Jaarrekening 2023

55

circulaire economie bijzondere aandacht. Centrumplan Losser fase 2 We hebben het programma Centrumplan Losser fase 2 ingericht, waarin alle deelprojecten vanuit de ingezette vierpijleraanpak (ruimtelijke aandachtsgebieden, openbare ruimte, ondernemerschap, gevels en winkelpuien) in samenhang worden opgepakt en uitgevoerd. De gemeente Losser borgt de omgevings-kwaliteit en sociale cohesie door de actuele regels correct toe te passen en te handhaven en verantwoord ruimte te bieden

•

•

•

•

De Omgevingswet is in werking getreden en we hebben we in lijn met het Koersdocument invoering Omgevingswet de noodzakelijke acties ondernomen om te kunnen werken volgens de Omgevingswet. De beleidscyclus (big8) is geïmplementeerd en blijft een continu proces. Binnen dit proces zetten we in op verbetering van onze dienstverlening en heldere en rechtvaardige handhaving (Oppakken & Doorpakken). Op het gebied van vergunningen, toezicht en handhaving wordt ook voor 2023 een uitvoeringsprogramma opgesteld, waarin we prioriteiten gaan stellen. Dit doen we, omdat we binnen de beschikbare middelen keuzes moeten maken. Een cultuurhistorische waardenkaart is een waardevol instrument ten behoeve van ruimtelijke ordening en erfgoedbeheer dat inzicht biedt in stedenbouwkundige patronen, landschappelijke structuren en bouwkundig erfgoed. In 2023 is een aanvang gemaakt met dit project.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Voor wat betreft de 'Big 8', de gehanteerde beleid- en uitvoeringscyclus voor taken op het terrein van vergunningen, toezicht en handhaving, vindt continue verbeterslag plaats. Ieder jaar wordt in dit kader een uitvoeringsprogramma opgesteld en aan het eind van het jaar verantwoording afgelegd in een jaarverslag. Ook voor 2023 zijn we door het Interbestuurlijk toezicht van de Provincie Overijssel in het groene regime gebleven. De invoering van de Omgevingswet werd (wederom) opnieuw uitgesteld, ditmaal tot 1-1-2024. Alle voor de invoering noodzakelijke acties zijn genomen. Binnen het project 'DSO en Werkprocessen' zijn alle vereiste applicaties geïnstalleerd, ingericht en gekoppeld aan het DSO. Daarna is gestart met het opleiden en testen van de nieuwe systemen door gebruikers. Ook zijn diverse verordeningen opgesteld ten behoeve van de uitvoering van de Omgevingswet. Er is variatie en kwaliteit in het woningaanbod

56

In 2023 geven we verder uitvoering aan de Woonvisie 20212031 en het bijbehorende actieplan Woonvisie. Belangrijk aandachtspunt is de zorg voor voldoende woningen voor

starters/jongeren en het bevorderen van doorstroming van senioren. We zorgen voor voldoende bouwmogelijkheden in alle kernen en gaan na of er in het buitengebied mogelijkheden kunnen worden benut. We zorgen voor voldoende middelen om het instrument Startersleningen voort te kunnen zetten. Wat hebben we in 2023 gedaan? Er zijn goede stappen gezet voor de woningbouwopgave. Het gaat om een mix van projecten in de kernen en aan de randen van de kernen in verschillende projectfasen. Die woningbouwontwikkelingen dragen bij aan de kwantitatieve en kwalitatieve uitvoering van de Woonvisie 2021-2031. In het voorjaar van 2023 is ter uitvoering van de woonvisie en inzicht in de stand van zaken de Monitor Woonvisie opgesteld. De woningvoorraad is toegenomen met 93 woningen. Dat gaat om realisatie in Losser, Overdinkel, Beuningen en de Lutte. In het buitengebied zijn 2 woningen gerealiseerd, waarvan 1 via rood-voor-rood. Er zijn 45 woningen aan de harde plancapaciteit toegevoegd. Net als voorgaande jaren zijn op basis van de Woonvisie Losser prestatieafspraken met woningcorporatie Domijn en de Stichting Huurders Belangen Losser gemaakt. Er zijn 17 startersleningen verstrekt voor een totaal van € 573.295. Met het raadsbesluit van 10 oktober 2023 is het fonds Startersleningen weer aangevuld met € 500.000. Kernen hebben een aantrekkelijk en toekomstbestendig voorzieningenniveau

•

•

•

We geven uitvoering aan de detailhandelsvisie, waarbij het aanbod aan winkelvloeroppervlak wordt afgestemd op de vraag en voor de kernen Losser, De Lutte en Overdinkel kernwinkelgebieden zijn aangewezen om deze zo compact mogelijk en levendig te houden. We streven er naar de culturele voorzieningen in de kernen zo goed mogelijk in stand te houden. In samenspraak met het culturele veld werken we aan een ‘doorstart na corona’. (Zie ook programma Sociaal). We spelen in op de inclusieagenda door deel te nemen aan de MKB toegankelijke routes. Winkels en ondernemers worden hierbij door een gespecialiseerde keurmeester getoetst op toegankelijkheid, ontvangen advies op maat en worden indien nodig en gewenst begeleid om met toegankelijkheid aan de slag te gaan.

Wat hebben we in 2023 gedaan? "Detailhandelsvisie en flankerend beleid" We hebben de looptijd van de “Subsidieverordening Stimulering Detailhandel gemeente Losser 2020 – 2023”

57

verlengd tot 2026. Hiermee geven we langer uitvoering aan het faciliteren van de opgave om te komen tot evenwichtige, vitale en aantrekkelijke winkelgebieden in de gemeente Losser. MKB toegankelijke routes We hebben Ongehinderd de opdracht verleend om lokale ondernemingen binnen de gemeente in kaart te brengen middels een toegankelijkheidstoets van Ongehinderd. De ondernemers die deelgenomen hebben, hebben advies op maat gekregen en zijn opgenomen in de app en website van Ongehinderd.

Wat heeft het gekost? Bedragen x 1.000 Euros

Realisatie 2022

Begroting (na wijziging)

Realisatie 2023

Saldo

Fysiek

15.993

18.870

17.154

1.716

Totaal Lasten

15.993

18.870

17.154

1.716

Fysiek

10.814

11.404

10.193

-1.211

Totaal Baten

10.814

11.404

10.193

-1.211

Gerealiseerde saldo van baten en lasten

5.178

7.466

6.961

505

Fysiek

2.115

1.646

2.087

-441

Totaal Storting reserves

2.115

1.646

2.087

-441

Fysiek

1.932

1.921

2.188

267

Totaal Onttrekking reserves

1.932

1.921

2.188

267

183

-275

-102

-173

5.361

7.191

6.859

332

Gerealiseerde saldo van mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

Toelichting Een uitgebreide toelichting per product is te vinden in Hoofdstuk 3 'Financiële positie'. Per saldo wijkt het Programma Fysiek afgerond € 332.000 positief af ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit saldo bestaat uit de volgende onderdelen: Bedragen (x € 1.000) Totaal lasten

Voordelig 1.716

Totaal baten

1.211

Storting in reserves Onttrekkingen aan reserves Totalen Totaal voordelig programma Fysiek

58

Nadelig

441 267 1.983 332

1.652

Hieronder worden deze onderdelen afzonderlijk toegelicht. Toelichting voordelig saldo lasten € 1.716.000: De meest recente actualisatie van de grondexploitaties heeft bij de behandeling van de jaarrekening 2022 plaatsgevonden. Dit is na vaststelling van de begroting 2023. Om die reden vallen de lasten in de actualisatie € 1,075 miljoen lager uit, wat maakt dat op dit onderdeel een voordeel ontstaat (taakveld 8.2 Grondexploitatie). De lagere lasten op dit onderdeel hebben een relatie met de lagere baten (zie hieronder, bij 'baten'). De toegerekende omslagrente valt flink lager uit dan geraamd doordat we uiteindelijk slechts 0,4% in plaats van de geraamde 0,7% in de oorspronkelijke begroting hebben toegerekend (voordeel € 116.000). Hetgeen meer of minder is uitgegeven voor onderhoud gemeentelijke eigendommen wordt verrekend met de reserve Meerjaren Onderhouds Planning (MOP). Voor 2023 betekent dit dat de onderschrijding van het onderhoudsbudget ad € 506.000 wordt toegevoegd aan de genoemde reserve MOP. Op het onderdeel belastingen van het budget voor aan- en verkoop van onroerend goed is een voordeel ontstaan van € 62.000. Dit wordt veroorzaakt doordat de door Losser betaalde bedragen uit afgelopen jaren voor de Schaepmanstraat 1 is verrekend met Domijn. Op inhuur derden is minder uitgegeven (€ 79.000) .

