Bijlage 1 Werkversie Omgevingsvisie Bommelerwaard bijgewerkt 2021-05-20

Wat willen we bereiken? Het toerisme in de Bommelerwaard heeft een prachtige basis (zie de Bommelerwaarden met beschrijvingen (hoofdstuk 4)). Maar een mooie fysieke omgeving alleen is voor de hedendaagse recreant niet meer voldoende. De toerist is namelijk op zoek naar beleving. Er moet wat te doen zijn. Het ontbreekt in de Bommelerwaard nu nog aan voldoende boekbaar aanbod in dag- en verblijfsrecreatie; • Met het ontbreken van voldoende aanbod in dagrecreatie bedoelen we, bijvoorbeeld, het ontbreken van een champignon experience, een escape room, een thema fietsroute zoals de grand crux in de Betuwe, een streekproductenmarkt in de binnenstad van Zaltbommel en de kern Kerkdriel, een locatie waar Bommelerwaardse streekproducten fysiek en online verkocht worden, etc.

Omgevingsvisie Bommelerwaard - Concept

7. Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard. . .• Met het ontbreken van voldoende aanbod in dagrecreatie is er ook in het bijzonder aandacht voor onze kernen Hedel, . Ammerzoden, Kerkdriel en Zaltbommel. Het voorzieningenniveau kan met de komst van extra toeristen in stand worden

gehouden en of verbeterd. Steeds meer mensen shoppen namelijk digitaal en komen alleen naar het centrum voor een snelle boodschap. Door het toevoegen van beleving, diverser aanbod en het verbeteren van het fysieke kwaliteitsniveau willen we inwoners en toeristen langer vasthouden in onze centra. • Met het ontbreken van voldoende verblijfsaanbod in de Bommelerwaard bedoelen we dat we zien dat er behoefte is aan extra verblijfsaanbod. In Maasdriel zien we dat de campings/resorts een kwaliteitsimpuls krijgen wat goed nieuws is, maar dat in Zaltbommel er een aantal B&B’s zijn gestopt en één camping wordt omgevormd voor het huisvesten van arbeidsmigranten. Er is in het bijzonder behoefte aan extra camperplaatsen, kwalitatieve B&B’s en boetiekhotels. Er is in de Bommelerwaard nog volop ruimte voor meer recreanten en toeristen. We willen dus nieuwe bezoekers trekken, herhaal-bezoek stimuleren, meer boekbaar aanbod realiseren in dag- en verblijfsrecreatie en de bezoekers langer in het gebied houden. Hierbij staat centraal dat de recreatieve- en toeristische ontwikkeling passen bij de Bommelerwaarden en daaraan bijdragen. Naast het ontwikkelen van recreatieve plekken willen we ervoor zorgen dat deze op een aantrekkelijke manier aan elkaar verbonden worden door (recreatieve)routes.

Waar willen we dat bereiken? We willen recreatieve mogelijkheden op het gebied van • water, zoals Maas- en Waaltoerisme, • cultuur, zoals de historische kernen, de kastelen en forten en de Nieuwe Hollandse Waterlinie en • de levendigheid van de centra Hedel, Ammerzoden, Kerkdriel en Zaltbommel • agro/food, zoals bijvoorbeeld een champignon experience verder versterken. Tevens willen we de routestructuren verbeteren vanuit de kernen, maar ook de (regionale) fietsroutes, inclusief de verbinding met de andere kanten van de rivieren.

Omgevingsvisie Bommelerwaard - Concept

7. Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard. . .Hoe willen we dat bereiken? .De Bommelerwaard is een sterk merk en beschikt over een veelzijdig toeristisch/recreatief product. Samen met onze partners, inwoners en ondernemers willen wij dit merk versterken en promoten. Enerzijds door het toevoegen van het aantal boekbaar aanbod op dag-en verblijfsrecreatie. Anderzijds door actief te promoten.

Actielijst • Via Waalzinnig (en/of beleefbommelerwaard) uitvoering geven aan de streekmarketing • Uitdragen van de visie actieplan verleiding (Zaltbommel), met als doel het aantal arbeidsplaatsen in de recreatieve & toeristische sector te verdubbelen. • Uitdragen van de visie recreatie en toerisme (Zaltbommel en Maasdriel) met als doel identiteit en aanbod van de Bommelerwaard versterken. • Versterking identiteit en toename mogelijkheden van de Bommelerwaard. • Ontwikkeling aantrekkelijke en gevarieerde routenetwerken. • Ontwikkeling vitale verblijfsrecreatie. • Herkenbare marketing en promotie. • Goede presentatie van de parels van de Bommelerwaard. • Versterken aantrekkingskracht binnenstad Zaltbommel. • Focus op Maasoevers (waterrecreatie, hoogwaardige recreatie). Masterplan Maas vormt het toetsingskader voor alle plannen in het gebied.

• Vitaliseren platteland (koppelen agribusiness met toerisme en focussen op kansen) • Ontwikkeling leisure centrum Zaltbommel • Vitaliseren en toe laten nemen verblijfsrecreatie (camperplaatsen, B&B’s, campings, hotels) • Verplaatsing zandoverslagbedrijven van Zandmeren naar alternatieve locatie • Ontwikkel het aanbod Maasdriel (boekbaar aanbod bij de Zandmeren, Kasteel Ammersoyen, Fort sint Andries, Maas) • Ontwikkel het aanbod Zaltbommel ( boekbaar aanbod bij Slot Loevestein & Munnikenland, Waalzinnig Zaltbommel, Neswaarden, Vestingdriehoek) • Routenetwerken uitbreiden (wandelen, fietsen, varen: vb toevoegen bloesem fietsroute) • Uitvoering geven aan de streekmarketing (beleefbommelerwaard) • (PM: cultuur)

Omgevingsvisie Bommelerwaard - Concept

8. Heroriëntatie herstructurering tuinbouw. . -Daar waar gesproken wordt over tuinbouw, wordt glastuinbouw en paddenstoelenteelt bedoeltWelke ontwikkelingen spelen er? • Blijvende behoefte van tuinbouwsector aan schaalvergroting en uitbreiding. • Afname maatschappelijk draagvlak voor grootschalige tuinbouwontwikkeling door de grote complexen in het buitengebied. • De omschakeling naar kleinfruit leidt tot grotere arbeidsbehoefte (continu, maar met name pieken in oogststijd) • Er komen steeds meer arbeidsmigranten naar de Bommelerwaard, waardoor een grotere behoefte is aan (tijdelijke) migrantenhuisvesting • De tuinbouwsector heeft een grote opgave op het vlak van verduurzaming (duurzame energie, CO2, water/riolering). • De overheden (gemeenten, provincie, waterschap) werken samen binnen een gemeenschappelijke regeling PHTB . Wat willen we bereiken? De tuinbouw is een belangrijk onderdeel van de identiteit van de Bommelerwaard. De vitale Paddenstoelen- en glastuinbouwbedrijven hebben landelijke betekenis. De verwachting is dat in 2030 twintig champignonbedrijven in de gemeente Maasdriel samen 35% van het NL aanbod in verse plukchampignons, andere paddenstoelen en conserven/diepvries champignons produceren. Door deze goed lopende sector is er ook veel toeleverende en dienstverlenende bedrijvigheid in de Bommelerwaard aan de sector verbonden.

Dat laatste geldt ook voor de glastuinbouw. De glastuinbouw in Zaltbommel kenmerkt zich door sierteelt, zachtfruit en eveneens groente. De tuinbouw willen we verder uitbouwen in de intensiveringsgebieden met landschappelijke inpassing, groen, een goede infrastructuur (verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid), water, recreatieve routes en duurzame energieopwekking. In de extensiveringsgebieden staan we ontwikkeling en nieuw-vestiging niet toe. In Maasdriel ligt de nadruk op de paddenstoelbedrijven en in Zaltbommel op de sierteeltbloemen- en zachtfruitkwekerijen. In de tuinbouw werken veel arbeidsmigranten. De tuinders moeten deze mensen gedegen en verantwoord huisvesten, waarbij geen belemmeringen mogen ontstaan voor omliggende (agrarische) bedrijven. De gemeente Zaltbommel en Maasdriel streven naar om het beleid voor de huisvesting van de arbeidsmigranten in de Bommelerwaard zo uniform mogelijk te maken (zie kernopgave 4).

