Jaarrekening Gemeente Losser 2022.pdf

Groen en Landschap Beleidskader Groen en Landschap maakt deel uit van de Nota Kapitaalgoederen. Daarnaast vindt de uitwerking plaats in beleid- en beheerplannen. Deze beheerdiscipline draagt ook in belangrijke mate bij aan de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving. Niet voor niets worden de termen “groen en lommerrijk” genoemd als kernwaarden in de centrumvisies voor Losser en De Lutte. Ook in het kader van de noodzakelijke klimaatadaptatie speelt 'groen' een belangrijke rol. In het groen kan overtollig water tijdelijk worden opgevangen, de wortelzone van bomen en struiken houdt water langer vast. Bomen kunnen daarnaast zorgen voor een koelere omgeving, wat vooral van belang is bij het tegengaan van hittestress in de bebouwde omgeving. Tevens zorgen bomen in grote mate voor luchtfiltering en CO2 opslag. De komende jaren willen wij daarom het aantal bomen in de kernen vergroten, door aanplant van geschikte soorten op strategische locaties. In 2022 zijn 75 bomen aangeplant vanuit beheer. 80% is ter vervanging van slechte, dode of gesneuvelde bomen, 20% hiervan betreft nieuwe locaties. De nieuwe locaties betreft o.a. groenstroken met voldoende ruimte voor een boom en speeltuinen om in de toekomst hittestress te voorkomen. Een ander belangrijk doel van het gemeentelijk groen is het verhogen van de biodiversiteit.

Hierdoor krijgen verschillende 'bestuivers' meer kansen om zich te ontwikkelen en kunnen natuurlijke vijanden van plaagdieren zich beter handhaven. Biodiversiteit is belangrijk ter voorkoming en beperking van ziekten en plagen en het bewerkstelligen van een sterkere en gezondere balans in onze leefomgeving. Op diverse locaties in de gemeente is in totaal ruim 3000m2 kruiden- en bloembollenmengsels aangebracht. Daarnaast is het locatieafhankelijk extensieve maaibeheer ook verder doorgevoerd, nu ook op andere plekken dan alleen bij eiken, om zo ecologische verbindingszones te maken, onder andere om de eikenprocessierups te bestrijden. Deze belangen en bijbehorende werkwijzen zijn ook vastgelegd in het in 2022 vastgestelde groenbeleidsplan.

77

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Voor het bomenbeheer hanteren wij het 'Handboek Bomen', waarin de belangrijkste normen voor aanleg en beheer van bomen zijn vastgelegd. De kaders zijn verwerkt in het vastgestelde groenbeleidsplan. Dit plan is actief onder de aandacht gebracht, zowel in- als extern zodat alle partijen die ermee van doen hebben duidelijk beeld hebben van de visie en het beleid en daar ook naar konden handelen. Vanuit het Servicebedrijf is de speciale boomverzorgingsploeg intensief ingezet. Ze hebben al veel achterstanden van de afgelopen jaren met betrekking tot snoei en boomveiligheidscontroles weggewerkt. Gemeentelijke gebouwen en vastgoed Beleidskader In de Vastgoednota gemeente Losser is het beleid uitgewerkt en vastgelegd. De Vastgoedlijst eigendom gemeente Losser vormt de basis voor keuzes in het aanhouden dan wel afstoten van locaties. Daarbij wordt beoordeeld of de locaties nog wel nodig zijn voor de eigen dienst of beleidsdoeleinden. Worden binnen afzienbare tijd (tien jaar) geen (ruimtelijke) ontwikkelingen verwacht, dan wordt voorgesteld deze locaties af te stoten en in de verkoop te zetten. Hieruit voortvloeiende financiële consequenties De vertaling van het beleid naar de begroting vindt plaats via het Meerjaren Onderhoud Plan (MOP)-gebouwen. De onderhoudsconditie wordt bepaald conform de Rgd-BOEI-methodiek.

Voor een redelijk niveau van onderhoud wordt voor de panden met een toekomstperspectief (meer dan tien jaar) een conditiescore 3, conform de Rgd-BOEI aangehouden. Voor de af te stoten panden met een tijdelijk gebruik volstaat een conditiescore 5, conform de Rgd-BOEI op basis van klachtenonderhoud. In 2022 is voortgang geboekt met de verduurzaming van de panden in eigendom van de gemeente, die voor eigen gebruik en beleidsdoeleinden worden ingezet. Door het na isoleren van de 'schil' van de panden (daken, gevels, vloeren en kozijnen), maar ook de toepassing van LED verlichting. Alle panden zijn van een nieuw energielabel voorzien en we hebben een plan opgesteld voor de volgende stap naar een energieneutraal en gasloos gebouwenbezit. Dan zal vooral worden ingezet op de vervanging van de klimaatinstallaties door een duurzame variant. Nog niet alle panden zijn op een energielabel A (of hoger) uitgekomen. De werkplaats in Overdinkel en gymzaal De Vlasakker komen ook na isolatie niet hoger dan energielabel C. Daarnaast is de gymzaal in Beuningen, met energielabel G, nog in afwachting van het onderzoek naar een Kleintje kulturhus in Beuningen. Met de volgende stap naar een energieneutraal en gasloos gebouwen bezit zullen ook deze gebouwen op een energielabel A (of hoger) uitgekomen.

Voor het Zwembad Brilmansdennen is daar al op vooruit gelopen en onderzoek gedaan naar het gasloos verwarmen via aquathermie, waarbij gebruik wordt gemaakt van de restwarmte uit het gezuiverde afvalwater (effluent) van de rioolwaterzuivering. De benodigde extra elektriciteit, voor het onttrekken van deze warmte via warmtewisselaars en opwerken naar geschikte temperaturen via warmtepompen, wordt geleverd door zonnepanelen op het dak. Een financieel aantrekkelijke businesscase is mogelijk. 'Vermarkten' vastgoed en gronden. In aansluiting op de motie van de raad van 11 juni 2019 over het vermarkten van gemeentelijk vastgoed en gronden, is eind 2019 de gelijknamige notitie vastgesteld. Primair is deze notitie erop gericht richtlijnen te geven over de wijze waarop de gemeente haar vastgoed/gronden zal vermarkten. Daarbij moet rekening worden

78

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

gehouden met de lopende huurcontracten, aanwezige erfpacht-/opstalovereenkomsten en ontwikkelingen in de markt. Vertaling naar de begroting Het MOP is opgenomen in de exploitatiebegroting. Investeringen in gebouwen lopen separaat via “nieuw beleid” in de Voorjaarnota.

