Bijlage 1a Water- en rioleringsplan Bommerlewaard 2022-2026
Tekst van het document
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
2
Projectgroep Titia Leutscher
Gemeente Maasdriel
Robert de Keijser Gemeente Maasdriel Roy Titulaer Gemeente Maasdriel Heidi van den Oord
Gemeente Maasdriel
Erik Gossink Gemeente Zaltbommel Martine Kriesch Gemeente Zaltbommel Bertrick van den Dikkenberg
BOOT
Versie 2021-01.2 Datum vrijgave: 15-3-2022 Status: definitief concept
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
3
“Riolering is van wezenlijk belang! Sinds de 19e eeuw heeft rioleringszorg meer voor de volksgezondheid en de levensverwachting betekend dan de medische wetenschap daarna.”
4
Inhoudsopgave Samenvatting
6
6. Ambitie per opgave voor planperiode
57
1. Inleiding
8
Algemeen
8
Maatschappelijk belang
8
SDG van de Verenigde Naties
8
Planvorming
65
Aanleiding
9
Onderzoek
66
Doel en geldigheidsduur
9
Beheer en onderhoud
67
Proces en bouwstenen
9
Uitvoeringsmaatregelen
68
Leeswijzer
11
Facilitair / ondersteunend
70
Opgave
58
7. Uitvoeringsprogramma
2. Kaders en uitdagingen
12
Taken en bevoegdheden
12
Personele middelen
73
Uitdagingen
13
Kostendekkingsplan
73
Omgevingswet
15
Kostendekking Maasdriel
76
Uitgangspunten Maasdriel
85
3. Het watersysteem
8. Financiën
65
73
19
Waterketen
20
Bijlage A – Begrippenkader
Afvalwatersysteem
22
Bijlage B – Wettelijk kader; taken
Hemelwatersysteem
24
Het grondwatersyteem
24
Het oppervlaktewatersysteem
25
4. Terugblik
26
Zaltbommel
26
Maasdriel
30
5. Visie, strategie en beleid
en plichten
89 95
Bijlage C – Hemelwaterbeleid gemeente Maasdriel
109
Bijlage D – Lozingswerken op kaart
121
Bijlage E – Kwaliteitscatalogus
123
36
Visie
36
Strategie
37
Afvalwater
37
Transporteren afvalwater
39
Hemelwater
40
Grondwater
45
Oppervlaktewater
49
Bedrijfsvoering
51
Financiële strategie
52
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
5
Samenvatting Een van de belangrijkste uitvindingen voor de
de in het plan vastgestelde ambitieniveaus kunnen
volksgezondheid met ook nog eens een waarde aan
behalen. Dit resulteert in een achterstand in beheer
eigendommen van circa 330 miljoen euro vraagt om
die momenteel ingelopen wordt. In Zaltbommel
een beheer met visie. In dit Water en Rioleringsplan
is de formatie stabiel maar minder dan benodigd.
(WRP) geven wij onze overkoepelende visie op
Met oog op een oplopende vervangingsopgave door
het functioneren van het (afval-)watersysteem in
ouderdom is dit een aandachtspunt maar nog geen
de Bommelerwaard.
probleem. Vooralsnog wordt dit opgevangen met inhuur van specialisten op bepaalde gebieden.
Werkwijze Bij dit WRP zetten wij de werkwijze van het
Ambities
WRP 2017-2021 voort. We hanteren een
Bij het bepalen van de ambitie gebruiken wij
resultaatgerichte methodiek waarbij op basis van
drie kwaliteitsniveaus. Elk kwaliteitsniveau
beelden en keuzes beleid is vastgelegd. Hiermee
heeft bijbehorende consequenties en kosten.
krijgen wij een eenduidig inzicht in de koppeling
Oftewel: elke kwaliteit heeft zijn prijskaartje.
tussen kwaliteit en kosten. Het beleidskader richt
De ambitieafweging is bij aanvang van het nieuwe
zich op de kenmerken veilig, functioneel, heel en
WRP gedaan in gemeenschappelijk verband.
schoon. Het beleidskader voor de gemeentelijke
Er zijn beperkte wijzigingen ten opzichte van de
watertaken bestaat uit de onderdelen, stedelijk
vorige ambities doorgevoerd.
afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater. Als vijfde onderdeel is hier
Stedelijk afvalwater
klimaatadaptatie aan toegevoegd vanwege de
Wij dragen zorg voor de inzameling en het transport
grote raakvlakken met het stedelijk waterbeheer.
van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen
De eerste drie onderdelen corresponderen met de
het grondgebied van de gemeente gelegen percelen,
drie wettelijke zorgplichten van de gemeente. Het
door middel van een openbaar vuilwaterriool.
vierde onderdeel is een gemeenschappelijke taak
De huidige werkwijze zetten wij hierin voort. Wij
van gemeenten en waterschap voor schoon en
vinden onze hoofdgemalen van groot belang in
voldoende water (in lijn met de Waterschapswet en
het transportsysteem. Deze beheren wij daarom
Waterwet). De Wet milieubeheer, de Waterwet en
op niveau Hoog. In bijna alle rioolgemalen in het
de Gemeentewet bepalen elk voor een deel wat wij
stedelijk gebied zijn reservepompen aanwezig.
aan gemeentelijke watertaken moeten doen en hoe
Ook zijn alle rioolgemalen aangesloten op een
we deze moeten organiseren.
zogeheten telemetriesysteem. Hiermee blijven wij permanent controleren op de werking van de
Evaluatie
rioolgemalen en kunnen storingen en calamiteiten
De afgelopen vijf jaar hebben wij in de
spoedig worden verholpen.
Bommelerwaard doelmatig invulling gegeven aan
6
onze zorgplichten en de basisinspanning.
Hemelwater
Aan het begin van de planperiode was de formatie
De zorgplicht voor hemelwater is een
in beide gemeenten op orde. In Maasdriel is echter
inspanningsverplichting. Hierbij hebben wij
achterstand opgelopen omdat de formatie niet
beleidsvrijheid de aanpak te kiezen die, gelet op de
meer in balans was. Hierdoor heeft Maasdriel niet
lokale omstandigheden, doelmatig is. Wij zetten de
ambitie voort naar terugdringing van vermenging
verwerkt. Mochten er problemen ontstaan, dan
van schoon hemelwater met stedelijk afvalwater
gaan wij samen met de perceeleigenaar kijken of er
in bestaande wijken (ontvlechting). Bij nieuwbouw
sprake is van “structureel nadelige gevolgen” en of
sturen wij actief op het vasthouden van water op
er “doelmatige maatregelen” mogelijk zijn om de
het perceel. In Zaltbommel werken we hiervoor
overlast te verminderen.
met de eis is 43.6 mm per m2 verharding. Maasdriel heeft eigen beleid geformuleerd. Verder werken
Oppervlaktewater
we hard door aan het afkoppelen van verharde
Het beheer van het oppervlaktewater valt voor
oppervlakken van de gemengde riolering.
een deel onder de zorgplicht voor hemel- en grondwater. Watergangen zijn van groot belang
Klimaatadaptatie
voor het bergen en de aan- en afvoer van water.
Overlast, waarbij water in woningen stroomt
Bij hevige regenval en in situaties met veel kwel
en materiële schade optreedt, proberen wij
bij hoge waterstanden in de rivieren zorgen de
te voorkomen. Omdat mogelijke toekomstige
watergangen en vijvers voor droge voeten. Door
extreme neerslag en de omvang van dan eventuele
aanwezigheid van voldoende ruimte voor water
overlastlocaties op voorhand lastig te bepalen zijn,
in en nabij de woonkernen wordt structurele
kiezen we voor het beoordelen van en handelen
wateroverlast in de woonkernen en afwenteling
naar een trend in plaats van een incident. Een
naar het buitengebied voorkomen. Wij zorgen voor
enkele keer wateroverlast op een bepaalde locatie
voldoende waterberging, gebaggerde watergangen
beschouwen wij bijvoorbeeld als een incident.
en onderhouden watergangen en duikers.
Komt bij herhaling extreme neerslag op dezelfde locatie vaker wateroverlast voor, dan beschouwen
Uitvoering en kosten
wij dit als een trend. Wij onderzoeken dan de
Om aan het gewenste kwaliteitsniveau te voldoen
mogelijkheden voor het realiseren van maatregelen
en onze zorgplichten uit te voeren, zijn maatregelen
in de openbare ruimte.
nodig. Om alle werkzaamheden tactisch, strategisch en operationeel goed uit te kunnen
Daarnaast werken we aan bewustwording door
voeren hebben wij voldoende capaciteit nodig. Deze
het geven van lessen op basisscholen en het
formatie is op orde, hoewel in zowel Zaltbommel als
informeren van inwoners over de mogelijkheden op
Maasdriel onder het niveau van de richtlijnen.
particulier terrein.