Omgevingsvisie Bommelerwaard - Concept

8. Heroriëntatie herstructurering tuinbouw. . Waar willen we dat bereiken? (wat moet er op de visiekaart?) De tuinbouw krijgt de ruimte binnen de intensiveringsgebieden. In de extensiveringsgebieden en het buitengebied willen we tuinbouw niet verder ontwikkelen en geen nieuw-vestiging toestaan. Hoe willen we dit bereiken? Wij evalueren het tuinbouwbeleid en de samenwerking tussen de vier overheden op het vlak van de herstructurering. De overheden zijn van plan de gemeenschappelijke regeling PHTB te beëindigen. In dat kader bekijken de overheden in hoeverre zij hun samenwerking in andere vorm willen voortzetten. We willen het beleid wat betreft de intensiverings- en extensiveringsgebieden evalueren en bekijken hoe dit effectiever kan worden ingezet. Ook wordt onderzocht of het samenwerkingsverband in het projectbureau herstructurering tuinbouw Bommelerwaard op een andere manier effectiever kan worden ingezet. Duurzaamheid als economische kans; glastuinbouw als marktleider in duurzame oplossing

Actielijst • Uitvoering geven aan inpassingsplan tuinbouw Bommelerwaard • Uitvoering geven een aan de acties voortkomende uit de evaluatie van de GR PHTB • Beëindiging Gemeenschappelijke Regeling Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard • Bekijken eventuele alternatieve samenwerkingsvorm • in gesprek met sector over de toekomst van de tuinbouw binnen de intensiveringsgebieden • in gesprek met de sector over verduurzaming van de tuinbouw

Omgevingsvisie Bommelerwaard - Concept

9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat. Advies: kernopgave 9 en 12 samenvoegen, omdat er overlap zit tussen deze kernopgaven. Daarmee worden de kernopgaven overzichtelijker. Welke ontwikkelingen spelen er? De regio Rivierenland is centraal gelegen in Nederland en kent goede verbindingen met de rest van het land. Hierdoor heeft de regio een aantrekkingskracht op woningzoekenden vanuit verschillende omliggende steden. Hoewel de regio zelf geen grote steden binnen haar grenzen heeft, valt ze wel degelijk in de invloedsfeer van verschillende stedelijke gebieden. Dit zien we terug in verhuisstromen en ontwikkelingen op de woningmarkt. De regio Rivierenland is niet alleen aantrekkelijk vanwege de gunstige ligging en goede ontsluiting. We hebben een grote afwisseling aan woonmilieus met veel groen, ruimte en een relatief betaalbare woningvoorraad ten opzichte van omliggende steden als Utrecht, Den Bosch en Nijmegen. Dat is een kwaliteit, maar zorgt ook voor een toenemende druk op de woningmarkt vanuit die gebieden. Dat ervaren wij ook binnen de Bommelerwaard. De woningmarkt in de gemeenten en kernen van de Bommelerwaard staat onder druk, net als elders in Nederland. Dat zien we bijvoorbeeld terug in de sociale huursector: het aantal woningzoekenden stijgt, het aantal woningen dat vrijkomt voor nieuwe verhuur loopt terug.

Ook stijgen de wacht-/zoektijden en het gemiddeld aantal reacties. Er zijn wel verschillen binnen de Bommelerwaard. Zo zien we dat de markt in de stad Zaltbommel veel meer gespannen is dan in de dorpen. In de dorpen van Maasdriel is de markt voor sociale huurwoningen meer evenwichtig, maar ook daar lopen wachttijden wat op. In de koopmarkt is tevens sprake van krapte. Dat zien we onder andere terug in de prijsstijgingen in de afgelopen jaren: jaarlijks 5-8%. Voor de komende jaren voorzien we een verdere groei van de woningbehoefte. De groei is in de grotere kernen Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel, Ammerzoden en Brakel wat forser dan in de kleine kernen. Op basis van het woningbehoefteonderzoek Bommelerwaard 2018 kan gesteld worden dat in Maasdriel behoefte is aan huur- en koopwoningen. In de huur zien we behoefte aan zowel eengezinswoningen als appartementen. Ook is er behoefte aan vrije sector huurwoningen in het middensegment. Koopwoningen zijn voor middeninkomens niet bereikbaar en zij komen vanwege hun inkomen niet in aanmerking voor sociale huurwoningen. In de koopsector is er volgens het behoefteonderzoek behoefte aan goedkope koop tot € 200.000 (prijspeil 2018).. Daarnaast gaan de woonwensen uit naar middelduur tot duur. In Maasdriel ligt het accent wat meer op dure koopwoningen dan in Zaltbommel.

In Zaltbommel zien we eenzelfde beeld voor de sociale huursector en huur in de vrije sector. In de koop ligt het accent wat meer op woningen tussen € 170.000 en € 350.000, waaronder forse vraag onder € 200.000. Er is meer vraag naar rij-/hoekwoningen dan in Maasdriel. De behoefte die uit het woningmarktonderzoek van 2018 blijkt, is nog steeds aan de orde. Maar de prijsontwikkeling van nieuwe en bestaande koopwoningen zorgt ervoor dat veel woningen onbetaalbaar zijn voor mensen met lage en middeninkomens. Ook is er een toenemende behoefte aan huisvesting voor arbeidsmigranten.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat. Wat willen we bereiken? Wij vinden het van belang dat we in de Bommelerwaard de kernwaarden en identiteit van onze gemeenten en kernen in stand houden. We blijven een aantrekkelijk gebied om in te wonen, te werken en te recreëren, door juist te profiteren van de ligging tussen stedelijke gebieden én de landschappelijke waarden van de Bommelerwaard. Binnen die dynamische regionale context zien wij onze woonkernen als een ‘beschermde en aangename omgeving’, waar het leven nog dorps is en van waaruit stedelijke voorzieningen goed bereikbaar zijn. En waar de grotere kernen en de stad Zaltbommel een aantrekkelijk voorzieningenniveau bieden. Dat is de kwaliteit die wij onze inwoners en de regio te bieden hebben, als onderdeel van een veelkleurig palet aan woon- en leefmilieus in onze regio. Die kwaliteit willen we bewaren. Dat betekent dat we een goede balans willen vinden tussen het bieden van perspectief voor onze inwoners én het voorzien in de behoefte uit het om ons heen liggende stedelijk gebied: groei, conform de meest recente inzichten. Daarbij willen wij perspectief bieden op voldoende goede woningen voor onze huidige en toekomstige inwoners. Woningen die toekomstbestendig zijn, zowel met het oog op de energietransitie, leefbaarheid als de veranderingen in de bevolkingssamenstelling.

Meer variatie in verschijningsvorm en prijsklasse, bereikbaar voor jong en oud, arm en rijk. En voor mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben. Maar ook in de toekomst passend bij onze kernwaarden. En dat is een blijvende zoektocht: de juiste balans vinden tussen voldoende woningen en behoud en verbetering van de kwaliteit van onze wijken en kernen. Wij pakken hierin als gemeenten een proactieve, regisserende rol, in nauwe samenwerking met de Corporaties. Dat betekent dat we open staan voor ideeën en initiatieven, binnen de visie die wij op onze toekomst hebben. Die bestaat uit een zo duidelijk mogelijke stip op de horizon en een flexibele weg naar die toekomst. Daarbij luisteren wij naar onze partners en inwoners en geven wij ruimte aan passende plannen en ideeën. Dat kunnen we beslist niet alleen, daar hebben wij onze stakeholders en inwoners hard bij nodig! We hebben ze daarom betrokken bij het opstellen van deze Woonvisie en betrekken hen ook bij de uitvoering ervan. We willen dat er voldoende passende woningen beschikbaar zijn voor onze woningzoekenden. Hiervoor is het nodig om woningen te bouwen, in de juiste soort, voor de juiste prijs en op de juiste plek. Ook kijken we naar het bestaande gebouwde vastgoed in de Bommelerwaard.