79

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2.4. Financiering Treasurybeleid De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) geeft de kaders aan waarbinnen decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering, het bijdragen aan het behouden van de goede kredietwaardigheid en handhaving van de positie van decentrale overheden op de kapitaalmarkt. Een belangrijke eis uit de Wet fido is dat de uitvoering van de treasuryfunctie uitsluitend de publieke taak dient en dat het beheer prudent (verstandig) dient te zijn. Het in 2022 gevoerde beleid is gebaseerd op het op 6 juli 2021 door de raad vastgestelde Treasurystatuut 2021. Hierin is het beleidskader voor Losser inzake treasury opgenomen. In het statuut is de geldende wetgeving vertaald naar de gemeente. Zo is vastgelegd hoe de financiële risico’s, zoals het renterisico (van vaste en vlottende schuld), het kredietrisico, het liquiditeitenrisico en koersrisico, worden geminimaliseerd. En wordt de verdeling van taken en bevoegdheden vastgelegd. Ook is de verantwoordingsrelatie inzake het treasurybeleid tussen de gemeente Enschede en gemeente Losser vastgelegd. Renterisicobeheer Het renterisico wordt beperkt doordat de gemeente zeer terughoudend omgaat het vertrekken van leningen en garanties. Afgezien van de starters- en duurzaamheidsleningen heeft de gemeente Losser geen leningen verstrekt.

De uitvoering van de startersleningen is ondergebracht bij het Stimuleringsfonds Nederlandse Gemeenten. De gemeentelijke leningen, om lokale initiatieven mogelijk te maken die bijdragen aan het energieneutraal maken van Losser, worden verstrekt vanuit het Energiefonds Losser. Zie paragraaf 4.3 voor de specificatie van de gewaarborgde leningen. De uitstaande (nog 2) garanties op geldleningen stammen uit de jaren 90. Bij deze garanties zijn geen zekerheden c.q. onderpand verkregen. De risico’s die voortvloeien hieruit zijn opgenomen in het weerstandsvermogen (zie top 10 met risico’s in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing). Losser neemt een achtervangpositie in bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) voor verstrekte leningen aan corporaties. Per 1 augustus 2021 is de nieuwe achtervangovereenkomst ingegaan. Zoals verwacht is de achtervangpositie van Losser hierdoor hoger geworden (ruim 3 miljoen euro) omdat de nieuwe verdeling gebaseerd is op basis van bezittingen van de woningcorporaties in de gemeente (en niet langer op basis van de specifieke leningen waarvoor door de gemeente achtervang is afgegeven). Gebleken is dat de gemeente Enschede voor een deel in de achtervang staat voor bezit van de corporaties in omliggende gemeenten waaronder ook voor Losser. De risico’s hiervan zijn tot op heden ingeschat op nihil.

Het WSW bezit namelijk de hoogste classificering van kredietwaardigheid (de zogenaamde AAA-rating) waardoor aanspraak op de verstrekte achtervang niet zal voorkomen. De grotere achtervangpositie heeft derhalve geen (financieel) effect op de exploitatie en slechts een minimaal (negatief) effect op het risicoprofiel. Renteresultaat Het resultaat in 2022 is ruim 190.000 euro lager dan begroot. Het verschil tussen het renteresultaat in deze jaarrekening en de Voorjaarsnota 2022 wordt veroorzaakt door de afwijking tussen de begrote rentebate uit de kapitaallasten en de lagere realisatie. Ook wijkt de uiteindelijke rentevergoeding aan de grondexploitaties af. Enerzijds is dit het gevolg van het al gemelde verschil tussen het begrote en werkelijke rentepercentage. Anderzijds wijkt de

80

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

boekwaarde waarover de rente wordt berekend, flink af doordat tussentijds winst is genomen door het grondbedrijf. Gemeentebreed is geen sprake van een rentenadeel aangezien de rentelasten niet afwijken van de begroting. Er is sprake van een lagere verrekening waardoor sprake is van een rentevoordeel op de gemelde onderdelen in de begroting. Omslagrente Vanuit de BBV-regelgeving voor rente moet worden vastgesteld in de jaarrekening of de begrote omslagrente niet te veel afwijkt van de realisatie. Een afwijking van maximaal 25% is toegestaan. Bij overschrijding hiervan dient de omslagrente herrekend te worden. In de onderstaande tabel is de vergelijking tussen begroting en realisatie voor 2022 van de omslagrente terug te vinden. Hieruit blijkt dat de afwijking binnen de toegestane marge blijft en de begrote omslagrente van 0,7% geen aanpassing behoeft.

Sinds 1 januari 2016 gelden voor de rentetoerekening aan de grondexploitaties nieuwe BBVregels. Daardoor wordt aan de grondexploitaties een rente toegerekend op basis van de daadwerkelijke rentelasten van de langlopende en kortlopende schulden. Hierbij houdt het BBV ook nog rekening met de verhouding eigen en vreemd vermogen van de gemeente op de balans. Uiteindelijk moet de daadwerkelijke rente worden verrekend. In de begroting was rekening gehouden met een percentage van 0,70% over 2022. De werkelijke gemiddelde rente bedroeg 0,91% in 2022 doordat de verhouding eigen en totaal vermogen afweek van de geprognotiseerde balans uit de begroting 2022. Kasgeldlimiet Voor het beperken van de renterisico’s is in de Wet fido ook een norm voor de kortlopende schulden opgenomen, de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet is het bedrag dat de gemeente als gemiddelde netto vlottende schuld (vlottende schulden minus vlottende middelen) maximaal mag hebben. De kasgeldlimiet bedroeg in 2022:

81

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Uit de tabel blijkt dat de gemeente de limiet gedurende geheel 2022 niet heeft overschreden. In 2022 was sprake van een ruim positief liquiditeitssaldo als gevolg van de rijksbijdragen voor de Coronacrisis die zijn ontvangen in 2020 en 2021 die later zijn uitgegeven. Ook zijn de voorgenomen investeringen achtergebleven ten opzichte van de begroting. Renterisiconorm In de Wet fido is bepaald dat de gemeente binnen de renterisiconorm moet blijven. Het uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de langlopende schulden (schulden met een looptijd van één jaar of langer). Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden van de leningen. Hiermee wordt voorkomen dat een groot deel van de leningen tegelijk opnieuw moet worden afgesloten, met het risico van snel oplopende rentelasten. De renterisiconorm beoogt in de kern dat de jaarlijkse aflossingen en renteherzieningen totaal niet meer dan 20% van de totale begroting van baten en lasten mogen bedragen. Uit de onderstaande tabel blijkt dat de gemeente Losser in 2022 de norm niet heeft overschreden:

Terugblik op activiteiten treasuryfunctie In 2022 heeft de treasuryfunctie zich bezig gehouden met de in de begroting 2022 gemelde acties: •

82

Start nieuw contract met BNG Bank vanaf 1 januari 2022. De BNG is vanaf die datum voor minimaal 4 en maximaal 10 jaar, weer de huisbankier voor de gemeente Losser (en ook voor GBTwente en gemeenten Enschede en Hengelo, waarmee de aanbesteding samen is uitgevoerd). De nieuwe rentecondities, tezamen met de stijgende rente zorgden voor aanpassing van hoe om te gaan met het banksaldo. Begin 2022 was nog sprake van een negatieve korte rente bij een positief banksaldo, waardoor gezorgd werd dat dit saldo negatief was. Nu de rente echter (ruim) positief is geworden, wordt creditrente vergoed over het gehele positieve banksaldo. We streven naar een positief saldo, zodat geen rente betaald wordt over een negatieve stand op de bankrekeningen. Zo worden de rentelasten geminimaliseerd en de rentebaten gemaximaliseerd. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

•

Vanuit het nieuwe contract is onderzocht of er mogelijkheden zijn voor verdere efficiency van het betalingsverkeer, zoals bijvoorbeeld de inzet van nieuwe betaalinstrumenten. Nader onderzoek wees uit dat dit niet nodig was. Wel bleek dat op de transactieoverzichten van de BNG Bank niet alle kosten correct waren vermeld. Het verschil is ondertussen terugbetaald.

