Jaarrekening Gemeente Losser 2022.pdf

Bij taakveld 8.3 Bouwen en wonen zijn voordelige resultaten geboekt door extra opbrengsten omgevingswet (welke worden verrekend met de daarvoor beschikbaar gestelde reserve Omgevingswet), een hogere opbrengst bouwleges, opgelegde dwangsommen en een hogere opbrengst uit verkoop groenstroken. Het restant van voordeel op de baten ontstaat met name bij het taakveld 7.2 Riolering en 7.3 Afval; voor een toelichting hierop verwijzen wij u graag naar hoofdstuk 3. Toelichting nadelig saldo stortingen reserves € 617.000: Op dit onderdeel is sprake van een voordelig resultaat. Dit betekent dat hogere bedragen aan de reserves zijn toegevoegd dan geraamd. Naast een voordelig verschil van € 222.500 door de afwijking tussen de begrote en gerealiseerde winstneming uit de grondexploitaties is er € 839.700 verrekend met de reserve wegen (zie ook de toelichting op de lasten en de baten).

51

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Toelichting nadelig saldo onttrekkingen reserves € 270.000: Het overgrote deel van dit nadelig saldo wordt vooral veroorzaakt door de lagere kosten voor de omgevingswet, waardoor ook een lager onttrekking uit de daarvoor ingestelde reserve noodzakelijk is.

52

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

1.3. Bestuur en Dienstverlening

Programmadoel: "De gemeente zorgt voor een optimale dienstverlening en openbare orde en veiligheid." Doelstellingen: 1. Optimale veiligheid waarin het accent verschuift van bestrijden naar voorkomen 2. De gemeente Losser biedt optimale (publieks)dienstverlening 3. De gemeente Losser heeft een effectieve en efficiënte bedrijfsvoering Doelenboom Bestuur en Dienstverlening -->

Lasten

2.032

-->

Baten

14

-->

Lasten

555

-->

Baten

329

-->

Lasten

12.239

-->

Baten

52.003

Optimale veiligheid

Bestuur en Dienstverlening

-->

Optimale dienstverlening

Effectieve en efficiënte bedrijfsvoering

Wat hebben we bereikt? In het afgelopen jaar is gewerkt aan een verdere verbetering van de samenwerking en dienstverlening. Inwoners krijgen steeds meer de gelegenheid een rol te nemen in het beleidsproces. Met externe organisaties is gezocht naar mogelijkheden om samen te werken.

Wat hebben we ervoor gedaan? Doelstelling (D1): Optimale veiligheid waarin het accent verschuift van bestrijden naar voorkomen. Er is ingezet op het tegengaan van een toenemende bedreiging van ondermijnende criminaliteit voor de integriteit van de gemeente Losser, haar inwoners en ondernemers

In het voorjaar van 2021 heeft de gemeenteraad het Integraal Veiligheidsplan 2021-2024 vastgesteld. Rode draad hiervan is: We zetten in op voorkomen waar het kan, optreden waar het moet. We werken aan het vergroten van de weerbaarheid en alertheid van onze inwoners en gemeenschap. Hierin zijn de uitgangspunten, prioriteiten en ambities opgenomen en ligt er een kader om de gemeente Losser veilig. Daarvoor is structurele samenwerking met maatschappelijke partners en met justitie en politie essentieel. De gemeente Losser hanteert daarbij de volgende prioriteiten: •

53

Veilige woon- en leefomgeving met als specifieke punten woonoverlast en jeugdoverlast en alcohol- en drugsgebruik onder jongeren, ondermijning en weerbare samenleving en de aanpak

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

• • •

van 'High Impact Crimes', zoals inbraken en internetfraude. De speerpunten zijn tot stand gekomen in samenspraak met justitie en politie. Een aantal aandachtsvelden behoeft continue aandacht, zoals evenementenveiligheid en verkeersveiligheid. Bij de behandeling van het Integraal Veiligheidsplan 2021-2024 in de gemeenteraad, heeft de burgemeester de toezegging gedaan een infographic te maken over 'waar onze inwoners op welk moment van de dag terecht kunnen' met veiligheidsgerelateerde meldingen of signalen. Gestreefd wordt naar oplevering van deze infographic in Q4 van 2021.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Aantal controles in het kader van ondermijning uitgevoerd. Deelname aan ondermijningsweken van de Veiligheidsregio Twente, met oog voor bewustwording van onze inwoners. Begin 2022 aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem (MMA). Ingezet op update en uitbreiding van het BIBOB en exploitatievergunningen. Dit krijgt in 2023 een verder vervolg. Organiseren van een voorlichtingsavond raadsleden over ondermijning. HackShield aangeboden aan basisscholen. Dat is een cyberweerbaarheid programma voor scholieren. We hebben buurtbemiddeling Losser opgestart, voor een pilotperiode van twee jaar. Er is adequate zorg op het gebied van brandweer, openbare orde, gezondheidszorg en rampen- en crisisbestrijding

•

Voor de Veiligheidsregio Twente (VRT) vormen het regionaal risicoprofiel en het beleidsplan 2021-2024 de basis voor de programma’s van brandweer, GHOR, multidisciplinaire onderwerpen en Gemeenten.

•

Centraal thema in het nieuwe beleidsplan is de inzet op het behoud van wat gerealiseerd is. Daarnaast wil de Veiligheidsregio innoveren door samen te werken met kennisinstituten, bedrijven, ondernemers en inwoners van Twente.

Wat hebben we in 2022 gedaan? In 2022 ontstond de vluchtelingencrisis door de oorlog in Oekraïne. Dit heeft vooral in de beginperiode een groot beslag gelegd op de capaciteit van onder meer team Veiligheid. Hierdoor is een aantal andere zaken blijven liggen, die momenteel weer worden opgepakt. Verder is er weer begonnen met het oppakken van crisisteamoefeningen. Het eerste kwartaal van 2022 heeft de afwikkeling van de coronapandemie nog een groot beslag gelegd op de capaciteit van Team Veiligheid. Dit ging vervolgens nagenoeg naadloos over in de opvang van vluchtelingen. Doelstelling (D2):

54

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

De gemeente Losser biedt optimale (publieks)dienstverlening. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn op uiteenlopende wijze betrokken bij het opstellen van beleid en vormgeven van projecten

Voor 2022 stond het opstellen van een nieuwe omgevingsvisie op de planning. In het eerste kwartaal van 2023 wordt deze voor besluitvorming aangeboden aan de raad. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden wordt hierin gevraagd hun visie in te brengen. Na de coronacrisis gaan we door met het zoeken naar andere vormen van participatie. In 2022 is bij de realisatie van de diverse projecten gekozen voor het informeren van belanghebbenden op een zodanig moment dat eventuele aanpassingen nog meegenomen kunnen worden.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Plan voor bouw zeven woningen voormalige Martinusschool. De omwonenden zijn geïnformeerd over de plannen en er zijn afspraken gemaakt over kap van een boom en overdracht van stukjes grond. Verder is afgesproken dat (een afgevaardigde) van de omwonenden betrokken wordt bij de selectie van een bouwplan voor de woningen. Erve Scholten Austie Erve Scholten Austie (Paandersdijk 9) is eigendom van de provincie Overijssel, maar dit erf gaat in de verkoop. Om het karakter en de identiteit van deze plek te behouden en/of te versterken startte de provincie Overijssel samen met de gemeente Losser, omwonenden en betrokkenen een ontwikkeltraject. Hierbij worden de historische, culturele en landschappelijke waarden van Erve Scholten Austie in beeld gebracht. De provincie onderzoekt hoe (een aantal van) deze waarden kunnen worden behouden en/of versterkt bij de verkoop van de boerderij. Tijdens een ontwikkeltweedaagse eind juni 2022 zijn samen met (lokale) stakeholders (Waterschap, Staatsbosbeheer, Oversticht, Landschap Overijssel), dorpsraad Beuningen en omwonenden de waarden en opgaven in en rondom het erf in kaart gebracht. Ook zijn verschillende potentiële initiatiefnemers uitgenodigd om in gesprek te gaan over hun visie op de ontwikkeling van Erve Scholten Austie. Dit heeft input geboden voor mogelijke ontwikkelscenario’s.