Goed water- en rioolbeheer kost veel geld. De komende vijf jaar is hier circa € 32,5 miljoen voor
Grondwater
nodig. Deze uitgaven worden gedekt vanuit de
Wij hebben de zorgplicht voor een doelmatige
rioolheffing die door de bewoners en ondernemers
aanpak van structurele grondwateroverlast
bijeen wordt gebracht. Bij de berekening van de
die het onmogelijk maakt om een perceel
toekomstige lasten is gebleken dat de rioolheffing
te gebruiken op de manier waarvoor
moet gaan stijgen door de aankomende lasten
het bedoeld is. Het watersysteem in de
van de ouder wordende riolering. In dit plan staan
Bommelerwaard staat sterk onder invloed van
meerdere opties voor de toekomstige financiering
de rivierwaterstanden, wat periodiek leidt tot
waaruit de beide gemeenteraden kunnen kiezen.
kwel en hoge grondwaterstanden. Periodiek hoge
Eventuele middelen in de reserves worden ingezet
grondwaterstanden worden in de Bommelerwaard
om investeringen direct af te schrijven om de
veelal door de bewoners geaccepteerd (het hoort
toekomstige lasten te drukken.
bij het wonen in een rivierengebied). Vanuit de waterwet wordt van een perceeleigenaar verwacht dat hij zijn grondwater op zijn eigen terrein
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
7
1 Inleiding Algemeen Voor u ligt het Water en Rioleringsplan
Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties
Bommelerwaard 2022-2026 van de gemeenten
De SDG’s (Sustainable Development Goals of
Maasdriel en Zaltbommel. Hierin geeft de
Duurzame Ontwikkelingsdoelen) zijn zeventien
Bommelerwaard aan hoe invulling wordt gegeven
doelen om van de wereld een betere plek te maken
aan de zorgplichten uit de Wet milieubeheer en
in 2030. De SDG’s zijn afgesproken door de landen
de Waterwet.
die zijn aangesloten bij de Verenigde Naties (VN), waaronder Nederland. De doelen kwamen er op
Maatschappelijk belang
basis van wereldwijde inbreng van organisaties
Maar weinig mensen beseffen hoe belangrijk
en individuen.
riolering is. Weet u bijvoorbeeld dat riolering en de drinkwatervoorziening sinds de 19e eeuw voor
In de 17 SDG’s zijn een aantal doelen opgenomen
de volksgezondheid meer hebben betekend dan
die riolering en waterbeheer raken. Soms direct,
de hele medische wetenschap daarna? Zonder
soms iets meer indirect. SDG 6 is het meest direct
de moderne riolering zouden we gemiddeld
omdat deze schoon water en sanitair beoogt voor
veel minder oud worden. Nog niet zo heel lang
alle wereldlingen:
geleden, in de jaren ’80, werd afvalwater nog rechtstreeks op sloten, vijvers en kanalen geloosd.
Global Goal 6 Schoon water en Sanitair
Nu wordt al het afvalwater eerst gezuiverd
Global Goal 3 Goede gezondheid en welzijn
voordat het in oppervlaktewater terecht komt.
Global Goal 15 Beschermen van
Het zuiveren van afvalwater vindt grotendeels op
ecosystemen, bossen en
een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) plaats.
biodiversiteit’
Pas als het mis dreigt te gaan en er bijvoorbeeld
Global Goal 16 Bevorderen van veiligheid,
stank- of wateroverlast optreedt, krijgt riolering
publieke diensten en recht
ineens veel aandacht. Verder gaat de inzameling en
voor iedereen
het transport van afvalwater vaak ongemerkt aan de burger voorbij. Figuur 1 Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties
8
Aanleiding
De Wet milieubeheer schrijft voor een GRP geen
Aanleg, beheer en onderhoud van riolering is een
geldigheidsduur voor, hierin worden de gemeenten
gemeentelijke taak die zijn wettelijke basis vindt in
vrijgelaten. Om het zorgproces voor de riolering
de Wet milieubeheer. Hierin is het opstellen van een
gaande te houden hebben we gekozen voor een
Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) verplicht. Een
geldigheidsduur van vijf jaar. De planningshorizon
GRP geeft inzicht in de aanleg, tijdige vervanging,
reikt echter veel verder. De rioolheffing en de lange
verbeteringen, beheer en onderhoud van de
termijn doelstellingen zijn gebaseerd op deze
riolering en natuurlijk in de kosten van al deze
planningshorizon van 60 jaar.
facetten. Naast riolering hebben onze gemeenten ook zorgtaken voor water. In de Bommelerwaard
Dit beleidsplan is de basis voor de
is het GRP sinds 2012 opgenomen in het Water-
programmabegroting. De over meerdere jaren
en Rioleringsplan (WRP) waarin we de water en
berekende rioolheffing stelt u als gemeenteraad in
riooltaken hebben geïntegreerd.
staat om de investeringen van de toekomst met een voldoende solide financiële basis aan te kunnen.
In de Bommelerwaard ligt voor circa € 330 miljoen
Verantwoording van het uitgevoerd beleid vindt
aan gemeentelijke rioleringsvoorzieningen in de
plaats via de jaarrekening.
grond. Onvoldoende aandacht en beschikbare middelen leiden tot kapitaalvernietiging van de
Proces en bouwstenen
kapitaalsgoederen. Voor het beheer en onderhoud
Conform de Wet Milieubeheer en de Waterwet
hiervan is dus een degelijke visie nodig met een
zijn de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel alle
achterliggend beheerplan.
twee verantwoordelijk voor het rioolbeheer. Sinds 2012 hanteren we een gezamenlijk Water- en
Naast riolering zijn ook watertaken zoals
Rioleringsplan Bommelerwaard, en is er ruimte
voorzieningen voor het bergen en/of afvoeren van
om per gemeente andere beleidswensen op te
hemelwater, de bescherming tegen wateroverlast,
nemen. Gemeenten kunnen afzonderlijk ambities
het bestrijden van droogte, etc. steeds
uitwerken. Het is één gezamenlijk WRP met
belangrijker geworden. Kapitaalgoederen zoals
lokaal maatwerk.
hemelwaterriolering, lozingswerken en wadi’s die daarin een rol spelen liggen steeds meer buiten
De gemeenten zijn echter niet de enige spelers in
het traditionele rioleringsvlak en vormen als
de (afval) waterketen. Waterschap Rivierenland is
systeemonderdeel wel een belangrijk kapitaal van
binnen haar beheergebied verantwoordelijk voor
onze gemeenten.
het water- en zuiveringsbeheer. In het kader van het gemeentelijke rioleringsplan heeft het Waterschap
Doel en geldigheidsduur
een adviserende rol.
Het doel van dit beleidsplan is het vastleggen van de visie en ambities en om een kader voor het
De provincie Gelderland heeft een aanwijzings
beheer en het onderhoud voor de periode 2022-
bevoegdheid bij het opstellen van het WRP.
2026 te geven. Het plan zorgt ervoor dat we het
Tegenstrijdigheden tussen het WRP en de
onderhoud van het areaal efficiënt uitvoeren aan de
provinciale plannen kunnen aanleiding voor een
hand van een vooraf afgesproken kwaliteitsniveau
aanwijzing zijn.
met bijbehorende kosten. Met dit beleidsplan leggen we een bestuurlijke, beheersmatige en financiële basis voor de invulling van de zorgplichten in de komende jaren.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
9
10
Leeswijzer In hoofdstuk 2 zijn de kaders en uitdagingen achter dit WRP beknopt toegelicht. Vervolgens wordt het Bommelerwaards watersysteem toegelicht in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 wordt vervolgens teruggeblikt op de afgelopen planperiode en zijn aandachtspunten geformuleerd voor de aankomende periode. De visie en ambitie van de gemeenten zijn beschreven in hoofdstuk 5. In het zesde hoofdstuk is onze aanpak geconcretiseerd. Hoofdstuk 7 geeft de verantwoording van de inzet van personele en financiële middelen. In de bijlagen is achtergrondinformatie opgenomen. In bijlage A is een begrippenkader met betrekking tot water en riolering opgenomen.