Limieten 2022 In de financieringsparagraaf dienen conform artikel 16, lid 3 van de Financiële verordening jaarlijks de limieten voor het opnemen van kredieten in rekening-courant, het uitzetten van tijdelijk overtollige geldmiddelen en het aantrekken van langlopende geldleningen te worden vastgesteld. De Raad stelt hiermee de grenzen vast waarbinnen het college in 2022 kon financieren of beleggen. Uit de onderstaande tabel blijkt dat de limieten niet zijn overschreden in 2022.

83

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2.5. Bedrijfsvoering ICT De overgang naar Common Ground is een meerjarig programma. Hierbij volgt Losser Enschede, een van de landelijke koplopers in deze ontwikkeling. Wanneer onderdelen van het programma geschikt zijn voor productie worden die in de Losserse systemen en dienstverlening toegepast. Losser lift mee met Enschede op de ingezette koers om datagedreven werken verder te ontwikkelen. Er is geëxperimenteerd met data en er is een datateam ontstaan. Losser heeft in 2022 de toetreding tot Dimpact voorbereid. Dit was nodig om de moderne software te kunnen verwerven die de bedoelde dienstverlening nodig heeft in de toekomst. Naast de genoemde ontwikkelingen heeft uitbreiding plaatsgevonden van de dienstverlening van Enschede voor Losser, wat betreft: a) Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO), b) de implementatie van Centric Leef Omgeving en tenslotte c) de dienstverlening voor Handhaving BOA's (Sigmax suite). In 2022 heeft het college het Strategisch informatiebeveiligings- en privacybeleid 2022 – 2025 vastgesteld. Dit geeft organisatie een kader voor de borging van de 'Baseline Informatiebeveiliging Overheid' (BIO) en de AVG. Op basis van het strategisch beleid wordt verdere invulling gegeven aan tactische en operationele uitwerkingen zoals specifiek beleid, richtlijnen en maatregelen.

Daarnaast hebben we de digitale weerbaarheid verhoogd, door onder andere de monitoring van onze IT-omgeving uit te breiden. Hierdoor signaleren we vroegtijdig afwijkingen en verdacht gedrag en kunnen we passend reageren. Naast techniek is ook de factor mens een belangrijke schakel in de informatiebeveiliging. We bieden verplichte bewustwordingstrainingen aan om het bewustzijn van onze medewerkers te vergroten. In navolging van Enschede is in Losser gestart met de automatisering van de Instroom, Doorstroom en Uitstroom (IDU)-processen. Leidinggevenden worden hiermee ontzorgd in hun personele mutaties en het aanvragen van faciliteiten en toegangsrechten. BRIDGE Met het project BRIDGE brengen we onze informatiehuishouding en archieven verder op peil. Er is gewerkt aan het inrichten van de processen op basis van de nieuwe standaarden en de Archiefwet. Daaruit blijkt dat een en ander anders moet worden georganiseerd en beheerd. Hiervoor is een organisatiemodel en plan opgesteld, dat in 2023 en 2024 wordt ingericht. Inkoop Er is een spend- en leveranciersdashboard voor gemeente Losser gebouwd. Deze tool geeft inzicht in uitgaven, leveranciers en inkoopcategorieën voor gemeente Losser als geheel en specificatiemogelijkheden per afdeling en per budgethouder. Dit dashboard wordt eens per kwartaal geactualiseerd.

Op basis van de inzichten uit dit dasboard kunnen inkoopadviseurs onder andere concrete adviezen gegeven om rechtmatigheid op inkopen te bevorderen. De documenten ten behoeve van aanlevering voor de rechtmatigheidscontroles zijn verbeterd om juiste dossiervorming en snelheid in aanlevering te bevorderen. De een inkoopanalyse 2022 is geanalyseerd en de resultaten inclusief conclusies en quickwins zijn gepresenteerd aan het management. Om breder grip op (rechtmatig) inkopen te bevorderen, is eind 2021 een jaarplan met acties ten behoeve van informatievoorziening voor

84

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Losser opgesteld. Dit met als doel om bij te dragen aan het inkoop bewustzijn, kennis van het inkoopbeleid en het inkoopproces bij medewerkers van gemeente Losser. Gedurende het jaar 2022 zijn hiertoe diverse acties ingezet. Zoals ‘lunchen & leren bijeenkomsten' en workshops ‘inkoopbeleid Losser’. P&O Onze aanpak van campagnematige en datagebaseerde werving hebben we in 2022 voortgezet. Bij de campagnes is met succes gebruik gemaakt van vacaturevideo’s, social media en van actieve ‘sourcing’ (rechtstreeks zoeken en benaderen) van kandidaten. Losser maakt daarbij gebruik van het gespecialiseerde recruitmentteam van de gemeente Enschede. De ontwikkeling van het Losserse werkgeversmerk en de inrichting van de nieuwe werken-bijsite zijn in het najaar gestart en zullen in de eerste helft van 2023 zijn afgerond. Bij de ontwikkeling van het merk en de werken-bij-site worden medewerkers van de gemeente Losser actief betrokken.

Communicatie Corona en de vluchtelingencrisis hebben grote impact gehad op de werkzaamheden van team Communicatie. Daarnaast gingen ook alle lopende zaken gewoon door. In 2022 is een start gemaakt met de evaluatie van de communicatiefunctie. De uitkomsten worden in 2023 verwacht.

85

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2.6. Verbonden partijen Inleiding Vanwege de bestuurlijke, beleidsmatige en/of financiële belangen en mogelijke risico’s, is het gewenst dat in de begroting en de jaarrekening aandacht wordt besteed aan derderechtspersonen, waarmee de gemeente een band heeft. Een organisatie wordt in deze paragraaf Verbonden partijen opgenomen, als Losser bij deze partijen een bestuurlijk en financieel belang heeft. Het gaat dan concreet om deelnemingen (vennootschappen), gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen. Onder bestuurlijk belang wordt in dit verband verstaan: het hebben van een zetel in het bestuur of het hebben van stemrecht. Met financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die achtergesteld zijn in geval van faillissement van de verbonden partij en/of dat financiële problemen bij de verbonden partij verhaald kunnen worden op de gemeente. Beheer verbonden partijen In het Beleidskader verbonden partijen (vastgesteld door de Raad op 9 april 2019) wordt verder ingegaan op de rol van de Raad met betrekking tot verbonden partijen. Daardoor kan de Raad invulling geven aan de toezichthoudende rol. De gemeente houdt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor het realiseren van de beoogde doelstellingen.

