocaties nemen wij de inzameling van vuilwater mee in het wettelijk verplichte proces van de "watertoets". Hierbij wegen wij
bewustwordingscampagne verzorgd. • Zaltbommel organiseert via het Lokaal Adaptatie Programma een subsidie voor particulieren om maatregelen te treffen om water vast te houden en te benutten.
vooraf de waterhuishoudkundige belangen
• In de openbare ruimte maken wij het afstromen
expliciet en op evenwichtige wijze mee.
van hemelwater zichtbaar. Hiervoor gebruikt Maasdriel een rand van blauwe klinkers rondom
C. Zorgen voor inzameling en verwerking van hemelwater
straatkolken en waterspuwers om regenwater zichtbaar te maken op straat. Hierdoor wordt de
De zorgplicht voor hemelwater vullen we in op
bewustwording bij bewoners vergroot. Daarnaast
kwaliteitsniveau BASIS. Wij zetten in op het
is het direct zichtbaar in de straat hoe de
ontvlechten van gemengde afvalwaterstromen. In
waterstromen geregeld zijn. Ook de brandweer
het hemelwaterbeleid in bijlage C is aangegeven
heeft hier belang bij. Als er bij een calamiteit toch
hoe we in de bestaande situatie om willen gaan met
vuil (blus)water in de kolken is terechtgekomen (en
afkoppelen. Bij nieuwbouw dient de wateropgave door
daarmee in het oppervlaktewater) kunnen zij de
de initiatiefnemer op eigen terrein ingevuld te worden.
betreffende instanties alarmeren en inschakelen. • Wij accepteren geen diepe (>1,0 m-mv)
Vanuit de Waterwet zijn particulieren in eerste
ondergrondse infiltrerende voorzieningen in de
instantie zelf verantwoordelijk voor het omgaan
openbare ruimte. Waterberging vindt bij voorkeur
met vrijkomend hemelwater op hun eigen perceel.
plaats in oppervlaktewater of oppervlakkige
Wij hebben vanuit de Waterwet de beschikking
voorzieningen zoals wadi’s.
gekregen over een verordeningsbevoegdheid.
• In Zaltbommel dient het water vastgehouden te
Dit maakt het mogelijk aan te geven wanneer
worden in de haarvaten van het rioleringssysteem.
particulieren het hemelwater mogen aanbieden en
Hiertoe vragen wij 20 mm berging over het
hoeveel. Vooralsnog zetten we als Bommelerwaard
totale verhard oppervlak op eigen perceel
in op ongedwongen afkoppelen en stimuleren
bij ontwikkelingen. Zo bouwen we bij
via een financiële tegemoetkoming in de kosten.
ontwikkelingen iedere keer verder aan het
Hiervoor is bewustwording noodzakelijk om
watersysteem van morgen.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
59
• In Maasdriel dient het water ook vastgehouden
E. Doelmatig oppervlaktewaterbeheer
te worden in de haarvaten van het
Watergangen zijn van groot belang voor het bergen
hemelwatersysteem en vragen we van inwoners
en voor aan- en afvoer van hemel- en grondwater.
ook een inzet. Hiertoe vragen wij 43.6 mm
Als gemeente hebben we hier een kleine invloed
berging over het totale verhard oppervlak op
op door de rolverdeling tussen gemeente en
eigen perceel bij ontwikkelingen. Zo bouwen we
Waterschap. Daarom hanteren we kwaliteitsniveau
bij ontwikkelingen iedere keer verder aan het
BASIS voor oppervlaktewater.
watersysteem van morgen Het hiervoor geldende beleid is onderbouwd in bijlage D.