“De zorg en verantwoordelijkheid voor het water in de Bommelerwaard is in handen van de gemeenten, Waterschap, Provincie en perceeleigenaren. Iedere partij heeft hierin zijn eigen verplichtingen en bevoegdheden, die zijn vastgelegd in wetgeving of beleid”.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
11
2 Kaders en uitdagingen In dit hoofdstuk worden de kaders beschreven
partij heeft hierin zijn eigen verplichtingen en
die ten grondslag liggen aan het gemeentelijke
bevoegdheden. Deze vloeien voort uit wetgeving
waterbeleid. Achtereenvolgens geven we de taken
of beleid. In figuur 2 is schematisch aangegeven
en bevoegdheden van de verschillende actoren
waar de primaire verantwoordelijkheden
in het waterbeheer weer en de raakvlakken met
liggen per waterpartner. Soms doorkruisen
andere gemeentelijke taakvelden. We sluiten het
verantwoordelijkheden zich. Zo zijn gemeenten en
hoofdstuk af met de belangrijkste uitdagingen die
perceeleigenaren ook verantwoordelijk voor een
we als gemeente ondervinden bij de uitvoering van
groot deel van de B-watergangen in de gemeente.
de gemeentelijke watertaken. De belangrijkste wetten en beleidskaders die
Taken en bevoegdheden
ten grondslag liggen aan dit gemeentelijk
De zorg en verantwoordelijkheid voor het
rioleringsplan zijn de Europese Kaderrichtlijn
water in de Bommelerwaard is in handen van
Water, de Waterwet, de Wet Milieubeheer
de gezamenlijke waterpartners: gemeenten,
en de Gemeentewet. Een uitgebreidere
Waterschap Rivierenland, Provincie Gelderland,
beschrijving van het wettelijke kader en beleid is
Vitens /Dunea en perceeleigenaren. Iedere
weergegeven in Bijlage B.
Figuur 2: Verantwoordelijkheden per waterpartner
12
Uitdagingen
Figuur 3: Temperatuurstijging
Klimaatverandering Het klimaat verandert. Dit leidt onder meer tot grotere en heftigere buien. Het watersysteem moet deze neerslag kunnen verwerken. Het besef groeit dat we dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen op kunnen vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. Deze integraliteit vraagt afstemming tussen de afvalwaterketen en de openbare ruimte, om de inrichting aan te passen aan het veranderend klimaat. Dit noemen we klimaatadaptatie. Klimaatverandering zorgt ook voor langere perioden van droogte, waardoor oppervlakte- en grondwaterpeilen zakken. Figuur 4: De 7 ambities
Regionaal Om de regionale samenwerking van klimaatadaptatie te versnellen, concretiseren en te intensiveren is Nederland in 2018 in 45 landelijk dekkende werkregio’s verdeeld. We zijn betrokken partners in de werkregio Klimaat Actief
7 ambities Voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van nederland
Rivierenland (KAR). In 2019 zijn vanuit de KAR werkregio de regionale kwetsbaarheden voor
Kwetsbaarheid in beeld brengen
droogte, hitte en wateroverlast via stresstesten in kaart gebracht. In 2019 en 2020 zijn (risico) dialogen gehouden met diverse regionale
Uitvoeringsplanning Opstellen
stakeholders. Vanuit de stresstesten en (risico)
Meekoppelkansen benutten
dialogen is de Regionale klimaat Adaptatie Strategie (RAS) tot stand gekomen. De RAS verwoordt de gezamenlijke regionale ambities, strategieën en opgaven. De bijbehorende Samenwerkingsagenda (20212023) werkt met 9 speerpunten. Met deze speerpunten is de werkregio Klimaat Actief Rivierenland (KAR) op dit moment bezig. Rondom deze 9 speerpunten zijn werkgroepen gevormd
Reguleren en borgen Handelen bij calamiteiten Risicodialoog voeren en strategie opsellen Stimuleren en faciliteren
waarin we participeren en actief bijdrage leveren.
Lokaal Lokaal lopen de gemeenten niet helemaal gelijk op en wordt via eigen trajecten het ruimtelijke adaptatiebeleid vormgegeven. Hierna wordt de stand van zaken kort weergegeven.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
13
Maasdriel:
Hiertoe is inzicht verkregen in de knelpunten
Eind 2020 is de gemeente Maasdriel gestart met het
rond hitte, water en droogte; hebben we ambtelijk
lokale klimaatadaptatietraject. Het eerste resultaat
in twee sessies stilgestaan wat het betekent
hiervan is het “Plan van Aanpak Klimaatbestendig
inhoudelijk voor de medewerkers; en hebben we
Maasdriel”. Er zijn ook een aantal lokale
eerste beleidsuitgangspunten en maatregelen
stresstesten gemaakt, deze worden de komende
geformuleerd. Het concept LAP is reeds in
periode gevalideerd. Het “Plan van Aanpak
de gemeenteraad besproken en leggen we in
Klimaatbestendig Maasdriel”, wat is vastgesteld
definitieve vorm opnieuw aan de raad voor.
op 8 juli 2021, beschrijft de aanpak van de huidige situatie om te kunnen toewerken naar een lokale
Beoogd effect
klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda in
Het beoogde effect van de klimaat
2022. Vanwege efficiëntie zullen wij bij het maken
adaptatietrajecten is dat de Bommelerwaard
van onze lokale strategie en uitvoeringsagenda
klimaatadaptief gaat handelen (in beleid en
zoveel als mogelijk aansluiten op de regionale
projecten), om in 2050 klimaatbestendig en
strategie (RAS) en Samenwerkingsagenda.
waterrobuust te zijn ingericht. Klimaatadaptatie is een integraal thema en heeft een sterke link
Zaltbommel:
met diverse beleidsvelden, waaronder: ruimtelijke
Binnen de gemeente Zaltbommel is de inzet op
ordening, riolering, water, groen en gezondheid.
klimaatadaptatie eind 2020 geïntensiveerd. De
Klimaatadaptatie zal in veel verschillende
gemeente heeft een lokaal adaptatie programma
beleidsvelden moeten landen. Het is daarom van
opgesteld waarin de route beschreven staat die
belang dat we het thema klimaatadaptatie goed in
Zaltbommel af wenst te leggen richting 2050.
de Omgevingsvisie verweven.
Wateroverlast Zandstraat Kerkdriel juli 2020.
14
Omgevingswet
toegedeeld bij omgevingsverordening als
Gedurende de planperiode van dit WRP (2022-
bedoeld in artikel 2.18, tweede lid, of bij
2026) wordt de invoering van de Omgevingswet
ministeriële regeling als bedoeld in artikel 2.20,
verwacht. De Omgevingswet geeft aan dat de wet
derde lid
(art. 1.3) met het oog op duurzame ontwikkeling,
• de zuivering van stedelijk afvalwater, in
de bewoonbaarheid van het land en de bescherming
gevallen waarin toepassing is gegeven aan
en verbetering van het leefmilieu, is gericht op
artikel 2.17, derde lid (toewijzing zuivering door
onderlinge samenhang:
waterschap aan gemeente)
a) Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde leefomgeving en een goede
In de Omgevingswet staat de integrale
omgevingskwaliteit, en
leefomgeving centraal. Daarom is in dit water-
b) Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen
en rioleringsplan een visie op structuurgebied
van de fysieke leefomgeving ter vervulling van
niveau weergegeven, hierbij zijn de gevolgen
maatschappelijke behoeften.
van klimaatverandering op de inrichting van de leefomgeving het uitgangspunt geweest.
In artikel 2.1 schrijft de Omgevingswet dat overheden, dus ook het gemeentebestuur, de
Na invoering van de Omgevingswet vervalt de
taken en bevoegdheden op grond van de wet
planverplichting voor het opstellen van het
uitoefenen met het oog op deze maatschappelijke
GRP. In figuur 5 is aangegeven in hoeverre de
doelen. Dit WRP geeft hiervoor de handvatten
verschillende onderdelen van het GRP geïntegreerd
als het om waterbeheer en sanitatie gaat in de
kunnen worden onder de omgevingswet.
fysieke leefomgeving. Binnen het kader van de Omgevingswet is het aan
Figuur 5: Integratie GRP naar Omgevingswet.
de gemeente om aan te geven hoe zij de taken zoals omschreven in Art 2.16 uitvoert. Dit gebeurt in het Omgevingsplan. De Omgevingswet kent de gemeente vijf taken toe (Art 2.16 lid 1 onder a). Dit
Gemeentelijk rioleringsplan (GRP)
zijn de volgende taken: • de doelmatige inzameling van afvloeiend hemelwater, voor zover de houder het afvloeiend hemelwater redelijkerwijs niet op of
Invulling zorg
in de bodem of een oppervlaktewaterlichaam
plichten doelen
Omgevingsvisie
kan brengen en het transport en de verwerking daarvan; • het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijk gebied, om structureel nadelige
Maatregelen
Omgevings
gevolgen van de grondwaterstand, voor de op
middelen
programma
grond van deze wet aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies, zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is; • de inzameling en het transport van
Instrument vorderingen
Omgevingsplan
stedelijk afvalwater; • het beheer van watersystemen, voor zover
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
15
16
Van normatief naar emissiegericht denken
en gecoördineerd voorbereiden van grotere
Tot voor kort werd de afstemming tussen het
onderhoudsmaatregelen zorgt voor een efficiëntere
gemeentelijk rioolstelsel en de waterkwaliteit
besteding van gelden.