Kernvragen zijn of de doelstellingen van de verbonden partijen nog steeds overeenstemmen met die van de gemeente en of de doelstellingen van de gemeente via de verbonden partijen gerealiseerd worden. Het tweede belang betreft het budgettaire beslag en de financiële risico’s die de gemeente met de verbonden partijen kan lopen en de daaruit voortvloeiende budgettaire gevolgen. De gemeente moet steeds de afweging maken, welke aanpak de beste garantie biedt dat de taak wordt uitgevoerd op een manier zoals de gemeente dat voor ogen staat. De gemeente moet ook afwegen op welke manier de gemeente voldoende inhoudelijk en financieel toezicht heeft binnen de uitvoering van een taak. Wijzigingen en actualiteiten verbonden partijen: Regio Twente Inmiddels is Twente Board gestart, is de gemeenschappelijke regeling Regio Twente omgevormd naar de GR SamenTwente en is een bedrijfsvoeringsregeling opgericht voor de Recreatieve Voorzieningen (het Recreatieschap Twente). De Coalitions of the Willing zijn ondergebracht bij de gemeenten. Het jaar 2022 was het eerste volledige jaar dat nieuwe structuur heeft gewerkt. Regionaal Energiebedrijf In 2022 is besloten om samen met de gemeenten Dinkelland en Tubbergen het Regionaal Energiebedrijf op te zetten. Het doel is om lokaal energie op te wekken, waarvan de opbrengsten ten goede komen aan de eigen bewoners.

Door samen te werken wordt tegenwicht geboden aan de grote professionele energiebedrijven, die verantwoordelijk zijn voor de grote zonneparken en windmolens. Lijst van verbonden partijen Tabel: Algemeen bestuurlijke belangen en risico's per verbonden partij Naam en vestigingsplaats

Bestuurlijk belang

Financieel belang

Risico's en kansen

In de begroting van Samen Twente wordt

De uitgaven van Samen Twente moeten in de pas

Gemeenschappelijke regelingen Samen Twente

86

Alle betrokken gemeenten zijn vanaf 8

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

juli 2021 met één lid vanuit het college vertegenwoordigd in het algemeen bestuur. Dit lid heeft ook een plaatsvervanger. De gemeente Losser wordt in het algemeen bestuur vertegenwoordigd door wethouder Oosterbroek, met wethouder Van Essen als plaatsvervangend lid.

het geraamde bedrag blijven lopen met de van de gemeente gemeentelijke financiële opgenomen en in de mogelijkheden. jaarrekening wordt het werkelijk verschuldigde bedrag van de gemeente vastgesteld. De bijdrage is afhankelijk van het aantal inwoners. De gemeentelijke bijdrage voor 2022 was € 1.217.141.

De GR Recreatieschap is per 1 januari 2022 gestart. De betrokken gemeenten zijn in het bestuur vertegenwoordigd met één lid. De gemeente Losser wordt vertegenwoordigd door wethouder Nordkamp, met wethouder Oosterbroek als plaatsvervanger.

De gemeentelijke bijdrage aan het Recreatieschap Twente voor 2022 was €108.547.

Bestuursovereenkoms Deze t Sociaal Economische bestuursovereenkomst Structuurversterking beschrijft de samenwerking tussen de Twentse gemeenten voor het versterken en verbreden en het uitzetten van een gezamenlijke koers van en voor de sociaal economische structuur van Twente. In het bestuurlijk overleg wordt gezamenlijk de inbreng in het bestuur van de Stichting Twenteboard voorbereid, afgestemd en teruggekoppeld. Daarnaast wordt overleg gevoerd en afgestemd over het lobbyen van de gemeenten bij provincie, Rijk, de Europese Unie en andere (semi)overheden en haar organisaties ten

In de bestuursovereenkoms t Sociaal Economische Structuurversterking is voor het jaar 2022 een bijdrage van € 9,01 per inwoner afgesproken.

GR Recreatieschap Twente (Enschede)

87

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

behoeve van de sociaal economische structuurversterking en andere door het bestuurlijk overleg gekozen onderwerpen. De gemeente Losser wordt in de dit overleg vertegenwoordigd door wethouder Nordkamp, met wethouder Oosterbroek als vervanger. Stadsbank Oost Nederland (Enschede)

Elke gemeente wordt in het algemeen bestuur vertegenwoordigd door een door het college van burgemeester en wethouders aan te wijzen vertegenwoordiger. Het dagelijks bestuur bestaat uit 8 leden, waarin in ieder geval zitting hebben de ABleden uit de gemeenten Almelo, Hengelo en Enschede. De voorzitter wordt door het AB uit zijn midden aangewezen. De gemeente Losser wordt in het Algemeen bestuur vertegenwoordigd door wethouder Nordkamp. Wethouder Oosterbroek is plaatsvervanger. Elk lid heeft in de vergadering van het algemeen bestuur één stem.

De gemeente Losser is afnemer van producten schuldhulpverlening van de gemeenschappelijke regeling voor een begroot bedrag in 2022 van €€ 119.638.

De gemeente is verantwoordelijk voor integrale schuldhulpverlening, waarbij zowel aandacht is voor preventie, vroegsignalering en nazorg. De gemeente kan zelf beslissen of zijn meer taken wil inkopen of om basistaken zelf weer te gaan uitvoeren.

Crematoria Twente (Enschede)

OLCT is een collegeregeling. Er is een algemeen bestuur waarin alle betrokken gemeenten met elk een lid - benoemd door het college van een deelnemende gemeente uit zijn midden. Het dagelijks bestuur bestaat uit vijf leden, die door het AB uit zijn midden worden benoemd met dien verstande dat drie van

Crematoria Twente keert jaarlijks dividend uit aan de GR OLCT, die het dividend aan de deelnemende gemeenten uitkeert naar rato van het aantal crematies van ingezetenen. Het jaar 2022 heeft een, na toevoeging van een deel van het positieve resultaat aan de algemene reserve, een bescheiden

De risico's voor Crematoria Twente zijn voornamelijk financieel. Door de vele verwachte investeringen staat de winst onder druk. Voor de gemeente Losser betekent dit dat een lagere dividenduitkering wordt ontvangen. Daarnaast blijft de dividenduitkering afhankelijk van het aantal crematies.

88

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

de vijf zetels worden ingenomen door leden van de deelnemende gemeenten, waarvan het inwoneraantal op 1 januari van het jaar waarin de keuze plaats vindt, minder is dan 40.000. De gemeente Losser wordt in het algemeen bestuur vertegenwoordigd door wethouder Oosterbroek. Wethouder Van Essen is plaatsvervanger. Wethouder Oosterbroek is tevens lid van het dagelijks bestuur.

winstuitkering opgeleverd.

Veiligheidsregio Twente (Enschede)

De Veiligheidsregio Twente is een rechtspersoonlijkheid bezittend openbaar lichaam, bestaande uit een algemeen bestuur, waarin elke gemeente is vertegenwoordigd door de burgemeester en een dagelijks bestuur bestaande uit vijf leden. Besluitvorming in het algemeen bestuur vindt plaats bij gewone meerderheid. Echter bij de vaststelling van de begroting en rekening beschikt het lid over het aantal stemmen dat wordt bepaald door het aantal inwoners. De burgemeester wordt in het algemeen bestuur vervangen door de locoburgemeester.

De aangesloten gemeenten betalen voor 2022 hun verplichte bijdrage naar een door het algemeen bestuur vastgestelde systematiek. De begrote bijdrage van Losser voor 2022 bedraagt € 1.591.148.

