Jaarrekening 2023

Wsw Werknemers met Wsw-dienstverband bij de gemeente Losser zijn zoveel als mogelijk en passend, via detachering of begeleid werken in een reguliere werkomgeving geplaatst. Het personele verloop is een jaarlijks terugkerend thema, omdat het aantal werknemers met een Wsw-dienstverband steeds verder daalt. In 2023 heeft de daling zich voortgezet. De inkrimping van de Wswpopulatie heeft een effect op de P&O-uitvoeringskosten Wsw. Hoewel de uitvoeringskosten als geheel afnemen zijn de kosten per Wsw-er hoger en worden gedekt door een standaard bijdrage. Nieuw sinds 2023 is de 'Regeling Vervroegde Uittreding' (RVU). Dit houdt in dat werknemers die onder de cao SW vallen, 2 jaar voor hun AOW-leeftijd mogen stoppen met werken. Zij blijven in dienst, maar in plaats van een salaris ontvangen zij een RVUuitkering van hun werkgever. In 2023 hebben 2 personen gebruik gemaakt van deze regeling. Toeslagenaffaire De brede ondersteuning die gedupeerden van de Toeslagenaffaire van de gemeente kunnen krijgen, aanvullend op de hulp van de Belastingdienst, is vanaf 2023 ook beschikbaar voor de kinderen van erkend gedupeerden. Deze brede ondersteuning kan, net zoals voor de gedupeerde ouder(s), liggen op het gebied van financiën, gezin, werk, wonen en zorg. In 2023 zijn in Losser 5 erkend gedupeerde ouders op één of meer van bovenstaande gebieden ondersteund en heeft ook 1 kind een

28

vorm van brede ondersteuning ontvangen. In 2023 hebben zich géén nieuwe gedupeerden meer gemeld bij de Belastingdienst, en omdat de termijn hiervoor nu gesloten is, blijft het totaal aantal gedupeerde volwassenen voor Losser op 51. Bij die gezinnen horen 82 kinderen. Energietoeslag Als compensatie van de hogere energierekening verstrekken we vanaf het najaar 2023 een energietoeslag. De inwoners met een bijstandsuitkering hebben als eerste de toeslag ontvangen, gevolgd door inwoners die in 2022 de toeslag ook hebben ontvangen en nog steeds tot de doelgroep behoren. In december 2023 is de regeling opengesteld voor overige inwoners. Uitbetaling van de energietoeslag zal voor die groep, na een positief besluit, in 2024 plaatsvinden.

Wat heeft het gekost?

Bedragen x 1.000 Euros

Realisatie 2022

Begroting (na wijziging)

Realisatie 2023

Saldo

Sociaal

36.553

41.998

44.032

-2.035

Totaal Lasten

36.553

41.998

44.032

-2.035

Sociaal

9.744

11.960

13.040

1.079

Totaal Baten

9.744

11.960

13.040

1.079

Gerealiseerde saldo van baten en lasten

26.809

30.037

30.992

-955

Sociaal

72

0

37

-37

Totaal Storting reserves

72

0

37

-37

Sociaal

460

727

669

-57

Totaal Onttrekking reserves

460

727

669

-57

Gerealiseerde saldo van mutaties reserves

-387

-727

-632

-94

26.422

29.311

30.360

-1.050

Gerealiseerd resultaat

29

Toelichting Een uitgebreide toelichting per product is te vinden in Hoofdstuk 3 "Financiële positie". Per saldo wijkt het Programma Sociaal afgerond € 1.050.000 negatief af ten opzichte van de gewijzigde begroting. Exploitatieboekingen zijn inmiddels afgerond. Bedragen (x € 1.000)