vooral gebaseerd op normen (basisinspanning). Hiermee werd beoogd om de vuilvracht van
Betrokken burger
rioolstelsels te reduceren en daarmee de
Sinds de komst van internet is de toegang tot
waterkwaliteit te bevorderen. Het is echter
informatie onder de inwoners toegenomen.
onvoldoende bekend, welke invloed de vuilvracht
Inwoners zijn gewend om gemakkelijk informatie te
van het rioolstelsel heeft, op het behalen van
vinden en gaan er dan ook van uit dat gemeenten,
de waterkwaliteitsdoelen. Het besef is daardoor
waar nodig, in deze informatie voorzien. Inwoners
ontstaan dat de normatieve aanpak niet de juiste
zijn daarom beter op de hoogte van actuele
vorm is, maar dat maatregelen in de programma’s
ontwikkelingen en gaan zich actiever en kritischer
moeten ontstaan vanuit kennis over het
opstellen bij veranderingen in hun directe
functioneren van het (water)systeem. Dit vraagt
omgeving. Wij nemen de uitdaging aan en gaan
een ander proces gericht op: monitoren, meten,
hierover graag de dialoog met onze inwoners aan.
modelleren en maatregelen. Vervangingsopgave riolering kans om Gebrek aan grondstoffen en energie
toekomstbestendig te worden
Daar waar afvalwater tot enkele jaren terug vooral
Het meeste afval- en hemelwater voeren
gezien werd als afvalstof, groeit het besef dat het
we op dit moment af via de riolering, een
ook kan dienen als grondstof. In de transitie naar de
grotendeels ondergronds buizenstelsel met een
circulaire economie speelt afvalwater een grote rol.
vervangingswaarde van bijna 330 miljoen euro.
Daarbij wordt gekeken naar het terugwinnen van
De vervangingsopgave is naast een kostenpost,
energie (Energiefabriek) en fosfaten uit afvalwater.
een grote kans om het rioleringssysteem robuust
Ook wordt onderzocht hoe organische stof terug
en toekomstbestendig te maken en een bijdrage
kan keren in de kringloop. De mogelijkheden
te leveren aan andere maatschappelijke opgaven,
en het rendement voor het terugwinnen van
zoals het klimaatrobuust en verkeersveiliger maken
energie en grondstoffen nemen toe, naarmate het
en het vergroenen van de openbare ruimte.
aandeel vuilwater in de rioolwaterstroom groter is. Het afkoppelen van hemelwaterstromen van de gemengde riolering levert hier een positieve bijdrage aan. Integraal beheer openbare ruimte (IBOR) Integraal beheer van de openbare ruimte is een begrip waarbij alle beheerdisciplines het beheer en onderhoud afstemmen op elkaar. Het combineren van de opgaven van de verschillende disciplines zoals riolering, water, verhardingen, verkeer, groen, openbare verlichting en andere nutsbedrijven, zal voordelen opleveren. Jaarlijks zullen de diverse vakdisciplines hun basisplanning voor de komende beleidsperiode op elkaar afstemmen. Onderhoudsmaatregelen voeren we, waar mogelijk, gecombineerd uit. Het gezamenlijk
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
17
18
3 Het watersysteem Het Bommelerwaardse watersysteem is te verdelen in een afvalwater-, hemelwater-, grondwater-, en oppervlaktewatersysteem. De onderstaande paragrafen schetsen een globaal beeld van deze verschillende systemen. Figuur 6: Iconenkaart klimaatatlas
28
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
19
Waterketen Deze paragraaf geeft inzicht in de belangrijkste stelselkenmerken van het stedelijk riool- en watersysteem, het functioneren van het stelsel en de algemene kwaliteitstoestand. In de gemeenten wordt jaarlijks veel afvalwater en hemelwater ingezameld en getransporteerd. Het afvalwater wordt via het gemeentelijk rioleringsstelsel getransporteerd naar de overnamepunten waarna het via het transportsysteem van het waterschap naar de rioolwaterzuivering (RWZI) wordt getransporteerd. In figuur 7 is een schematisering van de afvalwaterketen opgenomen. Hemelwater gemengd met afvalwater wordt afgevoerd in een gemengd riool. Een groot gedeelte daarvan wordt afgevoerd naar de RWZI en het overige gedeelte wordt via gemengde overstorten op oppervlaktewater geloosd. Op sommige locaties wordt hemelwater apart ingezameld en via hemelwateruitlaten op oppervlaktewater geloosd.
Figuur 7: Afvalwaterketen
20
Figuur 8:
Leidingen
Assets Omvang
Assets Omvang
Vrij vervalriolering
327 km
Drukriolering 157 km
Gemengde riolering
193 km
Pompunits 1171 stuks
Vuilwater riolering
49 km
Hemelwater riolering
85 km
Randvoorzieningen
Straat en trottoirkolken
23250 stuks
14 stuks
IBA's c162 stuks Overstorten Persleidingen
70 km
Hoofdgemalen 96 stuks
gemengd water
66 stuks
Hemelwateruitlaat 123 stuks Leidingen
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
21
Waterzuivering Zaltbommel
Afvalwatersysteem
gemengd rioolsysteem. Tot de jaren ’70-’80 was
Inwoners en bedrijven in de Bommelerwaard lozen
dit de gebruikelijke wijze van rioleren. Daarna
via ongeveer 25.000 aansluitingen afvalwater
zijn (verbeterde) gescheiden stelsels aangelegd
op de openbare riolering van de gemeente. In de
waarin hemelwater, vanwege de mogelijke
Bommelerwaard lozen circa 162 percelen hun
verontreinigingen, deels of volledig naar de RWZI
afvalwater via een individuele zuiveringsvoorziening
wordt afgevoerd en deels op oppervlaktewater.
(IBA). Ook zijn er een aantal percelen in het
Vanuit niet vervuilde oppervlakken wordt hemelwater
buitengebied niet op het riool aangesloten, deze
tegenwoordig gescheiden van vuilwater en geloosd
hebben een eigen voorziening of lozen op een
op oppervlaktewater.
gierkelder. Het afvalwater wordt vervolgens via circa 330 km vrij vervalriolering en circa 225
De leeftijdsverdeling van de riolering in de
km persleiding en 96 hoofdgemalen naar het
Bommelerwaard is in beeld gebracht. Hierin is
overnamepunt getransporteerd. Het overnamepunt is
goed zichtbaar dat een groot deel van de riolering
het laatste gemaal voor zuivering, deze eindgemalen
tussen 1960 en 1979 is aangelegd. Deze vrij verval
zijn van waterschap Rivierenland en transporteren
riolering bereikt de komende jaren de leeftijd van
het afvalwater naar de rioolwaterzuivering in
vervanging. Voor Zaltbommel is dat 23%, circa
Zaltbommel en Dreumel.
42 km, voor Maasdriel is dat 41%, circa 58 km van het areaal. Deze vervangingsopgave zorgt bij
22
Afvalwater wordt op verschillende manieren
beide gemeenten voor een intensivering van de
afgevoerd. Grotendeels wordt dit afgevoerd
onderhoudswerkzaamheden. In tabel 9, 10 en 11 is
in een gezamenlijke leiding voor afvalwater,
een overzicht van de verdeling van de leeftijd van de
hemelwater en eventueel grondwater. Dit is een
riolering opgenomen.
Tabel 9: Statistieken verdeling leeftijd
Aanlegjaar
Maasdriel lengte (km)
Zaltbommel lengte (km)
Totaal
<1950
0,0
0%
5,5
3%
5,5
2%
1950-1959
4,4
3%
2,2
1%
6,6
2%
1960-1969
24,1
17%
12,6
7%
36,7
11%
1970-1979
34,0
23%
29,4
16%
63,4
19%
1980-1989
24,7
17%
25,4
14%
50,1
15%
1990-1999
18,2
13%
35,1
19%
53,3
16%
>2000
39,1
27%
72,2
40%
111,3
34%
Totaal
144,5
182,4
327,0
Figuur 10: Leeftijdsverdeling en lengte in beeld. Het aandeel onbekende leeftijd in Maasdriel betreft drukriolering in het buitengebied.