Op 26 september 2022 heeft een publiekspresentatie plaatsgevonden in Beuningen waarbij de mogelijke ontwikkelscenario’s zijn gepresenteerd en de mogelijkheid is geboden om in gesprek te gaan hierover. Visie ruimtelijke aandachtsgebieden centrum Losser Op 14 april 2022 is een inloopbijeenkomst georganiseerd, waarbij de ruimtelijke ontwikkelingsrichting van de verschillende ruimtelijke aandachtsgebieden mondeling is toegelicht. Er was de mogelijkheid tot het stellen van vragen en het achterlaten van tips/suggesties Participatie project Wind de Lutte: De Provincie is hierbij "in the lead" en Prowind is initiatiefnemer. De gemeente heeft hierin een controlerende en faciliterende rol. Wij hebben

55

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

ondersteund bij de organisatie van bewonersbijeenkomsten m.b.t. windpark de Lutte (twee bijeenkomsten). NMO is door de gemeente ingezet om lokaal eigendom te realiseren. Zonnepark Kronos Overdinkel Twence is hierbij initiatiefnemer. De gemeente had een controlerende en faciliterende rol bij onderstaande activiteiten: •

• •

Bewonersbijeenkomst Overdinkel over lokaal eigendom nieuwe zonnepark Twence. Rol van gemeente: zoveel mogelijk faciliteren voor lokaal eigendom en procesparticipatie. NMO door gemeente ingezet om lokaal eigendom te realiseren. Financiële participatie in zonnepark mogelijk geweest via obligaties. Procesparticipatie over o.a. landschappelijke inpassing en inrichting toeristisch Drielandspunt.

Wijkuitvoeringsplan Beuningen • •

•

Periodiek bijeenkomsten met klankbordgroep Beuningen. Onderzoek kleinschalig bronnet; er is samen met bewoners uit de 7 NOT-WUP wijken en energiecoöperatie Greuner een onderzoeksvraag opgesteld. Deze is vervolgens bij Greuner als opdrachtnemer gelegd. Met straatvertegenwoordigers hebben gesprekken plaatsgevonden over het thema aardgasvrij.

Wijkuitvoeringsplan Losser-west •

Er hebben gesprekken plaatsgevonden met de klankbordgroep Losser-West.

Diversen op gebied van duurzaamheid •

•

Energiecafé’s in dorpskernen over energietransitie en opgave verduurzaming gebouwde omgeving. Doel was om bewoners te informeren, maar ook het opstarten van gesprekken. Bij de oprichting van ECNOT zijn energiecoöperaties vanuit de vier NoordOost Twentse gemeenten betrokken en deze participeren ook in de ECNOT (waaronder Greuner uit Losser). Participatie vond plaats door gesprekken met de LEI’s. Dit heeft onder andere geleid tot een eigen energiebedrijf, met de naam EcNOT. Bedoeld om nieuwe initiatieven waar nodig te ondersteunen voor borging van lokaal eigendom.

Vernieuwde website De website van de gemeente Losser is vernieuwd en verbeterd. Inwoners hebben meegedacht over de inrichting van de website en actief getest op de gebruiksvriendelijkheid. Aanpak energiearmoede De participatieraad is actief betrokken geweest bij de ontwikkeling van de

56

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

aanpak op energiearmoede. Mede op basis van de geleverde input kon een voorstel worden uitgewerkt, waarover de raad begin 2023 een besluit heeft genomen. Intensievere samenwerking vindt plaats met nieuwe en bestaande partners en allianties

57

•

We brengen ondernemers, (maatschappelijke) organisaties en burgers met elkaar in contact en zetten ons netwerk en onze kennis in ten behoeve van het ontwikkelen, stimuleren en borgen van de leefbaarheid binnen onze gemeente. We zijn waakzaam voor de gevolgen van Corona.

•

Lidmaatschap K80: In het najaar van 2021 is een aanvraag voor lidmaatschap van de K80 in 2022 ingediend. De K80 is een netwerk van 55 kleine Nederlandse gemeenten, die kennis met elkaar delen en samenwerken op onderdelen waar dat een meerwaarde oplevert. Ook trekken zij samen op om gedeelde belangen onder de aandacht te brengen bij de landelijke en Europese politiek. Door het halen en brengen van kennis met gemeenten met dezelfde uitdagingen komen we tot nieuwe inzichten, die ons helpen onze doelen beter en efficiënter te realiseren. Het netwerk biedt nieuwe ingangen en meer gezamenlijke zeggingskracht bij andere overheden en bedrijven. Deelname aan de K80 draagt dus bij aan het realiseren van maatschappelijke en organisatieopgaven en versterkt ons in de lobby. Hiervoor participeren we bestuurlijk en ambtelijk in kennisbijeenkomsten, brainstormsessies en leggen contacten met andere gemeenten. De hierbij opgedane kennis zetten we (gezamenlijk) in bij onze ontwikkelopgaven zoals bijvoorbeeld inwonersbetrokkenheid en de omgevingswet. Ook wordt op onderdelen samengewerkt en meegedacht zoals bijvoorbeeld op gebied van duurzaamheid en de herverdeling van het gemeentefonds. Als de aanvraag voor lidmaatschap wordt gehonoreerd, zijn de jaarlijkse kosten € 7.500. Het lidmaatschap is in gegaan op 1 januari 2022.

•

Wij onderzoeken of en op welke wijze een kinderburgemeester van toegevoegde waarde is, onder andere in relatie tot kinderparticipatie. Samen met andere relevante organisaties onderzoeken we of een kinderburgemeester verbinding kan stimuleren en een ambassadeursrol kan vervullen en of hiervoor draagvlak is. De conclusies van dit onderzoek, de aanbevelingen en de eventueel noodzakelijke middelen worden in 2023 bij het opstellen van de VJN2023 betrokken.

•

Wij willen de kracht van onze samenleving benutten, door informatie over belangrijke beleidsonderwerpen als: veiligheid, verkeer, zorg en gemeentelijke dienstverlening uit de samenleving te halen. Wij onderzoeken de mogelijkheden van het instellen van een burgerpanel en de wijze waarop een burgerpanel participeert en functioneert. Indien hier kosten mee gemoeid zijn zullen wij deze betrekken bij de voorbereiding van de VJN2023.