De resultaten voor de taakvelden 7.3 Afval en 7.2 Riolering zijn verrekend met de hiervoor ingestelde voorzieningen; de saldi binnen deze taakvelden ontstaan doordat in de kostendekkendheid van deze producten ook de te verrekenen BTW, de kwijtschelding en kosten van straatreiniging worden meegenomen. Deze kosten, die eveneens onderdeel zijn van de kostendekkendheidsberekening van deze taakvelden, zijn niet zichtbaar binnen het taakveld 7.2 Riolering en het taakveld 7.3 Afval, maar worden elders verantwoord. In de toelichting in hoofdstuk 3 is dit bij de analyse betrokken. Het nadeel is per saldo € 61.000. Toelichting nadelig saldo baten € 1.211.000: In de toelichting onder de lasten is al aangegeven dat de geactualiseerde grondexploitatiecijfers na vaststelling van de begroting 2023 zijn verwerkt. Naast het voordeel onder de 'lasten', leidt dit tot een (corresponderend) nadeel aan de batenzijde. Dit nadeel is in totaliteit € 1,308 miljoen groot (taakveld 8.2 Grondexploitatie). Voor het taakveld 2.1 Verkeer en vervoer zorgen de leges instemmingsbesluit en de bijdragen in de degeneratiekosten voor een hogere opbrengst dan waarmee in de begroting rekening was gehouden (voordeel € 90.000). Het restant van voordeel op de baten ontstaat met name bij het taakveld 7.2 Riolering en 7.3 Afval en bedraagt € 48.000; voor een toelichting hierop verwijzen wij u graag naar hoofdstuk 3.

Toelichting nadelig saldo stortingen reserves € 441.000: Hetgeen meer of minder is uitgegeven voor onderhoud gemeentelijke eigendommen wordt jaarlijks verrekend met de reserve MOP. Voor 2023 betekent dit dat de onderschrijding van het onderhoudsbudget ad € 506.000 wordt toegevoegd aan de genoemde reserve MOP (zie ook bij toelichting batig saldo lasten).

59

Naast de actualisatie van bovenstaande verliesnemingen is voor de Saller en de Geurmeij een winst genomen van respectievelijk € 164.000 en € 61.000, welke voor 50% rechtstreeks is toegevoegd aan de reserve Grondexploitatie en voor 50% aan de Algemene reserve. Omdat de raad heeft aangegeven dat de reserve Grondexploitatie maximaal € 1 miljoen mag zijn, valt het deel van de toevoeging aan deze reserve vrij ten gunste van het rekeningresultaat 2023. Aangezien in de begroting al rekening is gehouden met een toevoeging van € 337.949, ontstaat door een lagere storting een voordeel van € 225.449; € 50.500 hiervan komt terug in de afwijking op de stortingen en € 174.900 bij de onttrekkingen. Het restant saldo ontstaat doordat in de begroting een bedrag van € 14.670 is opgenomen als storting voor de invoering van de Omgevingswet, de boeking is verwerkt bij de onttrekkingen. Toelichting nadelig saldo onttrekkingen reserves € 267.000: In de begroting was rekening gehouden met een onttrekking uit de reserve investeringsbijdragen voor de lasten van de als pitstop projecten opgestarte kredieten. Doordat enkele van deze kredieten nog in uitvoering zijn, zijn er ook minder kapitaallasten geweest, waardoor ook de bijdrage uit de genoemde reserve lager is.

De lagere kapitaallasten in de begroting zijn verwerkt in de financiële rapportage eind 2023, maar verzuimd is om gelijktijdig ook de begrote bijdrage uit de reserve investeringsbijdragen te corrigeren. Dit levert hier een nadeel op van € 244.000. Binnen het taakveld 2.1 Verkeer en vervoer wordt voor het onderhoud aan de wegen gewerkt conform een door de raad vastgestelde methodiek, waarbij schommelingen in uitgaven voor onderhoud worden verrekend met de reserve Wegen. Door hogere uitgaven (€ 127.000) worden via een bijdrage uit de reserve wegen gedekt. Van het voordeel op de grondexploitaties ad € 225.000 komt € 50.000 terug in de afwijking op de stortingen en € 175.000 bij de onttrekkingen (zie ook toelichting nadelig saldo stortingen reserves). De invoering van de Omgevingswet is verder opgepakt. De kosten worden gedekt uit de hiervoor ingestelde reserve; waar in de begroting rekening was gehouden met een bijdrage van € 500.000 is de werkelijke bijdrage uitgekomen op € 662.000, zodat er een voordeel ontstaat van € 162.000. De uitgaven voor duurzaamheid (zie taakveld 7.4 milieubeheer) zijn hoger dan begroot. Evenals in voorgaande jaren wordt deze overschrijding gedekt uit een (€ 92.200 hogere) bijdrage uit de reserve duurzaamheid.

60

1.3. Bestuur en Dienstverlening

Programmadoel: "De gemeente zorgt voor een optimale dienstverlening en openbare orde en veiligheid." Doelstellingen: 1. Optimale veiligheid waarin het accent verschuift van bestrijden naar voorkomen 2. De gemeente Losser biedt optimale (publieks)dienstverlening 3. De gemeente Losser heeft een effectieve en efficiënte bedrijfsvoering Doelenboom Bestuur en Dienstverlening

Optimale veiligheid

Bestuur en Dienstverlening

-->

Optimale dienstverlening

Effectieve en efficiënte bedrijfsvoering

-->

Lasten

2.376

-->

Baten

10

-->

Lasten

697

-->

Baten

316

-->

Lasten

13.109

-->

Baten

53.540

Wat hebben we bereikt? In het afgelopen jaar is gewerkt aan een verdere verbetering van de samenwerking en dienstverlening. Inwoners krijgen steeds meer de gelegenheid een rol te nemen in het beleidsproces. Met externe organisaties is gezocht naar mogelijkheden om samen te werken.

Wat hebben we ervoor gedaan?