90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 Onbekend
1940-1959
1960-1979
Maasdriel lengte (m)
1980 - 1999
2000 - 2019
2020 - heden
Zaltbommel lengte (m)
In het buitengebied ligt een uitgebreid stelsel van drukriolering. In Maasdriel zijn er circa 490 en in Zaltbommel 681 pompputten aanwezig in het drukrioolsysteem. In de Bommelerwaard zijn de stelsels als volgt verdeeld: Tabel 11: Weergave verdeling systeemtypen
Stelseltype
Maasdriel lengte (km)
Zaltbommel lengte (km)
Totaal
Gemengd
96,7
96,6
193,0
Gescheiden DWA
18,6
30
48,6
Gescheiden RWA
29,3
55,5
84,8
Druk- en persriolen
79,4
146,9
226,3
Totaal
144,5
182,4
327,0
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
23
Als het hard regent kan het riool niet al het
is wordt het hemelwater vertraagt afgevoerd naar
hemelwater verwerken. In dat geval wordt
oppervlaktewater. In de afgelopen periode zijn
(verdund afvalwater) via overlopen, de
in samenwerking met het waterschap meerdere
zogenaamde overstorten, ongezuiverd geloosd op
grootschalige hemelwaterbergingen aangelegd.
oppervlaktewater. In de Bommelerwaard hebben we 66 overstorten en circa 123 hemelwateruitlaten
Bij nieuwe ontwikkelingen worden er standaard
uit de gescheiden stelsels. De overstorten zijn in
hemelwatervoorzieningen gerealiseerd Bij
bijlage D weergegeven.
reconstructies van de openbare ruimte wordt in veel gevallen een gescheiden stelsel aangebracht
Om de grootste overlast door vervuiling tegen te
waardoor het areaal hemelwatersysteem snel
gaan, zijn achter de belangrijkste overstorten 14
groeit. Hemelwater in de openbare ruimte vangen
extra randvoorzieningen aangebracht. Dit zijn
we op via straatkolken waarvan we er circa 23.250
bergbezinkbassins en bergingsleidingen.
in beheer hebben.
Hemelwatersysteem
Het grondwatersyteem
Op dit moment liggen er verschillende soorten
Het watersysteem in de Bommelerwaard staat sterk
hemelwatervoorzieningen in ons gebied. Naast
onder invloed van de rivierwaterstanden, wat af en
circa 85 km hemelwaterriolering zijn er ook
toe leidt tot kwel en hoge grondwaterstanden. De
hemelwatervoorzieningen zoals wadi’s, greppels,
omvang van deze problemen is gering. Daarnaast
vijvers, waterbergingen en infiltratievoorzieningen.
worden grondwaterproblemen ook grotendeels
Er zijn 128 hemelwateruitlaten die ervoor
door de bewoners geaccepteerd (het hoort bij het
zorgen dat de helwaterriolering kan lozen op
wonen in een rivierengebied). In de afgelopen
oppervlaktewater zoals sloten en vijvers. Bij de
planperiode hebben wij een grondwatermeetnet
hemelwatervoorzieningen infiltreert waar mogelijk
opgezet. Hiermee hebben wij inzicht in het lokale
het hemelwater via greppels, wadi’s of andere
grondwatersysteem. In de Bommelerwaard zijn zo
infiltratievoorzieningen, indien dit niet mogelijk
84 meetpunten ingericht.
Uitstroomleiding overstort Kleinzand Ammerzoden
24
In Velddriel (Maasdriel) wordt er vanaf 1977 drinkwater vanuit het grondwater gewonnen. Het voorzieningen gebied van de winning, is globaal de Bommelerwaard.
Het oppervlaktewatersysteem De Bommelerwaard is een deelstroomgebied binnen het grotere oppervlaktewatersysteem van
Opening pad naast waterberging in Poederoijen
Waterschap Rivierenland. Het stroomgebied [figuur 12] kent een omvang van circa 11.400 hectare en wordt begrensd door de Waal in het noorden, de Maas in het zuiden, de Afgedamde Maas in het
Binnen onze gemeenten zijn een aantal
Westen en Heerewaarden in het oosten.
watergangen aangewezen met een specifieke ecologische doelstelling, de zogenaamde KRW-
Het watersysteem kent een onderverdeling in A-, B-
waterlichamen. Een aantal daarvan maakt
en C- watergangen en is onderverdeeld in circa 100
onderdeel uit van een ecologische verbindingszone
peilgebieden. Voor A-watergangen is in beginsel
(EVZ) van de ecologische hoofdstructuur. In
het Waterschap onderhoudsplichtig. Voor B- en
Maasdriel liggen er in en nabij de kernen Hedel en
C-watergangen is de aanliggende grondeigenaar
Kerkdriel watergangen die onderdeel uitmaken van
onderhoudsplichtig.
de KRW-waterlichamen. In de vorige planperiode is de vuiluitworp op deze watergangen teruggebracht
Het onderhoud van de watergangen vindt
door het afkoppelen van hemelwater.
regelmatig plaats. Het waterschap schouwt jaarlijks of de, A en B, watergangen voldoen.
In de afgelopen jaren zijn, in samenwerking
Baggerwerkzaamheden worden uitgevoerd op basis
met waterschap Rivierenland, waterbergingen
van waarnemingen door de toezichthouder van het
aangelegd waarmee het watersysteem
waterschap, meldingen van burgers of bedrijven
veerkrachtiger is gemaakt tegen extreme neerslag.
of naar aanleiding van de diepteschouw van
Sinds 1976 wint Dunea drinkwater uit het
het waterschap.
oppervlaktewater bij Brakel in de Afgedamde Maas.
Figuur 12: Overzicht watersysteem met daarin weergegeven de KRW watergangen.
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
25
4 Terugblik In 2016 is het water- en rioleringsplan
gemengde overstorten en alle rioolgemalen. We
Bommelerwaard door beide gemeenten vastgesteld.
laten de meetdata via het Netwerk Waterketen
In dit hoofdstuk evalueren we het plan, zodat
Regio Rivierenland analyseren en valideren, wat
we hieruit lering kunnen trekken voor de
efficiënt en doelmatig gebeurt.
aankomende planperiode. Een mijlpaal voor Zaltbommel was de oplevering
Zaltbommel
van het afvalwatersysteem voor de glastuinbouw in
Stedelijk afvalwater
2020. Hier is hard aan gewerkt door diverse partijen
De afvalwaterzorgplicht hebben we volledig
en het systeem is nu operationeel.
ingevuld. Nagenoeg alle percelen zijn voorzien van riolering, een eigen IBA of verwerken afvalwater
Hemelwater
via een septic tank. Voor goed rioolbeheer is het
In het kader van de hemelwaterzorgplicht
vastleggen van de gegevens over de riolering
is de afgelopen jaren veelvuldig ingezet op
van groot belang. Binnen Zaltbommel zijn deze
afkoppelprojecten, waardoor gescheiden
gegevens in voldoende mate aanwezig.
inzameling en transport van hemelwater een prominentere plaats heeft gekregen. Bij
In het WRP 2017-2021 hebben we specifieke
rioolreconstructies koppelen we vanuit wijkgerichte
aandacht aan toezicht en handhaving op
hemelwaterplannen af indien het haalbaar is.
huisaansluitingen geschonken. Het is van belang dit bij gescheiden rioolsystemen goed
In de afgelopen periode zijn op regionaal en lokaal
inzichtelijk te hebben. Verkeerde aansluitingen
niveau stresstesten wateroverlast en droogte
leiden tot ongezuiverde lozing van huishoudelijk
uitgevoerd. Vanuit de stresstest zijn locaties
afvalwater wat ongewenst is. Hier zien we op toe bij
geïdentificeerd waar kans is op wateroverlast bij
werkzaamheden. In Gameren hebben we een deel
extreme neerslag.
van een wijk onderzocht op foutieve aansluiting, een aantal aansluitingen is hierop gecorrigeerd.
Vanuit klimaatadaptatie zetten we primair in op het verminderen van wateroverlast en hittestress.
26
Maasdriel en Zaltbommel maken samen gebruik
Daarom zijn wij de afgelopen planperiode lid
van één hoofdpost: de centrale aansturing
geworden van Operatie Steenbreek en doen we
waar rioolgemalen en metingen (op afstand)
in 2021 mee aan het Nederlands Kampioenschap
gemonitord worden. De rioolgemalen onderhouden
Tegelwippen. Dit om onze bewoners te stimuleren
we volgens het kwaliteitsniveau “hoog”, om
verharding te verwijderen zodat water in de bodem
incidenten te voorkomen. In Zaltbommel zijn de
weg kan zakken en het riool minder belast wordt.
gemalen op niveau onderhouden en is het beheer
Waar mogelijk benutten we hemelwater om droogte
meerjarig geborgd.
te bestrijden.
Bij het hanteren van de basisambitie is
Hemelwater houden we bij nieuwbouwprojecten
uitgesproken dat geïnvesteerd wordt in meten
apart van vuilwater zodat we op termijn deze
en monitoren. In Zaltbommel monitoren we alle
stromen gescheiden houden en hebben.
Waterplein bij de Waluwe
Grondwater
strategie en bij projecten om droogte te bestrijden.