Er zijn kansen om bestaande gebouwen te gebruiken voor woningen, gebieden om te transformeren naar woongebieden en om bestaande woningen om te zetten naar een nu gewenste vorm. Bestaande nieuwbouwprojecten worden ontwikkeld en afgerond. Bij nieuwe projecten zoeken we aansluiting bij bestaande woningbouwlocaties. Hierbij wordt ook toegezien op een groene en duurzame leefomgeving. Nieuwe woningen zijn altijd CO2/energieneutraal. We streven naar verplaatsing van hinderlijke bedrijven uit de kernen naar bedrijventerreinen. Elke kern heeft zijn eigen identiteit. De nieuwbouw sluit dan ook aan op de woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van de kern. De nieuwbouw zorgt voor de realisatie van verschillende woningtypen en prijsklassen en geeft hiermee de huidige inwoners de mogelijkheid om binnen de gemeente invulling te geven aan hun veranderde woonwens. Een goed woonklimaat in de kernen bestaat ook uit het hebben van mogelijkheden tot ontmoeting, sporten en spelen. We zetten in op ruimte voor ontplooiing en ondernemerschap. De dorpen en stad hebben een rijk verenigingsleven. Arbeidsmigranten zijn van groot economisch belang met name voor agrariërs en (delen van) het bedrijfsleven. Beide gemeenten streven daarom naar goede huisvesting van arbeidsmigranten en wil, mede uit dat oogpunt, streng optreden tegen illegale en ondeugdelijke huisvesting van arbeidsmigranten.

Daarnaast wil Maasdriel ongewenste concentratie van huisvesting van arbeidsmigranten in een straat of wijk voorkomen. Zaltbommel heeft een nadrukkelijke voorkeur voor het huisvesten van arbeidsmigranten bij werkgevers (bijv. tuinders) of in woningen in het buitengebied (verkamering). Zaltbommel wil geen verkamering in kernen en meer geconcentreerde huisvesting beperkt per kern (max 150 personen incl. 10% spoedzoekers en zoveel mogelijk nabij werkomgeving).

Omgevingsvisie Bommelerwaard

9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat.

Waar willen we dit bereiken? We zien dat de grotere kernen van de Bommelerwaard, Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel, Ammerzoden, Brakel, Aalst en Nederhemert een constante en aanzienlijke behoefte aan woningen houden. We verwachten daarnaast dat kernen met een goed voorzieningenniveau en de kernen met een goede verbinding met de A2 een aantrekkingskracht hebben dat zich in een hogere woningbehoefte vertaalt. Daar staat tegenover dat veel kleinere kernen een grotere natuurlijke groei hebben en meer gericht zijn de op eigen bevolkingsgroei. Open gebieden houden we zoveel mogelijk open om de woonkwaliteiten te borgen. We zoeken daarbij naar de balans met het vinden van geschikte woningbouwlocaties voor het versnellen van de woningbouwproductie. Nieuwbouw sluit aan op bestaande bebouwing. De open kom komt pas als laatste in beeld.

Hoe gaan we dit bereiken? Met onze acties en beleid richten wij ons op het scheppen van voorwaarden, zodat iedereen een kwalitatief goede woning in een goed woonklimaat kan bewonen. Bij initiatieven van ondernemers, inwoners en gemeente wordt rekening gehouden met de Bommelerwaarden (PM: nader toelichten). Iedereen wordt uitgenodigd om hieraan mee te werken en actief te zijn. Aandachtspunten zijn meer aanbod van sociale huurwoningen en voldoende betaalbare huur- en koopwoningen voor starters, doorstromers en ouderen. Daarnaast is aandacht nodig voor spoedzoekers en huisvesting arbeidsmigranten.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat.

Actielijst: 1. We geven uitvoering aan opgaven uit de woonvisie Bommelerwaard (PM: checken op basis van nieuwe woonvisie). • We sturen op de versnelde realisatie van woningen voor de komende 5 jaar: 1.000 woningen in de gemeente Zaltbommel, 700 woningen in de gemeente Maasdriel; • We sturen op een programma voor de langere termijn (> 5 jaar), zodat we een continuïteit van de woningproductie kunnen waarborgen; • Hierbij is adaptief programmeren een waardevol instrument. De systematiek werken we verder uit in samenwerking met de regio. 2. Per kern brengen we het beoogde woningbouwprogramma (kwantitatief en kwalitatief) in beeld, uitgaande van een verantwoorde groei van het woningaanbod. Niet alleen uitbreiding maar ook inbreiding met aandacht voor duurzaamheid en levensloopbestendigheid. 3. Over de realisatie van sociale huurwoningen maken we prestatieafspraken met de corporaties. Om de opgave te realiseren, zullen echter ook sociale huurwoningen op gronden van projectontwikkelaars gerealiseerd moeten worden. We gaan daarover het gesprek aan met de marktpartijen en de corporaties. We willen daarbij tevens borgen dat de juiste sociale huurwoningen worden gebouwd. 4. We zetten beleidsregels voor mantelzorgwoningen voort. 5. We ontwikkelen samen met de regio een visie op beschermd wonen en maatschappelijke- en verslaafdenopvang. 6.

We voeren het beleid op incidentele particuliere woningbouw en kleine initiatieven voor woningbouw uit. 7. We maken afspraken over verduurzaming van de woningvoorraad en aardgasloos bouwen (met corporaties, ontwikkelaars en initiatiefnemers).

Omgevingsvisie Bommelerwaard

10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle kwetsbare inwoners van onze gemeente. . ZB: We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle kwetsbare inwoners van onze gemeente. Advies: kernopgave 10 en 15 samenvoegen, omdat er overlap zit tussen deze kernopgaven. Daarmee worden de kernopgaven overzichtelijker. Welke ontwikkelingen spelen er? Binnen het sociaal domein zien we landelijke ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de zorg in het kader van de Wmo en Jeugdwet en de transformatieopgaven voor de komende jaren. Het betreft onder meer het sluiten van klinieken voor langdurig verblijf en de verhuizing van mensen vanuit langdurig verblijf naar een beschermde woonvoorziening of eigen woning (GGZ, gehandicapten- en ouderenzorg). Daarnaast gaat het over decentralisatie van budgetten voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang van centrumgemeenten naar gemeenten, arbeidsmatige dagbesteding en beschut werken. Tot slot vormt de inzet op positieve gezondheid een belangrijke ontwikkeling. Er wonen in de gemeente Zaltbommel en Maasdriel relatief veel jonge en weinig oudere mensen. Er is behoefte aan tijdelijke huisvesting voor jongeren in de Bommelerwaard, waar jongeren kunnen leren zelfstandig te wonen.