Doelstelling (D1): Optimale veiligheid, waarin het accent verschuift van bestrijden naar voorkomen. Er is ingezet op het tegengaan van een toenemende bedreiging van ondermijnende criminaliteit voor de integriteit van de gemeente Losser, haar inwoners en ondernemers

In de zomer van 2021 heeft de gemeenteraad het Integraal Veiligheidsplan 2021-2024 vastgesteld. Rode draad hiervan is: We zetten in op voorkomen waar het kan, optreden waar het moet. We werken aan het vergroten van de weerbaarheid en alertheid van onze inwoners en gemeenschap. Hierin zijn de uitgangspunten, prioriteiten en ambities opgenomen en ligt er een kader om de gemeente Losser veilig te maken en behouden. Daarvoor is structurele samenwerking met maatschappelijke partners en met justitie en politie essentieel. De gemeente Losser hanteert daarbij de volgende prioriteiten: •

61

Veilige woon- en leefomgeving met als specifieke punten woonoverlast, jeugdoverlast en alcohol- en drugsgebruik onder

• •

•

•

•

•

jongeren, ondermijning en weerbare samenleving en de aanpak van 'High Impact Crimes', zoals inbraken en internetfraude. Versterken van lokale, (inter)regionale en internationale samenwerking en afstemming. Versterken van de verbinding tussen openbare orde, veiligheid, zorg en handhaving (fysieke en sociale domein) door onder andere het uitvoeren van gezamenlijke controles met partners en het versterken van de informatiepositie en -uitwisseling Onderzoek en aanpak vindt daar plaats waar situaties om vragen en mogelijk een bedreiging vormen voor de integriteit van de gemeente, haar inwoners en ondernemers. Vergroten van bewustzijn/'awareness' en bevorderen van de meldingsbereidheid bij inwoners, ondernemers en organisaties, zowel extern als intern Intensiveren van toepassing Bibob-beleid om te voorkomen dat wij ongewild criminele activiteiten faciliteren waardoor de veiligheid, de leefbaarheid, de rechtsorde of de bestuurlijke slagkracht worden aangetast. Evalueren van het eerste jaar inzet van Buurtbemiddeling.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Bij de integrale aanpak van veiligheidsvraagstukken is gekeken naar de speerpunten in ons veiligheidsbeleid: • • • • • • • • •

Veilige woon- en leefomgeving Middelengebruik onder jongeren Aanpak van ondermijning Aanpak van woninginbraken (High Impact Crime) Bestuurlijke advisering burgemeester, over onder andere drugspanden, gebiedsverboden in overleg met politie en OM. Doorvertaling veiligheidsbeleid in uitvoeringsagenda en P&C cyclus. Versteviging internationale samenwerking op gebied van de aanpak van ondermijning. Verdere implementatie adviezen weerbaarheidsscan RIEC. Advisering op veiligheidsplannen voor grotere evenementen.

Met training, bewustwording en uitbreiding van capaciteit hebben we de uitvoering van het Bibob-beleid geïntensiveerd. Vooral de Bibob-toets bij nieuwbouw is - in lijn met het beleid - vaker toegepast. Dit naast de toetsing bij alcoholvergunningen, welke in lijn met het beleid was en is gebleven. Er is adequate zorg op het gebied van brandweer, openbare orde, gezondheidszorg en rampen- en crisisbestrijding

62

•

Voor de Veiligheidsregio Twente (VRT) vormen het regionaal risicoprofiel en het beleidsplan 2021-2024 de basis voor de programma’s van brandweer, Geneeskundige Hulporganisatie in de Regio (GHOR), multidisciplinaire onderwerpen en gemeenten.

•

Centraal thema in het nieuwe beleidsplan is de inzet op het behoud van wat gerealiseerd is. Daarnaast wil de Veiligheidsregio innoveren door samen te werken met

kennisinstituten, bedrijven, ondernemers en inwoners van Twente. Wat hebben we in 2023 gedaan? Coördinatie opvang vluchtelingen Ook 2023 stond voor de veiligheidsregio’s en gemeenten in het teken van de coördinatie van de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne en crisisnoodopvang. Hiervoor is de tweede helft van 2022 een projectorganisatie ingericht, en bemenst met medewerkers van buiten de organisatie. Per juli 2023 is de coördinatie van de crisisnoodopvang overgegaan naar het COA. Versterkingsgelden Rijk Het Rijk gaat de komende jaren de bijdrage aan de veiligheidsregio's structureel verhogen ter versterking van crisisbeheersing en informatievoorziening. Dit betreft de BDUR (Brede Doel Uitkering Rampenbestrijding). De verhoging van deze versterkingsgelden wordt stapsgewijs ingevoerd van 46 miljoen in 2023 tot 83 miljoen in 2026. In 2023 heeft Veiligheidsregio Twente een eerste tranche van € 1,3 mln. ontvangen. De gelden in 2023 zijn alleen voor het direct nodige ingezet. Hierbij moet worden gedacht aan personele inhuur en middelen voor crisiscommunicatie, de aanschaf van extra Cognos licenties, enkele samenwerkingsinitiatieven in Oost-5 alsmede de ontwikkeling van het Informatie en Operationeel Centrum (IOC) naar een Veiligheids Informatie Knooppunt (VIK).

Innovatie en samenwerking Het afgelopen jaar zijn er diverse projecten uitgevoerd op het gebied van innovatie en samenwerking. Met diverse bedrijven, kennisinstituten en ketenpartners is gewerkt aan diverse thema’s. Bijvoorbeeld als het gaat om het leren van incidenten, brandpreventie, de samenwerking tijdens extreem weer en de vaststelling van het Zorgrisicoprofiel. Doelstelling (D2): De gemeente Losser biedt optimale (publieks)dienstverlening. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn op uiteenlopende wijze betrokken bij het opstellen van beleid en vormgeven van projecten

We betrekken inwoners en ondernemers actief bij het verbeteren van de kwaliteit van (digitale) dienstverlening. Zo vindt onder andere het verbeteren van de website en het verbeteren van de kwaliteit van schriftelijke communicatie plaats in samenwerking met inwoners en ondernemers. Ook betrekken we in 2023 inwoners en ondernemers bij diverse beleidsontwikkelingen en projecten (waaronder het vervolg op het integraal beleidsplan sociaal domein, herinrichting Enschedesestraat, het klimaatadaptiestrategieplan en kwaliteitsimpulsen De Lutte, Beuningen en Glane). Op 15 maart 2023 vinden de provinciale staten- en waterschapsverkiezingen plaats. In aanloop daarnaartoe brengen we het belang van deze dubbele verkiezingen onder de aandacht. We stimuleren dat inwoners hun stem uitbrengen en maken duidelijk dat hun

63

stem ertoe doet. We zijn voornemens om in de uitvoering van het nog vast te stellen integraal beleidsplan sociaal domein inwoners te betrekken, denk onder andere aan de inzet van ervaringsdeskundigen. Wat hebben we in 2023 gedaan? We hebben inwoners op verschillende manieren betrokken bij plannen en ontwikkelingen binnen de diverse beleidsterreinen. De vorm waarin inwoners werden betrokken was afgestemd op het betreffende onderwerp en de situatie. We hebben hiervoor verschillende participatieinstrumenten toegepast. Hierbij hebben we ons lerend opgesteld; 'wat werkt goed en wat kan beter?' We noemen enkele voorbeelden. •

•

• •

•

Intensievere samenwerking vindt plaats met nieuwe en bestaande partners en allianties

64

Voor de inhoudelijke totstandkoming van de uitvoeringsnota sociaal domein hebben we via het traject "Consulting Kids" input opgehaald bij kinderen en jongeren. Zij hebben een aantal voor hen belangrijke thema's benoemd die we willen opnemen in het vast te stellen uitvoeringsplan. We zijn gestart met een inwonerparticipatietraject voor de herinrichting van de fysieke leefomgeving nabij de te realiseren nieuwbouw op het terrein van de voormalige Martinuskerk. Jongeren zijn betrokken bij de realisatie en de activiteiten van het jongerenactiviteitencentrum van Fundament. Op diverse dossiers hebben we een breed participatietraject toegepast waarbij we gebruik hebben gemaakt van verschillende participatie-instrumenten. In december 2023 werd het uitvoeringsplan 'Doorontwikkeling inwonerparticipatie' vastgesteld. Het uitvoeringsplan behelst onder andere de (door-)ontwikkeling van verschillende participatie-instrumenten. Bij ieder vraagstuk en iedere ontwikkeling wordt gekeken welke vorm van inwonerparticipatie het meest passend en wenselijk is.