We hebben inmiddels veel data over het
Conclusie van de stresstest droogte is dat risico’s
functioneren van het grondwatersysteem via onze
in Zaltbommel slechts beperkt aanwezig zijn. Het
grondwatermeetnetten. Sinds 2019 houden we
advies is hier een pragmatische inzet te kiezen.
klachten over
Daar waar mogelijk adviseren we ingrepen in de leefomgeving bij te laten dragen aan het zoveel
(grond-)wateroverlast en andere riool gerelateerde
mogelijk vasthouden van water om toenemende
overlast bij in een eenduidig meldingenproces.
droogte te kunnen bestrijden.
Het aantal meldingen over grondwateroverlast is zeer gering.
In woningbouwprojecten is soms drainage aangelegd om het grondwaterpeil te beheersen.
Ten behoeve van de stresstesten zijn de
Deze voorzieningen hebben we echter niet goed in
grondwaterstanden geanalyseerd op droogte
beeld waardoor we hier geen regulier onderhoud
en grondwateroverlast. Deze analyses benutten
aan plegen. Tot nu toe levert dit geen problemen op.
we bij het opstellen van de klimaatadaptatie
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
27
Oppervlaktewater
in de stedelijke woonkernen kreeg een score
Gemeentelijke watergangen zijn de afgelopen
´slecht´ voor de ecologische waarde van de oever
periode gebaggerd naar aanleiding van:
en/of het water. De belevingswaarde is redelijk
•
meldingen van inwoners
goed beoordeeld.
•
schouwrondes van het waterschap De geplande overdracht van watergangen naar het
Het Waterschap Rivierenland voert jaarlijks
Waterschap is, na een eerste ‘laag fruit’ ronde, nog
een schouwronde uit op B-wateren om de
niet uitgevoerd door capaciteitsgebrek in beide
onderhoudstoestand te schouwen. Eens in de 5
organisaties en gebrek aan urgentie.
jaar wordt een diepteschouw uitgevoerd waarbij gecontroleerd wordt of het profiel nog voldoet
Personele capaciteit
aan het opgenomen profiel in de legger. Op basis
De personele capaciteit blijft een aandachtspunt.
van deze schouwronde worden baggerprojecten
Zaltbommel beschikt over minder formatie dan
voorbereid en uitgevoerd. Het afgelopen jaar heeft
theoretisch benodigd zou zijn op basis van de Module
het Waterschap haar baggerbeleid aangepast naar
D2000 van de Leidraad Riolering.
een meer gebiedsgericht systeem. Voor de gemeente blijft de periodieke schouwronde van kracht als
Door veroudering van het areaal en toename van de
maatgevend baggermoment.
omvang van het areaal neemt ook de beheerlast toe. Naast de taken vanuit de zorgplichten worden ook
Wij maaien onze watergangen binnen de bebouwde
activiteiten van het stedelijk waterbeheer (baggeren
kom tweemaal per jaar, buiten de bebouwde kom
van watergangen, onderhoud van oevervoorzieningen
maaien we eenmaal per jaar.
e.d.) aangestuurd door deze vakspecialisten.
Zaltbommel heeft in 2014 het Waterkwaliteitsspoor
De theoretische berekening wordt bevestigd
doorlopen. Hierin is gekeken welke maatregelen
door de noodzaak van inhuur. Zaltbommel
nodig zijn voor het verbeteren van de waterkwaliteit
huurt extra capaciteit in, met name voor
van het oppervlaktewatersysteem binnen het
registratiewerkzaamheden ten behoeve
stedelijk gebied van de gemeente Zaltbommel. Op
van het areaal.
basis hiervan is een maatregelenpakket vastgesteld, gericht op onderhoud, zoals het aanpassen van
Tabel 13: Overzicht bezetting Zaltbommel
het maaibeheer en frequenter baggeren van watergangen. Daarnaast zijn er in de verschillende woonkernen streefbeelden toegekend aan de watergangen en de oevers: basiswater, kijkwater, gebruikswater, natuurwater en droogvallende
Capaciteit 2021 (fte)
Zaltbommel
Beschikbaar
2,45
Theoretisch noodzakelijk*
2,8
sloten, die richtinggevend zijn voor de inrichting en onderhoud van deze watergangen.
Waterplan Bommelerwaard 2007 - 2015 De uitvoering van het waterplan Bommelerwaard
28
De huidige belevingswaarde van de watergangen
is door de gemeenten afzonderlijk opgepakt, in
is vaak laag. Binnen de bebouwde kommen van
samenwerking met het waterschap. Door verschil
de gemeente Zaltbommel is in 2018 een Ecoscan
in de personele capaciteit, de wijze waarop
uitgevoerd. De Ecoscan geeft een beoordeling
maatregelen uit het waterplan financieel waren
voor de belevingswaarde, de ecologische kwaliteit
gedekt en het vinden van geschikte locaties, is de
van de oever en de ecologische kwaliteit van het
uitvoering van de maatregelen in verschillende
water. 47% van de totale lengte aan watergangen
tempo’s opgepakt.
De uitvoering van resterende activiteiten uit het
Kosten afgelopen planperiode
Waterplan hebben een nadrukkelijke relatie met het
In de afgelopen planperiode hebben wij de
rioolbeheer. Deze waren ondergebracht in het WRP
volgende bedragen uitgegeven [tabel 14].
2017-2021 en bekostigd vanuit de rioolheffing. De activiteiten betroffen taken die onder de
Stedelijk afvalwater
zorgplicht vallen.
De afvalwaterzorgplicht hebben we adequaat ingevuld. Alle percelen zijn voorzien van riolering,
In het WRP 2017-2021 resteerden nog enkele
een IBA of een andere voorziening. Binnen de
maatregelen uit het vroegere waterplan. De
gemeente Maasdriel is de afgelopen twee jaar
waterberging Brakel-West en Poederoijen waren
hard gewerkt aan het op orde krijgen van de
de grootste opgaven en zijn uitgevoerd. Een
basisgegevens. Uit onderzoeken en inspecties
aantal knelpunten bleken door externe factoren
is gebleken dat veel data in de beheersystemen
te zijn achterhaald of opgeheven, waardoor deze
onvoldoende betrouwbaar waren. Voor goed
zijn geannuleerd. De kleinere berging in Brakel-
rioolbeheer is het vastleggen van de gegevens
oost is in afwachting van een herberekening en
over de riolering van groot belang. Door
ontwikkelingen in het gebied tussen de Meidijk
onvoldoende bezetting op de rioleringstaken
en de Burgemeester Posweg doorgeschoven om
en personeelsverloop is onvoldoende aandacht
mee te nemen in de klimaatadaptatiedialoog met
geweest voor het gegevensbeheer.
het Waterschap. Door achterstallig gegevensbeheer zijn de Langs de Gisbert Schairtweg staat nog de
basisrioleringsplannen (BRP) van de gemeente niet
aanleg van een waterberging gepland. Deze
actueel. Hierdoor kunnen we niet onderbouwen
uitvoering is echter sterk afhankelijk van het
of de afgesproken ambitieniveaus van het WRP
onderzoek naar de voormalige vuilstort op die
zijn behaald. Hernieuwde BRP berekeningen zijn
locatie. En het is wenselijk om aan te haken
noodzakelijk om het functioneren van het stelsel
bij de herinrichting van het Schootsveld. We
inzichtelijk te krijgen.
kiezen ervoor om dit in één integraal plan op te pakken aangezien er geen grote tijdsdruk is om deze berging aan te leggen. De kleine berging in Zaltbommel is vervallen. In Kerkwijk wordt een deel van de resterende waterbergingsopgave in een woningbouwplan meegenomen.
Tabel 14: werkelijke uitgaven in duizenden euro’s.
Zaltbommel Exploitatie Kapitaallasten Totaal
2017 (€)
2018 (€)
2019 (€)
2020 (€)
Gemiddeld
2.202
2.248
1.917
2.168
2.134
927
1.042
903
842
929
3.130
3.291
2.820
3.011
3.063
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
29
Maasdriel
Aandacht hiervoor is blijvend nodig waardoor ook
De volgende kwaliteitsnormen hebben we
in de komende planperiode huisaansluitingen punt
niet kunnen realiseren ten opzichte van de
van aandacht blijven, óf apart ingezameld worden
afgesproken ambitieniveaus:
of op oppervlaktewater geloosd worden.
• De controle van het effluent van IBA’s in ons beheersgebied heeft niet plaatsgevonden.