Voordelig

Nadelig

Totaal lasten Totaal baten

2.035 1.079

Storting in reserves

37

Onttrekkingen aan reserves

57

Totalen Totaal nadelig programma Sociaal

1.079

2.129 1.050

Hieronder worden deze onderdelen afzonderlijk toegelicht. Toelichting nadelig saldo lasten € 2.035.000: Het nadelig effect op de lasten wordt vooral veroorzaakt doordat de kosten van de jeugdzorg in het tweede deel van het jaar flink gestegen zijn. Het totale nadeel op de zorg in natura en de PGB is afgerond € 1,3 mln. Voor het grootste deel wordt dit veroorzaakt door de afwikkeling naar het onderzoek reële tarieven, die met terugwerkende kracht zijn door gevoerd. Ook vallen de tarieven hoger uit dan de indexatie waarmee we in de begroting rekening hadden gehouden. De derde reden voor het nadelig saldo is de verkleining van groepsgrootte in verblijf. Ook de kosten van de Wmo vallen hoger uit. Hier gaat het met name om de woon- en vervoersvoorzieningen. Bij de woonvoorzieningen zien we dat in de laatste maanden een aantal dure woonaanpassingen is vergoed. Bij de vervoersvoorziening ligt de oorzaak in de nieuwe aanbesteding en indexering van de tarieven. Het nadeel komt uit op bijna € 466.000. De kosten voor participatie laten juist een positief beeld zien, hier houden we in 2023 in totaal € 252.000 over. Dit resultaat ontstaat met name doordat de personele lasten binnen de Wswbegroting lager uitvallen dan verwacht. Bij de inkomensregelingen is er slechts sprake van een klein voordeel, o.a. doordat de uitgaven voor het verstrekken van een uitkering zijn afgenomen.

Zie Taakveld 6.3 Inkomensregelingen en Taakveld 6.4 Wsw en Beschut werk voor nadere specificatie op deze onderdelen. Door een noodzakelijke inhaalafschrijving van een pand van een voormalig kinderdagverblijf hebben we een inhaalafschrijving moeten doen van ruim € 190.000. Hier was in de begroting geen rekening mee gehouden. De kosten voor sportaccommodaties vallen een stuk hoger uit dan geraamd. Het nadeel is € 347.000. Voor een belangrijk deel wordt dit veroorzaakt door hogere energiekosten van het zwembad welke het gevolg zijn van de afstand die we hebben genomen van Gazprom als leverancier. Het andere deel komt door niet verrekenbare btw. Dit laatste wordt door het rijk vergoed via een specifieke uitkering (zie toelichting baten). In de loop van 2023 is de nieuwe specifieke uitkering "versterking voor sport en bewegen", ook bekend als Brede Spuk, door het rijk beschikbaar gesteld. Naast hogere baten (zie toelichting baten) leidt dit ook tot hogere lasten dan geraamd. Het nadeel is € 231.000. Omdat

30

we hier pas in het najaar duidelijkheid over hebben gekregen is dit niet in de bij de tussenrapportage horende wijziging meegenomen. Omdat niet bestede middelen (deels) aan het rijk moeten worden terugbetaald heeft aanwenden van deze specifieke uitkering de voorkeur boven de inzet van de reserve gids-gelden. Die gebruiken we vooralsnog voor cofinanciering. Toelichting voordelig saldo baten € 1.079.000: Een groot deel van het voordeel op de baten komt doordat de vergoeding van het rijk voor opvang van Oekraïners en noodopvang hoger uitvalt dan geraamd. Het voordeel is € 525.000. Verder hebben we van de gemeente Enschede weer een extra uitkering gekregen omdat de reserve beschermd wonen hoger is dan noodzakelijk. Het voordeel is afgerond € 400.000. De BUIG (uitkering voor participatie) daarentegen valt in 2023 lager uit dan geraamd. Het nadeel is € 280.000. Daar staan ook lagere kosten tegenover (zie toelichting lasten). De uitkering die we ontvangen voor de uitvoering van de Wet inburgering nieuwkomers valt eveneens lager uit, omdat we ook lagere uitgaven hebben, het nadeel is € 111.000. De kosten voor de exploitatie van sportaccommodaties vallen hoger uit (zie toelichting lasten), dat leidt tegelijkertijd tot een hogere specifieke uitkering voor Sportstimulering. Deze dient ter compensatie voor niet compensabele btw. Het voordeel is € 140.000.

Tot slot hebben we via de nieuwe specifieke uitkering voor gezondheid en bewegen (de zogeheten "Brede Spuk, zie ook toelichting lasten) een bedrag van € 360.000 ontvangen, waar in de begroting nog geen rekening mee is gehouden. Toelichting nadelig saldo stortingen reserves € 37.000: Er is in totaal een bedrag van € 37.000 meer in de reserves gestort dan geraamd. De extra storting vloeit voort uit het feit dat minder is uitgegeven dan geraamd voor het MOP Onderwijs. Het niet uitgegeven bedrag wordt toegevoegd aan de reserve. Toelichting nadelig saldo onttrekkingen reserves € 57.000: Het nadeel komt vooral doordat we minder hebben onttrokken aan de reserve Sociaal Domein. De kosten van de pilots binnen het Sociaal Domein waren € 230.000, €70.000 lager dan geraamd.

31

1.2. Fysiek

Programmadoel: "Losser is een duurzame, schone en veilige gemeente met ruimte voor de kwaliteiten van het Noordoost Twentse landschap en de vitale dorpskernen." Doelstellingen: 1. 2. 3. 4.