We brengen ondernemers, (maatschappelijke) organisaties en inwoners met elkaar in contact en zetten ons netwerk en onze kennis in ten behoeve van het ontwikkelen, stimuleren en borgen van de leefbaarheid binnen onze gemeente. •

Het onderzoek naar de mogelijkheid voor de inzet van een kinderburgemeester in relatie tot kinderparticipatie loopt nog. Het aspect van kinderparticipatie is breder getrokken en wordt inmiddels vanuit meerdere beleidsterreinen (onderwijs, participatie, jeugd) integraal opgepakt. De conclusies van dit onderzoek, voorstel Plan van Aanpak en benodigde middelen worden bij het opstellen van de VJN 2023 betrokken.

•

Wij willen de kracht van onze samenleving benutten, door informatie over belangrijke beleidsonderwerpen als: veiligheid, verkeer, zorg en gemeentelijke dienstverlening uit de samenleving te halen. Wij onderzoeken de mogelijkheden van het instellen van een burgerpanel en de wijze waarop een

burgerpanel participeert en functioneert. Dit als onderdeel van de doorontwikkeling van inwonerparticipatie. •

Inwoners en bedrijven in het buitengebied worden geconfronteerd met een breed scala aan ontwikkelingen in het buitengebied. Met name agrarische ondernemers hebben hun handen vol om te bepalen op welke wijze zij moeten/kunnen anticiperen op de veranderende omstandigheden. Waar mogelijk zijn ambtelijk en bestuurlijk vervolggesprekken gevoerd met ondernemers in de vorm van keukentafelgesprekken om hen van advies te kunnen voorzien. Daarnaast is ingezet op de versterking van het netwerk met Jonge agrarische ondernemers en het bestaande boerinnen netwerk. Sinds een aantal jaren vervullen ook de ervencoaches een ondersteunende rol in deze. De gemeente Losser heeft het grote belang van de inzet van ervencoaches jaren geleden onderkend en draagt samen met andere gemeenten en provincie financieel bij om de inzet van de ervencoaches te kunnen continueren. In het huidige coalitieakkoord is dit belang nogmaals aangegeven. Het is, mede gelet op de complexiteit van de ontwikkelingen in het buitengebied en de onafhankelijke ondersteunende adviesrol van de ervencoaches, zaak om ook in 2023 en de Jaren daarna de inzet daarvan te continueren en daarvoor geld beschikbaar te stellen. In samenspraak met provincie en andere gemeenten is hiervoor het bedrag van € 20.000 voor 2023 van de gemeente Losser beschikbaar gesteld.

•

•

We zijn in 2023 toegetreden tot de coöperatieve vereniging Dimpact waarbinnen verschillende gemeenten samenwerking aan de verbetering van de digitale dienstverlening voor hun inwoners. We hebben onderzocht hoe we gebruik kunnen maken van de onder beheer van Dimpact ontwikkelde producten zoals open online (website), open formulieren (e-formulieren) enSignalen (Melding Openbare Ruimten). Met het GBTwente wordt intensief samengewerkt om het proces van de gemeentelijke belastingen zo eenvoudig en transparant mogelijk te maken/ houden. Zo is het proces van bezwaar maken verder vereenvoudigd en versturen we een betalingsherinnering bij het innen van de gemeentelijke belastingen.

Wat hebben we in 2023 gedaan Met ingang van het schooljaar 2023/2024 zijn we gestart met de kinderraad en de kinderburgemeester. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties worden actief benaderd en betrokken bij de de ontwikkeling van beleid en uitvoeringstrajecten. We zetten hierbij in op verschillende vormen van (inwoner)participatie, passend bij het onderwerp, de situatie en de mate

65

van betrokkenheid. Wij hebben in 2023 met diverse ondernemers en ook hun adviseurs gesproken over ontwikkelingen die gaande zijn in het landelijk gebied. Met name de gevolgen van bestuurlijke voornemens op rijks- en provinciaal niveau vergde toelichting. Ook is informatie besproken als het gaat om de mogelijkheden om gebruik te maken van beëindigingsregelingen voro de sector. We hebben gesprekken gevoerd met LTO en een delegatie van boerinnen om te komen tot een structurele samenwerking om wensen en mogelijkheden te verkennen. Ervencoaches fungeren vaak als vooruitgeschoven post en als oren en ogen voor de gemeente. Dit leidt er toe dat we signalen hebben opgepikt en gericht met agrarische ondernemers in gesprek zijn geweest. De gesprekken hebben er soms ook toe geleid dat via het sociaal domein ook soms broodnodige ondersteuning is geboden. Tenslotte is de gemeente nu ook ambtelijk vertegenwoordigd in het kernteam Gebiedsgerichte aanpak NOT Daar ontvangen we vroegtijdig relevante informatie die we al snel kunnen delen met ondernemers en zo mogelijk in gebiedsprocessen kunnen vertalen. De (digitale) dienstverlening is van goede kwaliteit en sluit zoveel mogelijk aan bij de behoefte van inwoners en ondernemers

•

•

• • •

• • • •

•

66

We brengen de eerste activiteiten uit het uitvoeringsprogramma dienstverlening ten uitvoer. Het uitvoeringsprogramma dienstverlening is een meerjarenprogramma en komt voort uit de in 2022 vastgestelde visie op dienstverlening. De activiteiten dragen rechtstreeks bij aan het verbeteren van de kwaliteit van dienstverlening in lijn met de behoefte van inwoners en ondernemers. We breiden de digitale dienstverlening verder uit, onder ander met een aansluiting op mijnoverheid, rijbewijs aanvragen en iVerzoeken voor professionals. We ontwikkelen een nieuwe website. We zetten in op het verbeteren van de mondelinge en schriftelijke communicatie van medewerkers waar nodig. We gaan gericht per product inwoners- en ondernemersfeedback opvragen om producten en processen continu te kunnen verbeteren. We voeren de avondopenstelling van publiekszaken in en evalueren deze. We breiden de publieksdienstverlening uit met het trouwen/partnerschap zonder ceremonie. We implementeren maatregelen voor het tegengaan van identiteitsfraude bij Burgerzaken. We gaan de levering van de Basisregistratie Kadaster (BRK) vernieuwen om up-to-date te kunnen blijven met de gegevens die het Kadaster heeft. We onderzoeken hoe we bij de verkiezingen het stemmen meer inclusief kunnen maken voor onze gehandicapte inwoners.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Het uitvoeringsprogramma dienstverlening 2023-2026 is een meerjarig programma waarmee we het leven, recreëren, ondernemen en werken in de gemeente Losser onmeunig fijn willen maken. In 2023 hebben we de volgende acties opgepakt en uitgevoerd. • •

•

• • • •

• • •

•

•

•

Inwoners kunnen digitaal zaken doen met de gemeente en hebben digitaal toegang tot informatie

67

We hebben de ontwikkelkansen geïnventariseerd en in een uitvoeringsprogramma opgenomen. We hebben direct een aantal quick wins gerealiseerd, zoals de avondopenstelling op de donderdagavond, maar ook afspraken over bezetting. We hebben goede aansluiting gerealiseerd tussen KCC, frontoffice en balie. We hebben iedere 6 weken onderling contact waardoor ook meer begrip voor elkaar is ontstaan. We zijn qua techniek goed aangesloten op hetgeen de gemeente Enschede voor ons biedt. We hebben het verwerkingsregister op orde gebracht. We hebben de functie van privacy-officer ingericht en opengesteld. We hebben stevig ingezet op verbetering van brieven aan inwoners en partners door het project Direct Duidelijk op te starten. We lopen mee in een landelijke pilot voor optimalisering dienstverlening gehandicapte inwoners. We hebben acties geïntensiveerd op het gebied van klachten (en complimenten). We hebben het belang van zaakgericht werken (incl. goede archivering) nogmaals onder de aandacht gebracht van alle medewerkers. We zijn goed aangesloten op de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WMEBV). Doel van deze wet is dat burgers en bedrijven eenvoudiger hun zaken digitaal kunnen afhandelen. Via Klant in Focus en burgerpeilingen hebben we zicht op wijze van dienstverlening en behoefte, de eerste peiling is gerealiseerd in 2023 (we leren van feedback).