Maasdriel en Zaltbommel maken samen gebruik van
Hierop wordt alleen geacteerd bij klachten uit
een hoofdpost H2gO: de centrale aansturing waar
de omgeving.
rioolgemalen en metingen (op afstand) gemonitord
• Handhaving en onderzoek naar rioolvreemd
worden. Op het gebied van de gemalen moeten we
water en indirecte lozingen heeft niet
een inhaalslag maken om een hoog kwaliteitsniveau
plaatsgevonden.
te halen. Op dit moment vraagt het veel tijd en
• Periodieke controles op de lozingsen aansluitverordeningen bij WM-
aandacht om het systeem operationeel te houden en zo onze wettelijke taken te kunnen invullen.
vergunningplichtige en meldingsplichtige aansluitingen hebben niet plaatsgevonden door
Hemelwater
gebrek aan capaciteit.
Voor hemelwater is kwaliteitsniveau “basis”
• Een aantal gemalen functioneren niet op
gehanteerd. Het systeem zoals ingericht in onze
ambitie ´hoog´ omdat de installaties en
gemeente voldoet aan een basisniveau. Een aantal
gemaal verouderd zijn, of de omstandigheden
zaken zijn niet voldoende uit de verf gekomen en
zijn gewijzigd ten opzichte van de
worden hierna toegelicht:
ontwerpcapaciteit. Bij een aantal gemalen is
• Particulieren zijn niet actief gestimuleerd
sprake van achterstallig onderhoud; • In het stelsel wordt nog onvoldoende
om af te koppelen. Wel zijn binnen reconstructieprojecten zoals de Variksestraat
gemonitord hoe het stelsel daadwerkelijk werkt.
in Heerewaarden en de Teisterbandstraat
Een inhaalslag hierop is gaande en wordt in
in Kerkdriel een aantal particuliere
de komende planperiode voortgezet. Nog niet
percelen afgekoppeld.
alle overstorten worden bemeten in het stelsel. Het meetprogramma heeft stilgelegen. In 2020 is de meetcampagne opnieuw opgepakt.
• Particulieren met percelen aan oppervlaktewater zijn niet actief benaderd om af te koppelen.
18 hoofdgemalen, 7 randvoorzieningen en 23
• Periodieke controles op de lozings-
overstortlocaties zijn toegevoegd aan meetnet
en aansluitverordeningen bij WM-
H2gO. De overige 18 hoofdgemalen staan nog
vergunningplichtige en meldingsplichtige
in Aquaview++. In 2020-2021 staan de laatste
aansluitingen hebben niet plaatsgevonden door
34 hoofdgemalen op de planning om op het
gebrek aan personele capaciteit.
meetnet van H2gO toe te voegen. De resterende overstortlocaties moeten nog worden ingepland.
• Het is onvoldoende in beeld of de kwaliteitsnormen gehaald worden met oog op de verwerking van overtollig hemelwater
Vanaf 2020 hebben we specifieke onze
om dat de basisrioleringsplannen niet
aandacht gericht op toezicht en handhaving van
geactualiseerd zijn.
huisaansluitingen bij gescheiden stelsels. Het is
30
van belang dit inzichtelijk te hebben. Verkeerde
In het kader van de hemelwaterzorgplicht
aansluitingen leiden immers tot ongezuiverde
is de afgelopen jaren beperkt ingezet op
lozingen van huishoudelijk afvalwater wat
afkoppelprojecten. Bij de navolgende
ongewenst is. Daartoe is in 2021 gestart met
reconstructies, Variksestraat in Heerewaarden
software om hier nauwkeuriger op te sturen.
en Teisterbandstraat in Kerkdriel, is er wel een
gescheiden riolering gerealiseerd waarbij al het
Grondwater
verharde oppervlak in de openbare ruimte en een
We hebben inmiddels veel data over het
gedeelte van het particuliere verhard oppervlak
functioneren van het grondwatersysteem
wordt afgevoerd naar een hemelwaterriool.
via onze grondwatermeetnetten. Sinds 2019 houden we klachten over (grond-)wateroverlast
Bij nieuwe ontwikkelingen is er een gescheiden
en andere rioolgerelateerde overlast bij in een
riolering gerealiseerd. Het particuliere
eenduidig meldingenproces.
verhard oppervlak watert daarbij doormiddel van waterspuwers af. Hierdoor heeft het
De afgelopen planperiode zijn geen
hemelwaterriool een prominentere plaats gekregen.
grondwateronderzoeken uitgevoerd na meldingen. De metingen van het grondwatermeetnet zijn
In de afgelopen periode is op regionaal niveau
via Dinoloket raadpleegbaar. We hebben als
vanuit de werkregio Klimaat Actief Rivierenland
gemeente de locaties met hoge grondwaterstanden
(KAR) een gezamenlijke regionale stresstest
niet in beeld omdat analyse van de metingen
wateroverlast en droogte uitgevoerd. Vanuit
niet plaatsvindt. Daarom is niet toetsbaar of de
de wateroverlast stresstest zijn locaties
ontwateringscriteria behaald worden.
geïdentificeerd waar kans is op wateroverlast bij extreme neerslag.
In woningbouwprojecten is soms drainage aangelegd om het grondwaterpeil te beheersen.
Vanuit klimaatadaptatie zetten we primair in op
Deze voorzieningen zijn echter niet goed in beeld
het verminderen van wateroverlast en hittestress.
waardoor we hier geen regulier onderhoud aan
Hiervoor zijn wij de afgelopen planperiode lid
plegen. Tot nu toe levert dit geen problemen op.
geworden van Operatie Steenbreek en hebben
Eisen aan systemen voor grondwaterbeheersing
we in 2021 meegedaan aan het Nederlands
worden nauwelijks opgelegd door ons, waardoor
Kampioenschap Tegelwippen. Dit om onze
onzeker is wat door ontwikkelende partners
bewoners te stimuleren verharding te verwijderen
wordt aangelegd.
zodat water in de bodem weg kan zakken en het riool minder belast wordt. Waar mogelijk
Oppervlaktewater
benutten we hemelwater om droogte te bestrijden.
Gemeentelijke watergangen zijn de afgelopen periode
De activiteiten zijn de afgelopen planperiode
gebaggerd naar aanleiding van:
onvoldoende van de grond gekomen.
• meldingen van inwoners • schouwrondes van het waterschap
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
31
Het Waterschap Rivierenland voert jaarlijks
Waterplan Bommelerwaard 2007 - 2015
een schouwronde uit op B-wateren om de
De uitvoering van het waterplan Bommelerwaard
onderhoudstoestand te schouwen. Eens in de 5
is door de gemeenten afzonderlijk opgepakt, in
jaar wordt een diepteschouw uitgevoerd waarbij
samenwerking met het waterschap. Door verschil in
gecontroleerd wordt of het profiel nog voldoet
de personele capaciteit, de wijze waarop maatregelen
aan het opgenomen profiel in de legger. Op basis
uit het waterplan financieel waren gedekt en het
van deze schouwronde worden baggerprojecten
vinden van geschikte locaties, is de uitvoering van de
voorbereid en uitgevoerd. Het afgelopen jaar heeft
maatregelen in verschillende tempo’s opgepakt.
het Waterschap haar baggerbeleid aangepast naar een meer gebiedsgericht systeem. Voor de gemeente
De uitvoering van resterende activiteiten uit het
blijft de periodieke schouwronde van kracht als
Waterplan hebben een nadrukkelijke relatie met
maatgevend baggermoment.
het rioolbeheer. Deze waren ondergebracht in het WRP 2017-2021 en bekostigd vanuit de rioolheffing.
Voor onze gemeente geldt dat de
De activiteiten betroffen taken die onder de
waterbergingsopgave nog onvoldoende is
zorgplicht vallen.
ingevuld. De komende planperiode dient hiertoe een locatieverkenning en plan van aanpak
Vanuit het Waterplan in 2007 ligt er voor gemeente
gemaakt te worden, in samenspraak met
Maasdriel een opgave voor het realiseren
Waterschap Rivierenland.
van waterbergingen met in totaal een inhoud van ongeveer 49.000 m3. In 2017 heeft er een
Op het gebied van waterkwaliteit is geen specifiek
herberekening plaatsgevonden voor Maasdriel,
beleid gevoerd.
hieruit kwam naar voren dat er circa 46.000 m3 waterberging noodzakelijk is.
Personele capaciteit De personele capaciteit blijft een aandachtspunt.