De gemeente Losser heeft een vitale landelijke omgeving De gemeente Losser biedt ruimte voor maatschappelijk verantwoord ondernemen We laten een gezonde leefomgeving na aan de volgende generaties In de gemeente Losser is het prettig wonen en leven

Doelenboom Fysiek

Een vitale landelijke omgeving Ruimte voor maatschappelijk verantwoord ondernemen Fysiek

--> Gezonde leefomgeving

Prettig wonen en leven

-->

Lasten

7.024

-->

Baten

271

-->

Lasten

310

-->

Baten

388

-->

Lasten

3.601

-->

Baten

3.032

-->

Lasten

6.219

-->

Baten

6.501

Wat hebben we bereikt? Met de vaststelling van een aantal ontwikkelingsgerichte (partiële) herzieningen van bestemmingsplannen en beleidsnotities en -visies op het gebied van landschap, recreatie en toerisme en ruimtelijke ordening is ook in 2023 uitvoering gegeven aan een verdere ontwikkeling en versterking van het landschap, economische ontwikkelingen en de leefbaarheid van de dorpen. Zo is er gesproken met diverse partners, elk vanuit hun eigen verantwoordelijkheid, om het huisartsen tekort op te heffen. We hebben in de verschillende kernen van onze gemeente doorgewerkt aan uiteenlopende projecten. Ook is een aantal projecten in 2023 afgerond. Daarbij is te denken aan projecten over de ruimtelijke invulling van gebieden, projecten in het kader van duurzaamheid of van het Meerjarig Investerings- en Onderhoudsplan. Wat hebben we ervoor gedaan? Doelstelling (F1): De gemeente Losser heeft een vitale landelijke omgeving. De kernkwaliteiten van het landschap zijn behouden en versterkt in samenwerking met belanghebbenden

•

•

32

We zetten ons netwerk en onze kennis proactief in ten behoeve van het ontwikkelen, stimuleren en borgen van de kwaliteiten van het landschap. Dat doen we door ondernemers, (maatschappelijke) organisaties, overheden en inwoners met elkaar in contact te brengen. Om te voorkomen dat landschapselementen illegaal worden verwijderd zetten we in op meer handhaving

•

•

• •

•

om het landschap te beschermen. Dit onder andere door extra Boa (domein II) capaciteit hierop in te zetten. Waar mogelijk wordt het aantal bomen in de kernen vergroot. Dit wordt gedaan door extra bomen te planten op de meest geschikte plaatsen, mede als onderdeel van herinrichtingsprojecten. In de Omgevingsvisie en het Groenbeleidsplan geven we aandacht aan de mogelijkheden van versterking van de landschapskwaliteit rondom onze kernen en in het buitengebied. Door grootschalig onderhoud van gemeentelijke houtwallen en gericht beheer van wegbermen is extra kwaliteit toegevoegd. In projecten is aandacht voor landschappelijk erfgoed. (Zie ook programma Sociaal). Met het project Beken & Bleken heeft Losser een Erfgoed Deal verworven. Behoud en versterking van de kernkwaliteiten van het landschap is hierin één van de speerpunten (zie ook programma Sociaal). Een cultuurhistorische waardenkaart en een landschapsbiografie zijn waardevolle instrumenten bij het vastleggen van cultuurhistorische waarden van het landschap. We onderzoeken de mogelijkheden hierin voor Losser.

Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 hebben we onze aanpak voor het behouden van kenmerkende landschaps(elementen), voortgezet. De samenwerking met de Boa domein II van de Omgevingsdienst Twente is nu bestendigd. We sluiten hiermee aan op de Landelijke Handhavingsstrategie. Met andere woorden: naast de bestuursrechtelijke handhaving, wordt nu ook standaard het strafrechtelijke spoor gevolgd. De proactieve inzet van ons netwerk en kennis ten behoeve van de kwaliteit van ons landschap, is een doorlopend proces bij zowel beleidsontwikkelingen als in uitvoering. Concrete voorbeelden waarin dit tot uiting komt zijn onder andere de Omgevingsvisie, Dinkeldal Zuid, Beken & Bleken van Losser. Landschappelijk erfgoed maakt hierbij deel uit van het project Beken & Bleken van Losser, waarvoor we een bijdrage hebben ontvangen vanuit het landelijk Programma Erfgoed Deal. Zo is er via gebiedsprocessen gewerkt aan het Dinkeldal en de verbinding tussen Dinkeldal en centrum van Losser en het weer beleefbaar krijgen van twee veldbleken en deze onderdeel te maken van recreatieve netwerken. In het Dinkeldal zelf zijn, met de uitvoering van het gebiedsprogramma Dinkeldal Zuid, landschapswaarden hersteld. In nauwe samenwerking is de laatste hand gelegd aan de hermeandering van de Dinkel in samenloop met andere opgaven (waaronder het inpassen van de recreatieve