•

We organiseren jaarlijks een dag waarop we nieuwe inwoners

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

•

• • •

•

•

•

welkom heten. We breiden de digitale dienstverlening uit met: - Extra betaalmogelijkhe(i)d(en) voor particuliere en zakelijke klanten; - Aansluiting op de berichtenbox van MijnOverheid voor nog nader te bepalen (burgerzaken)processen; - Digitaal aanvragen van reisdocumenten en rijbewijzen; - Digitaal verlengen van rijbewijzen wordt geïmplementeerd (onder voorbehoud); - Digitaal aanvragen van uittreksels en (kopieën van) akten burgerlijke stand voor professionele partijen. Extra mogelijkheid om gericht (per product) feedback te vragen aan de klant. We onderzoeken de technische en financiële mogelijkheden om extra te investeren in het tegengaan van identiteitsfraude. De uitkomsten van de inwonerspeiling die in juni 2022 is gehouden onder inwoners zullen meegenomen worden in de evaluatie over de openingstijden. Na besluitvorming over de eventuele aanbevelingen zullen deze geïmplementeerd worden. Na vaststelling van de visie op dienstverlening is onderzocht welke acties, in lijn met deze visie, nodig zijn om de dienstverlening door te ontwikkelen en te verbeteren. Deze acties zijn opgenomen in een actie-/uitvoeringsplan dienstverlening. Arbeidsmarktcommunicatie: We trekken competente medewerkers aan en binden en behouden ze, zodat wettelijke taken kunnen worden uitgevoerd en doelen met en voor inwoners, bedrijven en organisaties kunnen worden gerealiseerd.

Dit doen wij door in te zetten op drie speerpunten ‘Vinden’ (werving & selectie), ‘Binden’ (nieuwe medewerkers goed laten landen en begeleiden) ‘Behouden’ (continue doorontwikkeling medewerkers & binding aan de organisatie). Denk hierbij onder andere door het versterken van het werkgeversmerk, het inrichten van een integraal onboardingsprogramma en het faciliteren van opleiding en ontwikkeling gekoppeld aan talentmanagement. Met de coronacrisis is de invulling van het werken structureel veranderd. Om de ervaringen en behoeften van medewerkers in kaart te brengen, is een enquête flexibel werken onder medewerkers gehouden. Uit deze enquête is gebleken dat de huidige inrichting van het gemeentehuis en de ICT op onderdelen onvoldoende passen bij de vernieuwde behoeften rondom flexibel werken. Naar aanleiding van de uitkomsten van de enquête is een project Flexwerken ingericht. Het project omvat aanpassingen van de inrichting van het gebouw, de ICT en een gedragscomponent, kortom: 'bricks, bites, behaviour'

Wat hebben we in 2022 gedaan? Als een vervolg op de in 2022 vastgestelde visie op dienstverlening 'Betrouwbaar en Dichtbij' is gewerkt aan het uitvoeringsprogramma dienstverlening. Een programma waarin een breed scala aan projecten en acties staat opgenomen die bijdragen aan het verbeteren van de

58

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

gemeentelijke dienstverlening. Dit programma wordt vastgesteld in het voorjaar van 2023. Parallel aan het ontwikkelen van het uitvoeringsprogramma is een aantal verbeteracties reeds gerealiseerd in 2022. Het gaat hier onder ander om: • • • • •

De invoering van de avondopenstelling Burgerzaken De verbetering van de website gezamenlijk met inwoners Het verbeteren en toegankelijker maken van de klachtenprocedure Het digitaal aanvragen van uittreksels en (kopieën van) akten burgerlijke stand voor professionele partijen Het Digitaal Aanvragen Rijbewijs (DAR). Inwoners regelen nu op losser.nl en bij de fotograaf de vernieuwing van het rijbewijs. Hiermee is het proces tot aanvragen vereenvoudigt.

Doelstelling (D3): De gemeente Losser heeft een effectieve en efficiënte bedrijfsvoering. De financiële huishouding is zowel op korte als op lange termijn gezond

• • •

Deze PB2022 laat voor alle jaren een structureel positief saldo zien. De weerstandsratio is 5,1 en daarmee ruimschoots boven de norm: een bandbreedte van 1,4 - 2,0; Ook de overige kengetallen over de financiën tonen aan dat de financiële huishouding van Losser gezond is.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Zowel de begroting 2022 als de jaarrekening 2022 waren/zijn structureel en reëel sluitend. Zoals gebruikelijk zijn de risico's voor de gemeentelijke exploitatie ook in 2022 opnieuw beoordeeld, geactualiseerd voor 'kans' en 'impact' en financieel gekwantificeerd. De omvang van de Algemene risicoreserve is ruim voldoende; de weerstandsratio ligt met 8,8 ruim boven de door de Raad geformuleerde ratio van 1,4 tot 2. Er is een evenwichtige ontwikkeling van de woonlasten

•

•

Afgezien van inflatiecorrectie worden in de PB2022 geen voorstellen voor extra verhoging van de algemene belastingen gedaan. De Hondenbelasting wordt afgeschaft.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Staand beleid is dat de tarieven van de reinigingsheffingen en de rioolheffing 2022 zijn bepaald op basis van een kostprijsberekening. Eveneens is het in Losser gebruikelijk dat de tariefontwikkeling van de overige heffingen gebaseerd is op de door het Centraal Planbureau geprognosticeerde loon- en prijsontwikkeling. De Hondenbelasting is afgeschaft.

59

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Wat heeft het gekost? Bedragen x 1.000 Euros

Realisatie 2021

Begroting (na wijziging)

Realisatie 2022

Saldo

Bestuur en Dienstverlening

14.054

14.368

14.826

-458

Totaal Lasten

14.054

14.368

14.826

-458

Bestuur en Dienstverlening

45.378

50.831

52.347

1.516

Totaal Baten

45.378

50.831

52.347

1.516

Gerealiseerde saldo van baten en lasten

-31.324

-36.463

-37.521

1.058

Bestuur en Dienstverlening

2.295

257

257

0

Totaal Storting reserves

2.295

257

257

0

Bestuur en Dienstverlening

809

1.070

1.064

-6

Totaal Onttrekking reserves

809

1.070

1.064

-6

1.486

-813

-806

-6

-29.838

-37.276

-38.327

1.051

Gerealiseerde saldo van mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

Toelichting Een uitgebreide toelichting per product is te vinden in Hoofdstuk 3 "Financiële positie". Per saldo wijkt het Programma Bestuur en Dienstverlening afgerond € 1.051.000 positief af ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit saldo bestaat uit de volgende onderdelen:

Hieronder worden deze onderdelen afzonderlijk toegelicht. Per saldo laat het Programma Bestuur en Dienstverlening een voordelig saldo zien van € 1.051.000 ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit is exclusief het verwachte voordelige rekeningresultaat van € 6.544.000 . Toelichting nadelig saldo lasten € 458.000 Op het onderdeel ondersteuning organisatie staat een voordeel van € 31.000, doordat de kosten voor communicatie lager uitvallen. Daarnaast valt de winst op de grondexploitaties lager uit dan op voorhand ingeschat, daardoor valt de te betalen Vennootschapsbelasting (Vpb) mee, wat een voordeel van € 30.000 oplevert. Het onderdeel crisisbeheersing en brandweer laat een voordeel zien van € 60.000, dat vooral veroorzaakt wordt door de uitkering van het positieve rekeningresultaat 2021 van de Veiligheidsregio Twente. Tegenover deze voordelen staat een nadeel op het onderdeel bestuur van € 208.000. Dit wordt vooral veroorzaakt door de pensioenuitkering aan voormalig bestuurders. De lasten voor burgerzaken vallen € 56.000 hoger uit dan geraamd, doordat er meer beroep is gedaan op publiekdienstverlening. Daarnaast zijn de kosten in het kader van de uitvoering wet WOZ voor het GBT € 125.000 hoger dan ingeschat. Tenslotte levert het saldo op de