Door toenemende vergrijzing en meer kwetsbare mensen in de verschillende wijken is er een toenemende vraag naar bereikbare zorg en maatschappelijke voorzieningen. Mensen worden steeds ouder waardoor het aantal mensen dat meerdere ziekten (waaronder dementie) tegelijkertijd heeft, toeneemt. Er is er meer behoefte aan thuiszorg en een blijvend beroep op mantelzorg. Ook neemt de eenzaamheid toe, niet alleen onder ouderen. De eenzaamheid en sociale activiteiten binnen de gemeenten ligt in lijn met de getallen van regio Rivierenland. Toch is het percentage ouderen dat zich matig tot zeer ernstig eenzaam voelt hoog (43%).Contact met leeftijdgenoten, ook op oudere leeftijd, draagt bij aan hun geluk. Kinderen hebben niet altijd tijd om hun ouders te bezoeken, wonen ver weg of hebben naast een drukke baan zorg voor hun gezin. Digitalisering bieden kansen voor zorg op afstand en het bestrijden van eenzaamheid. Tegenwoordig worden internet en andere communicatiemiddelen steeds vaker ingezet in de strijd tegen eenzaamheid. De andere zijde van digitalisering is dat het online winkelen gestaag toeneemt. Dat wordt versterkt door de coronacrisis. Dit concurreert steeds meer met het fysieke winkelbestand en zet dit onder druk.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle kwetsbare inwoners van onze gemeente. . Wat willen wij bereiken? We streven naar een krachtige en vitale participatiesamenleving waarin inwoners zelfbewust en, indien nodig, samen met maatschappelijke organisaties en de gemeente regie voeren op het eigen bestaan. Wij zijn twee gemeenten met levendige dorpen en stad met inwoners die elkaar helpen. We streven ernaar dat inwoners in staat worden gesteld deel te nemen aan activiteiten van hun keuze. Sociale contacten, een zinvolle daginvulling, zingeving en gezondheid leiden tot een verhoogd welbevinden van de inwoner. De gemeenten zijn rijk aan organisaties, kerken, instellingen, sportclubs en verenigingen. Zij hebben een belangrijke rol binnen de gemeenschap en leveren een enorme bijdrage aan het welbevinden van inwoners. Dit maakt de Bommelerwaard sterk. We streven naar een inclusieve samenleving, waarvoor we de sociale infrastructuur goed hebben ingericht. Met het oog op behoud en goede toegankelijkheid van voorzieningen ondersteunen wij initiatieven voor verbreding van gebruik van voorzieningen en samenwerking tussen functies. Er zijn welzijns- en zorgvoorzieningen in de directe woonomgeving, zoals voorzieningen die: • het mensen mogelijk maakt om lang mogelijk zelfstandig te kunnen wonen.

Ouderen in onze gemeenten geven zelf ook aan dit graag te willen, ondanks dat ze toenemende lichamelijke beperkingen zullen ervaren. Zorg aan hen wordt meer buiten de muren van een zorginstelling (extramuraal) geboden in plaats van binnen die muren (intramuraal), kortom: bij mensen thuis. Ook kan gedacht worden aan mantelzorgwoningen of kangoeroewoning. Dat laatste is een combinatie van twee (zelfstandige) woningen of wooneenheden onder één dak. Een deel voor het gezin en een deel voor de zorgbehoevende ouder. • De gemeente ziet het als belangrijke taak om inwoners ervan bewust te maken dat ze langer zelfstandig thuis moeten wonen, en ze te wijzen op mogelijkheden om tijdig woningaanpassingen of zorg thuis te organiseren of te financieren. • ouders in staat stelt om kinderen gezond en veilig te laten opgroeien. • ontmoeting en sociale samenhang van jeugd en jongeren faciliteren en bevorderen. Eenzaamheid willen we tegengaan door het stimuleren van netwerken en contacten met leeftijdsgenoten. Dit kan gezondheidsproblemen en fysieke klachten in sommige gevallen voorkomen. De gemeente draagt een steentje bij door initiatieven van inwoners te ondersteunen. Daarbij denken we aan activiteiten voor alle leeftijdsgroepen: jongeren, volwassenen en ouderen. De gemeente kan ook faciliteren in de vorm van ontmoetingsplekken (binnen en buiten).

Alle kinderen verdienen een zo passend mogelijke plek in het onderwijs. Onderwijs dat uitgaat van hun mogelijkheden, maar ook rekening houdt met hun beperkingen. Kinderen gaan, als dat kan, naar het regulier onderwijs. Wij vinden “thuisnabij” onderwijs belangrijk en dan bij voorkeur in het dorp, zodat de kinderen al van jongs af aan een plek hebben in de samenleving. Dorpshuizen en binnen- en buitensportaccommodaties zijn belangrijke voorzieningen voor ontmoeting en de (sportieve) ontplooiing van onze inwoners. De gemeente Maasdriel faciliteert (maximaal 200m² bvo) ontmoetingsruimte faciliteren binnen de kernen die op dit moment beschikken over een dorpshuis- of dorpshuisfunctie. Het gaat hierbij om de volgende kernen Alem, Ammerzoden, Hedel, Heerewaarden, Hurwenen, Kerkdriel, Rossum, Velddriel en Well. Aanvullen met Zaltbommel.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle kwetsbare inwoners van onze gemeente. . Waar willen we dit bereiken? Wat staat op de visiekaart? Dit geldt voor de hele Bommelerwaard. Binnen de kernen, maar ook in het buitengebied. Zorg- en welzijnsvoorzieningen zijn in de kernen (PM: kernen benoemen) geconcentreerd en goed bereikbaar / toegankelijk. Kwetsbare mensen uit andere kernen maken ook gebruik hiervan. Voor een goede spreiding van de dienstverlening over de gemeente wordt gedacht voor een zorg-adviesplein aan een locatie west van de snelweg A2 en een locatie oost van de snelweg A2. Het voorzieningenniveau van een kern moet aansluiten c.q. passen bij de schaal van een kern.

Hoe willen we dat bereiken? Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente werken aan een Bommelerwaard waarin iedereen kan meedoen, iedereen tot zijn recht komt en zijn talenten benut. Bij initiatieven wordt door de initiatiefnemers rekening gehouden met de Bommelerwaardse Waarden (PM: verwijzing toevoegen). Iedereen wordt uitgenodigd om hieraan mee te werken en actief te zijn. Wat inwoners zelf kunnen, doen zij zelf. De gemeente helpt inwoners die dat nodig hebben. Eind 2019 is de Woonzorgvisie Bommelerwaard 2020-2024 door de gemeenteraden vastgesteld. Dit is vertaald in de Woonvisie 2021 – 2025. Uitgangspunt is dat de wensen en mogelijkheden van de inwoner centraal staan. Het gaat om een passende plek (woning) in de samenleving met ondersteuning (zorg) die zo passend, dichtbij en licht mogelijk is. De mogelijke varianten van zorg moeten flexibel geleverd kunnen worden. Vanuit de woonzorgvisie wordt jaarlijks een uitvoeringsagenda opgesteld. Daarin worden concrete projecten benoemd en gemonitord. Vergrijzing maakt het extra van belang om te investeren in preventieve voorzieningen waardoor ouderen zo lang mogelijk in goede gezondheid zelfstandig kunnen leven. Hoe gezonder inwoners oud worden en hoe meer hulp zij uit hun omgeving kunnen krijgen, hoe kleiner het beroep op duurdere voorzieningen.

Dit vraagt enerzijds creativiteit in het ontwikkelen van hulp aan de aanbodkant bijvoorbeeld op het gebied van wonen, anderzijds een gewijzigde houding in de gemeenschap dat het bieden van onderlinge hulp een absolute ‘must’ is. De gemeente heeft vastgoed in bezit in de vorm van dorpshuizen en brede scholen en deze kunnen geschikt zijn of gemaakt worden als locaties voor een zorg-adviesplein (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet). Samenwerking tussen ketenpartners op dezelfde plek leidt makkelijker tot meer maatwerk en innovatieve ideeën.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle kwetsbare inwoners van onze gemeente. .