33

verbinding Losser-Glane-Gronau). Ook hebben wij weer nieuwe bomen aangeplant. Hiervan zijn er 94 ter vervanging en 59 op nieuwe locaties geplant. Het Groenbeleidsplan gaf ons de handvatten voor bewust ecologisch en duurzaam beheer van ons openbaar groen, sloten en bermen. De raad heeft de Omgevingsvisie gemeente Losser vastgesteld. Daarin is nadrrukkelijk in de verschillende paragrafen aangegeven wat de koers is voor natuur & landschap en hoe wij deze willen beschermen. Wij informeren inwoners doorlopend, vaak in bilaterale gesprekken, over de doelstelling en de mogelijkheden binnen de Groene en Blauwe Diensten. Initiatiefnemers zijn op de hoogte bracht dat hun aanvragen in 2024 worden afgedaan. De doelstelling is dat de initiatieven van aanvragers bijdragen aan het behoud en versterking van het landschap. We verschaffen inzicht en eenduidigheid in de huidige situatie van de agrarische sector in de gemeente Losser op basis van beschikbare informatie door middel van een inventarisatie van de agrarische sector. Agrarische bedrijven hebben een belangrijk aandeel en vormen een wezenlijk onderdeel van ons buitengebied. Met het oog op onder andere de ontwikkelingen rondom het provinciaal programma Landelijk gebied (PPLG), de Kaderrichtlijn water (KRW) en de provinciale Landbouwvisie is inzicht in de specifieke gemeentelijke situatie noodzakelijk.

Om de vertaalslag vanuit landelijke en provinciale doelen naar de gemeentelijke doelen goed te kunnen maken is dit inzicht nodig en is een inventarisatie van de agrarische sector gestart. Sloop en hergebruik van voormalige agrarische gebouwen is gefaciliteerd

•

Waar mogelijk worden de beleidsinstrumenten zoals opgenomen in de beleidsnotitie 'Buitengebied met ruimtelijke kwaliteit' ingezet. Dit nieuwe beleid maakt het slopen van voormalige agrarische bebouwing eenvoudiger voor eigenaren. Door de ontwikkelbehoefte te verbinden met de sloopopgave wordt de sloop van vrijkomende en landschapontsierende agrarische bebouwing zoveel mogelijk gefaciliteerd.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Na vaststelling van het nieuwe beleid is onder andere het sloopregistratiesysteem ingericht. Een nieuw beleidsinstrument is sloopregistratie, waarbij gewerkt wordt met sloopvouchers die worden ingezet in een ontwikkeltraject waar sloop vereist is. Op deze manier proberen we ontwikkelbehoefte en de sloopopgave met elkaar te verbinden. Op de gemeentelijk website is een pagina over sloopregistratie opgenomen. Ook wordt voorzien in informatie over de wijze waarop mensen die

34

op zoek zijn naar sloopmeters het beleid kunnen benutten. Er zijn twee sloopvouchers verstrekt. De gemeente Losser is ontsloten met goede verbindingen tussen dorpen, natuurgebieden en omliggende steden

•

•

•

•

•

Knelpunten in routes lossen we waar mogelijk op. Hierin werken we nauw samen met het Routebureau Twente. Ook gaan we op zoek naar nieuwe verbindingen via struinpaden. De verbinding Stuwwal Dinkeldal vormt hiervoor een pilot. Samen met de Duitse buurgemeenten Gronau en Bad Bentheim zorgen we voor een betere bereikbaarheid en ontsluiting van de Drielandsteen.We zoeken naar mogelijkheden voor een betere grensoverschrijdende fiets/ wandelverbinding en zorgen ervoor dat de elektrokar uit Overdinkel dichtbij de Drielandsteen kan komen. Ook onderzoeken we de mogelijkheden om hier een (toekomstig grensoverschrijdend) cultureel informatieve plek in te richten. De plannen voor een Grensmuseum Overdinkel (zie programma sociaal) passen uitstekend binnen deze ontwikkelingen. We werken verder aan de (fiets)verbinding van de Hogeboekelweg met het centrum van Losser, in combinatie met verschillende autonome ontwikkelingen in de openbare ruimte. Een voorbeeld hiervan is het plan De Muchte e.o. Afgelopen jaren is gewerkt aan de (concept)visie ‘Losser aan de Dinkel’. In 2023 is verder gewerkt aan de voorbereiding en uitvoering van enkele deelprojecten waarvoor externe bijdragen zijn verworven. Losser aan de Dinkel gaat deels op in het project Beken & Bleken van Losser, die beiden weer bijdragen aan de doelstellingen vanuit het Parapluplan centrum Losser.

