Jaarrekening Gemeente Losser 2022.pdf

1.2. Fysiek

Programmadoel: "Losser is een duurzame, schone en veilige gemeente met ruimte voor de kwaliteiten van het Noordoost Twentse landschap en de vitale dorpskernen." Doelstellingen: 1. 2. 3. 4.

De gemeente Losser heeft een vitale landelijke omgeving De gemeente Losser biedt ruimte voor maatschappelijk verantwoord ondernemen We laten een gezonde leefomgeving na aan de volgende generaties In de gemeente Losser is het prettig wonen en leven

Doelenboom Fysiek -->

Lasten

5.746

-->

Baten

550

-->

Lasten

218

-->

Baten

564

-->

Lasten

3.399

-->

Baten

2.739

-->

Lasten

6.629

-->

Baten

6.960

Een vitale landelijke omgeving Ruimte voor maatschappelijk verantwoord ondernemen Fysiek

--> Gezonde leefomgeving

Prettig wonen en leven

Wat hebben we bereikt? Met de vaststelling van een aantal ontwikkelingsgerichte (partiële) herzieningen van bestemmingsplannen en beleidsnotities en -visies op het gebied van Landschap, Recreatie en Toerisme en Ruimtelijke Ordening is ook in 2022 uitvoering gegeven aan een verdere ontwikkeling en versterking van het landschap, economische ontwikkelingen en de leefbaarheid van de dorpen. We hebben in de verschillende kernen van onze gemeente doorgewerkt aan en zijn tot een afronding gekomen van uiteenlopende projecten. Daarbij is te denken aan projecten over de ruimtelijke invulling van gebieden, projecten in het kader van duurzaamheid of het Meerjarig Investerings- en Onderhoudsplan. Wat hebben we ervoor gedaan? Doelstelling (F1): De gemeente Losser heeft een vitale landelijke omgeving. De kernkwaliteiten van het landschap zijn behouden en versterkt in samenwerking met belanghebbenden

•

• •

30

We zetten ons netwerk en onze kennis proactief in ten behoeve van het ontwikkelen, stimuleren en borgen van de kwaliteiten van het landschap. Dat doen we door ondernemers, (maatschappelijke) organisaties, overheden en burgers met elkaar in contact te brengen. Om te voorkomen dat landschapselementen illegaal worden verwijderd zetten we in op meer handhaving om het landschap te beschermen. Waar mogelijk wordt het aantal bomen in de kernen vergroot. Dit wordt gedaan door extra bomen te planten op de meest geschikte plaatsen, mede als onderdeel van herinrichtingsprojecten. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

•

• •

In de Omgevingsvisie en het op te stellen Groenbeleidsplan geven we ook aandacht aan de mogelijkheden van versterking van de landschapskwaliteit rondom onze kernen en in het buitengebied. Onder meer door gericht beheer van gemeentelijke houtwallen en wegbermen, kan extra kwaliteit worden toegevoegd. In projecten is aandacht voor landschappelijk erfgoed (Zie ook programma Sociaal). Met het project Beken & Bleken heeft Losser een Erfgoed Deal verworven. Behoud en versterking van de kernkwaliteiten van het landschap is hierin één van de speerpunten. (Zie ook programma Sociaal).

Wat hebben we in 2022 gedaan? Uitvoeringsactiviteiten In 2022 hebben de toezichthouders, naast de reguliere werkzaamheden, acties uitgevoerd om kenmerkende landschaps(elementen) te behouden. In samenwerking met de Boa domein II van de Omgevingsdienst Twente hebben wij overeenkomstig de Landelijke Handhavingsstrategie, naast de bestuursrechtelijke handhaving, ook het strafrechtelijke spoor gevolgd. De proactieve inzet van ons netwerk en kennis ten behoeve van de kwaliteit van ons landschap, is een doorlopend proces bij zowel beleidsontwikkelingen als in beleid. Concrete voorbeelden waarin dit tot uiting komt zijn o.a. de Omgevingsvisie, Dinkeldal Zuid, Beken&Bleken van Losser. Landschappelijk erfgoed maakt hierbij deel uit van het project Beken&Bleken van Losser, waarvoor we in 2021 een bijdrage hebben ontvangen vanuit het landelijk Programma Erfgoed Deal. Zo is er via gebiedsprocessen gewerkt aan het Dinkeldal en de verbinding tussen Dinkeldal en centrum van Losser en het weer beleefbaar krijgen van twee veldbleken en deze onderdeel te laten zijn van recreatieve netwerken. Er zijn in 2022 75 nieuwe bomen aangeplant. Hiervan is 80% vervanging en 20% betreft nieuwe locaties. Hieronder ook bij speeltuinen om een groener karakter te verkrijgen en in de toekomst hittestress te verminderen.

Voor alle locaties gelden de stelregels diversiteit en de juiste soort- specifieke eigenschappen voor de betreffende locatie. Het groenbeleids- /beheerplan is vastgesteld door de raad. Dit plan geeft concrete handvatten voor bewust ecologisch en duurzaam beheer, ook geldend voor sloten en bermen in het buitengebied. Er zijn een bermen teruggevorderd die illegaal in gebruik genomen waren door derden. Deze bermen hebben naar gelang oppervlakte en breedte een ecologisch verantwoorde invulling gekregen met kruidenmengsels, struiken en bomen. Door middel van palen is de grens gemarkeerd zodat de nieuwe invulling ook in stand blijft. Door aanpassing van de APV is er nu meer contact met landgoedeigenaren en boeren inzake het onderhoud van bossen, houtwallen en dergelijke landschapselementen. Toezicht en sturing op behoud en gedegen onderhoud is hierdoor vergroot. Sloop en hergebruik van voormalige

31

We geven uitvoering aan de beleidsnotitie “Buitengebied met ruimtelijke kwaliteit”, waarin we nieuwe beleidsinstrumenten mogelijk maken, die het slopen Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

agrarische gebouwen is gefaciliteerd

van voormalige agrarische bebouwing eenvoudiger maakt voor eigenaren. Daarbij verbinden we de ontwikkelbehoefte met de sloopopgave. Wat hebben we in 2022 gedaan? Na vaststelling van het nieuwe beleid is onder andere het sloopregistratiesysteem ingericht. Op de gemeentelijke website worden inwoners van gemeente Losser geïnformeerd over de wijze waarop een sloopvoucher aangevraagd kan worden.

De gemeente Losser is ontsloten met goede verbindingen tussen dorpen, natuurgebieden en omliggende steden

•

•

•

•

•

• •

32

Knelpunten in routes lossen we waar mogelijk op. Hierin werken we nauw samen met het Routebureau Twente. Ook gaan we op zoek naar nieuwe verbindingen via struinpaden. Samen met de Duitse buurgemeenten Gronau en Bad Bentheim zorgen we voor een betere bereikbaarheid en ontsluiting van de Drielandsteen. We zoeken naar mogelijkheden voor een betere grensoverschrijdende fiets/ wandelverbinding en zorgen ervoor dat de elektrokar uit Overdinkel dichtbij de Drielandsteen kan komen. Ook onderzoeken we de mogelijkheden om hier een (toekomstig grensoverschrijdend) cultureel informatieve plek in te richten. De plannen voor een Grensmuseum Overdinkel (zie programma sociaal) passen uitstekend binnen deze ontwikkelingen. We werken verder aan de verbinding van de Hogeboekelweg met het centrum van Losser, in combinatie met verschillende autonome ontwikkelingen in de openbare ruimte. We houden vinger aan de pols inzake de samenwerking met de gemeente Enschede ten aanzien van het fietsvriendelijk inrichten van het nog ontbrekende deel. De “ontbrekende schakel in het LAGA-fietspad (achter bedrijventerrein De Pol”) is verankerd in het gebiedsproces Dinkel Zuid. Afhankelijk van de voortgang van uitvoering van de diverse deelprojecten binnen Dinkel Zuid, wordt in 2022, samen met het Waterschap, gewerkt aan de realisatie van deze ontbrekende schakel in de recreatieve noord-zuid verbinding.