Omgevingsdienst Twente (Almelo)

De Omgevingsdienst Twente is eenregeling tussen de colleges van de Twentse gemeenten en het college van GS van Overiijssel. De colleges van alle deelnemers hebben zitting in het algemeen bestuur en wijzen

De Omgevingsdienst Twente is per 1 januari 2019 formeel van start gegaan. De financiële bijdrage van de gemeente Losser is begroot op € 485.615 in 2022.

89

De bijdrage van de gemeente is afhankelijk van het behaalde resultaat van de VRT. Dit kan van invloed zijn op de gemeentelijke bijdrage.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

daarin een lid en een plaatsvervangend lid aan. Wethouder Van Essen maakt namens de gemeente Losser deel uit van het algemeen bestuur met als plaatsvervanger wethouder Oosterbroek. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (Hengelo)

Wethouder Oosterbroe k maakt deel uit van het algemeen bestuur. Haar plaatsvervanger is wethouder Van Essen. De stemverhouding in het algemeen bestuur is verdeeld naar rato van het aantal deelnemers. Iedere deelnemer met meer dan 100.000 inwoners heeft zes stemmen, met meer dan 50.000 inwoners vier stemmen en met minder dan 50.000 inwoners twee stemmen.

De gemeentelijke bijdrage wordt bepaald aan de hand van tariefdifferentiatie. Bij tariefdifferentiatie worden tarieven per verdeelsleutel vastgesteld en de deelnemende gemeente betaalt naar rato voor het aantal "verdeelsleutels" dat is afgenomen. Verschuivingen in aantallen of wijzigingen in het tarief van een verdeelsleutel ten opzichte van voorgaand jaar kunnen er in resulteren dat de onderlinge verhoudingen tussen gemeentelijke bijdragen veranderen.

Het GBT voert drie keer per jaar een risicoinventarisatie uit, waarbij alle risico's worden benoemd. Eventuele calamiteiten kunnen van invloed zijn op de bijdragen van de verschillende deelnemers. De bijdrage voor de gemeente Losser voor 2022 op basis van de begroting bedraagt € 493.000,-

Vennootschappen en corporaties Bank Nederlandse Gemeenten (Den Haag)

Het aandeel van de gemeente Losser bedraagt 0,03%.

De gemeente bezit 17.550 aandelen à € 2,50. De dividendopbrengst in 2021 bedroeg € 40.014,-

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Enexis Holding N.V. (Den Bosch)

Het aandeel van de gemeente Losser bedraagt 0,014%. In 2016 is een deel van de aandelen verkocht.

De Gemeente Losser bezit 21.310 aandelen, waar jaarlijks dividend over wordt uitgekeerd. Het dividend over 2020

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

90

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

bedroeg € 12.029,64 Twente Milieu (Enschede)

De gemeente heeft een zeggenschap heeft van 5,3% in NV Twente Milieu. De directeuren en commissarissen worden benoemd, geschorst en ontslagen door de algemene vergadering van aandeelhouders.

De gemeente Losser bezit 5,3% van de aandelen. Twente Milieu keert geen dividend uit. Bij een positief jaarresultaat en een solvabiliteit van 25% wordt het dividend verrekend in de kostprijs van het product of de geleverde dienst.

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Twence (Hengelo)

Losser heeft 3,49 % van de gewone aandelen van Twence. Vanwege de sterk inhoudelijke inbreng wordt de gemeente Losser in de Algemene vergadering van aandeelhouders vertegenwoordigd door de vakinhoudelijke wethouder.

Losser heeft 29.607 aandelen à € 1 in bezit. Er wordt een dividenduitkering en een borgstellingsprovisie ontvangen.

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Wadinko (Zwolle)

Het aandeel van de gemeente Losser in de onderneming bedraagt 2,3%

De gemeente Losser bezit 55 aandelen van de in totaal 2.389 aandelen. Over 2020 en 2021 is er in verband met de coronabepalingen geen dividend uitgekeerd. Over 2022 wordt er weer een regulier dividend verwacht.

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Publiek Belang Electriciteitsproductie ('s-Hertogenbosch)

Het aandeel van de gemeente Losser bedraagt 0,02%

Losser bezit 0,02% van de waarde.

Het doel is dat de vennootschap in 2022/2023 zal kunnen worden opgeheven en de resterende liquide middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbelang.

CSV Amsterdam ('sHertogenbosch)

Het aandeel van de gemeente Losser bedraagt 0,02%.

Losser bezit 0,02% van de waarde.

CSV zal voorlopig nog voortbestaan om op eigen kosten en risico namens Deponie Zuid B.V. (vennootschap onder Attero Holding B.V.), in overleg met de aandeelhouderscommissie , het bezwaar en/of beroep

91

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

te voeren tegen de Belastingdienst ten aanzien van de naheffingsaanslag afvalstoffenbelasting. Coöperatie Regionaal Energiebedrijf NoordOost-Twente (Denekamp)

De gemeente Losser is lid van de coörperatie. Wethouder Van Essen maakt deel uit van het bestuur.

De coöperatie was in 2022 in oprichting en heeft nog geen activiteiten ontplooid.

De eerste activiteiten zijn voorzien voor 2023.

Overige verbonden partijen (bestuursovereenkomst) Euregio (EnschedeGronau)

De Euregio is een samenwerkingsverband van 129 Nederlandse en Duitse gemeenten, steden en (Land)Kreise. De Euregio heeft een Algemeen Bestuur, een Euregioraad en een dagelijks bestuur. Losser heeft twee vertegenwoordigers in het Algemeen Bestuur (mevrouw Tiethoff, raadslid, en de burgemeester) en één vertegenwoordiger in de Euregioraad (mevrouw Tiethoff).

De gemeente Losser betaalt vanaf 1 januari 2016 een lidmaatschapsbijdrage van € 0,29 per inwoner.

Eventuele ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de bijdragen van de verschillende deelnemers.

Tabel: Financiële kengetallen per verbonden partij Nog niet alle verbonden partijen hebben de goedgekeurde jaarrekening 2022 gereed. Voor deze partijen zijn geen gegevens over het vreemd en eigen vermogen per eind 2022 opgenomen en ook geen resultaat over 2022. Om toch een indruk van de financiële cijfers te geven, zijn daar waar mogelijk de gegevens over 2021 opgenomen. Naam en vestigingsplaats

Eigen Eigen vermogen begin vermogen 2022 eind 2022

Vreemd vermogen begin 2022

Vreemd Jaarresultaat vermogen eind 2022 2022

SamenTwente (Enschede)

15,783 miljoen

12,787 miljoen

21,674 miljoen

12,674 miljoen

31.946

Recreatieschap Twente

740.000

871.000

3,833 miljoen

3,995 miljoen

147.000

Twente Board/Twente Board Development

-

-

-

-

-

Stadsbank Oost Nederland (Enschede)

971.100 euro

1,349 miljoen

14,323 miljoen

14,497 miljoen

365.000

Crematoria Twente (Enschede)

1,550 miljoen

1,611 miljoen

32.337

303.973

361.432

Veiligheidsregio Twente

2,069 miljoen

1,963 miljoen

59,416 miljoen

64.220 miljoen

703.298

92

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

(Enschede) Omgevingsdienst Twente (Almelo)

2,477 miljoen

2,042 miljoen

1,784 miljoen

2,931

399.000

Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (Hengelo)

549.000

756.000

10.343 miljoen

7.499 miljoen

206.593

Vennootschappen en corporaties Bank Nederlandse Gemeenten (Den Haag)

5.062 miljoen

4.615 miljoen

143.995 miljoen

107.459 miljoen

300 miljoen

Enexis Holding N.V. (Den Bosch)

4.241 milj.