We hebben de website herzien op gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid.

Het programma Wet open overheid voeren we samen met Enschede uit. Naar verwachting is de afronding hiervan eind 2022/begin 2023. Focus ligt daarbij op: •

• •

Aanpassen systemen en aansluiten op het Landelijk Platform Open Overheidsinformatie zodat de wettelijk verplichte actieve informatie kan worden gepubliceerd; De eisen rondom duurzame toegankelijkheid van informatie; Een dienstverlenende houding ten aanzien van informatieverzoeken door de Woo-contactpersoon en een gedegen Woo-verzoeken coördinatie;

Hierbij zorgen we voor synergie met het programma Bridge dat tot doel heeft onze archivering aan de bron te verbeteren, de AVG, Wet hergebruik overheidsinformatie en aanverwante wetten. Wat hebben we in 2023 gedaan? • • •

We hebben het plan van aanpak voor de Wet Open Overheid opgemaakt. We zijn aangesloten op Dimpact. We hebben in samenwerking met Enschede de processen en documenten in kaart gebracht.

We zijn gestart met betere aansluiting en verbinding van verbonden partijen en overige samenwerkingspartners op onze visie op dienstverlening. Doelstelling (D3): De gemeente Losser heeft een effectieve en efficiënte bedrijfsvoering. De financiële huishouding is zowel op korte als op lange termijn gezond

• • •

Deze PB2023 laat voor alle jaren een structureel positief saldo zien. De weerstandsratio is 10,2 en daarmee ruimschoots boven de norm: een bandbreedte van 1,4 - 2,0; Ook de overige kengetallen over de financiën tonen aan dat de financiële huishouding van Losser gezond is.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Zowel de begroting 2023 als de jaarrekening 2023 waren/zijn structureel en reëel sluitend. Zoals gebruikelijk zijn de risico's voor de gemeentelijke exploitatie ook in 2023 opnieuw beoordeeld, geactualiseerd voor 'kans' en 'impact' en financieel gekwantificeerd. De omvang van de Algemene risicoreserve is ruim voldoende; de weerstandsratio ligt met 10,7 ruim boven de door de Raad geformuleerde ratio van 1,4 tot 2. Er is een evenwichtige ontwikkeling van de woonlasten

•

•

Afgezien van inflatiecorrectie worden in de PB2023 geen voorstellen voor extra verhoging van de algemene belastingen gedaan. De afvalstoffenheffing is bevroren voor de duur van 1 jaar.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Staand beleid is dat de tarieven van de reinigingsheffingen en de rioolheffing 2023 zijn bepaald op basis van een kostprijsberekening. Eveneens is het in Losser gebruikelijk dat de tariefontwikkeling van de overige heffingen gebaseerd is op de door het Centraal Planbureau geprognosticeerde loon- en prijsontwikkeling.

68

Wat heeft het gekost? Bedragen x 1.000 Euros

Realisatie 2022

Begroting (na wijziging)

Realisatie 2023

Saldo

Bestuur en Dienstverlening

14.826

15.943

16.181

-237

Totaal Lasten

14.826

15.943

16.181

-237

Bestuur en Dienstverlening

52.347

52.570

53.866

1.296

Totaal Baten

52.347

52.570

53.866

1.296

Gerealiseerde saldo van baten en lasten

-37.521

-36.627

-37.685

1.058

Bestuur en Dienstverlening

7.597

2.646

2.006

640

Totaal Storting reserves

7.597

2.646

2.006

640

Bestuur en Dienstverlening

1.859

2.521

1.541

-980

Totaal Onttrekking reserves

1.859

2.521

1.541

-980

Gerealiseerde saldo van mutaties reserves

5.738

125

465

-341

-31.783

-36.502

-37.220

718

Gerealiseerd resultaat

Toelichting Een uitgebreide toelichting per product is te vinden in Hoofdstuk 3 'Financiële positie'. Per saldo wijkt het Programma Bestuur en Dienstverlening afgerond € 718.000 positief af ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit saldo bestaat uit de volgende onderdelen:

Bedragen (x € 1.000)

Voordelig

Nadelig

Totaal lasten Totaal baten Stortingen in reserves

237 1.296 640

Onttrekkingen aan reserves Totalen Totaal voordelig programma B&D

-980 1.936

1.217

718

Hieronder worden deze onderdelen afzonderlijk toegelicht. Toelichting nadelig saldo lasten € 237.000 Het onderdeel openbare orde en veiligheid laat een voordeel zien van € 58.000, dat vooral veroorzaakt wordt omdat het nieuwe werkbudget veiligheid in 2023 nog niet is ingezet. Tegenover deze voordelen staat een nadeel op het onderdeel bestuur van € 340.000. Dit wordt vooral veroorzaakt door de pensioenuitkering aan voormalig bestuurders. Ook de kosten van de accountant vallen hoger uit dan geraamd. De lasten voor burgerzaken vallen € 108.000 hoger uit dan geraamd, onder meer doordat er meer beroep is gedaan op publiekdienstverlening. Maar vooral de kosten van de extra verkiezingen voor de tweede kamer als gevolg van de val van het kabinet zijn hier debet aan. De Vpb laat een voordeel van € 90.000 zien. Tot slot is het beschikbare budget voor datagedreven werken niet volledig ingezet, vooral door diverse personele mutaties, waardoor het onderdeel overhead een voordeel van € 30.000 laat zien.

69

Toelichting voordelig saldo baten € 1.296.000 Op het onderdeel bestuur staat een voordeel van € 189.000. De onttrekking aan de voorziening dient ter dekking van de kosten van voormalig bestuurders (zie toelichting lasten). Daarnaast pakt de algemene uitkering hoger uit, het voordeel is in 2023 € 1.191.000. Dit vloeit vooral voort uit de decembercirculaire 2023. Verder vallen de inkomsten uit leges van producten van burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen, ID-kaarten en huwelijken bijvoorbeeld) € 44.000 hoger uit dan geraamd, hier staan hogere kosten tegenover (zie toelichting lasten). Tenslotte wordt een voordeel ongeveer € 223.000 veroorzaakt door een correctie op de balans. De treasury tenslotte pakt € 377.000 nadeliger uit dan geraamd. Oorzaak is vooral de lagere rekenrente die we in 2023 hebben gehanteerd. Die is uiteindelijk 0,4% geweest, tegen 0,7% in de begroting. De inkomsten zijn hierdoor iets meer dan de helft van de ramingen. Hier staat wel een voordeel op de taakvelden tegenover. Toelichting voordelig saldo stortingen € 640.000 De storting in de reserves heeft betrekking op het rekeningresultaat 2023 (zie ook toelichting onttrekkingen). Toelichting nadelig saldo onttrekkingen € 980.000 Het nadelig saldo wordt hier vooral bepaald door de verwerking van het (positieve) resultaat van de jaarrekening 2023 van € 0,9 mln.

In de begroting (na verwerking van de effecten van de tussenrapportage) hielden we rekening met een positief saldo van ongeveer € 0,5 mln. Het verschil van bijna € 0,9 mln. (€ 95.000 voordelig op stortingen en € 980.000 nadelig op onttrekkingen) komt hier tot uitdrukking (het positieve saldo wordt hier feitelijk aan het eigen vermogen toegevoegd).