60

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

bedrijfsvoering/kostenplaatsen op de lasten nog een nadeel van € 200.000 op op de overige baten en lasten. Toelichting voordelig saldo baten € 1.516.000 Op het onderdeel bestuur staat een voordeel van € 467.000. Door een wijziging van de rekenrente is dit bedrag vrijgevallen uit de voorziening pensioenen wethouders. De OZBopbrengst is € 122.000 hoger dan verwacht. Daarnaast pakt de algemene uitkering hoger uit, het voordeel is in 2022 € 640.000. Van de in 2020 betaalde Vpb is gebleken dat teveel is betaald. We hebben van de belastingdienst € 29.000 terug gekregen. Verder vallen de inkomsten uit leges van producten van burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen, ID-kaarten en huwelijken bijvoorbeeld) € 73.000 hoger uit dan geraamd. Tenslotte wordt een voordeel ongeveer € 350.000 veroorzaakt door de herwaardering van een aantal balansposten (voorzieningen en verplichtingen). Het gaat onder meer om bedragen die voor 2017 ontvangen zijn en waar de afgelopen vijf jaar geen beroep op is gedaan en waar geen aantoonbare verplichtingen meer voor gelden. Het saldo op de bedrijfsvoering/kostenplaatsen levert op de overige baten en lasten nog een voordeel op van afgerond € 100.000. Het saldo op de treasury valt € 259.000 lager uit dan geraamd. Enerzijds komt dit doordat de dividenduitkering in 2022 lager uitvalt dan geraamd.

Anderzijds hebben we minder kunnen toerekenen aan de grondexploitaties, doordat de investeringen achter blijven bij de planning. Daarnaast worden veel hypotheken versneld afgelost, waardoor de renteopbrengsten op de hypotheken tegenvallen. Toelichting nadelig saldo onttrekkingen € 6.000 De onttrekking aan de reserves laat een relatief klein nadeel zien dat hier niet verder wordt toegelicht.

61

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2. Paragrafen Dit hoofdstuk bestaat uit zeven in het BBV voorgeschreven paragrafen. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. De paragrafen zijn dwarsdoorsnedes van de verschillende programma’s. De paragrafen zijn om verschillende redenen opgenomen in de jaarstukken: • • • •

Het onderwerp heeft mogelijk een grote financiële impact. Het onderwerp heeft een grote politieke betekenis. Het onderwerp is van belang voor de uitvoering van de programma’s. Het is noodzakelijk dat de Raad beschikt over een overzicht van deze onderwerpen voor de uitvoering van haar taken.

Wat is het verschil tussen Programma’s en Paragrafen? De programma’s in de vorige hoofdstukken zijn direct gericht op burgers. De paragrafen indirect. De paragrafen zijn namelijk de kaders die de Raad voor het College stelt voor het beheer en de uitvoering. Welke paragrafen zijn er? De onderwerpen van de paragrafen zijn voorgeschreven door het BBV: • • • • • • • •

62

Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Verbonden partijen; Grondbeleid; Openbaarheidsparagraaf Woo.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2.1. Paragraaf Lokale heffingen De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen vindt plaats met een belastingverordening. De vaststelling van de tarieven door de gemeenteraad vond plaats in december 2021. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen, rechten en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. Lokale belastingen worden onderscheiden in heffingen waarvan de besteding gebonden dan wel ongebonden is. Ongebonden lokale heffingen (zoals OZB) worden tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat de besteding niet is gebonden aan een bepaalde taak. Gebonden heffingen, zoals de afvalstoffen- en rioolheffing, worden verantwoord op het betreffende programma en worden niet tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend. In deze paragraaf is opgenomen: a. de verantwoording van de geraamde inkomsten; b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen. Hierin wordt inzichtelijk gemaakt hoe de lasten zich verhouden tot de inkomsten; d. een aanduiding van de lokale lastendruk; e. een beschrijving van het gevoerde kwijtscheldingsbeleid.

a. Overzicht inkomsten gemeentelijke heffingen (bedragen x € 1.000) Omschrijving Afvalstoffenheffing

Raming 2021 Realisatie 2021 Raming 2022 Realisatie 2022 2.142

2.163

2.162

2.307

1

1

1

1

BIZ

102

4

102

90

Forensenbelasting

22

30

22

31

Hondenbelasting

118

121

0

1

Leges burgerzaken

252

322

256

327

Leges omgevingsvergunning

468

733

394

432

Leges overig

45

84

45

154

Marktgelden

15

10

15

13

4.501

4.473

4.548

4.601

531

557

531

548

2.893

2.984

3.065

3.143

225

233

425

419

11.316

11.715

11.567

12.067

Begraafplaatsenrechten

OZB-eigenaren OZB-gebruikers niet-woning Rioolheffing Toeristenbelasting Totaal

63

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

b. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Landelijke ontwikkelingen. Hervorming lokaal belastinggebied Ondanks het feit dat al jaren over een belastingherziening wordt gesproken, hebben zich in 2022 geen ontwikkelingen voorgedaan. In het coalitieakkoord van het kabinet is het volgende opgenomen: "Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken." Kwijtschelding van belastingen Door een wijziging van de Regeling kwijtschelding belastingen heeft de minister mogelijk gemaakt dat voor de groep AOW-gerechtigden en volledig arbeidsongeschikten de vermogensnorm met maximaal € 2.000 wordt opgehoogd. De gemeenteraad heeft in december 2022 de Kwijtscheldingsregeling 2023 in die zin ook daadwerkelijk gewijzigd, zodat deze ruimere normen in ons kwijtscheldingsbeleid worden toegepast. Lokale ontwikkelingen Ontwikkeling tarieven De tarieven voor de riool- en afvalstoffenheffingen worden geraamd op basis van het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt gestreefd naar 100% kostendekking. Voor de rioolheffing betekende dit een stijging van 5,2%. De tarieven toeristenbelasting zijn met 2,3% gestegen.

De voor 2022 geldende tarieven voor de overige belastingen en rechten stegen met een inflatiecorrectie, uiteraard met uitzondering van die tarieven, die het rijk heeft vastgesteld, dan wel gemaximeerd. Op basis van het Centraal Economisch Plan werd uitgegaan van 1,3%. De Hondenbelasting is afgeschaft. Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen Gemeenten zijn beperkt in de te heffen belastingsoorten. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen, heft de gemeente rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten, de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. Het kostendekkingspercentage mag om die reden dan ook maximaal 100 zijn. De gemeente is vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). De volgende belastingen en retributies zijn geheven: Ongebonden belastingen

Gebonden belastingen

Forensenbelasting

Afvalstoffenheffing

Toeristenbelasting

Bijdrage Bedrijven Investering Zone

Onroerendezaakbelastingen

Leges en Rechten Rioolheffing

Mate van kostendekking van de gebonden belastingen Activiteiten groep

64

Lasten Overhead BTW Totale Heffinge taakveld lasten n (baten)

Overig e baten

Total Kostene dekkendhei baten d Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Afvalstoffenheffin g