In 2023 zijn deelprojecten uitgevoerd; zo is leidingwerk voor aquathermie voor het zwembad geïntegreerd in de projectscope bij de Tuinstraat. We zoeken naar mogelijkheden om andere dorpen te ontsluiten via openbaar vervoer.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Ontwikkelingen rondom Drielandsteen De ontwikkeling rondom Drielandsteen (aanleg fietspad, keerlus elektrokar) hebben we gekoppeld aan de Bossenstrategie (aanleg klimaatbestendig bos). Betreffende grond is igewaardeerd, en wordt tussentijds afgewaardeerd en herbestemd. Knelpunten in routes/ ontbrekende schakels Het oplossen van knelpunten in routes en ontbrekende schakels is complex en vergt voortdurend aandacht om kansen die zich voordoen te benutten. We hebben een

35

projectleider gezocht om te starten met de ontbrekende verbindingen in het (wandel)routenetwerk via struinpaden (Stuwwal - Dinkeldal) . Hogeboekelweg De herinrichting van de Hogeboekelweg tot fietsstraat op zowel Lossers als Enschedees grondgebied is afgerond waarmee een directe, comfortabele en veilige fietsverbinding tussen Losser en Enschede is gerealiseerd. Gemeente Enschede onderzoekt de mogelijkheden tot het verbinden van deze route met de regionale fietssnelweg F35. In Losser is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden tot het verbinden van de route over de Hogeboekelweg met het centrum van Losser. ‘Ontbrekende schakel’ in LAGA-fietspad (achter De Pol) In 2023 is, als onderdeel van het bredere project 'Dinkeldal Zuid', het laatste deel van het fietspad tussen Goormatenweg en de Hoofdstraat gerealiseerd. Hiermee is een ontbrekende schakel in de hoofdinfrastructuur van ons recreatieve routenetwerk gerealiseerd. ‘Losser aan de Dinkel’ De visie Losser aan de Dinkel stond aan de wieg van het project Beken & Bleken van Losser en daarmee aan het verwerven van een landelijke Erfgoeddeal. Deelprojecten uit Losser aan de Dinkel zijn daarmee geïntegreerd in het uitvoeringsprogramma van Beken & Bleken van Losser.

De aanbesteding van een bouwteam heeft plaatsgevonden, waarna is gestart met de voorbereidingen van diverse projecten waaronder de restauratie en klimaatrobuust maken van de Dorpsbleek. Het deelproject Tuinstraat, waar in synergie werkzaamheden voor de aquathermie leiding voor het zwembad zijn gerealiseerd, is uitgevoerd. Openbaar vervoer Op basis van onze inspanningen heeft de provincie Overijssel onze voorwaarden tot behoud van de huidige lijnvoering overgenomen bij de aanbesteding van de nieuwe concessie. Daarmee hebben we de huidige lijnvoering weten te behouden. Onze wensen tot het ontsluiten van bijvoorbeeld Losser-Noord en een verbinding via Glane richting Glanerbrug zijn helaas niet gehonoreerd, maar blijven bespreekpunt. 'Buurtbus Glane' lijkt steeds kansrijker te worden en gesprekken met vervoerder en concessieverlener (provincie Overijssel) zijn geïnitieerd. De relatie tussen de dorpskernen en het omliggende landschap in

36

•

De (ontwerp)visies voor de Kwaliteitsimpuls Beuningen en Glane worden verder uitgewerkt. Hierin is aandacht voor de inpassing van de dorpskernen in het