Bij hevige regenval en in situaties met veel kwel
• Bij nieuwbouwlocaties nemen wij de inzameling
bij hoge waterstanden in de rivieren zorgen
van hemelwater mee in het wettelijk verplichte
de watergangen en vijvers voor droge voeten.
proces van de "watertoets". Hierbij nemen wij
Door aanwezigheid van voldoende ruimte
vooraf de waterhuishoudkundige belangen
voor water, in en nabij de woonkernen, wordt
expliciet en op evenwichtige wijze mee.
structurele wateroverlast in de woonkernen en afwenteling naar het buitengebied waarop
D. Zorgen dat (voor zover mogelijk) het
de woonkernen afwateren, voorkomen. Bij
grondwater de bestemming van een gebied niet
nieuwbouwontwikkelingen is het waterbelang
structureel belemmert
geborgd in het watertoetsproces.
Grondwaterproblemen en meldingen naar aanleiding hiervan komen op beperkte schaal
Wij gaan door met het realiseren van de
voor in onze gemeenten. Daarom hanteren wij
noodzakelijke waterbergingsopgave. Voor
voor het stedelijk gebied kwaliteitsniveau BASIS.
Zaltbommel resteert nog een waterbergingsopgave
We pakken alleen problemen aan die leiden tot
voor de woonkernen Brakel en Kerkwijk. Voor
acute (gezondheids-)problemen mits de eigenaar
Maasdriel resteert een opgave van ca 25.000 m3.
redelijkerwijs alle maatregelen genomen heeft.
Vanuit de lokale en regionale stresstesten wordt
Vanuit de basisgedachte hanteren wij ook voor
bekeken waar en hoe deze restopgave het best
droogte een pragmatische aanpak. Daar waar
ingevuld kan worden door gemeente en waterschap.
het kan houden we water vast. Hierbij dient de benodigde inzet wel doelmatig te zijn en het niet
Door het baggeren van de watergangen worden
gericht op het peilbeheer op particulier terrein.
watergangen weer op diepte gebracht zodat de watergangen geheel benut kunnen worden voor
Om meer inzicht in de grondwaterstanden te krijgen
afvoer, wat bijdraagt aan het houden van droge
hebben wij een meetnet voor grondwaterstanden
voeten. Daarnaast draagt het baggeren van de
ingericht. Hiermee is gestart in 2012. De metingen
watergangen ook bij aan een betere waterkwaliteit.
in het grondwatermeetnet bieden inzicht in het systeemgedrag van het grondwatersysteem.
De volgende concrete punten pakken we de komende
Bij nieuwbouwlocaties nemen wij de inzameling
• Het waterschap heeft een baggerprogramma
van grondwater mee in het wettelijk verplichte
voor haar watergangen. Voor onze eigen
proces van de "watertoets". Hierbij nemen wij
watergangen volgen wij dit baggerprogramma.
vooraf de waterhuishoudkundige belangen expliciet
Dat houdt in dat wij de voorbereiding van
en op evenwichtige wijze mee. Bij nieuwbouw mag
baggerprojecten starten nadat het waterschap
geen grondwater permanent afgevoerd worden.
in de diepteschouw geconstateerd heeft welke
Hiertoe dienen passende maatregelen getroffen te
watergangen niet voldoen. Zaltbommel beschikt
worden om grondwateroverlast te voorkomen.
over een groter areaal aan oppervlaktewater en
periode op:
60
heeft daarmee een grotere baggeropgave dan
middellange termijn wordt voor deze overige
Maasdriel (factor 2,5).
wateren gestreefd naar water dat schoon en
• Voor het in stand houden van de watergangen
grotendeels helder en vrij van kroos/algenbloei,
en duikers is beheer en onderhoud benodigd.
stank en vissterfte is en dat de wateren
Wij zetten de uitvoering van regulier klein
vestigingsmogelijkheden bieden voor planten
onderhoud voort. Wanneer een duiker is
en dieren.
aangelegd ten behoeve van de bereikbaarheid
• Bij nieuwbouwlocaties is het toepassen van
van een perceel, is de betreffende
uitloogbare materialen niet toegestaan. Bij de
perceeleigenaar verantwoordelijk voor de
inrichting van het oppervlaktewatersysteem
constructie van de duiker. Wij zijn als gemeente
dient bladval in oppervlaktewatersysteem
verantwoordelijk voor het natte profiel, voor
voorkomen te worden. Het is niet toegestaan
zover wij een onderhoudsplicht hebben in deze
om nieuwe hondenuitlaatstroken
watergang.