5.441 milj.

5.154 milj.

4.907 milj.

1300 miljoen

Twente Milieu (Enschede)

12,576 miljoen euro

n.n.b.

15,684 miljoen euro

n.n.b.

n.n.b.

Twence (Hengelo)

149, 605 miljoen

175,964 miljoen

123,065 miljoen

110,693 miljoen

32,490 miljoen

Wadinko (Zwolle)

74,146 miljoen

n.n.b

6,922 miljoen

n.n.b.

8,651 miljoen (2021)

Publiek Belang Electriciteitsproductie ('sHertogenbosch)

1.532.074 euro

1.480.014 euro

6.925 eur

99154 euro

- 52.060 euro

CSV Amsterdam ('sHertogenbosch)

312.379 euro

210.079 euro

22.664euro

13.351 euro

- 102.300

Coöperatie Regionaal Energiebedrijf NoordOost-Twente

In oprichting

In oprichting

In oprichting

In oprichting

In oprichting

12,188 miljoen euro

30,290 miljoen euro

126.108 euro

Overige verbonden partijen (bestuursovereenkomst) Euregio (Enschede- Gronau)

2,523 miljoen euro

2,523 miljoen euro

Risico-inventarisatie De gemeente Losser heeft zich in 2022 aangesloten bij Naris, een programma waarmee de risico's van de verschillende verbonden partijen kunnen worden geïnventariseerd. De gemeente Losser werkt daarin samen met de gemeenten Enschede, Hengelo, Almelo, Tubbergen en Dinkelland.

Naam verbonden partij

Score Naris Risicoscore

Veiligheidsregio Twente Bestuurlijk overleg SES/TB Samen Twente Twence Stadsbank Oost Nederland OLCT Recreatieschap

27,39 27,5 23,21 20,22 26,7 25,7 27,94

93

Hoog Hoog Midden Laag Midden Midden Hoog

Financieel belang Hoog Hoog Hoog Hoog Midden Laag Laag

Totaal risico Hoog Hoog Hoog Midden Midden Midden Midden

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

GBTwente Omgevingsdienst Twente Twente Milieu Wadinko Euregio Enexis Bank Nederlandse Gemeenten PBE CSV

22,85 24.09 20,44 26,75 24,79 20,72 20,39

Midden Midden Laag Midden Midden Laag Laag

Gemiddeld Gemiddeld Midden Laag Laag Laag Laag

Midden Midden Midden Laag Laag Laag Laag

Buiten beschouwing Buiten beschouwing

Een hoge risicoscore leidt tot meer aandacht voor de betreffende verbonden partij, door het volgen van de financiële en inhoudelijke ontwikkelingen (begroting, rekening en bestuursrapportage) en eventueel waar nodig het vaststellen van een specifiek toezichtarrangement. Dit is in 2022 niet aan de orde geweest. Mocht een dergelijk geval zich voordoen, dan zal het college de raad daar actief over informeren.

94

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2.7. Grondbeleid Deze paragraaf schetst de uitvoering van het grondbeleid van de gemeente Losser in 2022 binnen de gestelde kaders. Doel en uitgangspunten grondbeleid De doelstellingen van het programmaplan zijn in 2018 geformuleerd en hebben geleid tot een programma-indeling met drie programma's. Het gemeentelijk grondbeleid draagt vooral bij aan de realisatie van de doelstellingen van het programma Fysiek (paragraaf 2.2, F1 t/m F4) en indirect aan de programma’s Sociaal en Bestuur en Dienstverlening. Ten aanzien van het programma Fysiek draagt het grondbeleid bij aan de leefbaarheid, bereikbaarheid en vitaliteit van de gemeente Losser. Ontwikkelingen De economie als geheel bevindt zich al enige tijd in onrustig vaarwater. Als het prijsniveau zich ongunstig blijft ontwikkelen dan kunnen we consequenties voor de grondexploitaties niet uitsluiten. Dit valt toe te schrijven aan de algemene kostenstijging van de sector en de risico's voor de economie als geheel. Anticiperend op de toegenomen onzekerheden zijn in de risicoanalyses de bandbreedtes van de kosten-, opbrengsten- en renteparameter verdubbeld. In paragraaf 2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt het effect op de vereiste weerstandscapaciteit toegelicht. Grondexploitaties De raad heeft besloten dat een aantal ontwikkelingen met voorrang gerealiseerd moet worden.

Dat heeft in 2022 geleid tot de vaststelling van een nieuwe grondexploitatie voor het terrein van de voormalige Martinusschool. De haalbaarheid van een aantal locaties wordt nader onderzocht. Hierbij valt te denken aan de herontwikkeling aan de voormalige Aloysiusschool, de Martinuskerk, de Lutte Noord, centrumgebouw Luttermolenveld en een aantal particuliere initiatieven. Een aantal plannen is dusdanig gevorderd dat ze in de onderhandelingsfase zitten. Mogelijk dat in 2023 voor onderhavige locaties nieuwe (particuliere) grondexploitaties geopend kunnen worden. Bij particuliere grondexploitaties faciliteert de gemeente een particuliere herontwikkeling en vraagt een vergoeding voor de te maken kosten. Particuliere grondexploitaties zijn in principe kostenneutraal. Eventuele financiële voor- of nadelen worden verrekend met de reserve Grondexploitatie. Actuele vermogenspositie grondexploitatie Winstneming De commissie BBV schrijft voor dat tussentijds winstnemen bij grondexploitaties verplicht is, indien aan de voorwaarden van de Percentage Of Completion (POC) methode wordt voldaan. De commissie BBV heeft de POC methode in haar regels opgenomen om onder meer gemeenten eerder te verplichten tussentijds tot winstneming over te gaan bij grondexploitaties die daarvoor in aanmerking komen.

De voorzichtigheid in tussentijdse winstneming wordt gewaarborgd in de vereiste voorwaarden voor de POC methode: • • •

het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden geschat; én de grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én de kosten zijn gerealiseerd.