Afgelopen jaren is gewerkt aan de (concept)visie ‘Losser aan de Dinkel’. In 2022 wordt gewerkt aan twee parallelle sporen: de visie wordt verder uitgewerkt terwijl parallel verder wordt gewerkt aan de uitvoering van enkele deelprojecten waarvoor externe bijdragen zijn verworven. Losser aan de Dinkel is verweven met het project Beken&Bleken van Losser. We zetten in op het behoud van huidige lijnvoering voor het openbaar vervoer. De MaaS-pilot wordt gecontinueerd.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Wat hebben we in 2022 gedaan? Knelpunten in routes/ ontbrekende schakels In 2022 is verder gewerkt aan verkenningen om ontbrekende verbindingen (zoals bijvoorbeeld Stuwwal-Dinkeldal) in het wandelroutenetwerk te kunnen realiseren. Vanwege eigendomssituaties is dit complex en vergt voortdurend aandacht om kansen die zich voordoen te benutten. Hogeboekelweg De herinrichting van de Hogeboekelweg tot fietsstraat op zowel Lossers als Enschedees grondgebied is afgerond, waarmee een directe, comfortabele en veilige fietsverbinding tussen Losser en Enschede is gerealiseerd. Gemeente Enschede onderzoekt de mogelijkheden tot het verbinden van deze route met de regionale fietssnelweg F35. In Losser is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden tot het verbinden van de route over de Hogeboekelweg met het centrum van Losser. ‘Ontbrekende schakel’ in LAGA-fietspad (achter De Pol) In 2022 is, als onderdeel van het bredere project 'Dinkeldal Zuid', onder andere het fietspad tussen Goormatenweg en de Hoofdstraat gerealiseerd. Hiermee is een ontbrekende schakel in de hoofdinfrastructuur van ons recreatieve routenetwerk opgeheven. ‘Losser aan de Dinkel’ De visie Losser aan de Dinkel stond aan de wieg van het project Beken&Bleken van Losser en daarmee aan het verwerven van een landelijke Erfgoeddeal.

Deelprojecten uit Losser aan de Dinkel zijn daarmee geïntegreerd in het uitvoeringsprogramma van Beken&Bleken van Losser. In 2022 heeft de aanbesteding van een bouwteam plaatsgevonden. Vervolgens is in bouwteamverband gestart met de voorbereidingen van diverse projecten waaronder de restauratie en klimaatrobuust maken van de Dorpsbleek. Openbaar vervoer Op basis van onze inspanningen/ons advies heeft Provincie Overijssel onze voorwaarden tot behoud van de huidige lijnvoering overgenomen bij de aanbesteding van de nieuwe concessie die inmiddels is aanbesteed en zal starten in december 2023. Daarmee hebben we de huidige lijnvoering weten te behouden. Onze wensen tot het ontsluiten van bijvoorbeeld Losser-Noord en een verbinding via Glane richting Glanerbrug zijn helaas niet gehonoreerd, maar blijven bespreekpunt. MaaS-pilot De MaaS-pilot en het platform Goan! is gecontinueerd in 2022. Op 30 augustus 2022 heeft de Stuurgroep MaaS Twente het besluit genomen op 1 oktober 2022 de pilot conform planning af te ronden en niet te continueren. De evaluatie van de pilot heeft plaatsgevonden en de resultaten zijn gedeeld met de deelnemende gemeenten.

33

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

De relatie tussen de dorpskernen en het omliggende landschap in de gemeente Losser is duurzaam versterkt

•

• •

De visies voor Kwaliteitsimpuls Beuningen en Glane worden verder uitgewerkt en afgerond. Hierin is aandacht voor de inpassing van de dorpskernen in het (Nationaal) landschap. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de uitvoering van deelprojecten uit het uitvoeringsprogramma. Uitvoering van deelprojecten uit het programma “Losser aan de Dinkel” en Beken&Bleken van Losser. Uitvoering van deelproject “Dorpsranden De Lutte” uit het programma "Kwaliteitsimpuls De Lutte".

Wat hebben we in 2022 gedaan? Onder de vlag van “Pitstop’ is in 2021 en 2022 de focus komen te liggen op versnelde uitvoering van deelprojecten uit de Kwaliteitsimpulsen van Beuningen, Glane en De Lutte. In 2022 is het deel van het project 'Dinkel Zuid', ter plaatse van Glane formeel geopend. De uitvoering is een intensieve samenwerking geweest tussen waterschap en gemeente, waarbij diverse deelprojecten uit de Kwaliteitsimpuls Glane zijn gerealiseerd. Door deze projecten is bijgedragen aan doelstellingen vanuit leefbaarheid en klimaatrobuuste leefomgeving. In Beuningen is gestart met de voorbereiding en uitvoering van de herinrichting Pastoor Bolscherstraat. Tijdens het voorbereidingsproces heeft uitvoerig afstemming plaatsgevonden met bewoners over wensen t.a.v. de herinrichting. Daarnaast is input opgehaald onder bewoners welke gebruikt kan worden bij herinrichting van de overige straten als onderdeel van de uitvoering Kwaliteitsimpuls Beuningen. Na de grootschalige investeringen in de fysieke leefomgeving met het programma ‘Hart voor Overdinkel’, is het proces gestart met het doel om een gebiedsagenda op te stellen teneinde vanuit sociaal en economisch perspectief de vitaliteit van het dorp verder te verbeteren.

De verkregen input van inwoners, organisaties en ondernemers is in de gebiedsagenda Overdinkel gebundeld en onderverdeeld in 6 thema’s met daarbij behorende actiepunten. Dit is opgenomen in de gebiedsagenda die op 1 maart 2022 door het college vastgesteld. Met de gebiedspartners wordt samengewerkt aan de uitvoering van de gebiedsagenda Overdinkel. In De Lutte is, na een intensief participatieproces, de ontwerpvisie voor de pleinontwikkeling vastgesteld. Aansluitend is, in bouwteamverband, gestart met de technische uitwerking van de ontwerpvisie. Daarnaast is verder gewerkt aan het ontwerp en technische uitvoering van het deelproject Dorpsranden De Lutte. De uitvoering van dit laatste deel is eind 2022 van start gegaan. Met deze projecten wordt, als onderdeel van de leefbaarheid in kleine kernen, ook bijgedragen aan doelstellingen op het gebied van lokale economie en werkgelegenheid (bevorderen recreatie en toerisme). Doelstelling (F2): De gemeente Losser biedt ruimte voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het toerisme is versterkt door differentiatie van het verblijfsrecreatief aanbod,

34

•

Cultuur en toerisme hebben veel raakvlakken en versterken elkaar. Productontwikkeling op het gebied van cultuur &erfgoed, recreatie en toerisme wordt gestimuleerd door subsidies te verlenen voor producten/projecten die zorgen voor meer overnachtingen en/of meer bestedingen in de gemeente Losser, en die ook zorgen voor een

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

kwaliteitsverbetering en productvernieuwing

•

betere spreiding in de seizoenen en over de dorpen. Er wordt een uitvoeringsprogramma Noordoost Twente voor de vrijetijdseconomie gemaakt. Hierbij wordt de brede sector betrokken.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Actieprogramma Recreatie en Toerisme We hebben initiatieven gestimuleerd die ten goede kwamen aan het toerisme. Te weten: • •

Boergondische arrangementen Belevingstochten Losser en Beuningen

Thema Smokkelen. We hebben Tourist Info De Lutte Losser samen met de Tourist Info’s in Noordoost Twente en de ondernemers gestimuleerd om arrangementen te maken met het Twents Blokje Om, waarvan de Smokkelroute deel uit maakt. Dit heeft geleid tot een wandelarrangement Thema Geologie We hebben meegewerkt aan een onderzoek naar het 'beleven' van het landschap - en de geologische-, ecologische-, en cultuurhistorische verhalen die erover via de smartphone (app) te vertellen zijn. Dit onderzoek is mede in opdracht van Stichting Geopark Twente uitgevoerd. Werkgelegenheid is gestimuleerd doordat bestaande en nieuwe bedrijven zowel binnen de gemeente als de regio kansen en ruimte krijgen om zich verder te ontwikkelen

•

•

• •

•

• •

35

Zodra het – in verband met het Corona-virus - weer mogelijk is om – met het hele college bedrijven te bezoeken plannen we weer bedrijfsbezoeken in. Tot die tijd wordt dit door de portefeuillehouder en de accountmanager opgepakt. De contacten worden ook digitaal en telefonisch onderhouden. We volgen de (subsidie)regelingen en mogelijkheden voor ondersteuning aan ondernemers, en verwijzen/helpen de ondernemers hierin. Maandelijks wordt een nieuwsbrief aan de ondernemers uitgegeven. Er vindt zowel ambtelijk als bestuurlijk periodiek overleg plaats met de verschillende ondernemersverenigingen. We haken aan bij de vergaderingen van de Samenwerkende Ondernemersverenigingen Gemeente Losser (SOGL). Als er een nieuwe BIZ-periode voor het centrum van Losser komt (dit is medio november 2021 bekend) wordt een structureel samenwerkingsverband tussen centrumondernemers, gemeente en andere investeerders in het centrum van Losser gevormd. Hiermee worden autonome gemeentelijke taken verbonden met de maatschappelijke ambities. En zijn we samen met de partners in het centrum beter in staat de gedane investeringen te borgen en te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Op Twentse schaal ondersteunen we de Agenda voor Twente en de RegioDeal en proberen waar mogelijk lokale initiatieven te verbinden.