70

2. Paragrafen Dit hoofdstuk bestaat uit acht in het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten). voorgeschreven paragrafen. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. De paragrafen zijn dwarsdoorsnedes van de verschillende programma’s. De paragrafen zijn om verschillende redenen opgenomen in de jaarstukken: • • • •

Het onderwerp heeft mogelijk een grote financiële impact. Het onderwerp heeft een grote politieke betekenis. Het onderwerp is van belang voor de uitvoering van de programma’s. Het is noodzakelijk dat de raad beschikt over een overzicht van deze onderwerpen voor de uitvoering van haar taken.

Wat is het verschil tussen Programma’s en Paragrafen? De programma’s in het vorige hoofdstuk zijn direct gericht op burgers. De paragrafen indirect. De paragrafen zijn namelijk de kaders die de raad voor het college stelt voor het beheer en de uitvoering. Welke paragrafen zijn er? De onderwerpen van de paragrafen zijn voorgeschreven door het BBV: • • • • • • • •

71

Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Verbonden partijen; Grondbeleid; Openbaarheidsparagraaf Woo.

2.1. Paragraaf Lokale heffingen De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen vindt plaats met een belastingverordening. De vaststelling van de tarieven door de raad vond plaats in december 2022. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen, rechten en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. Lokale belastingen worden onderscheiden in heffingen waarvan de besteding gebonden dan wel ongebonden is. Ongebonden lokale heffingen (zoals onroerende zaakbelasting (OZB)) rekenen we tot de algemene dekkingsmiddelen, omdat de besteding niet is gebonden aan een bepaalde taak. Gebonden heffingen, zoals de afvalstoffen- en rioolheffing, verantwoorden we op het betreffende programma en rekenen we niet tot de algemene dekkingsmiddelen. In deze paragraaf is opgenomen: a. de verantwoording van de geraamde inkomsten; b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen. Hierin wordt inzichtelijk gemaakt hoe de lasten zich verhouden tot de inkomsten; d. een aanduiding van de lokale lastendruk; e. een beschrijving van het gevoerde kwijtscheldingsbeleid.

a. Overzicht inkomsten gemeentelijke heffingen (bedragen x € 1.000) Omschrijving Afvalstoffenheffing

Raming 2022 Realisatie 2022 Raming 2023 Realisatie 2023 2.162

2.307

2.277

2.300

1

1

1

3

BIZ

102

90

111

94

Forensenbelasting

22

31

24

33

Hondenbelasting

0

1

0

0

Leges burgerzaken

256

327

274

316

Leges omgevingsvergunning

394

432

428

536

Leges overig

45

154

45

185

Marktgelden

15

13

15

12

OZB-eigenaren

4.548

4.601

5.015

4.901

531

548

578

549

3.065

3.143

3.391

3.420

425

419

245

242

11.567

12.067

12.405

12.590

Begraafplaatsenrechten

OZB-gebruikers niet-woning Rioolheffing Toeristenbelasting Totaal

72

b. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Landelijke ontwikkelingen Hervorming lokaal belastinggebied Ondanks het feit dat al jaren over een belastingherziening wordt gesproken, hebben zich in 2023 geen ontwikkelingen voorgedaan. In het regeerakkoord van het kabinet is het volgende opgenomen: "Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken." Het recentelijk uitgebrachte coalitieakkoord lijkt, met de voorgestelde maximering van de stijging van de OZB juist tot een beperking van het eigen belastinggebied te leiden. Lokale ontwikkelingen Ontwikkeling tarieven Voor het ramen van de tarieven voor de riool- en afvalstoffenheffingen hanteren we het uitgangspunt 100% kostendekking. Voor de rioolheffing betekende dit een stijging van 7,7%. De tarieven toeristenbelasting zijn met 1,3% gestegen. De voor 2023 geldende tarieven voor de overige belastingen en rechten stegen met een inflatiecorrectie, uiteraard met uitzondering van die tarieven, die het rijk heeft vastgesteld, dan wel gemaximeerd. Op basis van het Centraal Economisch Plan werd uitgegaan van 6,54%.

Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen Gemeenten zijn beperkt in de te heffen belastingsoorten. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen, heft de gemeente rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. Het kostendekkingspercentage mag om die reden dan ook maximaal 100 zijn. De gemeente is vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). De volgende belastingen en retributies zijn geheven: Ongebonden belastingen

Gebonden belastingen

Forensenbelasting

Afvalstoffenheffing

Toeristenbelasting

Bijdrage Bedrijven Investering Zone

Onroerendezaakbelastingen

Leges en Rechten Rioolheffing

Mate van kostendekking van de gebonden belastingen Activiteiten groep

Lasten taakvel d

Overhead BTW

Afvalstoffenheffing

2.108

184

245

2.538

2.300

310

2.610

Kwijtschelding afvalstoffenheffing

72

0

0

72

0

0

0

2.752

340

347

3.439

3.420

19

3.439

Rioolheffing

73

Totale Heffinge lasten n (baten)

Overig e baten

Total Kostene dekkendhei baten d 100%

100%

Kwijtschelding rioolheffing

0

0

0

0

4.932

525

592

6.049

Titel 1: leges algemene dienstverlening

762

0

77

Titel 2: dienst verlening vallend onder de fysieke leefomgeving/ vergunningen

1.618

0

Titel 3: dienstverlening vallend onder de Europese dienstrichtlijn

0

Subtotaal leges Totaal

Subtotaal heffingen

0

0

5.720

329

6.049

100%

839

444

16

461

53%

47

1.665

591

2

592

35%

0

0

0

0

0

0

0%

2.381

0

124

2.505

1.035

18

1.053

42%

7.313

525

716

8.554

6.755

347

7.102

79%

c. Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerendezaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en heffingen waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Het COELO vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld Lossers gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling voor de periode 20182023: Woonlastenontwikkeling

2018

2019

2020

2021

2022

2023

OZB Eigenaar

346,59

354,94 361,64 375,77

380,66

415,23

Afvalstoffenheffing (meerpersoons)

209,40

206,68 207,24 224,75

223,78

232,00

Rioolheffing

250,00

255,24 263,76 277,59

307,38

314,40

Totaal

805,99

816,86 832,64 878,11 911,82

961,63

d. Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: •

• •

74

Voor de OZB en de afvalstoffenheffing (vaste bedrag volledig, gebruiksvergoeding restcontainer en variabel bedrag van maximaal € 33,00) is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen gemeentelijke woonlasten betalen. Voor extra containers wordt geen kwijtschelding afvalstoffenheffing verleend. Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm.

• • •

Ondernemers worden voor de gemeentelijke belastingen gelijkgesteld met particulieren. Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit. Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm.

In 2023 is voor bijna € 74.000 aan gemeentelijke belastingen in het kader van het minimabeleid kwijtgescholden. Hierbij gaat het met name om de afvalstoffenheffing.

75

2.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente tegenvallers financieel kan opvangen, zonder dat de uitvoering van taken in gevaar komt. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Dit verhoudingsgetal is de ratio weerstandsvermogen. Relevante wetgeving en gemeentelijk beleid De wetgeving en het gemeentelijk beleid voor het weerstandvermogen zijn vastgelegd in: • • •

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) provincies en gemeenten. Financiële verordening gemeente Losser 2024. Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement 2018.

1. Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de reserve risico grondexploitatues, specifiek ter dekking van de risico’s gerelateerd aan grondexploitaties. Algemene risicoreserve De stand van deze reserve is eind 2023 € 22.443.000. Daarnaast wordt de reserve Grondexploitatie met een omvang van € 1.000.000 aan de weerstandscapaciteit toegerekend. Uit onderstaande tabel blijkt dat de beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 € 23.443.000 is. De verwerking van het jaarresultaat 2023 is daarbij nog niet betrokken. Tabel: Beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 Componenten: Algemene risicoreserve

€ 22.443.000

Reserve risico grondexploitaties

€ 1.000.000

Stand eind jaar 2023

€ 23.443.000

2. Inventarisatie risico's In de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement is aangegeven dat het risicomanagement aan de P&C-cyclus wordt gekoppeld. De risico's worden daardoor periodiek onder de aandacht gebracht en bijgesteld. Uitgangspunten bij de beoordeling van de risico's zijn: • • •

Normale bedrijfsvoeringsrisico's worden niet bij de risico's meegenomen. Risico's die een gelijksoortige oorzaak hebben worden samengevoegd. Verzekerde risico's worden niet meegenomen.

Gevolg van deze inventarisatie is dat het totaal van de risico's € 4.701.000 bedraagt (exclusief de risico's van de grondexploitatie, die zijn hieronder nader toegelicht). Uit een simulatie blijkt dat een weerstandscapaciteit van € 1.605.000 nodig is om alle risico's af te kunnen dekken. Met behulp van een risicoscore kunnen de risico's worden geprioriteerd en wordt inzichtelijk wat de belangrijkste risico's zijn.

76

In onderstaande tabel zijn de tien grootste risico's weergegeven. Het percentage geeft aan hoe groot een bepaald risico is in verhouding tot de totaal benodigde weerstandscapaciteit van € 1.605.000. De tien grootste risico’s jaarrekening 2023:

1.

Onderwerp

Risico omschrijving

Schommelingen in de conjunctuur

Als gevolg van schommelingen in de 18,81% conjunctuur kunnen zowel aan de kosten- als de opbrengstenkant onvoorziene nadelige incidentele effecten optreden.

Overige onvoorziene risico's

Hierbij valt te denken aan calamiteiten binnen de gemeente, zoals extreem weer of een bedrijfsongeval. Maar ook politieke en bestuurlijke risico's.

12,68%

Budget Jeugd

Door openeindfinanciering en een onzeker beeld van de toekomstige zorgvraag, is het budget Jeugd mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar.

11,19%

Algemene Uitkering gemeentefonds wordt lager

Algemene Uitkering gemeentefonds wordt lager.

8,30%

Garantstellingen

Door de leningverstrekker wordt een beroep gedaan op de garantstellingen van de gemeente Losser, voor leningen die door partners zijn aangegaan (voor een compleet overzicht zie de 'niet uit de balans blijkende verplichtingen').

6,26%

Garantstelling ontwikkelfase windproject de Lutte

Garantstelling aan energiecoöperatie in De Lutte voor de ontwikkelingsfase van het windproject in De Lutte.

4,71%

Budget Wmo

Door openeindfinanciering en een onzeker beeld van de toekomstige zorgvraag, is het budget Wmo mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar.

4,70%

Derden stellen gemeente aansprakelijk

Derden stellen gemeenten aansprakelijk.

4,24%

Faillissement bedrijven met als gevolg instroom bijstand

Stabiliteit van bedrijven waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt werken kan ongewis zijn.

3,54%

Juridische inzet handhaving

Door toenemende 'mondigheid' meer juridische procedures bij handhaving. Ook het vraaggestuurd handhaven (handhavingsverzoek) kan dit werkveld onder spanning zetten.

3,53%

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

77

Invloed

Risico's grondexploitaties Ter bepaling van de vereiste weerstandscapaciteit van de grondexploitaties maken we gebruik van de Monte Carlo simulatie. Dit is een simulatietechniek waarbij grondexploitaties vele malen worden gesimuleerd, elke keer met andere startcondities. Hierbij houden we rekening met risico’s aan de kosten- en opbrengstenkant, maar ook met onzekere gebeurtenissen. Naast projectgebonden risico’s, kijken we ook naar niet projectgebonden risico’s. Ofwel, de conjuncturele risico’s worden geïnventariseerd en gekwantificeerd. Deze risico’s zijn vaak niet beïnvloedbaar binnen de projecten en liggen op het vlak van macroeconomische trends en wet- en regelgeving van hogere overheden (te denken valt aan spreidingsrisico’s rondom gehanteerde parameters). Hiermee ontstaat een vollediger en betrouwbaarder beeld van de risico’s binnen de grondexploitaties. De uitkomst is een momentopname. Marktomstandigheden kunnen snel wijzigen. Dit kan leiden tot fluctuaties in de vereiste weerstandscapaciteit. Om vinger aan de pols te houden actualiseren we daarom jaarlijks zowel bij de jaarrekening als tussentijds bij de programmabegroting de vereiste weerstandscapaciteit. De vereiste weerstandscapaciteit van de grondexploitaties is ultimo 2023 afgenomen (JR 2022: € 730.000) en bedraagt € 534.000.

Deze afname komt met name door de voortgang en realisatie van kosten en opbrengsten in de diverse grondexploitaties. Hiermee neemt de grondslag, namelijk de nog te realiseren kosten en opbrengsten, af bij de bepaling van het risicoprofiel. 3. Ratio weerstandsvermogen en verwachte ontwikkelingen Benodigde weerstandscapaciteit: De geïnventariseerde risico’s zijn de basis voor de risicosimulatie. Op basis van die simulatie wordt het bedrag berekend dat nodig is om deze risico’s in financiële zin af te dekken. Conclusie is dat alle risico's, met 90% zekerheid, kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.139.000 (€ 1.605.000 voor de geïnventariseerde risico's in de bedrijfsvoering/beleid en € 534.000 voor de risico's van de grondexploitaties). Beschikbare weerstandscapaciteit: De weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de reserve grondexploitaties. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2023 € 23.443.000. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de bestemming van het rekeningresultaat 2023. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio weerstandsvermogen. De gemeenteraad heeft aangegeven dat de minimaal wenselijke ratio weerstandsvermogen tussen de 1,4 en 2,0 ligt.

Oftewel, de beschikbare weerstandscapaciteit dient minimaal 140 tot 200% van de benodigde weerstandscapaciteit te bedragen. Ratio weerstandsvermogen eind 2023 = € 23.443.000 : € 2.139.000 = 10,7. De ratio weerstandsvermogen bevindt zich daarmee boven de door de Raad vastgestelde minimale bandbreedte van 1,4 - 2,0. In het vervolg lichten we dit toe.

78

Tabel, ontwikkeling in de ratio weerstandsvermogen: Analyse van de weerstandsratio Beschikbare weerstandscapaciteit

Eind 2022

Eind 2023

Verschil

Algemene risicoreserve

€ 17.380.000

€ 22.443.000

€ 5.063.000

Reserve grondexploitaties

€ 1.000.000

€ 1.000.000

€0

Totaal

€ 18.380.000

€ 23.443.000

€ 5.063.000

€ 1.355.000

€ 1.605.000

€ 250.000

€ 730.000

€ 534.000

- € 196.000

€ 2.085.000

€ 2.139.000

€ 54.000

8,8

10,7

2,1

Benodigde weerstandscapaciteit Risico's algemeen Risico's grondexploitaties Totaal risico's

Weerstandsratio (afgerond)

Doordat de beschikbare weerstandscapaciteit vergeleken met de jaarrekening 2022 met ruim € 5 miljoen is toegenomen en de risico's slechts licht zijn gestegen, is de weerstandsratio in de jaarrekening 2023 1,9 hoger dan de ratio van 8,8 uit de jaarrekening 2022 en komt deze uit op 10,7. De tabel hieronder geeft een overzicht van de ontwikkeling van de ratio weerstandsvermogen per 31-12 in de afgelopen jaren (afgerond op één cijfer achter de komma). Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Ratio weerstandsvermogen

1,9

2,4

3,0

2,5

4,2

9,6

8,8

10,7

Prognose ratio weerstandsvermogen 2024 en verder Verwachte ontwikkeling weerstandscapaciteit ultimo 2024 tot en met 2027 Component

2024

2025

2026

2027

Aanwezig weerstandsvermogen

€ 21.659.000

€ 23.185.000

€ 19.657.000

€ 19.378.000

Benodigd weerstandsvermogen

€ 2.139.000

€ 2.139.000

€ 2.139.000

€ 2.139.000

10,1

10,8

9,2

9,1

Prognose ratio weerstandsvermogen (afgerond)

In bovenstaande tabel is de verwachte meerjarige ontwikkeling van de weerstandsratio aangegeven. De meerjarige verwachting is dat de ratio (variërend tussen de 9,1 en 10,8) ruim boven de door de Raad vastgestelde bandbreedte blijft. In het schema hierboven is geen rekening gehouden met de bestemming van het positieve rekeningresultaat 2023. Naar verwachting leidt dit nog tot een verdere stijging van de weerstandsratio.