Als is voldaan aan de voorwaarden van de POC methode dient de winst als gerealiseerd en verantwoord te worden beschouwd. In dat geval is het 'niet getrouw' om te wachten met winstneming:

95

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

•

•

• •

• •

Voor de Saller is in boekjaar 2022 de tussentijdse winstneming berekend op € 571.000. Vanwege vertraging in de realisatie van de kosten en opbrengsten in fase 2C is de tussentijdse winst in 2022 lager uitgevallen dan begroot; Bij de Geurmeij is in boekjaar 2022 het positieve resultaat omgeslagen naar een verlies. De in het verleden genomen tussentijdse winst van € 55.000 is daarom volledig teruggeboekt. Per saldo bedraagt het resultaat € 150.313 negatief. Hiervoor is een verliesvoorziening getroffen; Het resultaat van de Oude Martinusschool is positief, alleen voldoet deze nog niet aan de voorwaarden om tussentijds winst te nemen; Het resultaat van de Nitertweg is van een verlies omgeslagen naar een positief resultaat. Echter, voldoet deze ook nog niet aan de voorwaarden om tussentijds winst te nemen; De Muchte voldoet weliswaar aan de voorwaarden om tussentijds winst te nemen maar de uitkomst is dusdanig laag dat deze voor boekjaar 2022 bijna nihil is; Bij Wonen aan 't Dinkeldal en de Invalsweg is sprake van een verliesgevende grondexploitatie. Bij verliesgevende grondexploitaties is vanzelfsprekend geen sprake van tussentijdse winstnemingen.

Het kan voorkomen dat bij de berekening van de tussentijdse winstneming in enig jaar blijkt dat de al genomen en verantwoorde tussentijdse winstneming in voorgaande jaren te hoog is geweest. Bijvoorbeeld omdat sprake is van tegenvallers in kosten en/of opbrengsten. Dat kan leiden tot verliesnemingen in het lopende jaar. Het bedrag dat te veel aan tussentijdse winst is genomen wordt dan verrekend. Dat is dit jaar aan de orde bij de Geurmeij. Het risico op het verrekenen van in potentie teveel genomen tussentijdse winst is meegewogen bij het bepalen van de vereiste weerstandscapaciteit voor de grondexploitaties. Bij de toelichting op paragraaf 2.2 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing' zijn de financiële effecten nader beschreven. Bij de toelichting van het jaarresultaat grondexploitaties zijn de effecten op onder meer de Reserve Grondexploitatie weergegeven. Jaarresultaat grondexploitaties In onderstaande tabel is het jaarresultaat weergegeven van de grondexploitatie. Jaarresultaat Grondexploitatie 2022 in hoofdlijnen (bedragen in €) "-" = nadelig Omschrijving

Begroting

Realisatie

Verschil

Verliesvoorziening Geurmeij

0

-150.313

-150.313

Verliesvoorziening Wonen aan het Dinkeldal

0

-119.476

-119.476

Verliesvoorziening Invalsweg Overdinkel

0

-26.593

-26.593

Verliesvoorziening Nitertweg

0

7.597

7.597

0

-288.785

-288.785

Winstneming de Saller

1.234.927

571.000

-663.927

Winstneming Geurmeij

14.849

-55.000

-69.849

1.249.776

516.000

-733.776

1.249.776

227.215

-1.022.561

subtotaal verliesneming

subtotaal winstneming

Totaal resultaat

Bij de winstgevende grondexploitaties is er in 2022 een tussentijdse winst gerealiseerd van per saldo € 516.000. Het nadelige verschil ten opzichte van de begroting zal naar verwachting

96

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

in de komende jaren leiden tot een voordeel. In dat opzicht is er geen sprake van afstel maar uitstel van tussentijdse winstneming. Bij de verliesgevende grondexploitaties is de verliesvoorziening in 2022 toegenomen met € 288.785. Een "-" betekent een toename in de verliesvoorziening of het terugboeken van tussentijdse genomen winst. Verliesvoorzieningen verrekenen we met de winstnemingen in het lopende jaar; voor zover deze niet toereikend zijn, dan dekken we de restant verliezen uit de reserve Grondexploitatie. Per saldo bedraagt het jaarresultaat 2022 van de grondexploitaties € 227.215 positief. Het verschil tussen begroting en realisatie is het resultaat van de herziening van de grondexploitaties. Zie ook de toelichting op de individuele grondexploitaties verderop in deze paragraaf. Reserve Grondexploitatie In het algemeen geldt dat de reserve Grondexploitatie is gevormd om de risico’s in de grondexploitatie op te kunnen vangen. Als het financieel resultaat van een grondexploitatie over het verslagjaar een negatief saldo vertoont, wordt dit eerst verrekend met de tussentijdse winstneming in het verslagjaar. Het restant positieve resultaat over het verslagjaar wordt voor 50% toegevoegd aan de Algemene Risicoreserve en de andere 50% aan de reserve Grondexploitatie. Deze reserve mag maximaal € 1 miljoen bedragen.

Het meerdere valt vrij ten gunste van het jaarrekeningresultaat. Voor 2022 betekent dit het volgende: de winstneming na verrekening met de verliesvoorziening en na correctie winstneming van de Geurmeij komt derhalve voor 50% (€ 227.215 * 50% = € 113.607) ten gunste van de Algemene Risicoreserve en voor 50% ten gunste van de reserve Grondexploitatie. Per saldo wordt € 113.607 toegevoegd aan de reserve Grondexploitatie. Aangezien de reserve Grondexploitatie het maximum van € 1 miljoen al heeft bereikt, valt dit deel vrij ten gunste van het jaarrekeningresultaat. Zie onderstaande tabel voor het verloop van de reserve Grondexploitatie. Verloop Reserve Grondexploitatie

(bedragen in €)

Totaal

Saldo per 1-1-2022

1.000.000

Jaarresultaat grondexploitaties 2022 (50%)

113.607

Vrijval i.v.m. ingesteld maximum t.g.v. rekeningresultaat

-113.607

Saldo per 31-12-2022

1.000.000

Actuele vermogenspositie grondexploitatie De financiële uitkomsten over 2022 van de grondexploitaties worden in deze paragraaf verantwoord. Jaarlijks worden de grondexploitaties herzien, met als vertrekpunt de boekwaarde (saldo van inkomsten en uitgaven). Gerealiseerde kosten en opbrengsten van het lopende jaar worden in de boekwaarde verwerkt en de prognoses worden bijgesteld. De vermogenspositie van de grondexploitaties bestaat uit twee componenten, te weten: • •

het geïnvesteerde vermogen van de complexen eind 2022 (boekwaarde); de prognoses van de complexen (grondexploitaties).

De uiteindelijk te verwachten eindresultaten worden ten slotte teruggerekend naar het prijspeil 1 januari 2023. Dit is de zogenoemde contante waarde van het resultaat. Het berekenen van de contante waarde is belangrijk bij de beoordeling van de resultaatontwikkeling in de komende jaren en bij de beoordeling van de actuele vermogenspositie van de grondexploitaties. Voor de berekening van de grondexploitaties is het noodzakelijk om parameters vast te stellen. De gehanteerde parameters hebben wij in 2022 vastgesteld via de Notitie van Uitgangspunten. Voor de volledigheid vermelden we deze in onderstaande tabel.

97

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Kosten Opbrengsten Rente

2022

2023

2024

2025

2026 e.v.*

8%**

6%**

4%

4%

2%

***

***

2%

2%

2%

0,91%

0,89%

0,96%

1,12%

1,14%

* Beheersmaatregel ingevolge BBV, uitgaande van basisjaar 2023 wordt de opbrengstenparameter voorzichtigheidshalve teruggebracht naar 0% per jaar; ** Per grondexploitatie afzonderlijk beoordelen. Werkzaamheden die al zijn aanbesteed behoeven geen indexatie; *** Gemiddeld effect grondprijstaxatie project specifiek tussen -1% en +3%.