Actielijst: 1. Het Koersdocument Krachtige kernen dragen we uit met als doel het vergroten van de leefbaarheid in de kernen in Maasdriel en het gebiedsgericht werken in Zaltbommel. 2. We zetten in op voldoende ondersteuning zodat alle doelgroepen zich prettig voelen in alle kernen. In Zaltbommel hebben we daarom een integrale benadering, gericht op de 6 O’s: Opvoeding, Ontwikkeling, Ontspanning, Ontmoeten, Ondersteunen en Ontzorgen. 3. De zes pijlers waar we ons de komende jaren op richten zijn: jongerenhuisvesting, brede beweging tegen armoede, zorgmijding en eigen bijdrage, laagdrempelige activiteiten, positieve gezondheid en samenredzaamheid. 4. We zorgen voor een ondersteuningsstructuur in de wijken voor kwetsbare inwoners met nieuwe specifieke voorzieningen en (beschutte) ontmoetingsplekken. 5. We zetten in op het meer realiseren (buiten)voorzieningen voor jongeren. 6. We bevorderen de samenwerking die gericht is op versterking van de kwaliteit van zorg- en welzijnsvoorzieningen. 7. Vanuit onze verantwoordelijkheid voor zorg en ondersteuning zetten we in op preventieve voorzieningen. 8. Wij faciliteren alternatieve en innovatieve dienstverlening (bijvoorbeeld een bank zonder baliefunctie) als daarmee voorzieningen in de kernen in stand kunnen blijven.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

11. De centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk. ZB: De centra Het centrum van Zaltbommel (en de winkelcentra in de overige kernen) en de centra van Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk. Welke ontwikkelingen spelen er? Binnen de regio Rivierenland is een sterke hiërarchische structuur aanwezig ten aanzien van de centrale winkelgebieden. Met centrale winkelgebieden bedoelen we de binnensteden c.q. centrumgebieden in de verschillende gemeenten en kernen. Het centrum van Tiel staat aan de top van de hiërarchie (met circa 34.000 m2 winkelvloeroppervlak (wvo). Hieronder staan de centrumgebieden van Zaltbommel (circa 12.000 m2 wvo), Culemborg, Geldermalsen en Druten. Deze winkelgebieden hebben een bredere verzorgingsfunctie (boven-lokaal) en weten ook consumenten uit nabijgelegen gemeenten aan te trekken. Ten aanzien van de bestaande hiërarchie in de centrale winkelgebieden zien we dat er relatief veel (zeer) kleine winkelgebieden (< 1.500 m2 wvo) bestaan die mogelijk in de toekomst verder onder druk komen te staan als gevolg van afnemend draagvlak en toenemende concurrentie in de detailhandel. Het is niet onwaarschijnlijk dat deze ‘onderkant’ in de toekomst zal verdwijnen. De toekomstige vraag naar detailhandel is sterk afhankelijk van de ontwikkeling van het draagvlak c.q. het aantal inwoners.

De gemeenten in regio Rivierenland hebben te maken met belangrijke ontwikkelingen op het gebied van de detailhandel die invloed hebben op het functioneren van winkelgebieden. Het aantal webwinkels neemt toe, terwijl de omzet van de fysieke winkels daalt en de leegstand mede als gevolg daarvan toeneemt. Het winkelvoorzieningenniveau komt hierdoor onder druk te staan, vooral in de kleine kernen. Andere ontwikkelingen zijn schaalvergroting in supermarktenbranche, doe-het-zelf, sport-outdoor en tuincentra. Supermarkten zijn steeds belangrijker als publiekstrekker voor winkelcentra. Zij zorgen voor grote bezoekersstromen (± 10.000 bezoekers per week) waar speciaalzaken van kunnen profiteren. Het aantal supermarkten in kernen tot 2.000 inwoners is sterk afgenomen in de periode 2004-2012. Met de aanblijvende schaalvergroting onder supermarkten is de verwachting dat deze ontwikkeling verder doorzet. Hierdoor ontstaan mogelijk wel kansen voor clustering. Bedrijfsvoering van zelfstandige winkeliers/ondernemers zal in de toekomst verder onder druk komen te staan als gevolg van vergrijzing/opvolging, internet en koopzondagen. De leegstand in de regio is aanzienlijk lager dan de gemiddelde leegstand in Nederland. De gemiddelde leegstand is de afgelopen jaren wel gegroeid.

Oorzaken zijn het te veel aan winkels, de toename van de verkoop via internet en het feit dat voorheen goede concepten zijn achterhaald. Een straat met meerdere panden die leeg staan oogt niet aantrekkelijk meer, waardoor consumenten wegblijven. Een vicieuze cirkel. Gemeente Maasdriel bestaat uit elf kernen. Het is niet realistisch om te verwachten dat detailhandel in alle elf kernen aanwezig is en/of blijft. Dit is in het verleden ook gebleken. Dit is waarom de gemeente voor concentratie van detailhandel heeft gekozen. Op deze manier blijft het centrumgebied interessant voor gebruiker en aanbieder. Om dit ook zichtbaar te maken in de kernen zijn de afgelopen jaren de centrumplannen Hedel, Ammerzoden en Kerkdriel gerealiseerd. (PM Zaltbommel) De horeca & recreatiesector groeit weer, maar er zijn grote verschillen in regio's. Het groeiende aanbod van eetgelegenheden, logiesaccommodaties en recreatiebedrijven en de toenemende concurrentie van aanbieders uit bijvoorbeeld de foodsector leidt tot blijvende prijsdruk en beperkte omzetgroei. Om te excelleren zijn ligging, concept en ondernemerskwaliteiten van belang. Effecten Corona PM.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

11. De centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk.

Wat willen we bereiken? De kernen van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden hebben binnen de Bommelerwaard het grootste oppervlak aan winkels en hebben daarmee een belangrijke functie. De centra hebben een aantrekkingskracht met een compact(er) kernwinkelgebied, een aantrekkelijke uitstraling, beleving, service en gastvrijheid. We willen de centra levendig houden en ontwikkelen, passend bij de eigen identiteit en de schaal van de kern. De centra zijn niet alleen aantrekkelijk voor de dagelijkse boodschappen, maar ook voor vrijetijdsbesteding en vermaak, bijvoorbeeld in de vorm van culturele activiteiten. In de gemeente Zaltbommel willen we de voorzieningen in een kern laten aansluiten c,q, passen bij de schaal van een kern: dus dagelijkse voorzieningen in zoveel mogelijk kernen. We willen leegstand tegengaan. Oplossingen zijn volgens experts te vinden in de samenwerking tussen vastgoedeigenaren, winkeliers en gemeenten waarbij niet enkel naar het individueel belang wordt gekeken, maar waar het gezamenlijk belang voorop staat. Waar willen we dit bereiken? Wat staat op de visiekaart? Zaltbommel, Kerkdriel, Ammerzoden en Hedel vormen centrale winkelgebieden met winkels, voorzieningen en andere passende andere functies zoals horeca, met een functie voor de hele Bommelerwaard.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

11. De centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk. Hoe gaan we dat bereiken? Met onze acties en beleid maken we het mogelijk dat ondernemers ruimte vinden in de centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden en overige winkelcentra in de kernen om bij te dragen aan het levendig maken van de centra. Dit kunnen winkels, horeca, hotels, culturele activiteiten of andere activiteiten zijn (zoals stadswandelingen). We zetten in op behoud van de huidige voorzieningen in de alle kernen. OF: we zetten in op transformatie en vernieuwing van bestaande winkelgebieden. Winkelgebieden met weinig toekomstwaarde, zoals kleine buurtcentra of een aanloopstraat met veel leegstand, moeten worden omgevormd naar andere functies. Ook veel winkelcentra in dorpen en steden moeten worden vernieuwd en worden verkleind tot compacte winkelgebieden. Het gaat om een mix van vernieuwen, herstructureren, transformeren en sloop van bestaande winkelgebieden. Het tegengaan van leegstand en verloedering is een prioriteit. We verleggen onze focus van kwantiteit naar kwaliteit van winkelgebieden en op regionaal niveau keuzes te maken te maken over nieuwe winkelprojecten met een bovenlokale impact en verzorgingsfunctie.

Qua uitstraling krijgen de centrumgebieden een impuls (gezelligheid, sfeer en aandacht voor oude bebouwing, groen en uitstraling bedrijfsleven). De uitstraling moet aansluiten bij de gewenste beleving. Verder willen we de diversiteit in functies in centra vergroten. Hierbij wordt gedacht aan activiteiten die het verblijf van de bezoeker verlengen en mensen verleiden om ook naar het centrum te komen wanneer er geen dagelijkse boodschappen gedaan hoeven te worden (recreatieve ontwikkeling en verbinding centrum en recreatiegebied gewenst). In het centrumgebied is ruimte voor evenementen. We maken / houden de centrumgebieden goed bereikbaar voor bezoekers en bevoorraadingsverkeer (goede interne en externe bereikbaarheid). Voor de stad Zaltbommel, als lokaal en bovenlokaal functionerende winkelcentra voor de dagelijkse boodschappen én de hoogfrequente aankopen zetten we in op: • het aantrekkelijk houden winkelaanbod binnenstad (nieuwe ontwikkelingen zijn aanvulling bestaande aanbod, versterken belevingsfunctie) • versterking van de woonfunctie met bijbehorende leefbaarheidsfunctie (speelvoorzieningen, groen) • versterking van de toeristisch-recreatieve en culturele kwaliteiten en verlengen verblijfsduur van bezoekers om economische impuls binnenstad te bereiken).