de gemeente Losser is duurzaam versterkt • •

(Nationaal) landschap. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de uitvoering van deelprojecten uit het uitvoeringsprogramma. Uitvoering van deelprojecten uit het programma 'Losser aan de Dinkel' en Beken & Bleken van Losser. Uitvoering van deelproject 'Dorpsranden de Lutte' uit het programma 'Kwaliteitsimpuls de Lutte'.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Er is verder gewerkt aan de programmatische en gebiedsgerichte aanpak van de Kwaliteitsimpulsen van Beuningen, Glane en de Lutte. Bij Losser is de laatste hand gelegd aan de 'ontbrekende schakel' in het tracé van de recreatieve verbinding naar Gronau. In Beuningen is de uitvoering van de herinrichting Pastoor Bolscherstraat afgerond. Daarnaast is sterk ingezet op het planproces om gezamenlijk met de onder andere de dorpsraad, Stichting Dorpshuis en inwoners te komen tot integrale afstemming tussen de ontwikkelingen rond de Mariaschool/dorpshuis en de openbare ruimte. De ontwerpvisie voor Beuningen is dan ook gezamenlijk met de dorpsraad en vertegenwoordigers van de straten in Beuningen opgesteld. In de Lutte is, na een intensief participatieproces, de ontwerpvisie voor de pleinontwikkeling vastgesteld. Aansluitend is, in bouwteamverband, gestart met de technische uitwerking van de ontwerpvisie voor het centrumplein het deelproject Dorpsranden de Lutte. Tevens is volop uitvoering gegeven aan de ontwikkelde plannen (waaronder de eerste fase van het centrumplein, het Kerkebos, de Postweg). Met deze projecten wordt, als onderdeel van de leefbaarheid in kleine kernen, ook bijgedragen aan doelstellingen op het gebied van lokale economie en werkgelegenheid (bevorderen recreatie en toerisme).

Doelstelling (F2): De gemeente Losser biedt ruimte voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het toerisme is versterkt door differentiatie van het verblijfsrecreatief aanbod, kwaliteitsverbetering en productvernieuwing

•

•

37

Cultuur/erfgoed en toerisme hebben veel raakvlakken en versterken elkaar. We stimuleren productontwikkeling op het gebied van cultuur en erfgoed, recreatie en toerisme door subsidies te verlenen voor producten/projecten die zorgen voor meer overnachtingen en/of meer bestedingen in de gemeente Losser, en die ook zorgen voor een betere spreiding in de seizoenen en over de dorpen. Het beleid op het gebied van de Vrijetijdseconomie wordt herijkt. Dit zal aansluiten op de visie binnen Noordoost Twente en Twente. Hierbij wordt de brede

sector betrokken. Wat hebben we in 2023 gedaan? Actieprogramma Recreatie en Toerisme We hebben initiatieven gestimuleerd die ten goede kwamen aan het toerisme, recreatie en cultuur in gemeente Losser. Te weten: • • •

F1 event; instagram Tankenbergwandelroute voor de 30+ doelgroep Duitstalige informatiebrochure

Visie vrijetijdseconomie Noordoost Twente Samen met de gemeenten Tubbergen, Dinkelland en Oldenzaal zijn we gestart om het perspectief 'Vrij zijn in Twente' door te vertalen naar Noordoost Twente. Een eerste stap hebben we gezet door een gedegen analyse uit te voeren naar de draagkracht van de vrijetijdseconomie in Noordoost Twente. Van hieruit hebben we samen met de stakeholders een ambitie geformuleerd. Deze ambitie is het vertrekpunt voor een strategisch ontwikkelkader met programmalijnen op hoofdlijnen. Onderzoek verblijfsrecreatie Noordoost Twente We hebben onderzoek laten doen naar de verblijfsrecreatie in Noordoost Twente om te bepalen of en waar nog marktruimte is voor nieuwe initiatieven in Noordoost Twente. Dit onderzoek vormt bouwstenen voor het herzien van de nota verblijfsrecreatie in Noordoost Twente. Werkgelegenheid is gestimuleerd doordat bestaande en nieuwe bedrijven zowel binnen de gemeente als de regio kansen en ruimte krijgen om zich verder te ontwikkelen

•

•

• •

•

38

We plannen werkbezoeken met het gehele college in. Daarnaast bezoekt de portefeuillehouder Economische Zaken met de accountmanager verschillende bedrijven. We volgen de (subsidie-)regelingen en mogelijkheden voor ondersteuning aan ondernemers, en verwijzen/ondersteunen de ondernemers hierin. Maandelijks wordt een nieuwsbrief aan de ondernemers uitgegeven. Er vindt zowel ambtelijk als bestuurlijk periodiek overleg plaats met de verschillende ondernemersverenigingen. We haken aan bij de vergaderingen van de Samenwerkende Ondernemersverenigingen Gemeente Losser (SOGL). Het structureel samenwerkingsverband tussen Centrum Management Losser, de gemeente en andere investeerders wordt nader uitgewerkt. Hierdoor zijn we samen met de partners in het centrum beter in staat de gedane investeringen te borgen en te

•

•

anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Op Twentse schaal ondersteunen we de Agenda voor Twente en de RegioDeal en proberen waar mogelijk lokale initiatieven te verbinden. In het kader van toekomstbestendige bedrijventerreinen onderzoeken we gemeentebreed de mogelijkheden tot revitalisatie of herstructurering van deze terreinen. Ook kijken we naar andere ruimtelijke mogelijkheden om eventuele uitbreidingswensen van bedrijven te faciliteren.