langs watergangen aan te leggen bij
• Ten behoeve van de waterafvoer, -berging en
nieuwbouwprojecten. Hiervoor onderzoeken
-kwaliteit maaien wij de watergangen binnen
we de mogelijkheden om dit op te nemen in het
de bebouwde kom twee keer per jaar met een
Handboek Openbare ruimte/Leidraad Inrichting
maaikorf. Het vrijkomende maaisel en slootvuil wordt afgevoerd. Vanaf 2022 gaan we op een
Openbare Ruimte. • Bij nieuwbouwlocaties brengen we als
aantal locaties gedifferentieerd maaibeheer
uitgangspunt geen harde oeverbescherming
toepassen op de bermen in het kader van
aan, maar leggen we oevers met een
biodiversiteit. Wij onderzoeken de komende
natuurvriendelijke oever aan.
periode waar gedifferentieerd maaien van het natte profiel ook mogelijk is. • Binnen onze gemeenten zijn een aantal watergangen aangewezen met een specifieke ecologische doelstelling, de zogenaamde KRW-waterlichamen. Een aantal daarvan maakt onderdeel uit van een ecologische verbindingszone (EVZ) van de ecologische hoofdstructuur. Deze KRW-waterlichamen liggen grotendeels in het landelijk gebied van gemeente Zaltbommel. Voor deze watergangen zijn herinrichting (aanbrengen van natuurlijkere oevers) en aangepast beheer en onderhoud belangrijke maatregelen. Hiermee ontstaan veel en diverse vestigingsmogelijkheden voor planten en dieren. Deze maatregelen kunnen niet uit de rioolheffing betaald worden omdat dit niet binnen de zorgplicht valt. Waar mogelijk zoeken we naar meekoppelkansen. • De ecologische waterkwaliteit van de stedelijke watergangen in de Bommelerwaard is over het algemeen slecht. Het grootste deel van de watergangen in de woonkernen heeft geen specifieke ecologische functie. Op de
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
61
Groen schoolplein Franciscusschool, Zaltbommel
62
F. Klimaat en waterrobuust.
Op regionaal niveau hebben we een vastgestelde
Riolering en klimaat zijn als geen andere disciplines
RAS, Regionale Adaptatie Strategie. In Zaltbommel
met elkaar verbonden. Door het veranderende
is hier vervolg op gegeven door het opstellen van
klimaat verandert ook de inrichting van systemen
een Lokaal Adaptatie Programma. Voor een deel van
onder de grond en van systemen boven de grond.
de in het lokale programma opgenomen beleid vindt
Klimaatadaptatie is iets wat alle disciplines
de dekking plaats vanuit de rioolheffing omdat de
raakt en wat we in ons werk een plek moeten
klimaatadaptieve maatregelen in het kader van de
geven. Zaltbommel en Maasdriel hebben beiden
zorgplicht voor hemelwater of grondwater worden
qua ambitie een kwaliteitsniveau BASIS op het
uitgevoerd. In Maasdriel is het Plan van aanpak
thema klimaatadaptatie. In Zaltbommel worden
klimaatbestendig Maasdriel vastgesteld waar de
bijvoorbeeld schoolpleinen reeds “vergroend”.
komende periode uitvoering aan gegeven wordt.