79

4. Financiële kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte set van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. De invoering van deze set is bedoeld om de financiële positie van de gemeente inzichtelijker te maken. Kengetallen worden veelal gebruikt als analyse-instrument. Voordeel hiervan is dat gemeenten beter met elkaar vergeleken kunnen worden. Het zal duidelijk zijn dat het nut van het gebruik van kengetallen om de volgende redenen dient te worden genuanceerd: • • •

Kengetallen hebben slechts betrekking op het verleden en geven geen zekerheid over de toekomst. Kengetallen zijn veelal slechts een momentopname. Kengetallen zijn vaak gebaseerd op veronderstellingen. Financiële kengetallen

Rekening Begroting Rekening Begroting 2022 2023 2023 2024

1A Netto schuldquote

31,5 %

42,9 %

38,0 %

79,0 %

1B Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

31,5 %

34,4 %

38,0 %

79,0 %

2

Solvabiliteitsratio

40,4 %

37,6 %

38,0 %

37,5 %

3

Structurele exploitatieruimte

5,7 %

1,4 %

1,5 %

4,8 %

4

Grondexploitatie

-1,5 %

9,9 %

- 1,0 %

- 0,4 %

5

Belastingcapaciteit

100,9 %

105,3 %

101,9 %

106,2 %

Hieronder worden de kengetallen in hun onderlinge relatie beschouwd en van een toelichting voorzien. De kengetallen geven een indicatie hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. De tabel toont de ontwikkeling over de jaren. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen zowel inclusief, als exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. De VNG hanteert een kritische waarde van 130%, hier bevinden zich zowel de netto schuldquote inclusief als exclusief de doorgeleende gelden met 38,0 % beduidend onder. De percentages zijn gelijk omdat we in Losser geen doorgeleende gelden kennen. De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met het laagste risico. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is op de langere termijn aan zijn financiële verplichtingen te voldoen.

Deze ratio geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totaal vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente. In bovenstaande tabel zijn de voormalige reserves Riool en reiniging opgenomen als voorziening conform wijziging BBV en daarmee uit het eigen vermogen verdwenen. Met een score van 38,0 % behoren we tot de categorie gemeenten met een gemiddeld risico.

80

Structurele exploitatieruimte Dit financiële kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting of financieel resultaat is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting, maken we onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. Hoe hoger het percentage, hoe groter het aandeel van de structurele baten ten opzichte van de structurele lasten in het geheel aan baten. Zoals in de tabel weergegeven, is voor alle jaren sprake van een positief saldo exploitatieruimte. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grondpositie (boekwaarde) zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Dit kengetal alleen, heeft slechts een beperkte waarde. De relatie vraag en aanbod woningbouw of bedrijventerrein, planning et cetera spelen hierbij ook een cruciale rol. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De gemeente bevindt zich met het percentage -1,0 % in de categorie gemeenten met het laagste risico. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde van het vorige begrotingsjaar. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten.

Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de Rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit scoort met 101,9 % nog steeds iets boven het landelijk gemiddelde (100%). De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met een gemiddeld risico. Zoals uit onderstaande tabel blijkt is de belastingcapaciteit de afgelopen jaren sterk verbeterd en komt hiermee bijna op het landelijk gemiddelde. Onderdeel

2020

2021

Belastingcapaciteit

112,5%

108,0% 100,9%

81

2022

2023 101,9%

2.3. Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn duurzame bezittingen die een gemeente heeft waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. Denk hierbij aan wegen, gebouwen en riolering. Deze eigendommen, noodzakelijk voor een goede leefomgeving, vertegenwoordigen een grote waarde. De totale vervangingswaarden van de kapitaalgoederen in Losser schatten wij op ruim € 260 miljoen. Het niveau van onderhoud en de kwaliteit van de kapitaalgoederen bepalen het voorzieningenniveau en de jaarlijkse lasten. Achterstanden in onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging, in het ergste geval tot onveilige situaties leiden. Investeren in onderhoud en vervanging is daarom noodzakelijk om kapitaalgoederen ook op lange termijn in stand te houden. Wij onderhouden de kapitaalgoederen op basis van de 'Nota Kapitaalgoederen Openbare Ruimte' (2013). Voor verschillende kapitaalgoederen zijn er naast de nota ook beheer- en onderhoudsplannen. Het coalitieakkoord 'Groeien door ambitie' hecht veel waarde aan een goede kwaliteit van de leefomgeving. Met investeringen in de openbare ruimte wil het college meer bereiken dan alleen een schone, hele en veilige leefomgeving. De inrichtingskwaliteit speelt steeds nadrukkelijker een rol bij het creëren van aantrekkelijke buurten en wijken.

Daarnaast spelen grote uitdagingen zoals de warmtetransitie en klimaatverandering. Samen met de vervangingsopgave in de openbare ruimte leidt dit tot een integrale en gebiedsgerichte aanpak. Wij hanteren hiervoor de systematiek van het integraal Meerjaren Investerings- en onderhoudsprogramma voor de openbare ruimte (MIP). Met het MIP willen wij met investeringen in de openbare ruimte ook invulling geven aan ruimtelijke ontwikkelingen en het bereiken van strategische gemeentelijke doelen. Waar mogelijk zetten wij beheer- en vervangingsbudgetten in als cofinanciering voor integrale uitvoeringsprojecten in de openbare ruimte. Algemeen In 2023 zijn wij verder gegaan met het vullen van het integrale beheerpakket GBI. Er is verder gewerkt aan het vullen van de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie). Wij zijn gestart met de actualisatie van het MIP en willen dit in 2024 afronden (MIP 2.0). Via het MIP hebben wij een deel van de budgetten voor vervangingsinvesteringen en onderhoudsgelden ingezet voor de kwaliteitsimpulsen De Lutte, Glane en Beuningen. Uitwerking per beheerdiscipline Wegen Het beleidsplan Wegen is in 2019 vastgesteld. Met ons wegbeheersysteem volgen wij de staat van al onze (verharde) wegen. Dit systeem geeft richting aan onze meerjaren onderhoudsplanning. Jaarlijks voeren wij een inspectie uit.

Op basis hiervan passen wij, indien nodig, de onderhoudsplanning aan. Het reguliere onderhoud is volgens planning (deels via het MIP), uitgevoerd. Zo hebben wij de Enschedestraat (fase1) en de Postweg gereconstrueerd. Daarnaast is aan diverse wegen

82

(onder andere Kruisseltlaan, Haweg en Beuningerstraat) asfaltonderhoud gepleegd. Hierbij zijn de toplagen en onderliggende lagen vervangen. Financiën Wij voerden het onderhoud binnen de kostenraming uit.