In de Nota Grondbeleid staat beschreven dat grondprijzen voor woningbouw (projectmatig en particuliere uitgifte) jaarlijks worden getaxeerd volgens de normatief residuele methode. In aanvulling hierop kan op kavelniveau gedifferentieerd worden vanwege omvang, vorm, ligging, locatie en/of andere relevante factoren. De taxaties worden altijd samen met een beëdigde taxateur uitgevoerd. Dit volgens het zogenaamde ‘vierogen principe’. De taxatiewaarde wordt één op één overgenomen in de grondexploitaties. In exploitatie genomen plannen (bedragen in €) Complex

Boekwaarde Prognose eind31-12-2022 resultaat op einddatum

Einddatum prognose

Prognose resultaat per 01-01-2023

Saller

-1.908.233

1.153.251

31-12-2024

1.132.209

Geurmeij

1.866.695

-169.277

31-12-2028

-150.313

Wonen aan 't Dinkeldal

-841.863

-529.339

31-12-2024

-508.785

Invalsweg

253.068

-82.132

31-12-2024

-78.942

Muchte

21.046

33.426

31-12-2025

32.453

Nitertweg

170.807

35.316

31-12-2024

34.672

Vm. Martinusschool

74.146

6.541

31-12-2025

6.351

Totaal

-364.334

467.645

De Saller De 2e fase bestaat uit drie delen (2A, 2B en 2C). Fase 2A en 2B zijn nagenoeg gereed. Fase 2C is nog in ontwikkeling. Na het bereiken van overeenstemming met onze contractpartner Rotij over de kostenopgave woonrijp maken van fase 2C zijn de woonrijp werkzaamheden gestart. Bij de uitvoering wordt het bouwtempo van de woningen gevolgd. Ten opzichte van de prognose is de uitvoering wat vertraagd. Dit heeft overigens geen gevolgen voor de looptijd van de grondexploitatie. Daarnaast zijn er extra kosten geraamd voor de aanleg van een verkeersdrempel aan de Havezatensingel. De resterende woonrijp werkzaamheden zijn voorzichtigheidshalve geïndexeerd. Van de tien kavels bestemd voor particuliere uitgifte zijn er in 2022 zeven geleverd en afgerekend, één wordt in afwachting van het verstrekken van de bouwvergunning geleverd en twee zijn nog beschikbaar. Op verzoek van onze contractpartner Rotij heeft een programmawijziging aan de Eversbergh plaatsgevonden van tien 2^1 kap woningen naar twaalf rijwoningen. De omgevingsvergunning voor deze twaalf rijwoningen is verleend. Met deze kavels erbij heeft Rotij alle resterende veertien kavels

98

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

afgenomen. Voor wat betreft de afname van kavels heeft Rotij hiermee volledig voldaan aan haar contractuele verplichtingen. Dan is er nog één contractpartner Rechtervoort die negen kavels dient af te rekenen. De verwachting is dat deze in 2023 worden afgerekend. De Saller voldoet aan de voorwaarden van de POC methode en daarmee is sprake van een verplichting om tussentijds winst te nemen. De tussentijdse winst is op peildatum 1 januari 2023 berekend op € 571.000. Na herziening van de grondexploitatie bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2024 € 1.153.251 positief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2023 (contante waarde): € 1.132.209. Geurmeij In de eerste helft van 2022 is het terrein conform planning bouwrijp gemaakt. De uitgifte van fase 1 verloopt voorspoedig. Voordat fase 2 in uitgifte gaat wachten we eerst de resultaten van de uitgevraagde stikstofberekening af. Verwachting is dat we de berekening begin 2023 ontvangen. We hebben eind 2022 mondeling overeenstemming bereikt met bouwbedrijf Tijdhof Hobema over de bouw van rijwoningen in de Geurmeij. Door landelijke stikstofperikelen en een tegenvallende verkoop van rijwoningen is er vooralsnog geen bouwgrond geleverd. Bij de Geurmeij is in boekjaar 2022 het positieve resultaat omgeslagen naar een verlies. De in het verleden genomen tussentijdse winst van € 55.000 is daarom volledig teruggeboekt.

Per saldo bedraagt het resultaat op peildatum 1 januari 2023 € 150.313 negatief. Hiervoor is een verliesvoorziening getroffen. De verslechtering van het resultaat is veroorzaakt door de herziene parameters en gestegen kosten voor het woonrijp maken en de beheerslasten. Wonen aan het Dinkeldal Begin 2022 is de laatste kavel geleverd. Aannemersbedrijf Haafkes en projectontwikkelaar Le Clercq zijn bezig met de laatste fase van de bouw van de in totaal dertig woningen. Verwachting is dat de gemeente in de vanaf medio 2023 het terrein woonrijp kan maken. Na herziening is het resultaat per 1 januari 2023 € 508.785 negatief. De verslechtering komt vanwege verwerking van de herziene parameters en toename van de beheerslasten. Invalsweg Om de bouw van één woning naast de Invalsweg 8a te Overdinkel mogelijk te maken heeft de raad in 2019 het bestemmingsplan en de grondexploitatie vastgesteld. De verkoop van de kavel per openbare inschrijving is eerder niet doorgegaan vanwege opgelopen bouwkosten. Om de verkoopbaarheid te vergroten wordt daarom de uitbreiding van de bouwmogelijkheden onderzocht. Hiertoe zijn er extra kosten geraamd ten behoeve van het wijzigen van het bestemmingsplan. De kavel is tijdelijk uit de verkoop gehaald. Vanwege de vertraging is de looptijd met één jaar verlengd en zijn de geraamde beheerskosten evenredig verhoogd.

Na herziening bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2024 € 82.132 negatief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2023 bedraagt het resultaat € 78.942 negatief. De getroffen verliesvoorziening is hierop aangepast en verhoogd. De Muchte Het perceel wordt herontwikkeld ten behoeve van woningbouw in de vorm van twaalf grondgebonden woningen en een appartementencomplex met huurwoningen voor woningcorporatie Domijn. In 2023 wordt gestart met het bouwrijp maken van het terrein door de gemeente. Aansluitend zullen de kavels middels een openbare inschrijvingsprocedure in de markt worden gezet. Nadat de woningen zijn gerealiseerd zal het terrein woonrijp worden gemaakt. Na herziening is het resultaat op per 1 januari 2023 € 32.453 euro positief. De Nitertweg De voormalige ijsbaan annex visvijver aan de Nitertweg 4 in Losser wordt herontwikkeld voor de uitgifte van één woningbouwkavel en een natuurgebied van bijna twee hectare. In 2022 is

99

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

het perceel bouw- en woonrijp gemaakt. Begin 2023 gaat de kavel in uitgifte. Na herziening is het resultaat per 1 januari 2023 € 34.672 euro positief. Voormalige Martinusschool Het perceel aan de Enschedesestraat 21 is in het tweede kwartaal 2022 bouwrijp gemaakt voor de bouw van zeven starterswoningen. Het bouwperceel wordt middels een openbare inschrijvingsprocedure in de markt gezet. Begin 2023 wordt de inschrijfprocedure opgestart. Na herziening is het resultaat op per 1 januari 2023 € 6.351 euro positief.

100

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023