We inventariseren gemeentebreed de mogelijkheden tot revitalisatie of herstructurering van onze bedrijventerreinen, voor het toekomstbestendig functioneren van deze terreinen. Ook kijken we naar Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

ruimtelijke mogelijkheden waar op andere locaties kansen liggen voor bedrijven Wat hebben we in 2022 gedaan? Bedrijfsbezoeken en ondernemersverenigingen We hebben bedrijfsbezoeken uitgevoerd om de contacten met bedrijven te onderhouden en eventuele ondersteuning te faciliteren. We zijn aanwezig bij overleggen met ondernemersverenigingen. Faciliteren van initiatieven van ondernemers. We hebben ondernemers herhaaldelijk opgeroepen vroegtijdig hun plannen aan ons voor te leggen, zodat we kunnen meedenken in hun initiatieven. In het centrum van Losser is een nieuwe BIZ van start gegaan. Inspelen op actualiteiten. We hebben de regionale en landelijke ontwikkelingen afgestemd tijdens regionale overleggen, waarbij ook de Regiodeals en de Agenda voor Twente gemonitord zijn. We hadden bij de regionale overleggen ook aandacht voor acquisitie en marketing. We hebben 'Starten in Twente' onder de aandacht gebracht bij startende ondernemers. Toekomstbestendigheid bedrijventerreinen We hebben de voorbereidingen getroffen voor onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de bedrijventerreinen. Hiermee krijgen we inzicht in de opgave, investeringskansen en dus de specifieke ontwikkelstrategie per bedrijventerrein. Hiermee leggen we een stevig fundament voor de uitwerking van een visie voor wat betreft toekomstbestendige bedrijventerreinen, inclusief een bijbehorende investeringsagenda.

De gemeente Losser is vermarkt als de Schatkamer van Twente

•

•

•

•

36

We gaan door met het verbinden van toerisme en cultuur met de Schatkamer van Twente. Het vermarkten hiervan gaat echter verder dan toerisme en cultuur & erfgoed. Ook het sociaal maatschappelijk gebied (inwoners, ondernemers) valt hieronder. In 2022 werken we eraan dat iedereen in Losser zich verbonden voelt en deel uitmaakt van de Schatkamer van Twente, door op zoek te gaan naar de verhalen van de inwoners/ondernemers, de mensen die een rol spelen in de Schatkamer van Twente. De mate waarin we dit kunnen doen is afhankelijk van de ambtelijke capaciteit. Het Losserse erfgoed wordt gezien als ‘parels in de Schatkamer’. Dit brengen we onder de aandacht in onder meer projecten, arrangementen en routes. Het regionale project Geopark Twente biedt lokaal mogelijkheden om de geologische schatten van Losser onder de aandacht te brengen. Het project Beken&Bleken van Losser haakt aan bij zowel het Textiel Festival Twente als Geopark Twente. We stimuleren partijen de Schatkamer van Twente te gebruiken in hun communicatie. Eenheid in informatie in uitstraling.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Wat hebben we in 2022 gedaan? Toeristische marketing In 2022 is verder gewerkt aan regionale en lokale samenwerking om de toeristische marketing verder te versterken. Zo is onder andere de nieuwe visie op vrijetijdseconomie gelanceerd. Verbinden 'toerisme, cultuur en erfgoed' met de 'Schatkamer van Twente' Bij de begroting van 2022 is budget aangevraagde en gereserveerd voor: 0,25 fte voor het verbinden van 'Toerisme en cultuur' met de 'Schatkamer van Twente'. Samen met Tourist Info wordt het gebruik van de Schatkamer van Twente verder fysiek en online gestimuleerd. Dit krijgt in 2023 een vervolg aan de hand van een afstudeeronderzoek naar Ondernemerscommunicatie. Nieuwe routes Er zijn en worden nog steeds nieuwe routes gelanceerd. Waar mogelijk in combinatie met interessante onderwerpen zoals ons erfgoed. Bijvoorbeeld langs het nieuw aangelegde fietspad tussen Gronau en Losser, langs Glane en achter de Pol. Erfgoeddeal De Erfgoed Deal Beken & Bleken van Losser zorgt voor meer verbinding met ons erfgoed. We organiseerden een symposium voor professionals (waaronder de toeristische sector, Tourist Info, Routebureau, VisitTwente), en we zijn samen met Losserse Erfgoedorganisaties de voorbereidingen gestart voor een algemene Erfgoeddag. Doelstelling (F3): We laten een gezonde leefomgeving na aan de volgende generaties.

Duurzaamheid is stelselmatig betrokken in de voorbereiding en uitvoering van gemeentelijke taken en initiatieven

• • • • • •

• •

Algemeen. De uitvoering van het duurzaamheidsbeleid is verankerd in de dynamische uitvoeringsagenda ‘Duurzaam Losser’. Een gezamenlijk Noordoost Twents windbeleid is vastgesteld. Ontwikkelen van gebiedsgerichte samenwerking door NOT-gemeenten. Een Noordoost Twents energiebedrijf is opgericht. Circulair-beleid is vastgesteld. Er is verder onderzoek gedaan naar de eigen mogelijkheden voor grootschalige opwek van zonne-energie op gemeentelijke gronden/eigendommen. Voorbereidingen voor Regionale Energie Strategie Twente 2.0 worden uitgevoerd. Bij herinrichtingsprojecten in de Openbare Ruimte is Duurzaamheid één van de uitgangspunten (bijvoorbeeld het klimaatadaptatief maken van de leefomgeving en toepassen van circulariteit (vanuit de eigen assets).

Wat hebben we in 2022 gedaan? Duurzaamheidsbeleid De Dynamische Uitvoeringsagenda Duurzaam Losser 2018-2022 geeft uitvoering aan de Toekomstvisie Duurzaam Losser 2040. Aan de hand van 45

37

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

uitvoeringsprojecten proberen we de vijf thema’s uit de Toekomstvisie – en hun kerndoelen en speerpunten- te realiseren. De dynamische Uitvoeringsagenda Duurzaam Losser is leidend geweest voor de invulling en verantwoording van het ingestelde duurzaamheidsfonds. Concept-Windbeleid NOT Bij de coalitieonderhandelingen in 2022 is afgesproken om in deze coalitieperiode geen windbeleid vast te stellen. Samenwerking Energie van Noordoost Twente (EvNOT) Er is in 2022 gewerkt aan de professionalisering van onze samenwerking binnen Noordoost Twente. Er is een evaluatie opgesteld en op basis hiervan is er een vernieuwde opzet over de samenwerking gemaakt. Dit wordt vastgelegd in een nieuwe samenwerkingsovereenkomst. Noordoost Twents Energiebedrijf Een Noordoost Twents energiebedrijf is opgericht onder de naam Energiecoöperatie Noordoost Twente (EcNOT) Circulair-beleid In 2022 is gestart met het project ‘Circulair beleid’. De basis voor dit beleid is gelegd in 2022 d.m.v. een handreiking ‘Circulair beleid voor Twentse gemeenten’. Naar verwachting zal dit beleidsstuk in 2023 worden vastgesteld. RES 2.0 Voorbereidingen voor Regionale Energie Strategie Twente 2.0 zijn uitgevoerd. Naar verwachting zal de RES 2.0 in 2023 worden vastgesteld.