2.234

195

243

2.672

2.307

433

2.739

Kwijtschelding afvalstoffenheffin g

67

0

0

67

0

0

0

2.419

247

514

3.180

3.143

36

3.180

0

0

0

0

0

0

4.720

442

757

5.919

5.450

469

5.919

100%

Titel 1: leges algemene Dienstverlening

708

0

25

734

419

2

421

57%

Titel 2: dienst verlening vallend onder de fysieke leefomgeving/ vergunningen

1.317

0

50

1.367

495

18

513

36%

Titel 3: dienstverlening vallend onder de Europese dienstrichtlijn

10

0

0

10

0

0

0

0%

Subtotaal leges

2.036

0

75

2.111

914

20

934

44%

Totaal

6.756

442

832

8.030

6.363

489

6.852

79%

Rioolheffing Kwijtschelding rioolheffing Subtotaal heffingen

100%

100%

c. Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerendezaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en rechten waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Het COELO vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld Lossers gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling voor de periode 20172022: Woonlastenontwikkeling

2017

2018

2019

2020

2021

2022

OZB Eigenaar

341,72

346,59

354,94 361,64 375,77

380,66

Afvalstoffenheffing (meerpersoons)

176,04

209,40

206,68 207,24 224,75

223,78

Rioolheffing

250,00

250,00

255,24 263,76 277,59

307,38

Totaal

767,76

805,99

816,86 832,64 878,11 911,82

d. Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt:

65

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

•

• • • • •

Voor de OZB en de afvalstoffenheffing (vaste bedrag volledig, gebruiksvergoeding restcontainer en variabel bedrag van maximaal € 29,70) is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen gemeentelijke woonlasten betalen; Voor extra containers wordt geen kwijtschelding afvalstoffenheffing verleend; Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm; Ondernemers worden voor de gemeentelijke belastingen gelijkgesteld met particulieren; Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit en; Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm.

In 2022 is voor bijna € 67.000 aan gemeentelijke belastingen in het kader van het minimabeleid kwijtgescholden. Hierbij gaat het met name om de Afvalstoffenheffing.

66

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente tegenvallers financieel kan opvangen, zonder dat de uitvoering van taken in gevaar komt. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Dit verhoudingsgetal is de ratio weerstandsvermogen. Relevante wetgeving en gemeentelijk beleid De wetgeving en het gemeentelijk beleid voor het weerstandvermogen zijn vastgelegd in: • • •

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) provincies en gemeenten. Financiële verordening gemeente Losser 2018. Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement 2018.

1. Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de reserves, specifiek ter dekking van de risico’s gerelateerd aan grondexploitaties. Algemene risicoreserve Deze reserve is eind 2022 groot: € 17.380.000. Daarnaast wordt de reserve 'Grondexploitatie' met een omvang van € 1.000.000 aan de weerstandscapaciteit toegerekend. Uit onderstaande tabel blijkt dat de beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 € 18.380.000 is. De verwerking van het jaarresultaat 2022 is daarbij nog niet betrokken. Tabel: Beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 Componenten: Algemene risicoreserve

€ 17.380.000

Reserves Risico grondexploitatie

€ 1.000.000

Stand eind jaar 2022

€ 18.380.000

2. Inventarisatie risico's In de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement is aangegeven dat het risicomanagement aan de P&C cyclus wordt gekoppeld. De risico's worden daardoor periodiek onder de aandacht gebracht en bijgesteld. Uitgangspunten bij de beoordeling van de risico's zijn: • • •

Normale bedrijfsvoeringrisico's worden niet bij de risico's meegenomen. Risico's die een gelijksoortige oorzaak hebben worden samengevoegd. Verzekerde risico's worden niet meegenomen.

Gevolg van deze inventarisatie is dat het totaal van de risico's € 3.276.000 bedraagt (exclusief de risico's van de grondexploitatie, die zijn hieronder nader toegelicht). Uit een simulatie blijkt dat een weerstandscapaciteit van € 1.355.000 nodig is om alle risico's af te kunnen dekken. Met behulp van een risicoscore kunnen de risico's worden geprioriteerd en wordt inzichtelijk wat de belangrijkste risico's zijn.

67

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

In onderstaande tabel zijn de tien grootste risico's weergegeven. Het percentage geeft aan hoe groot een bepaald risico is in verhouding tot de totaal benodigde weerstandscapaciteit van € 1.355.000. De tien grootste risico’s jaarrekening 2022:

1.

Onderwerp

Risico omschrijving

Invloed

Schommelingen in de conjunctuur

Als gevolg van schommelingen in de conjunctuur kunnen zowel aan de kostenals de opbrengstenkant onvoorziene nadelige incidentele effecten optreden.

23,15%

Overige onvoorziene risico's

Hierbij valt te denken aan calamiteiten binnen de gemeente, zoals extreem weer of een bedrijfsongeval. Maar ook politieke en bestuurlijke risico's.

15,74%

Budget Jeugd

Door openeindfinanciering en een onzeker beeld van de toekomstige zorgvraag, is het budget Jeugd mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar.

11,70%

Algemene Uitkering gemeentefonds wordt lager

Algemene Uitkering gemeentefonds wordt lager.

10,14%

Garantstellingen

Door de leningverstrekker wordt een beroep gedaan op de garantstellingen van de gemeente Losser, voor leningen die door partners zijn aangegaan (voor een compleet overzicht zie de 'niet uit de balans blijkende verplichtingen').

7,69%

Budget WMO

Door openeindfinanciering en een onzeker beeld van de toekomstige zorgvraag, is het budget WMO mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar.

5,80%

Invoering omgevingswet

De Omgevingswet biedt gemeenten de 5,74% mogelijkheid om met overzichtelijkere regels de leefomgeving meer in samenhang in te richten. Het biedt daarnaast meer ruimte voor lokaal maatwerk en leidt tot een betere en snellere besluitvorming. Afhankelijk van de door Losser gemaakte keuzes heeft dit in meer of mindere mate financiële consequenties.

Derden stellen gemeente aansprakelijk

Derden stellen gemeenten aansprakelijk.

5,22%

Aftreden wethouder

Het risico dat een wethouder door omstandigheden moet aftreden, is 'algemeen bestuurlijk' van karakter en beperkt qua omvang.

2,52%

Onvoorziene bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen

Besluiten met financiële consequenties buiten de begroting om maar ook onvoorziene ontwikkelingen binnen

2,04%

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

68

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

gemeenschappelijke regelingen kunnen leiden tot hogere kosten. Risico's grondexploitatie Ter bepaling van de vereiste weerstandscapaciteit van de grondexploitaties maken we gebruik van de Monte Carlo simulatie. Dit is een simulatietechniek waarbij grondexploitaties vele malen worden gesimuleerd, elke keer met andere startcondities. Hierbij houden we rekening met risico’s aan de kosten- en opbrengstenkant, maar ook met onzekere gebeurtenissen. Naast projectgebonden risico’s, kijken we ook naar niet projectgebonden risico’s. Ofwel, ook de conjuncturele risico’s worden geïnventariseerd en gekwantificeerd. Deze risico’s zijn vaak niet beïnvloedbaar binnen de projecten en liggen op het vlak van macro-economische trends en wet- en regelgeving van hogere overheden. Te denken valt aan spreidingsrisico’s rondom gehanteerde parameters. Hiermee ontstaat een vollediger en betrouwbaarder beeld van de risico’s binnen de grondexploitaties. De uitkomst is een momentopname. Marktomstandigheden kunnen snel wijzigen. Dit kan leiden tot fluctuaties in de vereiste weerstandscapaciteit. Om vinger aan de pols te houden actualiseren we daarom jaarlijks zowel bij de jaarrekening als tussentijds bij de programmabegroting de vereiste weerstandscapaciteit. De vereiste weerstandscapaciteit van de grondexploitaties is ultimo 2022 toegenomen (JR 2021: € 232.000) en bedraagt € 730.000.