De gemeente Maasdriel gaat samen voor een bloeiend centrum en richt zich op concentratie van de detailhandel in de centrumgebieden. Er wordt voor de kernen onderscheid gemaakt in drie categorieën. Categorie 1: De centrumgebieden Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Detailhandel wordt in deze kernen gecentreerd. Nieuwe detailhandel buiten het centrum wordt niet toegestaan. Categorie 2: ln de kernen Rossum en Velddriel is nog behoorlijk wat detailhandel aanwezig. Detailhandel is in deze kernen alleen toegestaan op locaties met de bestemming detailhandel. Categorie 3: ln de kernen Alem, Heerewaarden, Hoenzadriel, Hurwenen, Well en Wellseind is weinig tot geen detailhandel aanwezig. ln deze kernen is (kleinschalige) detailhandel voor de dagelijkse levensbehoeften (onder voorwaarden) toegestaan.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

11. De centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk.

Actielijst : 1. Uitvoeren van de detailhandelvisie Maasdriel ‘Samen voor een bloeiend centrum’. 2. Uitvoering van de Herijking Visie Binnenstad Zaltbommel met als doel: het aantrekkelijk houden van de binnenstad. Gebaseerd op de drie pijlers: wonen, winkelen en beleven. winkelaanbod binnenstad 3. Het opstellen van kernenvisies, waarin wij per kern beschrijven wat de staat is van het voorzieningenniveau en de leefbaarheid en of / hoe dat verbeterd kan worden. Voor Maasdriel zit dit in de pijplijn, voor Zaltbommel (nog) niet.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

12. Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. Advies: kernopgave 9 en 12 samenvoegen, omdat er overlap zit tussen deze kernopgaven. Daarmee worden de kernopgaven overzichtelijker. Welke ontwikkelingen spelen er? De veranderingen in de woningmarkt zijn door de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel en woningcorporaties De Kernen, Bazalt Wonen en Woningstichting Maasdriel in beeld gebracht. De woningmarkt groeit de laatste jaren enorm. Na jaren van crisis zien we sinds 2014 / 2015 het aantal woningverkopen weer sterk toenemen, zowel in de bestaande voorraad als bij nieuwbouwprojecten. Daarnaast zien we dat het aantal mensen dat op korte termijn behoefte heeft aan een betaalbare woning, is toegenomen. Het gaat hierbij onder andere om statushouders, arbeidsmigranten en de uitstroom vanuit beschermd wonen-locaties en maatschappelijke opvang. Dit heeft mogelijk effect op de benodigde sociale huurvoorraad voor de komende jaren. In de gemeente Zaltbommel is de extra woningvraag iets hoger dan voor Maasdriel, als gevolg van de toegenomen bedrijvigheid rond de A2 bij de stad Zaltbommel. Daarnaast ligt de verwachte groei van het aantal arbeidsmigranten voor Zaltbommel wat hoger ligt dan in Maasdriel. Het inwoneraantal groeit in beide gemeenten. De groei in Zaltbommel was iets groter dan in Maasdriel.

Naast demografische trends spelen enkele andere factoren een rol die een verhogend effect hebben op de toekomstige woningbehoefte in de Bommelerwaard. Daarbij gaat het om: 1. de groei van de werkgelegenheid bij de bedrijvenlocaties rondom de A2. De verwachting is dat een deel van deze nieuwe werknemers zich ook wil vestigen in de Bommelerwaard. 2. Een bestaand woningtekort dat ingelopen moet worden om de grote vraagdruk (en daarmee gepaard gaande oplopende woningprijzen) te verminderen. 3. Een aanhoudende groei van het aantal arbeidsmigranten in de Bommelerwaard. Doordat er gemiddeld steeds minder mensen in één woning wonen en ouderen langer zelfstandig blijven wonen zijn er in de toekomst meer woningen nodig voor de eigen bevolking. Door steeds meer ruimteclaims op open/groene gebieden binnen de stad en in het buitengebied, staat de landschappelijke en stedelijke kwaliteit onder druk. De vraag naar sociale huurwoningen in beide gemeenten neemt toe.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

12. Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod.

Wat willen we bereiken? In onze gemeente kunnen onze eigen inwoners plezierig wonen, alleen, samen of met een gezin. Jong en oud, met en zonder zorg of begeleiding en wat je achtergrond ook is. Centraal staat het behouden en versterken van een aantrekkelijk woonklimaat in de Bommelerwaard. De ontwikkelingen op de woningmarkt vragen van ons om heldere antwoorden en scherpe keuzes op het gebied van het wonen. Dat betekent dat er een gevarieerd aanbod van woningen is, waarbij betaalbaarheid en beschikbaarheid belangrijk zijn. Deze woningen zijn levensloopbestendig en duurzaam. Er is veel zorg voor de directe woonomgeving. Een groene ruimte waarin kan worden bewogen en waar ruimte is voor ontmoeting. Met zorg worden nieuwe locaties bepaald waar nieuwbouw kan plaatsvinden, dit zal niet ten koste gaan van deze belangrijke groene ruimte in de kernen en zorgt ervoor dat de kernrandzones mooi en groen blijven. We wegen kwantitatief en kwalitatief een verantwoorde groei van het woningaanbod af betreft uitbreiding of inbreiding, met aandacht voor duurzaamheid en levensloopbestendigheid. In en langs de randen van de grotere kernen zijn plekken en voorzieningen voor sport, spel en ontspanning. Er is een goede verbinding is met het buitengebied.

Herstructurering en uitbreiding dragen bij aan het voorzien in de veranderende woningvraag voor jongeren, ouderen en inwoners met een beperking en waar mogelijk in het aantrekken van jonge gezinnen. De woningvoorraad en woonmilieus voldoen beter dan nu aan de eisen van de tijd.

Waar willen we dit bereiken? Wat staat op de visiekaart? Voldoende woningen voor alle doelgroepen waarbij het accent vooral ligt op de kernen Zaltbommel, Kerkdriel, Ammerzoden, Hedel en Rossum. De overige kernen bouwen voor eigen behoefte en passend bij de schaal van het dorp. Hoe gaan we dit bereiken? We geven ruimte aan ondernemers en particulieren om woningen te ontwikkelen, volgens het principe Ja, mits. We zetten ons in voor het behoud en versterken van een aantrekkelijk woonklimaat door groene ruimte binnen de kernen te behouden en ook de landschappelijke kwaliteit bij uitbreidingen in de gaten te houden.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

12. Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod.

Actielijst 1. Samen met Woonstichting de Kernen, Bazalt Wonen en Woningstichting Maasdriel zetten we in op het behouden en versterken van een aantrekkelijk woonklimaat in de Bommelerwaard. Daarbij vergroten we samen de flexibiliteit en diversiteit van de huidige woningvoorraad om aan te sluiten bij de behoefte van kleinere huishoudens en jongeren. 2. We voeren de regie ten aanzien van de realisatie van het woningbouwprogramma 2015-2025. 3. We geven richting aan de hand van de uitgangspunten uit de woonvisie 2021- 2025. 4. We zetten de Bommelerwaard goed op de kaart bij potentiële kopers als aantrekkelijke woonomgeving. 5. We passen de Ladder voor Duurzame verstedelijking toe bij de afweging van nieuwe woningbouwinitiatieven. 6. We zetten in op besparen van energie bij woningen in de huur- en koopsector. 7. We informeren en stimuleren van particuliere woningeigenaren om de energieprestaties van hun woning te verbeteren. 8. We onderzoeken en bepalen welk niveau van flexibiliteit in het omgevingsplan van de Bommelerwaard nodig is om tot een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod te komen. 9. We hebben waar mogelijk een faciliterende rol bij woningsplitsingen en aanvragen voor woningomzettingen met als doel meer flexibiliteit en diversiteit. 10. We formuleren nadere regels voor mantelzorgwoningen.