Duurzame herinrichtingen openbare ruimte Bij gebiedsontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de centrumontwikkelingen Losser en de kwaliteitsimpuls de Lutte, is duurzaamheid één van de uitgangspunten geweest (bijvoorbeeld het klimaatadaptatief maken van de leefomgeving en toepassen van circulariteit (vanuit de eigen assets). De gemeente Losser is in 2022 minimaal 20% energieneutraal

• • • • • • • •

38

Er worden ‘Greune deals’ met woningcorporatie(s), scholen en verenigingen en bedrijven gesloten. Initiatieven voor zonneparken, windmolens en biogasinstallaties worden binnen kaders gefaciliteerd. We participeren in regionale fora voor grootschalige energieopwekking en -distributie. Stimuleren van lokale energie coöperaties. Zonnepark nabij het drielandenpunt in Overdinkel is gerealiseerd en de realisatie afspraken met Kronos zijn ingevuld. Het gemeentelijk wagenpark en - motorische gereedschappen worden verder verduurzaamd. De verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is volgens plan uitgevoerd. In elk dorp zijn (extra) EV-laadpalen geplaatst.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Wat hebben we in 2022 gedaan? Greune Deals We hebben in 2022 geen Greune Deals gesloten. Wel zijn maatschappelijke initiatieven ondersteund zoals vrijwilligers zwerfvuil Losser Schoon en het realiseren van een groen en klimaatadaptief schoolplein groen avontuur van basisschool Plechelmus De Lutte. Grootschalige duurzaamheidsinitiatieven De Noordoost Twentse gemeenten zijn in 2022 voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd voor de eventuele oprichting van een groengasbedrijf: Boerengas B.V. Zon. In 2022 is er de mogelijkheid geweest voor inwoners om obligaties te kopen van het zonnepark aan de Drielandsweg in Overdinkel. Daarnaast heeft de gemeente in 2022 verkend of een tweede initiatief/zonnepark, in samenwerking met Twence en een landeigenaar, kan worden gerealiseerd. De gemeente heeft gesprekken gevoerd met Twence, de landeigenaar, NMO en de dorpsraad om invulling te geven aan 50% lokaal eigendom, Dit krijgt een vervolg in 2023. Wind. Wat betreft wind-initiatieven; De gemeente is actief betrokken bij de initiatieffase van het windproject in de Lutte. De betrokkenheid is vooral gericht op haar rol om lokaal eigendom te bevorderen en om zowel voor- als tegenstanders van dit project te laten participeren in het proces.

In overleg met de provincie (als bevoegd gezag) en andere betrokken partijen, heeft de gemeente geprobeerd het belang van haar inwoners zo goed mogelijk onder de aandacht te brengen en ervoor te zorgen dat de inwoners van de gemeente Losser zo goed mogelijk zijn geïnformeerd en betrokken bij het proces.Dit heeft geresulteerd in de informatieavond op 8 december en de lancering van de projectwebsite direct daarna. Tevens is door de gemeente bij dit project een belangrijke basis gelegd voor 50% lokaal eigendom. Dit krijgt een vervolg in 2023 Participatie in regionale fora Gemeente Losser participeert via het samenwerkingsverband EvNOT (Energie van Noord-Oost Twente) in de organisatie van de RES Twente (Regionale Energie Strategie Twente). In 2021 is gestart met de voorbereidingen van de RES 2.0, en in 2022 is dit verder vormgegeven. Dit heeft geleid tot het opstellen van de concept RES 2.0 met bijlagenboek. Energiecoöperatie De gemeente Losser kent momenteel één energiecoöperatie en dat is ‘Greuner’ uit Beuningen. Er zijn wel gesprekken gevoerd over initiatieven. Deze kunnen mogelijk leiden tot het oprichten van een nieuwe lokale energie-coöperatie. Daarnaast is in NOT verband ook Energie-Coöperatie Noordoost Twente (voorheen: Regionaal Energiebedrijf) opgericht.

Deze is ook actief in Losser, en kan mogelijk een samenwerkingspartner zijn van de provincie bij de eventuele realisatie van een windinitiatief in De Lutte en het tweede zonnepark in

39

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Overdinkel. Grensoverschrijdende energietransitie Er is vanuit de gemeente Losser, Emmen en Kerkrade de ambitie om de grensbarrières op het vlak van de energietransitie weg te nemen en mogelijkheden te benutten. In 2022 zijn deze samenwerkingsverbanden verder geïntensiveerd. Dit is een langdurig proces. Daarnaast hebben er diverse gesprekken plaatsgevonden tussen de gemeente Losser en de gemeente Bad Bentheim, de provincie Overijssel en Prowind om de grensoverschrijdende samenwerking te onderzoeken voor de windmolens in de Lutte en die aan de Duitse zijde. Het resultaat hiervan is dat Bad Bentheim de ontwikkeling en plaatsing van de Duitse windmolens afhankelijk heeft gemaakt van de ontwikkeling van het project in Lutte. In 2023 wordt verdere samenwerking onderzocht. Energieloket In 2022 is vanuit de samenwerking EvNOT het gemeentelijk Energieloket (www.duurzaambouwloket.nl/Losser.) verder vormgegeven. Hier kunnen inwoners terecht voor (onafhankelijke) informatie en advies. Naast het digitale loket biedt Duurzaam Bouwloket ook (gratis) telefonisch advies. De website is in 2022 verder doorontwikkeld. Door de 10 vrijwillige energiecoaches van Noordoost Twente zijn, na aanmelding via het energieloket, 576 (huis)gesprekken gevoerd met inwoners over hoe zij het beste hun woning kunnen verduurzamen.

Bon van Noordoost Twente Na een succesvolle actie van de Bon van Noordoost Twente voor woningeigenaren is er een zelfde actie geweest voor huurders. Met de bon konden huurders gratis kleine energiebesparende maatregelen aanschaffen ter waarde van € 80. Ruim 70% van de Losserse huurders hebben gebruik gemaakt van de bon. Tevens is er vanuit het energieloket een gezamenlijke inkoopactie voorbereid en opgezet voor verduurzamingsmaatregelen waarbij deelnemers worden ontzorgd (Winst-uit-je-woning). Energiedagen van Noordoost Twente Op 20 en 21 mei zijn de Energiedagen van Noordoost Twente georganiseerd; een evenement met informatie en inspiratie op het gebied van het energiezuiniger maken van je woning. Installatiebedrijven, het gemeentelijk energieloket, lokale energiecoöperaties, leveranciers van isolatiemateriaal, zonnepanelen, warmtepompen en andere slimme toepassingen waren aanwezig. Energiearmoede – aanpak maatregelen (SPUK middelen Rijk) Aanpak energiearmoede is in samenwerking met NOT-gemeenten ontwikkeld. In december zijn 2 nieuwe gemeentelijke subsidieverordeningen vastgesteld waarmee woningbezitters worden gestimuleerd om de eigen woning te isoleren.

40

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Duurzaamheid is een programma Gemeenten hebben vanuit het Klimaatakkoord de regie op het verduurzamen van de gebouwde omgeving gekregen. Vanuit dit akkoord zijn er op basis van document analyses ongeveer 28 (nieuwe) of (sterk) geïntensiveerde taken bij gemeente belegd. Een grote opgave voor de gemeente. Na goedkeuring van de begroting 2023-2026 eind 2022 hebben we extra personele capaciteit aangetrokken om invulling te geven aan deze extra taken. Verduurzaming gemeentelijk wagenpark en motorische gereedschappen Waar vervanging van het gemeentelijk wagenpark en motorische gereedschappen nodig was, is gekeken naar de meest duurzame optie. Hierbij is gekeken naar bij voorkeur electrisch en anders naar de nieuwste en strengste emissienorm. Klein gereedschap is deels vervangen door electrisch gereedschap in plaats van benzine. Verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed In 2022 is voortgang geboekt met de verduurzaming van de panden in eigendom van de gemeente, die voor eigen gebruik en beleidsdoeleinden worden ingezet. Dat hebben we gedaan door na isoleren van de 'schil' van de panden (daken, gevels, vloeren en kozijnen), maar ook de toepassing van LED verlichting. Alle panden zijn van een nieuw energielabel voorzien en we hebben een plan opgesteld voor de volgende stap naar een energieneutraal en gasloos gebouwenbezit.