Deze toename komt vooral door: • •

het verbreden van de bandbreedtes van de conjuncturele risico's als gevolg van de toegenomen onzekere economische marktomstandigheden; het toevoegen van de risicoanalyse van de in 2022 geopende grondexploitatie de Oude Martinusschool.

3. Ratio weerstandsvermogen en verwachte ontwikkelingen Benodigde weerstandcapaciteit: De geïnventariseerde risico’s zijn de basis voor de risicosimulatie. Op basis van die simulatie wordt het bedrag berekend dat nodig is om deze risico’s in financiële zin af te dekken. Conclusie is dat alle risico's, met 90% zekerheid, kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.085.000 (€ 1.355.000 voor de geïnventariseerde risico's in de bedrijfsvoering/beleid en € 730.000 voor de risico's van de grondexploitaties). Beschikbare weerstandscapaciteit: De weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de reserves specifiek ter dekking van de risico’s gerelateerd aan de gronden. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2022 € 18.380.000. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de bestemming van het rekeningresultaat 2022. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio weerstandsvermogen. De gemeenteraad heeft aangegeven dat de minimaal wenselijke ratio weerstandsvermogen tussen de 1,4 en 2,0 ligt. Oftewel, de beschikbare weerstandscapaciteit dient minimaal 140 tot 200% van de benodigde weerstandscapaciteit te bedragen. Ratio weerstandsvermogen eind 2022 = € 18.380.000 : € 2.085.000 = 8,8.

De ratio weerstandsvermogen bevindt zich daarmee boven de door de Raad vastgestelde minimale bandbreedte van 1,4 - 2,0. In het vervolg lichten we dit toe.

69

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Tabel, ontwikkeling in de ratio weerstandsvermogen: Analyse van de weerstandsratio Beschikbare weerstandscapaciteit

Eind 2021

Eind 2022

Verschil

Algemene risicoreserve

€ 16.627.000

€ 17.380.000

€ 753.000

Reserves risico grond

€ 1.000.000

€ 1.000.000

€0

Totaal

€ 17.627.000

€ 18.380.000

€ 753.000

€ 1.604.000

€ 1.355.000

- € 249.000

€ 232.000

€ 730.000

€ 498.000

€ 1.836.000

€ 2.085.000

€ 249.000

9,6

8,8

-0,8

Benodigde weerstandscapaciteit Risico's algemeen Risico's grondexploitaties Totaal risico's

Weerstandsratio (afgerond)

De beschikbare weerstandscapaciteit is vergeleken met de jaarrekening 2021 met € 0,8 miljoen toegenomen. Mede door de gestegen risico's binnen de grondexploitaties is de benodigde weerstandscapaciteit gestegen, waardoor de weerstandsratio in de jaarrekening 2022 0,8 lager uitvalt dan de ratio van 9,6 uit de jaarrekening 2021 en uitkomt op 8,8. De tabel hieronder geeft een overzicht van de ontwikkeling van de ratio weerstandsvermogen per 31-12 in de afgelopen jaren (afgerond op één cijfer achter de komma). Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen

2015 2016 2017 2018

2019 2020 2021 2022

Ratio weerstandsvermogen

1,3

2,5

1,9

2,4

3,0

4,2

9,6

8,8

Prognose ratio weerstandsvermogen 2023 en verder Verwachte ontwikkeling weerstandscapaciteit ultimo 2022 tot en met 2025 Component

2023

2024

2025

2026

Aanwezig weerstandsvermogen

€ 18.727.000

€ 19.762.000

€ 22.410.000

€ 21.650.000

Benodigd weerstandsvermogen

€ 2.085.000

€ 2.085.000

€ 2.085.000

€ 2.085.000

8,9

9,5

10,7

10,4

Prognose ratio weerstandsvermogen (afgerond)

In bovenstaande tabel is de verwachte meerjarige ontwikkeling van de weerstandsratio aangegeven. De meerjarige verwachting is dat de ratio (variërend tussen de 8,9 en 10,7) ruim boven de door de Raad vastgestelde bandbreedte blijft. In het schema hierboven is geen rekening gehouden met de bestemming van het positieve rekeningresultaat 2022. Naar verwachting leidt dit nog tot een verdere stijging van de weerstandsratio. 4. Financiële kengetallen

70

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte set van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. De invoering van deze set is bedoeld om de financiële positie van de gemeente inzichtelijker te maken. Kengetallen worden veelal gebruikt als analyse-instrument. Voordeel hiervan is dat gemeenten beter met elkaar vergeleken kunnen worden. Het zal duidelijk zijn dat het nut van het gebruik van kengetallen om de volgende redenen dient te worden genuanceerd: • • •

Kengetallen hebben slechts betrekking op het verleden en geven geen zekerheid over de toekomst. Kengetallen zijn veelal slechts een momentopname. Kengetallen zijn vaak gebaseerd op veronderstellingen. Financiële kengetallen

Rekening Begroting Rekening Begroting 2021 2022 2022 2023

1A Netto schuldquote

41,9 %

51,3 %

31,5 %

42,9 %

1B Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

42,1 %

43,0 %

31,5 %

34,4 %

2

Solvabiliteitsratio

35,5 %

33,1 %

40,4 %

37,6 %

3

Structurele exploitatieruimte

-0,3 %

1,4 %

5,7 %

1,4 %

4

Grondexploitatie

0,3 %

12,3 %

-1,5 %

9,9 %

5

Belastingcapaciteit

107,7 %

112,5 %

100,9 %

113,0 %

Hieronder worden de kengetallen in hun onderlinge relatie beschouwd en van een toelichting voorzien. De kengetallen geven een indicatie hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. De tabel toont de ontwikkeling over de jaren. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen zowel inclusief, als exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. De VNG hanteert een kritische waarde van 130%, hier bevinden zich zowel de netto schuldquote inclusief als exclusief de doorgeleende gelden met 31,5 % beduidend onder. De percentages zijn gelijk omdat we in Losser geen doorgeleende gelden kennen. De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met het laagste risico. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is op de langere termijn aan zijn financiële verplichtingen te voldoen.

Deze ratio geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totaal vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente. In bovenstaande tabel zijn de voormalige reserves Riool en reiniging opgenomen als voorziening conform wijziging BBV en daarmee uit het eigen vermogen verdwenen. Met een score van 40,4 % behoren we tot de categorie gemeenten met een gemiddeld risico.

71

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Structurele exploitatieruimte Dit financiële kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting of financieel resultaat is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting, maken we onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. Hoe hoger het percentage, hoe groter het aandeel van de structurele baten ten opzichte van de structurele lasten in het geheel aan baten. Zoals in de tabel weergegeven, is voor alle jaren sprake van een positief saldo exploitatieruimte. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grondpositie (boekwaarde) zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Dit kengetal alleen, heeft slechts een beperkte waarde. De relatie vraag en aanbod woningbouw of bedrijventerrein, planning et cetera spelen hierbij ook een cruciale rol. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De gemeente bevindt zich met het percentage -1,5 % in de categorie gemeenten met het laagste risico. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde van het vorige begrotingsjaar. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten.

Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de Rioolheffing en Reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit scoort met 100,9 % nog steeds iets boven het landelijk gemiddelde (100%). Maar door de beperkte stijgingen van de lastendruk, niet meer dan inflatie, is de index ten opzichte van het landelijk gemiddelde flink gedaald. De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met een gemiddeld risico.