Gezamenlijk werken we aan een aantrekkelijke subregio waar het goed wonen is, vanuit ieders taak, rol en verantwoordelijkheid. Dit betekent dat we op sommige onderdelen een regierol hebben en afspraken maken met partijen. Op andere onderdelen zijn we juist een samenwerkingspartner en faciliteren we initiatieven van inwoners en organisaties.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

13. We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. ZB: We zorgen samen met onze inwoners voor een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Welke ontwikkelingen spelen er? Met de Omgevingswet als vliegwiel komt het belang van een gezonde leefomgeving hoger op de agenda. Wij vinden dit een belangrijk aspect van onze omgevingsvisie en lichten dat daardoor wat uitgebreider toe. In de landelijke nota gezondheidsbeleid Gezondheid Breed op de Agenda (2020) is de gezonde leefomgeving een van de vier speerpunten, naast het terugdringen van gezondheidsverschillen. Er is steeds meer aandacht voor de effecten van geluidshinder, uitstoot en vervuiling op de gezondheid van de mens en de leefomgeving. Vaar- en snelwegen leiden tot geluidsoverlast en slechtere luchtkwaliteit. Blootstelling aan risicofactoren in binnen- en buitenmilieu is verantwoordelijk voor zo’n 4% van de totale ziektelast (RIVM 2018). De negatieve invloed van luchtverontreiniging op de gezondheid van mensen is inmiddels in veel studies aangetoond (WHO 2013; Gezondheidsraad 2016). Het gaat onder andere om effecten op de levensverwachting, de hoeveelheid ziekenhuisopnames en een toegenomen kans op luchtweg- en hartvaataandoeningen.

Gezondheidsrisico’s die samenhangen met luchtverontreiniging, zijn afhankelijk van de mate waarin mensen in hun dagelijkse omgeving verontreinigde lucht inademen. In de Bommelerwaard spelen deze risico’s met name in de zone rondom de A2 en langs drukkere doorgaande wegen. Positief is dat door de toename van het gebruik van elektrische voertuigen en stille banden het geluidsniveau afkomstig van wegen zal verminderen. Het is bekend dat blootstelling aan hoge niveaus van geluid de gezondheid direct beïnvloedt, denk aan gehoorschade. Ook lagere niveaus kunnen de gezondheid schaden, zeker bij langdurige blootstelling. Het kan gaan om geluid in de arbeidsomgeving, van (spoor)wegen, vliegtuigen en industrie, maar ook omgevingsgeluid afkomstig van horeca of buren. In de wetenschappelijke literatuur worden de volgende gezondheidseffecten van geluid genoemd: gehoorschade (alleen bij hoge niveaus), cognitieve effecten (aandacht, motivatie, leerprestatie), hinder, slaapverstoring, stress, en harten vaatziekten (RIVM 2011; WHO 2011). In Nederland leven mensen en vee relatief dicht op elkaar; mede daardoor is er zorg over mogelijke gezondheidseffecten bij omwonenden van veehouderijen. Studies van het RIVM laten zien dat er een extra risico is op longontsteking bij mensen die rond geitenhouderijen wonen. Deze aspecten spelen ook in de Bommelerwaard een rol.

Enerzijds worden de Best Beschikbare Technieken steeds beter en blijft ontwikkeling daardoor mogelijk. Anderzijds worden milieuregels steeds strenger. Dat zien we in Noord-Brabant al gebeuren. De gemeenten bieden ruimte voor grondgebonden landbouwbedrijven. Voor intensieve, niet-grondgebonden veehouderijen richten de gemeenten zich op consolidatie of afbouw omwille van de impact op milieu, gezondheid, landschap en dierenwelzijn. Het Planbureau voor de Leefomgeving benoemt vier belangrijke thema’s voor de het bereiken van een gezonde leefomgeving: gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering, gezondheids-achterstanden en vergrijzing. Voor gezondheidsbescherming zijn al veel normen opgesteld. Voor het duurzaam terugdringen van gezondheidsverschillen tussen groepen is juist ook gezondheidsbevordering en de toegankelijkheid van voorzieningen van belang.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

13. We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. Wat willen we bereiken? De gemeente Zaltbommel en Maasdriel willen een gezonde en veilige leefomgeving voor haar inwoners. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. De overheid is verantwoordelijk voor de basiskwaliteit: voor een gezonde en veilige leefomgeving zijn er wettelijke normen voor de milieukwaliteit. De kwaliteit van lucht, geur, geluid, bodem en water voldoen aan deze normen. Voor het behoud van de goede milieukwaliteit in de Bommelerwaard hanteren wij in principe de standaard wettelijke normen. OF: Op het droge land en in woongebieden zijn de milieueisen op het gebied van geur en geluid strenger dan wettelijk noodzakelijk is. Externe Veiligheid (EV) is een relevant onderdeel van het bereiken en in stand houden van een veilige fysieke leefomgeving, waarbij gebruik wordt gemaakt van "aandachtsgebieden" en "voorschriftengebieden" als nieuwe sturingsinstrumenten. We zetten in op een hoge verkeersveiligheid, in de vorm van: • voldoende ruimte voor voetgangers • extra aandacht voor de omgeving van de scholen en de routes hiernaartoe • een verkeersveilige en goede doorstroming van het verkeer op de ontsluitingswegen

Waar willen we dit bereiken? A: De wettelijke milieunormen vormen de basis voor de hele Bommelerwaard. Afwijken kan enkel in zeer bijzondere gevallen en in goed overleg. Of: B: Op het droge land en in woongebieden zijn de milieueisen op het gebied van geur en geluid strenger dan wettelijk noodzakelijk is. Het is gewenst hinderlijke bedrijven ten behoeve van de leefbaarheid zoveel mogelijk uit te plaatsen uit de kernen en linten. De vrijgekomen locaties kunnen worden herontwikkeld. Naast de aangewezen basisnetroutes voor het structureel vervoer van gevaarlijke stoffen wordt het spoortraject Meteren-Den Bosch beschouwd als een EV-relevante transportroute. De gemeente wenst de verkeersveiligheid sterk te verbeteren, onder andere door het verminderen van de doorgaande verkeersstromen door de kernen en linten en het scheiden van verkeersmodaliteiten (bijv. landbouwverkeer van recreatief verkeer). Buiten ontsluitingswegen liggen aantrekkelijke en rustige woonwijken.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

13. We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond.

Hoe gaan we dit bereiken? Met onze acties richten wij ons op een zo veilig en gezond mogelijke leefomgeving. Hiertoe betrekken we (sociale) veiligheid en gezondheid zo vroeg mogelijk bij nieuwe ontwikkelingen en houden we bij planvorming rekening met deze aspecten. Dit gebeurt onder meer door hulpdiensten, de Veiligheidsregio, GGD en Omgevingsdienst vroegtijdig te betrekken. Veiligheid is één van de belangrijkste levensbehoeften van onze inwoners en daarom de kerntaak van de overheid. Vermindering van overlast door jeugd, verwarde personen, drugsgebruik en ondermijnende criminaliteit vergroot (het gevoel van) veiligheid. Veel partijen hebben hier invloed op, zoals ondernemers, maatschappelijke organisaties, politie, het Openbaar Ministerie en natuurlijk de inwoners zelf. De inzet is alleen effectief als alle partijen op een goede manier samenwerken. De regie hierop is de verantwoordelijkheid van de gemeente, maar we kunnen het niet alleen. We vragen dan ook van onze professionele partners en van onze inwoners dat ze actief meewerken aan het realiseren van een veilig en leefbaar Bommelerwaard. Het veiligheidsgevoel en de werkelijke veiligheid worden in de gaten gehouden via de veiligheidsmonitor. Het doel is om onveiligheid te voorkomen en een gezonde leefomgeving te bereiken.