Nog niet alle panden zijn op een energielabel A (of hoger) uitgekomen. De werkplaats in Overdinkel en gymzaal De Vlasakker komen ook met na isolatie niet hoger dan energielabel C. Vanwege de nieuwbouw van de school in Beuningen, in combinatie met het dorpshuis, is gewacht met verduurzaming van de gymzaal. Met de volgende stap naar een energieneutraal en gasloos gebouwen bezit zullen ook deze gebouwen op een energielabel A (of hoger) uitkomen. Voor het Zwembad Brilmansdennen is daar al op vooruit gelopen en onderzoek gedaan naar het gasloos verwarmen via aquathermie, waarbij gebruik wordt gemaakt van de restwarmte uit het gezuiverde afvalwater (effluent) van de rioolwaterzuivering. Energie duurzaam inkopen Voor de eigen organisatie wordt duurzame energie gebruikt. Denk aan de eigen gebouwen, straatverlichting en rioolgemalen. Sinds 2021 nemen wij daarvoor 100% groene stroom af van Greenchoice met de Garantie van Oorsprong van Twence. Twence op zijn beurt gaat daarvoor in de komende jaren extra (zonne)energie projecten starten om aan onze elektrabehoefte te voldoen. Voor de gasbehoefte van onze eigen gebouwen is in 2022 een regionale aanbesteding afgerond. Met ingang van 2023 zal 100% groen gas worden afgenomen van Vattenfall met de Garantie van Oorsprong van Twence biogas.

Twence produceert biogas dat zij opwerken naar groen gas welke via het bestaande aardgas netwerk aan ons wordt geleverd. De Losserse samenleving is gestimuleerd om

41

•

We zetten ons netwerk en onze kennis pro actief in ten behoeve van het ontwikkelen en stimuleren van initiatieven op het gebied van

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

initiatieven op het gebied van duurzaamheid te ontwikkelen en uit te voeren

•

• • •

•

duurzaamheid Bij gemeentelijke rioleringsprojecten worden inwoners actief benaderd, om te stimuleren dat men het dakwater van de eigen woning afkoppelt van het vuilwaterriool en dit schone regenwater opvangt in regentonnen en/of de eigen tuin. Dit in combinatie met het bevorderen van ‘ontstenen’ en vergroenen van de tuinen. Goede voorlichting en samenwerking met inwoners voor klimaatbestendigheid, energietransitie en de circulaire economie. Evaluatie van het Zonneveldenbeleid wordt opgesteld. Een doorvertaling van het gasloos bouwen naar bestaande en toekomstige woningvoorraad is gemaakt in de vorm van de Warmtevisie. Wijkuitvoeringsplannen Beuningen en Losser-West zijn opgesteld.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Energiefonds bedrijven Na een aanvankelijk sterk begin van het energiefonds Losser met 11 verstrekte leningen, is er in 2022 helemaal geen lening verstrekt. Daarmee blijft het totaal aantal verstrekte leningen steken op 11. De Coronacrisis zal hier waarschijnlijk mee te maken hebben gehad. Evaluatie zonneveldenbeleid In 2022 zijn voorbereidingen getroffen om in 2023 een herziend zonneveldenbeleid voor te leggen. Organisatie energiecafé’s in dorpen Naar aanleiding van de Webinars over de energietransitie in 2021, is samen met de dorpsraden een op maat gemaakt programma opgesteld voor een informatieavond per dorp over het thema verduurzaming van woningen. Deze avonden hebben in 2022 onder de noemer ‘energiecafé’ plaatsgevonden. Verduurzaming eigen woning. Ons nieuwe coalitieakkoord legt de nadruk op het helpen van mensen die zelf willen verduurzamen. Daarnaast zijn de wijkuitvoeringsplannen Losser-west en Beuningen door het college vastgesteld. De gemeente Losser voldoet aan de doelstellingen van 'Afvalloos Twente in 2030'

•

•

•

Voorgestelde aanpassingen uit de 3e evaluatie van het project ‘Differentiatie tarieven Huis aan huis afval’ zullen worden doorgevoerd met als doel het aantal kilo’s restafval te verminderen. Bij de bouw van het nieuwe afvalbrengpunt zal het aantal te scheiden fracties op het afvalbrengpunt worden uitgebouwd zodat er meer afval kan worden hergebruikt en gerecycled. Tevens wordt onderzocht op welke wijze het afvalbrengpunt verder kan bijdragen aan strategische beleidsdoelstellingen op gebied van duurzaamheid en circulariteit. Scholen actief betrekken bij initiatieven om te komen tot een afvalloos Twente: ‘Schoon belonen'

Wat hebben we in 2022 gedaan?

42

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Evaluatie diftar De derde evaluatie van het project ‘differentiatie tarieven Huis aan Huis afval’ is in 2022 uitgevoerd. De resultaten van deze evaluatie zijn eind 2022 gedeeld met de raad. Afvalbrengpunt In 2022 is er verder onderzoek gedaan naar de veiligheid op het huidige afvalbrengpunt. Hieruit zijn een aantal aanbevelingen gekomen. Er is nog niet gestart met het onderzoek naar een nieuw afvalbrengpunt die bijdraagt aan strategische doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Afvalloos Twente Afgelopen jaar is de werkgroep afvalloos Twente weer nieuw leven ingeblazen en hebben zij een nieuwe stuurgroep gekregen met bestuurlijke trekkers. Eind 2022 is er een plan opgesteld om hier de komende jaren mee bezig te gaan. Er zijn maatregelen genomen om verontreiniging van de bodem te voorkomen

Komende jaren zal de aandacht uitgaan naar de monitoring en evaluatie van het beleid zoals geformuleerd in het regionale 'bodembeheerplan bodemkwaliteitskaart'. Het toezicht en de handhaving van grondverzet en toepassen van bouwstoffen zal worden geïntensiveerd. Het accent zal worden gelegd op vrije veld toezicht. In 2021 is het streven om hier, naast het reguliere toezicht vanuit de ODT, ook door Domein II boa’s (milieu c.a.) op te laten handhaven. Wat hebben we in 2022 gedaan? De evaluatie van de bodemkwaliteitskaart en het bodembeheerplan is regionaal gestart maar nog niet afgerond. Het toezicht en de handhaving van grondverzet en het vrije veld toezicht zijn geïntensiveerd.

We maken de gemeente Losser klimaatbestendig in een tempo dat gelijk is aan de (verwachte) snelheid van de klimaatverandering

•

•

•

•

•

43

De resultaten uit de regionale Klimaatstresstesten en onze eigen berekeningen worden gebruikt voor het aangaan van klimaatdialogen met inwoners. Dit is weer input voor het op te stellen Water en Klimaatadaptatieplan (opvolger van het Gemeentelijk Rioleringsplan). Stellen van eisen aan ruimtelijke ontwikkelingen (zowel de gemeentelijke ontwikkelingen als die van derden) op gebied van vooral waterberging en groen. Bij ontwerp en uitvoering van gemeentelijke plannen (ontwikkeling van de openbare ruimte, ontwikkeling bestemmingsplannen en dergelijke) concrete maatregelen op gebied van klimaatadaptatie en duurzaamheid doorvoeren. Bij vervanging en aanvulling van bomen kiezen we voor soorten die beter bestand zijn tegen extremere omstandigheden. Bij de keuze voor beplanting streven we naar meer biodiversiteit en een groter aandeel bloeiende planten om de insectenpopulatie te bevorderen. Hiermee beogen we ook het bevorderen van natuurlijke vijanden van invasieve soorten zoals de eikenprocessierups. Dit onderdeel wordt verder uitgewerkt in het Groenbeheer- en -beleidsplan. Het project Beken & Bleken van Losser verbindt de (her)inrichting van dorp en landschap aan oplossingen voor klimaatopgaven. Met het project is een Erfgoed Deal verworven. (Zie ook programma Sociaal).