72

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2.3. Onderhoud kapitaalgoederen Samenvatting Gemeenten beschikken over kapitaalgoederen zoals groenvoorzieningen en plantsoenen, wegen, bruggen, riolering, water, vijvers, sport- en speelvoorzieningen en gebouwen. Deze eigendommen, noodzakelijk voor een goede leefomgeving, vertegenwoordigen een grote waarde. Investeren in onderhoud en vervanging is noodzakelijk om deze ook op lange termijn in stand te houden. In juli 2013 is de “Nota Kapitaalgoederen Openbare Ruimte” door de Raad vastgesteld. Op basis van deze overkoepelende strategische nota is en wordt gewerkt om de gehele integrale - beheercyclus te optimaliseren en te verankeren in de gemeentelijke beleidscyclus. Hiervoor is een traject van meerdere jaren opgezet waarin nieuwe beheerpakketten worden aangeschaft, geïmplementeerd en operationeel gemaakt, beheer- en beleidsplannen per beheerdiscipline worden opgesteld en de strategie inzake vervangingsinvesteringen in de openbare ruimte, samen met de Raad, verder wordt uitgewerkt. Centraal bij de beheercyclus staat de strategie om, vanuit het integraal beheer en inrichting van de openbare ruimte, mede invulling te geven aan het bereiken van strategische doelen van de gemeente, zowel inhoudelijk als qua proces. In 2022 lag de nadruk op de afronding van de implementatie en het vullen van het aangeschafte integrale beheerpakket.

Er is verder gewerkt aan de integratie met de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie). Hiermee zijn in beheer zijnde arealen geactualiseerd en kunnen per vakdiscipline beheer- en beleidsplannen opgesteld of geactualiseerd worden. Daarnaast is verkend hoe informatie uit een BIM-systeem ontsloten kan worden ten behoeve van toekomstig beheer. Het beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’ met het vervangingsplan openbare verlichting en het GRP zijn respectievelijk eind 2017 en eind 2022 vastgesteld. Het beleidsplan Wegen is in 2019 vastgesteld. Voor het beleid- en beheerplan Kunstwerken zijn in 2018 alle beheerobjecten geïnspecteerd en visueel beoordeeld. Dit heeft in 2019 geleid tot aanvullend onderzoek en constructieberekeningen bij een beperkt aantal kunstwerken. Deze informatie samen vormt de basis voor het beleid- en beheerplan met daarbij een inschatting van de benodigde lange termijn vervangingsinvesteringen voor Kunstwerken. In 2022 is een begin gemaakt met het opstellen van een Beleid- en beheerplan voor civieltechnische kunstwerken. Na het in kaart brengen van het achterstallige onderhoud en de vervangingswaarde voor het Groenbeleids- en beheerplan, is in 2022 het groenbeleidsplan opgesteld.

Ten aanzien van de vervangingsinvesteringen is de systematiek van het Integraal Meerjaren Investerings- en onderhoudsprogramma voor de openbare ruimte (MIP) verder uitgewerkt en ingebed in de P&C-cyclus. Met het MIP sturen we erop om met investeringen in de openbare ruimte mede invulling te geven aan ruimtelijke ontwikkelingen en het bereiken van strategische gemeentelijke doelen. Kaders/Doelen Algemeen In het coalitieakkoord heeft het College aangegeven te hechten aan een goede kwaliteit van de leefomgeving. Met investeringen in de openbare ruimte beogen we meer te bereiken dan alleen een schone, hele en veilige leefomgeving. De inrichtingskwaliteit speelt steeds nadrukkelijker een rol bij het creëren van aantrekkelijke buurten en wijken. Daarnaast spelen grote uitdagingen zoals de warmtetransitie en klimaatadaptatie. Samen met de vervangingsopgave in de openbare ruimte, leidt dit tot een integrale en gebiedsgerichte aanpak.

73

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Via het MIP zetten we onderhoudsgelden en vervangingsinvesteringen in de openbare ruimte zodanig in dat deze ook bijdragen aan de strategische gemeentelijke beleidsdoelstellingen en maatschappelijke opgaven. Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte betekent dit dat we het MIP continue actualiseren en dat we de al gehanteerde werkwijze voortzetten om synergie te bereiken door waar mogelijk beheerbudgetten mede in te zetten als cofinanciering voor integrale uitvoeringsprojecten in de openbare ruimte. Dit heeft geresulteerd in onder andere het verwerven van een Landelijke Erfgoeddeal. Dit beleid heeft middels de voorgaande programmabegrotingen en voorjaarsnota’s geleid tot het vrijmaken van investeringsruimte voor investeringen in de openbare ruimte voor de komende jaren. Dit betreft aanvullende financiering van uitvoeringsprogramma’s die behoren bij bijvoorbeeld: de “Kwaliteitsimpuls De Lutte”, het “Parapluplan centrum Losser”, "Kwaliteitsimpuls Beuningen", “Kwaliteitsimpuls Glane” en integrale herinrichtingsprojecten welke bijdragen aan gemeentelijke beleidsdoelen zoals verkeersveiligheid en bereikbaarheid, recreatieve infrastructuur, investeringen in vitale dorpscentra. Ten aanzien van openbare verlichting draagt de uitvoering van het vervangingsplan bij aan doelstellingen op het gebied van energie en duurzaamheid.

Strategie Om de ambitie van de vastgestelde onderhoudskwaliteit te behalen is de volgende strategie gevolgd: Sturen op kwaliteit De onderhoudswerkzaamheden worden gestuurd op het door de Raad vastgestelde onderhoudsniveau. Door de beperkte beschikbare financiële middelen in het verleden, is voor voorzieningen in de openbare ruimte de levensduur zo ver mogelijk opgerekt als mogelijk binnen de afgesproken kwaliteit, om zo kosten te besparen. Met deze strategie zijn “de grenzen” wat meer opgezocht. Vervangingsinvesteringen en herinrichting openbare ruimte (via MIP) De Nota Kapitaalgoederen heeft betrekking op het (dagelijks) onderhoud van de openbare ruimte en gaat niet in op de vervanging of herinrichting van de openbare ruimte. Hierin voorziet het MIP (integraal meerjarig investering- en onderhoudsprogramma voor de openbare ruimte). De basis van het MIP wordt gevormd door de vervangingsplannen, die per beheerdiscipline (op basis van periodieke kwaliteitsinspecties) zijn opgesteld. Het MIP bevat een lijst van technisch urgente projecten, gecombineerd met synergie-kansen. Dit zijn projecten waarmee door samenloop van onderhoud, vervanging en nieuw beleid, op basis van synergie, meerdere doelen bereikt worden. Ook investeringen in de openbare ruimte vanuit het Grondbedrijf betrekken we hierbij.

Door deze integrale aanpak krijgen ook ‘derden’ kansen om aan te haken bij investeringen in de openbare ruimte (bijvoorbeeld de woningstichting, nutsbedrijven, waterschap) en zijn er bijdragen mogelijk vanuit andere overheden en/of bijdragen van derden (bijvoorbeeld bij ontwikkellocaties). Op basis van het MIP is bij de Voorjaarsnota, voor de meest urgente vervangingsinvesteringen en/of synergiekansen, ontbrekende financiële middelen aangevraagd. De Raad besluit uiteindelijk in de Programmabegroting over de kredieten. Indien geen of onvoldoende kredieten en/of vervangingsbudgetten beschikbaar worden gesteld, moet worden “doorbeheerd”. Dit betekent dat we vanuit het onderhoudsbudget, met dagelijks onderhoud en kleine maatregelen, de omgeving 'schoon, heel en veilig' houden. Dit kan leiden tot het doorschuiven van de deelbudgetten, die al wel beschikbaar waren (bijvoorbeeld bij rioolvervangingen kan dit voorkomen).