Daarnaast geven we uitvoering aan de kernplannen (Maasdriel) waarin veiligheid een van de speerpunten is. Externe veiligheid gaat over de risico's voor mens en milieu bij gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen. De gemeente Zaltbommel en Maasdriel ontwikkelen gezamenlijk beleid op dit vlak voor de hele Bommelerwaard. We zetten daarbij "aandachtsgebieden" en "voorschriftengebieden" in als nieuwe sturingsinstrumenten. Bestaande activiteiten met externe veiligheidsrisico’s worden geaccepteerd. In bepaalde situaties wordt gestreefd naar het reduceren van relevante risico's. Verder beoordelen we of maatregelen nodig zijn om mensen in en buiten de zogenaamde “aandachtsgebieden” voldoende te beschermen. De gemeenten willen een gezamenlijk (gebiedsspecifiek) grondstromenbeleid voeren. In de nota bodembeheer staat hoe beschikbare grond en gerijpte baggerspecie mag worden opgeslagen, hergebruikt of toegepast en welke regels en procedures hierbij gelden. Ook is beleid opgesteld voor het verspreiden van baggerspecie en graafwerkzaamheden. Deze nota bodembeheer vormt samen met de bodemkwaliteitskaart het kader. Om een zo gezond mogelijke en gifvrije leefomgeving voor mens en dier te behouden en te bereiken geven we (meer) aandacht aan preventie en een duurzame en verantwoorde bestrijding van onkruid, ziekte en plagen.

Omgevingsvisie Bommelerwaard

13. We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond.

Actielijst: 1. We werken aan een schone, gezonde en veilige leefomgeving, zowel onder- als bovengronds (bijv. effect gebruik gewasbeschermingsmiddelen op de ondergrond, beschermen strategische voorraden drinkwater). 2. We gaan op een milieuhygiënisch verantwoorde manier om met grond (nota bodembeheer 2020) en bevorderen verantwoord gebruik van vrijkomende grond. 3. We voorkomen milieuhinder en milieuvervuiling (zorgplichten) door uitvoering van de Nota Bodembeheer en geurverordeningen van de gemeente Zaltbommel en Maasdriel. 4. We werken de strengere milieueisen voor het droge land en de woongebieden uit in een programma. 5. We onderzoeken en treffen zinvolle maatregelen om de Externe Veiligheidsrisico's in bepaalde bestaande situaties te reduceren. In samenwerking met de veiligheidsregio en omgevingsdienst draagt de gemeente zorg voor een ruimtelijk ordeningsproces waarin veiligheidsrisico’s vroegtijdig worden onderkend en meegewogen. We stellen extra voorwaarden bij het toelaten van specifieke risicovolle activiteiten of de uitbreiding daarvan. 6. Of: De uitgangspunten en ambities uit de Beleidsvisie externe veiligheid Zaltbommel en Maasdriel (2021 – 2025) worden opgenomen in een nog op te stellen programma omgevingsveiligheid. De beoordeling en besluitvorming rondom activiteiten en ontwikkelingen, waarbij externe veiligheid c.q.

omgevingsveiligheid een rol speelt, moet dan volgens het programma omgevingsveiligheid worden uitgevoerd. Op deze wijze wordt geborgd dat de in deze omgevingsvisie m.b.t. omgevingsveiligheid opgenomen (globale) gebiedsgerichte doelstellingen worden gerealiseerd. 7. We zetten op het vlak van externe veiligheid een nieuw sturingselement in. We bepalen waar "aandachtsgebieden" liggen en waar deze (deels) worden aangewezen als "voorschriftengebied”. Dit nemen we op in ons omgevingsplan. 8. In de openbare ruimte gebruiken we zo min mogelijk of geen chemische bestrijdingsmiddelen. 9. We geven voorlichting over onderwerpen die gezondheid betreffen. Dit gebeurt bijvoorbeeld op het gebied van verantwoord stoken van hout, het aanplanten van groen (en ontstening van tuinen, het tegengaan van zwerfafval en een gifvrij onkruidbeheer. 10. We werken aan een fysieke en (sociaal) veilige omgeving door aanpak van overlast en probleemsituaties (o.a. woonwijken met keurmerk en voorzieningen voor jongeren). 11. We zetten ons in voor een verbetering van de verkeersveiligheid, door uitvoering van het Gemeentelijke Verkeer en Vervoer Plan (GVVP). 12. In de kernen staan we een lagere geluid- en geurbelasting dan de wettelijke normen toe. 13. Risico’s in de leefomgeving gaan wij zoveel mogelijk tegen door risicobronnen en gevoelige functies te scheiden. 14.

Op basis van een risicoanalyse bepalen we of we niet gesprongen explosieven moeten verwijderd alvorens te werken in of aan de grond. 15. We zorgen voor een schone leefomgeving door een goed beheer van de openbare ruimte / ons grondgebied (van groen, wegen, zwerfafval en openbare verlichting).

Omgevingsvisie Bommelerwaard

14. De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde levensstijl.

Welke ontwikkelingen spelen er? Als we naar Nederland kijken dan zien we een aantal positieve ontwikkelingen op het vlak van levensstijl. De levensverwachting van zowel mannen als vrouwen is gestegen, het aantal volwassen rokers daalt en jongeren zijn minder gaan roken en drinken. Leefstijl en de kwaliteit van de sociale en fysieke omgeving hebben een behoorlijke invloed op de gezondheid. In de laatste volksgezondheidsverkenning becijferde het RIVM dat bijna 20% van de ziektelast in Nederland wordt veroorzaakt door ongezond gedrag. Er is een sterke toename te zien van mensen met overgewicht, chronische ziekten, mensen met meerdere ziekten tegelijkertijd en is sprake van een ongezonde levensstijl. We zien daarnaast grote verschillen in levensverwachting tussen laag en hoog opgeleiden. Analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving uit 2020 laten zien dat de levensverwachting voor bewoners uit de 20% buurten met de laagste inkomens gemiddeld 3,3 jaar lager is dan voor de 20% buurten met de hoogste inkomens. Die gezondheidsverschillen worden voor een deel verklaard door het gegeven dat minder aantrekkelijke buurten vooral huisvesting bieden aan bewoners uit de lage inkomensklassen die vaak al over een slechtere gezondheid beschikken.

Modelberekeningen wijzen uit dat verschillen in leefstijl tussen bewoners van buurten bijna de helft van het verschil in levensverwachting verklaren. Het gaat vooral om roken en bewegingsarmoede. De Bommelerwaard is door haar uitgestrekte landelijke gebied aantrekkelijk om in te bewegen en te werken. De vele fietsroutes en (deels autoluwe) dijken dagen uit om op de fiets te stappen. De gemeente Zaltbommel en Maasdriel scoren als ‘beweegvriendelijke omgeving’ boven het Nederlandse gemiddelde (bron: Atlas van de leefomgeving, 2020). Opvallend is wel dat de gezondheidssituatie van inwoners in Maasdriel op dit moment een trend laat zien die afwijkt ten opzichte van andere gemeenten in de regio. Op verschillende terreinen (o.a. middelengebruik en gezond eetpatroon) sluit Maasdriel niet aan bij de positieve cijfers die landelijk of regionaal zichtbaar zijn (Beleidsplan WMO Jeugd, gemeente Maasdriel). Onze huidige leefomgeving heeft een grote invloed op wat en hoeveel we eten. In de afgelopen decennia is onze ‘voedselomgeving’ op zo’n manier veranderd en ingericht dat het steeds makkelijker is geworden om ons te buiten te gaan aan de consumptie van calorierijk voedsel. In deze prikkelende voedselomgeving worden we de gehele dag door blootgesteld aan tal van eetverleidingen. Dit wordt gezien als medeoorzaak van een ongezond eetpatroon, vooral bij jongeren.