Wat hebben we in 2023 gedaan? We hebben enkele bedrijven bezocht om de contacten met bedrijven te onderhouden en eventuele ondersteuning te faciliteren. We waren daar waar mogelijk en gewenst aanwezig bij overleggen met ondernemersverenigingen. We hebben samen met het ROZ een netwerkcafé voor met name zzp'ers, starters en kleine ondernemers georganiseerd bij Van Heek Textiles. Subsidie- en stimuleringsregelingen die wij kenden hebben we doorgegeven aan ondernemers. We hebben deelgenomen aan het Koopstromenonderzoek. Communicatie met ondernemers Via een afstudeeropdracht van een student HBO Communicatie hebben we de communicatie van de gemeente naar ondernemers laten onderzoeken. Voor ondernemers blijkt persoonlijke communicatie met de gemeente het belangrijkst. Het emailadres ondernemersloket@losser.nl is geopend. We zetten daarnaast in op meer communicatie via LinkedIn en minder op email nieuwsbrieven. We ontwikkelen een nieuwe, nog te presenteren digitale nieuwsbrief van de gemeente, waarin ook een rubriek met nieuws voor ondernemers is opgenomen. Ook ondernemers kunnen zich abonneren voor die nieuwsbrief. In het kader van de Dag van de Ondernemer hebben we eind van het jaar voor elk van de 12 ondernemersverenigingen een pagina geplaatst in weekblad De Week van Losser.

Structurele samenwerkingsvorm tussen ondernemers, vastgoed en gemeente We hebben het proces opgestart om te komen tot de uiteindelijke vorming van de zogenaamde ‘gouden driehoek’ in het centrum van Losser. Dit betreft een structurele samenwerkingsvorm tussen ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente Losser, als belangrijke pijler uit het huidige parapluplan. Een goed functionerende centrumorganisatie creëert een constructieve overlegstructuur van straat tot

39

bestuursniveau, van ondernemer tot vastgoedeigenaar. Inspelen op actualiteiten. We hebben de regionale en landelijke ontwikkelingen afgestemd tijdens regionale overleggen waarbij ook de Regiodeals en de Agenda voor Twente gemonitord zijn. Toekomstbestendigheid bedrijventerreinen Het onderzoek naar toekomstbestendige en goed benutte bedrijventerreinen is in concept afgerond door adviesbureau Stec. Op basis van dit onderzoek zijn in verschillende sessies ambities opgehaald bij ondernemersverenigingen en de raad. Samen met betrokken partijen werken we dit uit richting een gedragen visie met bijbehorende investeringsagenda's. De gemeente Losser is vermarkt als de Schatkamer van Twente

•

•

•

•

We gaan door met het verbinden van toerisme en cultuur met de Schatkamer van Twente. Het vermarkten hiervan gaat echter verder dan toerisme en cultuur en erfgoed. Ook het sociaal maatschappelijk gebied (inwoners, ondernemers) valt hieronder. In 2023 werken we eraan dat iedereen in Losser zich verbonden voelt dan wel deel uitmaakt van de Schatkamer van Twente, door op zoek te gaan naar de verhalen van de inwoners/ondernemers van vroeger en nu en de mensen die een rol spelen in de Schatkamer van Twente. Het Losserse erfgoed wordt gezien als ‘parels in de Schatkamer’. Dit brengen we onder de aandacht in onder meer projecten, educatie, arrangementen en routes. Het regionale project Geopark Twente biedt lokaal mogelijkheden om de geologische schatten van Losser onder de aandacht te brengen. Dit sluit aan bij het nieuwe lokale geologiemuseum. Waar mogelijk verbinden we lokale initiatieven op dit gebied met elkaar en met Geopark Twente. We stimuleren partijen de Schatkamer van Twente te gebruiken in hun communicatie. We streven naar eenheid in informatie en in uitstraling.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Verbinden 'toerisme, cultuur en erfgoed' met de 'Schatkamer van Twente' We zijn bezig geweest met het vertellen van verhalen uit de Schatkamer van Twente. Inwoners, ondernemers, verenigingen en andere interessante schatten hebben we op deze manier kenbaar gemaakt bij het grotere publiek. De kracht van deze verhalen zit in de toegankelijke gesprekken en de samenwerking met de Tourist Info. Zij verzorgen de verhalen binnen het thema Recreatie & Toerisme, als