74

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Relatie tussen het MIP en de meerjarenbegroting In het MIP maken we op hoofdlijnen integraal inzichtelijk welke (vervangings-) investeringen en projecten in de openbare ruimte de komende vier jaar een rol gaan spelen. Het MIP is echter een dynamisch plan waarop vele externe factoren invloed hebben. Om deze reden is ervoor gekozen de investeringen waarvan de kapitaallasten beginnen te lopen binnen de scope van de meerjarenbegroting, daadwerkelijk op te nemen in de programmabegroting. Investeringen waarvan de kapitaallasten buiten de scope vallen, blijven via het MIP inzichtelijk en worden bij volgende programma begrotingen opgenomen. Burgerparticipatie inzake keuzes en prioriteitsstelling en proces Op basis van het MIP neemt de Raad beslissingen inzake prioritering en keuzes over aanvullende financiële middelen. De strategie is dat technische noodzaak (vervangingsinvesteringen) de basis is van het MIP. De hoogste prioriteit volgt derhalve uit de technische noodzaak tot onderhoud en/of vervanging van een voorziening in de combinatie met het bereiken van andere beleidsdoelstellingen. Kerncijfers De totale vervangingswaarden van de kapitaalgoederen in Losser schatten we op ruim € 260 miljoen.

Uitwerking per beheerdiscipline Wegen Onder het product Wegen vallen meerdere beheerdisciplines: • • • • • •

Wegen en verhardingen Openbare verlichting Gladheidsbestrijding Recreatieve fietspaden Straatmeubilair (inclusief toeristische bewegwijzering) Civieltechnische kunstwerken (bruggen, viaducten, beschoeiingen, etc.)

Beleidskader Voor alle beheerdisciplines die vallen onder het product Wegen, geldt dat ze deel uit maken van de Nota Kapitaalgoederen. Daarnaast vindt de uitwerking per beheerdiscipline plaats in beleids- en beheerplannen. De beleids-, beheers- en vervangingsplannen voor openbare verlichting en wegen zijn respectievelijk eind 2017 en voorjaar 2019 vastgesteld. In 2021 is een begin gemaakt met het beleidsplan civieltechnische kunstwerken. Deze is in 2022 nog niet afgerond. Op basis van inspecties is een meerjarig beheerplan gemaakt, waarmee we werken tot het beleidsplan Civieltechnische kunstwerken is afgerond. Er is een deel beschoeiing vervangen in de Saller. Verder is klein onderhoud verricht aan diverse bruggen. Hieruit voortvloeiende financiële consequenties Vervangingsinvesteringen en budgetten voor groot onderhoud worden opgenomen in het MIP, waarbinnen de integrale afweging inzichtelijk wordt gemaakt. De hoogte van de noodzakelijke onderhoudsbudgetten voor onderhoud en vervanging wordt bepaald via de kwaliteitsinspecties en recent geactualiseerde arealen. De (vervangings)investeringen worden via het MIP verankerd in de Voorjaarsnota en de

75

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

programmabegroting. De budgetten voor groot en klein onderhoud zijn opgenomen in de exploitatiebegroting. Riolering en Water Beleidskader In 2022 is het vigerende Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) door de Raad met twee jaar verlengd. Het kostendekkingsplan is daarbij voor de jaren 2023 en 2024 geactualiseerd en geïndexeerd. In dit (verbrede) GRP is naast de afvalwaterzorgplicht, ook de zorgplicht voor grondwater en hemelwater opgenomen. Ook is richting gegeven aan duurzaamheid en het anticiperen op klimaatontwikkelingen. Ter invulling van de gemeentelijke watertaken zijn gemeenten, tot het moment waarop de Omgevingswet van kracht is, verplicht te beschikken over een geldig (strategisch) plan en een bijbehorend kostendekkingsplan. Losser beschikt hiertoe over het GRP 2023-2024.

Het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) heeft de afgelopen jaren een nadrukkelijke rol gespeeld op gebied van water en de waterketen. Samenwerking in de afvalwaterketen, verbetering van de doelmatigheid en klimaatontwikkelingen zijn ontwikkelingen die steeds belangrijker werden. Deze landelijke ontwikkelingen zijn vertaald naar de regio’s. In Twente heeft dit geresulteerd in “Waterwinst 2.0”. Met die intentieverklaring spreken de 14 Twentse gemeenten, samen met het waterschap, de bereidheid uit om samen te werken in de (afval)waterketen. Doel is om een structurele kostenbesparing in de keten te realiseren. Daarnaast zijn 'kennis' en 'kwetsbaarheid' speerpunten in “Waterwinst 2.0”. “Van Waterwinst naar waterbewustzijn” Inmiddels is het besef doorgedrongen dat eenzijdige focus op kostenreductie op korte termijn niet leidt tot de gewenste ontwikkelingen. Om goed waterbeheer in Twente te kunnen garanderen zijn slimme, duurzame en integrale oplossingen nodig, waarbij betrokken partijen intensiever met elkaar willen samenwerken. Om die reden is begin 2018 door alle Twentse gemeenten ingestemd met de gezamenlijke visie “Twents Water verbindt, van waterwinst naar waterbewustzijn”.

Naast aandacht voor kostenbesparing, richt de aandacht zich met name op een robuust watersysteem en klimaatbestendig Twente; het benutten van kansen vanuit de wateropgaven, om bij te dragen aan een aantrekkelijke leefomgeving, waterbewustzijn en verdergaande samenwerking. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk. Het Deltaplan versnelt en intensiveert de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen. In het Deltaplan zijn zeven ambities vastgelegd voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van Nederland: - Kwetsbaarheid in beeld brengen (klimaatstresstesten). - Risicodialoog voeren en strategie opstellen. - Stimuleren en faciliteren. - Handelen bij calamiteiten. - Reguleren en borgen. - Opstellen uitvoeringsagenda. - Meekoppelkansen benutten.

76

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Het in kaart brengen van de gevolgen van klimaatverandering is binnen het samenwerkingsverband Twents Waternet uitgevoerd. Dit is in 2019 gebeurd met klimaatstresstest. Twents waternet, een samenwerking van de 14 Twentse gemeenten en waterschap Vechtstromen, heeft samen met de provincie Overijssel, BNA oosting en Architectuurcentrum Twente de Twentse Klimaatpraat Online georganiseerd. Samenhang met het beheer van de openbare ruimte. Investeringen in rioolvervangingen bieden vaak kansen om ook de bovenliggende openbare ruimte opnieuw in te richten. De financiële middelen voor deze herinrichting kunnen niet ten laste van het GRP gebracht worden. Hiervoor zetten we andere dekkingsmiddelen in, zoals onder andere het budget “Groot onderhoud Wegen”, aanvullende investeringsbudgetten (via MIP en investeringen vanuit de Programmabegroting). Ook zetten we in op het verwerven van externe bijdragen. Hieruit voortvloeiende financiële consequenties De financiële consequenties zijn opgenomen in het kostendekkingsplan dat integraal deel uitmaakt van het GRP. Op basis van het kostendekkingsplan is de hoogte van de rioolheffing bepaald. Op basis van het geactualiseerde kostendekkingsplan zoals beschreven in de notitie “Rioolheffing gemeente Losser, berekening rioolheffing 2023-2042” is de hoogte van de rioolheffing bepaald.