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

Wat hebben we in 2022 gedaan? Losser klimaatbestendig maken Losser volgt, in nauwe samenwerking binnen het Twents waternetwerk, de landelijke aanpak DPRA (deltaprogramma ruimtelijke adaptatie). Om dit mogelijk te maken hebben we klimaatstresstesten uitgevoerd en hebben we met succes een beroep gedaan op landelijke Impulsgelden. In 2022 is het vigerende GRP verlengd, waarbij het kostendekkingsplan is geactualiseerd en geïndexeerd. Hiermee ontstaat ruimte om de komende twee jaar te werken aan een klimaatadaptatiestrategie voor Losser Om beleid en strategie om te zetten naar concrete projecten, waarbij ook derden worden gestimuleerd om bij te dragen aan onze doelstellingen t.a.v. een klimaatrobuuste leefomgeving, wordt het principe van integrale, dynamische en opgavegerichte programmering ingezet. Concrete projecten Ook in 2022 zijn flinke resultaten geboekt om bijvoorbeeld het centrum van Losser klimaatrobuuster te maken. Dit door deze opgave onderdeel te laten uitmaken van de centrumontwikkelingen Losser, inclusief de aanpalende gebieden aan de noord en zuidzijde (waar onder de omgeving Kloppenstraat/Braakstraat). Hier is grootschalig verhard oppervlak (ook van privé terrein) afgekoppeld en geïnfiltreerd in de bodem. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de krattenvelden, maar ook klimaatbomen en is het gehele systeem van 'blauwe aders' in het centrum robuuster gemaakt.

Door de integrale werkwijze zijn ook particuliere ontwikkelingen aangehaakt. Daardoor is het effect nog groter is geworden (bijvoorbeeld het Keizershofje). Alle klimaatmaatregelen samen, als onderdeel van de integrale centrumaanpak, zijn gehonoreerd met bijdragen vanuit twee landelijke deltaprogramma’s (ZON en DPRA). Voorafgaand aan de uitvoering zijn klimaatdialogen uitgevoerd. Zo hebben kinderen spelenderwijs kennis genomen van de werking van rioleringssystemen en welke klimaatontwikkelingen daarbij een rol spelen. Hierdoor is tevens bijgedragen aan doelstellingen op gebied van educatie. Ruimtelijke ontwikkelingen We houden, ook bij ruimtelijke ontwikkelingen van derden, rekening met het aspect duurzaamheid/klimaatbestendig door middel van het opnemen van een verplichte paragraaf "Milieu en omgevingsaspecten" in bestemmingsplannen (geur, bodem, geluid, water- en luchtkwaliteit, externe veiligheid, ecologie, cultuurhistorie en verkeer en parkeren). Dit is een voortdurende actie bij ruimtelijke ontwikkelingen. Klimaatbestendige bomen In het door de gemeenteraad vastgestelde groenbeheer- en beleidsplan staat o.a. hoe we omgaan met onze bomen. Bij nieuwe plannen en vervanging van oude beplanting is rekening gehouden met biodiversiteit en zijn, afhankelijk van de locatie, klimaatbestendige bomen toegepast. Doelstelling (F4): In de gemeente Losser is het prettig wonen en leven.

44

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

De openbare ruimte is schoon, heel en veilig

•

•

• •

•

Het planproces om te komen tot een visie op de kwaliteit openbare ruimte (verbrede Nota Kapitaalgoederen). Dit is afhankelijk van de voortgang van het opstellen van de Omgevingsvisie. Planproces (conform de voorstelde “twee sporen aanpak”) van het Groenbeleidsplan en -beheerplan waarbij tevens de inzet van het Servicebedrijf wordt betrokken. Hier ligt een sterke relatie met de visie op de kwaliteit van de openbare ruimte. Opstellen beleid- en vervangingsplan voor civieltechnische kunstwerken (waaronder bruggen, beschoeiingen etc). Deelnemen aan de landelijke opschoondag en de World Cleanup Day 2022, en hierbij de vrijwilligersgroep faciliteren en ondersteunen waar nodig. Uitvoering maatregelen Hondenbeleidsplan op basis van de al uitgevoerde tussenevaluatie, zal nog 1 jaar door gaan. Door de afschaffing van de hondenbelasting zal het programma in 2022 eindigen.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Omgevingsvisie Losser/ Nota Kapitaalgoederen In 2022 is de Omgevingsvisie ter besluitvorming aangeboden aan de Raad. Het opstellen van de Nota Kapitaalgoederen en het kwaliteitsplan fysieke leefomgeving volgt na besluitvorming over de Omgevingsvisie, aangezien deze kaderstellend is. Groenbeleidsplan In 2022 is het groenbeleidsplan opgesteld en vastgesteld door de gemeenteraad. Civieltechnische kunstwerken Er is nog geen beleids- en vervangingsplan voor civieltechnische kunstwerken opgesteld. Wel wordt er jaarlijks een uitvoeringsplan gemaakt waarbij wordt aangegeven wat er in dat jaar moet worden uitgevoerd. Zwerfafvaldag 2022 In 2022 hebben we meegedaan aan zowel de nationale opschoondag in maart, als de World cleanup day in september. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol gespeeld voor de vrijwilligers. Hondenbeleidsplan In 2022 is er een evaluatie van het hondenbeleid opgesteld en gedeeld met de raad. Hierin is besloten geen nieuw beleid op te stellen maar de maatregelen die vanuit het oude beleid zijn gestart wel door te laten lopen (te denken valt aan de blauwe hondenpoepbakken en het zoeken naar een geschikte locatie voor hondenlosloopvelden). De openbare ruimte is kwalitatief passend ingericht afgestemd op de

45

• •

Binnen ruimtelijke projecten is aandacht voor de presentatie van kunst en erfgoed. Afronding van de herinrichting buitenruimte Erve Boerrigter (fase II), De

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

gebruiksfunctie •

• •

• •

•

Lutte ter verbetering van ‘ontvangstfunctie’ op basis van de visie “Kwaliteitsimpuls De Lutte”. Afronding van het ontwerpproces centrumplein De Lutte en “Gastvrij De Lutte”, mede ter bevordering doelstellingen op gebied van Recreatie en Toerisme (onderdeel Kwaliteitsimpuls De Lutte). Verbinding ’t Keampke en omgeving met centrumplein De Lutte (deelproject uit Dorpsranden-Kwaliteitsimpuls De Lutte). Uitwerken van de niet-technische delen van het Wegenbeleidsplan waaronder de uitwerking van wegvakken, waarbij gebruik en functie niet in overeenstemming zijn met de huidige inrichting. Het faciliteren/stimuleren van elektrisch rijden via het aanbieden van openbare laadinfrastructuur. Aanvang uitvoering riothermie Zwembad Brilmansdennen om tot een aardgasloos gebouw te komen, waarbij de warmte wordt opgewekt met de restwarmte uit het effluent (na de zuivering) van de Rioolwaterzuiveringsinstallatie. De Wijk-uitvoeringsplannen (WUP's) Beuningen en Losser-West zijn opgesteld. Inwoners en de Raad zijn door middel van een uitgebreid participatie proces betrokken bij de totstandkoming van deze WUP's.

Wat hebben we in 2022 gedaan? Presentatie Kunst en Erfgoed Het project Beken&Bleken van Losser is een voorbeeld van hoe Erfgoed in ruimtelijke projecten concreet gemaakt wordt. Daarnaast is de zorg voor monumenten een belangrijk onderdeel van ons ruimtelijk instrumentarium. Kwaliteitsimpuls De Lutte In 2022 is voortvarend verder gewerkt aan ontwerp- en participatieprocessen en technische voorbereiding van een aantal deelprojecten binnen het uitvoeringsprogramma Kwaliteitsimpuls De Lutte. Hierbij wordt integraal gewerkt aan het bijdragen aan meerdere (strategische) beleidsdoelen en opgaven. Concreet is gewerkt aan de ontwerpvisie (en de technische uitwerking daarvan) voor de ontwikkeling van het centrumplein, inclusief het bevorderen van economische activiteiten. Hierin is het participatieproject 'Gastvrij De Lutte' meegenomen. Daarnaast is gewerkt aan de volgende fase van de herinrichting van de buitenruimte van Erve Boerrigter (het 'open' maken van de zichtlijnen op de dorpsboerderij, herinrichting van het terrein en ook de aanbesteding van de groen-blauwe zone ter plaatse van Erve Boerrigter). Vanuit doelstellingen als inclusie en klimaatadaptatie is, als onderdeel van het programma Kwaliteitsimpuls de Lutte, gewerkt aan een omgevingsanalyse van het gebied direct ten noorden van de Hanhofweg, waaronder 't Keampke.