In de afgelopen planperiode zijn de eerste
Maasdriel beschikt over minder formatie dan
waterbergingen gerealiseerd. In 2017 is in Hurwenen
theoretisch benodigd zou zijn op basis van de Module
een waterberging aangelegd, die bij winters weer
D2000 van de Leidraad Riolering.
ook als ijsschaatsbaan gebruikt kan worden. In 2020 is de waterberging de Drielse Motte gerealiseerd
Door veroudering van het areaal en toename van de
in Kerkdriel/Velddriel. Bij deze waterberging is ook
omvang van het areaal neemt ook de beheerlast toe.
aandacht geschonken aan de historie van de plek,
Naast de taken vanuit de zorgplichten worden ook
onder andere via een monument. Via archeologische
activiteiten van het stedelijk waterbeheer (baggeren
opgravingen is men er namelijk achter gekomen dat
van watergangen, onderhoud van oevervoorzieningen
er vroeger op deze plek een Motteburcht stond van
e.d.) aangestuurd door deze vakspecialisten. De
Hertog-Jan. Zie afbeelding op pagina 33. Daarnaast
theoretische berekening wordt bevestigd door de
is de waterberging bij de Gouwakker in Hedel ook
noodzaak van inhuur. Maasdriel huurt extra capaciteit
gerealiseerd in 2020. En de planning is dat de
in, met name voor registratiewerkzaamheden ten
waterberging aan de Baronieweg in 2022 wordt
behoeve van het areaal.
gerealiseerd.
Tabel 15: Overzicht bezetting Maasdriel.
Na afgelopen planperiode is ongeveer de helft
Capaciteit 2021 (fte)
32
gerealiseerd van het beoogde, in het waterplan
Maasdriel
Beschikbaar
2,5
Theoretisch noodzakelijk*
2,65
van 2007. Er is nog een restopgave van ca 25.000 m3 voor Maasdriel. Vanuit de lokale en regionale stresstesten wordt bekeken waar en hoe deze
Waterberging Duitse Weistraat
restopgave het best ingevuld kan worden door
Kosten afgelopen planperiode
gemeente en waterschap. Zo ontstaat synergie
In de afgelopen vijf jaar gaven wij circa 11 miljoen
tussen de doelstellingen uit het DPRA en de
uit aan het riolerings- en stedelijk watersysteem.
waterbergingsopgave. Waar deze elkaar kunnen
Hiervan zijn 69% exploitatiekosten en de overige
versterken wordt werk met werk gemaakt.
kosten zijn kapitaalslasten. In tabel 16 zijn de bedragen per jaar aangegeven.
Tabel 16: werkelijke uitgaven in duizenden euro’s. Bedrag in k€
Maasdriel Exploitatie Kapitaallasten Totaal
2017
2018
2019
2020
2021
Gemiddeld
1.388
1.373
1.327
1.874
1.543
1.491
633
653
680
688
762
664
2.021
2.026
2.007
2.562
2.305
2.154
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
33
Aanbevelingen en restpunten De volgende aanbevelingen worden gedaan: • Opstellen basisrioleringsplannen en hemelwaterstructuurplannen; • Uitvoeren gedetailleerde klimaatstresstesten en in samenwerking met waterschap invulling geven aan waterbergingsopgave; • Invulling geven aan de afkoppelopgave en naast het afkoppelen van de openbare ruimte ook actief inzetten om het particuliere verhard oppervlak af te koppelen; • Opstellen uitvoeringsplan voor de gemalen en installaties in Maasdriel om de onderhoudsachterstand weg te werken zodat de bedrijfsvoering gewaarborgd is; • Complementeren meetnet en aansluiten op H2Go ten behoeve van de monitoring van de gemalen en overstorten; • Monitoren van de grondwaterstand en doelmatige werking van zowel de vrij vervalriolering als de drukriolering; • Opstellen communicatieplan;
34
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
35
5 Visie, strategie en beleid In de natuurlijke waterkringloop heeft de mens
Visie
geen rol van betekenis. Water verdampt vanuit
Om te anticiperen op (water)overlast, toekomstige
de zee en valt boven land in een vorm van
zoetwater tekorten en mogelijke verdroging
neerslag. Dit water zakt in de bodem langzaam
van landbouwgronden en natuur tegen te gaan,
uit naar afwaterende middelen als sloten of
werken we in de Bommelerwaard aan een
beken en wordt via de rivieren weer naar zee
toekomstbestendig watersysteem en waterketen. In
afgevoerd. De toename van menselijke activiteit
onze visie is dit een waterketen met een minimale
op aarde zorgt voor grootschalige ingrepen
beïnvloeding van de natuurlijke waterkringloop.
in de natuurlijke waterkringloop. Dit heeft
Deze natuurlijke waterkringloop streven we zowel
gevolgen voor de waterhuishouding. Strategische
in de bebouwde kom als het buitengebied na.
zoetwatervoorraden komen door grootschalig gebruik steeds meer in beeld om benut en gebruikt te gaan worden. De leveringszekerheid is geen vanzelfsprekendheid en moet actief in stand worden gehouden.
Neerslag
Verdamping
Grondwater
Zee Figuur 17: Natuurlijke waterkringloop
36
Strategie
Bijna alle percelen zijn aangesloten op de riolering
Samenwerking en daadkracht zijn sleutelwoorden
of ze zijn aangesloten op een eigen voorziening. Dat
in onze werkwijze. De mentaliteit in de
betekent dat ongezuiverde afvalwaterlozingen niet
Bommelerwaard is ondernemend en pragmatisch.
meer plaatsvinden. Lozers dienen te voldoen aan
Om het watersysteem zo natuurlijk mogelijk in
de regels uit de lozingenbesluiten. De aanlegkosten
te richten verwerken we in nieuwbouwsituaties
van een aansluiting op een rioleringsvoorziening
vuil- en hemelwater gescheiden. Hemelwater
zijn voor rekening van de aanvrager/initiatiefnemer.
verwerken we zoveel mogelijk lokaal (waar het valt) in de bodem. Hiervoor werken we, waar nodig,
Nieuwe riolering ten behoeve van huishoudelijk
samen met grondeigenaren zoals particuliere
afvalwater wordt aangelegd volgens de geldende
woningbezitters of natuur beherende organisaties
richtlijnen, zoals de ‘Voorkeursvolgorde voor
en agrariërs. Door aanleg van waterbergingen en
de verwijdering van afvalwater’. Voor nieuwe
het vasthouden van hemelwater in waterpartijen
ontwikkelingsgebieden binnen de bebouwde kom
versterken we de veerkracht van het watersysteem
betekent dit in principe een (verbeterd) gescheiden
bij droogte en bij piekbuien. We gaan daarbij leren
rioolsysteem. Bij kleinschalige in/uitbreidingen kan
door het te doen. Door praktisch en pragmatisch
aansluiting op het bestaande (gemengde) systeem
te blijven, steeds meer resultaat te behalen en
acceptabel zijn.
ervaring op te doen in plaats van te investeren in onhaalbare grote plannen.
Hierbij geldt de voorkeursvolgorde zoals genoemd in artikel 10.29a in de Wet Milieubeheer.
Afvalwater Inzamelen afvalwater
De wettelijke zorgplicht De gemeenteraad of burgemeester en wethouders dragen zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen, door middel van een openbaar vuilwaterriool naar een zuiveringsinrichting (Wet milieubeheer
Tabel 18: voorkeursvolgorde afvalwater
Voorkeursvolgorde afvalwater Het ontstaan van afvalwater wordt zoveel a. mogelijk voorkomen of beperkt Als afvalwater toch ontstaat wordt het zo min b. mogelijk verontreinigd c. Afvalwaterstromen worden daarom gescheiden gehouden. Huishoudelijk afvalwater en daarmee d. vergelijkbaar afvalwater wordt ingezameld en
artikel 10.33)
naar een RWZI getransporteerd; e. Ander afvalwater dan bedoeld onder d.
Beleidskeuze 1:
wordt hergebruikt (zo nodig na zuivering aan
Alle percelen binnen het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt zijn voorzien van
de bron); f.
Ander afvalwater dan bedoeld onder d. (in
aansluiting op de riolering. Uitgezonderd specifieke
de praktijk dus vooral hemelwater) wordt
situaties waar lokale behandeling doelmatig is.
lokaal in het milieu teruggebracht zo nodig na zuivering aan de bron); g. Ander afvalwater dan bedoeld onder d. wordt als stedelijk afvalwater ingezameld en naar een RWZI getransporteerd
Water- en Rioleringsplan Bommelerwaard 2022-2026
37
Naast de zorgplicht die de gemeente heeft, heeft
Lozingsroutes
ook een gebouw- en perceeleigenaar een wettelijke
Afvalwater is in te delen in drie categorieën.
zorgplicht voor het functioneren van de riolering op
Op basis van de voorkeursvolgorde zijn de
het eigen terrein of gebouw
lozingsroutes weergegeven in tabel 19. Afhankelijk van de lozingsroute kunnen
Bedrijfsafvalwater
(maatwerk) voorschriften aan de orde zijn vanuit
Beide gemeenten ontvangen regelmatig verzoeken
lozingenbesluiten, de Keur en/of beleidsregels.
voor nieuwe bedrijfsmatige afvalwaterlozingen. Voor lozingen op de riolering (indirecte lozingen)
Een uitzondering hierop is de inzameling van