“Riolering en klimaat zijn als geen andere disciplines met elkaar verbonden. “
• Na het actualiseren van de basisrioleringsplannen gaan we lokale stresstest wateroverlast uitvoeren. Dit is de basis voor de te houden risicodialogen. • Knelpunten die vanuit risicodialogen naar voren komen worden opgepakt en eventuele maatregelen onderzocht en uitgewerkt. • Zaltbommel werkt toe naar het afkoppelen van 50% van de dakvlakken van het gemengd stelsel in de hele gemeente. Bij voorkeur wordt afgekoppeld water op particulier terrein vastgehouden en benut, of oppervlakkig aangeboden op de perceelsgrens. We werken hierbij samen met onze partners (woningstichtingen) om resultaat te maken. • Inbreidingen staan we alleen toe na een klimaattoets, waarin de waarde van het te bebouwen groen door de initiatiefnemer moet
Concreet pakken we de volgende zaken op:
worden aangetoond. Als uit de toetsing blijkt
• We zorgen ervoor dat we klimaat robuust gaan
dat het leefklimaat verslechtert als gevolg
bouwen en inrichten. Hiervoor actualiseren we
van de ontwikkeling, worden maatregelen
de bestaande ontwerpkaders.
voorgesteld om dit effect te dempen. Bij
• We gaan de acties zoals beschreven in het Lokaal Adaptatieprogramma in Zaltbommel, de regionale samenwerkingsagenda en het plan van aanpak van Maasdriel uitvoeren. • In Zaltbommel is vanaf 2022 (na vaststelling
mogelijke verkoop van restgroen vindt deze toets eveneens plaats. • Voor basisscholen verzorgen wij gastlessen. Dit doen we nu reeds, maar in de bestaande lessen wordt extra aandacht gegeven aan
van het LAP) een afkoppelsubsidie beschikbaar
klimaatadaptatie en wat kinderen zelf kunnen
voor bestaande bebouwing.
doen thuis.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
63
64
7. Uitvoerings programma In deze paragraaf is weergegeven welke activiteiten en/of maatregelen benodigd zijn om invulling te geven aan de opgaven uit hoofdstuk 6 en strategie uit paragraaf 5.2. Om overzicht te houden zijn de maatregelen gegroepeerd per type: planvorming, onderzoek, beheer en onderhoud, uitvoeringsmaatregelen, en facilitair. De kosten zijn samengevoegd voor de gehele looptijd van het plan.
Planvorming Plannen zijn onmisbaar voor doelmatig rioleringsbeheer. Zij geven richting aan de activiteiten en maatregelen die nodig zijn om de systemen goed te laten functioneren. Jaarlijks wordt in Maasdriel een maatregelenplan opgesteld op basis van inspectieresultaten. Voor overige planvormen is een jaarlijks budget voor diensten derden gereserveerd. Voor Maasdriel is 17,3 miljoen nodig voor de komende vijf jaar om te voldoen aan de wettelijke zorgplichten. Tabel 28: Kosten planvorming
Actie
Uitvoeringsjaar
Kosten Maasdriel Kosten Zaltbommel Bijdrage aan opgave
Herzien WRP
2026
€ 25.000
€ 25.000 A,B,C,D,E,F
Herzien BRP
2022,2023 en 2024
€ 105.000
€ 35.000 A,B,C,D,E,F
Opstellen
2022,2023 en 2024
€ 120.000
A,B,C,D,E,F
Afkoppelplan
2022,2023 en 2024
€ 30.000
A,B,C,D,E,F
Opstellen operationele
Planperiode
€ 20.000
A,B,C,D,E,F
Planperiode
€ 33.000
€ 33.000 A,B,C,D,E,F
Planperiode
€ 56.250
€ 56.250 A,B,C,D,E,F
Planperiode
€ 500.000
€ 100.000 A,B,C,D,E,F
Hemelwaterstructuurplan
programma's Samenwerking in de waterketen (NWrR) Samenwerking Klimaat Actief Rivierenland (KAR) Overige adviezen
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
65
Onderzoek Om inzicht te houden en te verkrijgen in de toestand en het functioneren van het rioleringssysteem is onderzoek noodzakelijk. De komende planperiode is een budget gereserveerd voor de evaluatie van meetapparatuur en meetresultaten. Bovendien worden leidingen, gemalen, drukriolering en persleidingen zorgvuldig gekeurd en geïnspecteerd. De weergegeven kosten bedragen de kosten over de gehele planperiode. Tabel 29: Kosten Onderhoud