Uitwerken van de niet-technische delen van het Wegenbeleidsplan Het beheersysteem met gevulde wegvakken is kloppend gemaakt samen met de data top 15 (Provinciaal project). Hierbij is gekeken naar de wegvakken inclusief snelheden met bebording. Verkeerskundig moet nu nog gekeken worden of snelheid en inrichting in overeenstemming is. Openbare laadpalen

46

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

In 2022 zijn er in totaal 7 laadpalen bijgekomen in verschillende dorpen. Wijkuitvoeringsplannen De WUP’s zijn in 2022 door het college vastgesteld. In Beuningen is intensief samengewerkt met een klankbordgroep van bewoners, waarbij meerdere acties zijn opgezet. In Losser-west is veel inspanning geleverd door de gemeente om de samenwerking met de klankbordgroep te intensiveren. De focus van het college ligt nu op helpen van mensen die zelf willen verduurzamen. Daarnaast is er in 2022 een samenwerking gevormd met Greuner en inwoners uit de verschillende WUP-wijken in NOT. We hebben binnen met deze groep onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van een kleinschalig bronnet in NOT. Visie ruimtelijke aandachtsgebieden centrum Losser In nauwe samenwerking met verschillende vastgoedpartijen is de ruimtelijke ontwikkelingsrichting voor een aantal zogenaamde 'ruimtelijke aandachtsgebieden' in het centrum van Losser uitgewerkt en ter inzage gelegd in een ontwerpvisiedocument. Het gaat daarbij om de ontwikkelingsrichting voor de noordzijde van het Martinusplein, Aloysiuslocatie en de Brink (Jumbo inclusief de voormalige postkantoorlocatie). Deze ontwikkelingen hebben direct effect op de omliggende openbare ruimte welke immers daarop afgestemd moet zijn, maar waarbij de onderlinge samenhang van wezenlijk belang is voor de ruimtelijke kwaliteit in het centrum van Losser.

Om dit reden is in 2022 o.a. gewerkt aan parkeeronderzoek en het opstellen van een parkeerbalans. Dit ten behoeve van de verdere centrumontwikkelingen. Haalbaarheidsonderzoek Aloysiuslocatie We hebben verder invulling gegeven aan de uitwerking van het de door de raad gekozen voorkeursscenario met betrekking tot de herinvulling van de Aloysiuslocatie. Daarbij is de gespreksfase met potentiële, toekomstige gebruikers afgerond, zijn de financiële consequenties geactualiseerd en zijn de ruimtelijke randvoorwaarden inzichtelijk gemaakt. Ook is het proces opgestart om te komen tot een ontwerp van het gebouw en de openbare ruimte, zodat de raad op basis hiervan een besluit kan nemen in 2023 over het benodigde krediet. Bij het vervangen en verbeteren van voorzieningen in de openbare ruimte zijn op integrale wijze de brede gemeentelijke doelstellingen nagestreefd

De integrale ontwikkeling van de openbare ruimte is opgenomen in het Integraal Meerjarig Investerings- en onderhoudsprogramma voor de openbare ruimte (MIP). Door brede maatschappelijke opgaven te verbinden met autonome opgaven in de openbare ruimte wordt bijgedragen aan de strategische beleidsdoelen van de gemeente. Hieruit ontstaan programma's en projecten als: • •

•

47

Kwaliteitsimpuls Beuningen en Glane Vervolg uitvoeren van deelprojecten uit het uitvoeringsprogramma ‘Kwaliteitsimpuls De Lutte” (o.a. planproces herinrichting BeatrixstraatMargrietstraat, planproces centrumplein De Lutte, dorpsrand De Lutte, Gastvrij De Lutte, buitenruimte Erve Boerrigter). Samen met partners en stakeholders opzetten en uitvoeren van een breed en dynamisch uitvoeringsprogramma Centrumplan Losser (op basis van het ‘Parapluplan centrum Losser’). Naast projecten als

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

•

bijvoorbeeld Beken&Bleken van Losser, valt hieronder ook het opzetten van een structurele vorm van gezamenlijk centrummanagement. Centrumontwikkelingen Losser, fase II, inclusief de ruimtelijke aandachtsgebieden.

Wat is er in 2022 gedaan? Door brede maatschappelijke opgaven te verbinden met autonome opgaven in de openbare ruimte, wordt bijgedragen aan de strategische beleidsdoelen van de gemeente. Het instrument dat we daarvoor gebruiken is het MIP (het integraal, meerjarig, dynamisch investerings- en onderhoudsprogramma). De huidige (maatschappelijke) ontwikkelingen maken het echter nodig dat we als gemeente meer opgavegericht gaan werken. In 2022 is verder gewerkt aan de voorbereidingen om opgavegericht te gaan werken. In dat kader is ook gekeken op welke wijze het MIP verder uitgebouwd kan worden zodat geborgd wordt dat er integraal gewerkt wordt, in samenwerking met partners en andere partijen. Hiermee wordt geborgd dat bij ingrepen in leefomgeving wordt bijgedragen aan strategische beleidsdoelstellingen en maatschappelijke opgaven. De gemeente Losser borgt de omgevings-kwaliteit en sociale cohesie door de actuele regels correct toe te passen en te handhaven en verantwoord ruimte te bieden

Ten behoeve van de (opnieuw uitgestelde) invoering van de Omgevingswet per 1 juli 2022, stellen we in de eerste helft van 2022 de Omgevingsvisie op en werken we aan een omgevingsplan voor industrieterrein Zoeker Esch-De Pol. De werkprocessen zijn conform de bedoeling van de Wet ingericht en het ontsluiten van informatie via het landelijke digitale stelsel is in volle gang. Daarom gaan we in de eerste helft van 2022 ook uitgebreid testen met de nieuwe werkprocessen en systemen, zodat we klaar zijn voor 1 juli 2022. De beleidscyclus (big8) is geïmplementeerd, waardoor we de 2021 ingezette verbetering van dienstverlening aan de “voorkant” en heldere en rechtvaardige handhaving aan de “achterkant” in 2022 blijven doorontwikkelen. Ook het daarmee verschuiven van repressie naar preventie blijft een continu (ontwikkel)proces. Op het gebied van vergunningen, toezicht en handhaving wordt ook voor 2022 een uitvoeringsprogramma opgesteld, waarin we prioriteiten gaan stellen. Dit doen we, omdat we binnen de beschikbare middelen keuzes moeten maken. Wat hebben we in 2022 gedaan? Vergunningen, toezicht en handhaving. Voor wat betreft de 'Big 8', de gehanteerde beleid- en uitvoeringscyclus voor taken op het terrein van vergunningen, toezicht en handhaving, vindt continue verbeterslag plaats.

Ieder jaar wordt in dit kader een uitvoeringsprogramma opgesteld en aan het eind van het jaar verantwoording afgelegd in een jaarverslag. Ook voor 2022 zijn we door het Interbestuurlijk toezicht van de Provincie Overijssel in het groene regime gebleven. In 2022 heeft de Omgevingsdienst haar werkwijzen aangepast om de afhandeling van verzoeken om specialistische adviezen, waaronder juridische ondersteuning en de afhandeling van vergunningen, te verbeteren en daarmee de ontstane achterstand in te lopen. Dit vroeg ook om tijdelijke bijstelling van prioriteiten en het kwaliteitsniveau. In 2022 is de conclusie getrokken dat

48

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

(gedeeltelijke) voortzetting van de aangepaste werkwijzen noodzakelijk is. In 2022 heeft een uitgebreid participatieproces plaatsgevonden voor wat betreft de gemeentelijke Omgevingsvisie. Deze is inmiddels gereed voor vaststelling. Binnen het project 'DSO en Werkprocessen' zijn in 2022 alle vereiste applicaties geïnstalleerd, grotendeels ingericht en gekoppeld aan het DSO. Ook is gestart met training en instructies aan gebruikers en wordt de testfase ingericht. In 2022 is ook gewerkt aan verschillende verordeningen die aangepast moeten worden bij inwerkingtreding van de Omgevingswet. Er is variatie en kwaliteit in het woningaanbod

In 2022 geven we uitvoering aan de Woonvisie 2021-2031 en het bijbehorende actieplan Woonvisie. Belangrijk aandachtspunt is de zorg voor voldoende woningen voor starters/jongeren en het bevorderen van doorstroming van senioren. We zorgen voor voldoende middelen om het instrument Startersleningen voort te kunnen zetten. Wat hebben we in 2022 gedaan? Net als voorgaande jaren zijn op basis van de Woonvisie Losser prestatieafspraken met de woningcorporatie Domijn en de Stichting Huurders Belangen Losser gemaakt. De woningvoorraad is toegenomen met 98 woningen. We hebben drie startersleningen verstrekt.

Kernen hebben een aantrekkelijk en toekomstbestendig voorzieningenniveau

We geven uitvoering aan de detailhandelsvisie, waarbij het aanbod aan winkelvloeroppervlak wordt afgestemd op de vraag en voor de kernen Losser, de Lutte en Overdinkel kernwinkelgebieden worden aangewezen om deze zo compact mogelijk en levendig te houden. •

•

We streven er naar de culturele voorzieningen in de dorpen zo goed mogelijk in stand te houden. In samenspraak met het culturele veld werken we aan een ‘doorstart na corona’. (Zie ook programma Sociaal). We hebben subsidie ontvangen voor het ontwikkelen van een Kerkenvisie (een strategische visie op de toekomst van onze kerkgebouwen). Het opstellen van deze kerkenvisie gebeurt in dialoog tussen de gemeente, kerkeigenaren, inwoners en erfgoedorganisaties. (Zie ook programma Sociaal).

Wat hebben we in 2022 gedaan? "Detailhandelsvisie en flankerend beleid" Op basis van de "Detailhandelsvisie en flankerend beleid" zijn twee subsidieverzoeken voor gevelverbetering van winkelpanden in het kernwinkelgebied van Losser ingediend. Hiervan kon er één worden gehonoreerd. Een aantal verzoeken om buiten de kernwinkelgebieden nieuwe detailhandelsbedrijven op te richten is -eveneens op basis van de vastgestelde detailhandelsvisie- geweigerd.

Wat heeft het gekost? Bedragen x 1.000 Euros

49

Realisatie

Begroting

Realisatie

Saldo

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

2021

(na wijziging)

2022

Fysiek

15.486

18.920

15.993

2.928

Totaal Lasten

15.486

18.920

15.993

2.928

Fysiek

9.259

12.128

10.814

-1.314

Totaal Baten

9.259

12.128

10.814

-1.314

Gerealiseerde saldo van baten en lasten

6.227

6.792

5.178

1.613

Fysiek

652

1.498

2.115

-617

Totaal Storting reserves

652

1.498

2.115

-617

Fysiek

1.451

2.202

1.932

-270

Totaal Onttrekking reserves

1.451

2.202

1.932

-270

Gerealiseerde saldo van mutaties reserves

-799

-704

183

-887

Gerealiseerd resultaat

5.428

6.088

5.361

726

Toelichting Een uitgebreide toelichting per product is te vinden in Hoofdstuk 3 "Financiële positie". Per saldo wijkt het Programma Fysiek afgerond € 726.000 positief af ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit saldo bestaat uit de volgende onderdelen:

Hieronder worden deze onderdelen afzonderlijk toegelicht. Toelichting batig saldo lasten € 2.928.000: De meest recente actualisatie van de grondexploitaties heeft bij de behandeling van de jaarrekening 2021 plaatsgevonden. Dit is na vaststelling van de begroting 2022. Om die reden vallen de lasten in de actualisatie € 1,180 miljoen lager uit, wat maakt dat op dit onderdeel een voordeel ontstaat (taakveld 8.2 Grondexploitatie). De lagere lasten op dit onderdeel hebben een relatie met de lagere baten (zie hieronder, bij 'baten'). Voor duurzaamheid, energieloket en project Losser duurzaam is voor een beperkt bedrag (± € 10.000) ten laste van dit taakveld gebracht; in de begroting was uitgegaan van € 304.000 (zie ook de toelichting bij 0.10 Mutaties reserves). Het overgrote deel van de gemaakte kosten voor duurzaamheid zijn ten laste gebracht van de daarvoor beschikbaar gestelde kredieten. Het restantvoordeel is ontstaan door een besparing op inhuur van derden. Doordat de werkelijke uitgaven voor onderhoud en vervanging van wegen ruim € 601.100 lager zijn dan begroot wordt dit saldo, conform de door de Raad vastgestelde methodiek van verrekenen van schommelingen in uitgaven, samen met de voor de Hoge Boekelweg ontvangen subsidie ad € 239.400 verrekend met de reserve wegen (zie toelichting baten en stortingen).

Daarnaast zijn de budgetten voor onderzoek traverse N731 en het opstellen van de nota kapitaalgoederen (nog) niet zijn gebruikt ontstaat er een voordelig resultaat op

50

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 8 juni 2023

taakveld 2.1 Verkeer en vervoer. Daarnaast zijn de kosten voor energie straatverlichting bijna € 51.000 lager dan begroot en is op inhuur van derden € 17.000 bespaard. Voor ruimtelijke ordening (taakveld 8.1) is voor de groenbeleidsvisie servicebedrijf en de mobiliteitsvisie respectievelijk € 50.000 en € 60.000 beschikbaar gesteld, maar slechts zeer beperkt ingezet. Voor het Kleintje Kulturhus Beuningen en Losser aan de Dinkel is respectievelijk € 75.000 en € 135.000 budget geraamd als cofinanciering voor verworven subsidies (NOT 4.0). Door externe omstandigheden (Beuningen: eigendomssituaties, Losser aan de Dinkel: Corona en de doorontwikkeling tot Beken&Bleken van Losser) is de uitvoering in 2022 nog niet gestart (wel is gewerkt aan de voorbereidingen). Van het budget voor ontwikkelingen in de ruimtelijke ordening is een bedrag van ruim € 131.000 niet besteed. Ook voor planschade zijn er geen kosten geweest in 2022 (besparing € 47.000). Het budget voor onderzoek en advies ad € 75.000 is slechts voor € 18.000 besteed. Binnen het taakveld 8.3 Wonen en bouwen is een voordeel ontstaan doordat voor de invoering van de omgevingswet € 256.000 minder is uitgegeven; dit voordeel wordt verrekend met de daarvoor beschikbaar gestelde reserve Omgevingswet.

De resultaten voor de taakvelden 7.3 Afval en 7.2 Riolering zijn verrekend met de hiervoor ingestelde voorzieningen; de saldi binnen deze taakvelden ontstaan doordat in de kostendekkendheid van deze producten ook de te verrekenen BTW, de kwijtschelding en kosten van straatreiniging worden meegenomen. Deze kosten, die eveneens onderdeel zijn van de kostendekkendheidsberekening van deze taakvelden, zijn niet zichtbaar binnen het taakveld 7.2 Riolering en het taakveld 7.3 Afval, maar worden elders verantwoord. In de toelichting in hoofdstuk 3 is dit bij de analyse betrokken. Toelichting nadelig saldo baten € 1.314.000: In de toelichting onder de lasten is al aangegeven dat de geactualiseerde grondexploitatiecijfers na vaststelling van de begroting 2022 zijn verwerkt. Naast het voordeel onder de 'lasten', leidt dit tot een (corresponderend) nadeel aan de batenzijde. Dit nadeel is in totaliteit € 2,168 miljoen groot (taakveld 8.2 Grondexploitatie). Voor het taakveld 2.1 Verkeer en vervoer is voor de herinrichting van de Hogeboekelweg ruim € 239.400; deze wordt verrekend met de reserve wegen, omdat in 2021 de kosten eveneens zijn verrekend met deze reserve. Voor het Programmabudget Verkeersveiligheid is € 101.000 aan subsidie ontvangen; in de begroting was rekening gehouden met € 37.800.