40

gemeente pakken wij de verhalen binnen Wonen & Werken op. Schatkamer van Twente en Erfgoed Vanuit de Erfgoeddeal Beken & Bleken zijn er vier afleveringen voor een podcast gemaakt. Deze podcast is gericht op de Schatkamer van Twente en de (erfgoed) schatten die in onze gemeente te vinden zijn. Via nieuwe historische informatieborden krijgen inwoners en bezoekers de kans om op locatie te luisteren naar de podcast. We starten met zeven borden in het centrum van Losser, die als het ware een route langs de Erfgoeddeal projecten vormen. Deze borden gebruiken we als template voor de historische borden in de andere kernen. Samen met de Tourist Info zijn er nieuwe routes gemaakt, zowel het Böggelpad als de Dinkelstenenroute zijn aangepast naar aanleiding van de werkzaamheden in het centrum, rondom het Laga-pad en de erfgoeddeal. Deze routes verbinden de nieuwste ontwikkelingen met het Losserse erfgoed. Zowel in de verhalen, als de podcast, als op de borden gebruiken we het logo van de Schatkamer van Twente. Zo zorgen we voor een eenduidige huisstijl en een duidelijke boodschap: De Schatkamer van Twente is van ons allemaal. Met Tourist Info en CML hebben we gesproken om dit nog meer te gebruiken en ook te blijven stimuleren bij ondernemers. Doelstelling (F3): We laten een gezonde leefomgeving na aan de volgende generaties.

Duurzaamheid is stelselmatig betrokken in de voorbereiding en uitvoering van gemeentelijke taken en initiatieven

•

•

• • • • •

• •

41

De uitvoering van het duurzaamheidsbeleid is verankerd in de dynamische uitvoeringsagenda ‘Duurzaam Losser’. Onderhouden van grensoverschrijdende samenwerking binnen Noordoost Twente en met Duitsland op het gebied van duurzame energie. Een Noordoost Twents energiebedrijf is opgericht en ingericht. Beleidsplan circulaire economie is vastgesteld. Manifest 'Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen' is ondertekend. Beleidsplan mobiliteit is vastgesteld. Er wordt voortdurend gekeken naar de eigen mogelijkheden voor grootschalige opwek van zonneenergie op gemeentelijke gronden/-eigendommen. Regionale Energie Strategie Twente 2.0 is vastgesteld. Bij herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte is duurzaamheid één van de uitgangspunten (bijvoorbeeld het klimaatadaptief maken van de

leefomgeving en toepassen van circulariteit (vanuit de eigen assets). Wat hebben we in 2023 gedaan? Duurzaamheidsbeleid Toekomstvisie Duurzaam Losser 2040 en het coalitieakkoord 2022-2026 'Groeien door ambitie’ zijn leidend voor de invulling en verantwoording van het programma en project van opgave Klimaat. Samenwerking Energie van Noordoost Twente (EvNOT) Er is gewerkt aan de professionalisering van onze samenwerking binnen Noordoost Twente. Er is een evaluatie opgesteld en op basis hiervan is er een vernieuwde opzet over de samenwerking gemaakt. Grensoverschrijdende samenwerking Er is vanuit de gemeente Losser, Emmen en Kerkrade de ambitie om de grensbarrières op het vlak van de energietransitie weg te nemen en mogelijkheden te benutten. In 2023 zijn hierover gesprekken gevoerd. De Europese wetgeving is extreem complex wat resulteert dat er eigenlijk niets kan. Maar er is druk of pilots wel kunnen doorgaan. Dit blijven wij volgen en zodra er mogelijkheden liggen gaan we ermee aan de slag. Dit is een langdurig proces. Daarnaast hebben er diverse gesprekken plaatsgevonden tussen de gemeente Losser en de gemeente Bad Bentheim, de provincie Overijssel en Prowind om de grensoverschrijdende samenwerking te onderzoeken voor de windmolens in de Lutte en die aan de Duitse zijde.

Noordoost Twents Energiebedrijf Een Noordoost Twents energiebedrijf is opgericht onder de naam Energie-coöperatie Noordoost Twente (EcNOT). Het EcNOT is in het kader van lokaal eigendom betrokken bij de projecten Windmolenpark de Lutte en het tweede zonnepark Overdinkel. Circulair-beleid Er is breed input opgehaald om te komen tot het beleidsdocument Circulair Losser. Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen is ondertekend Het Manifest MVOI is niet ondertekend in 2023 omdat is gebleken dat dit beter past en geïntegreerd kan worden binnen het bovengenoemde beleidsdocument circulair Losser, dan als

42

los project. Op die manier wordt het niet sectoraal aangevlogen maar als domein overstijgend thema. Bij de uitvoering van het beleidsdocument zal het ondertekenen van het MVOI-manifest een plek krijgen. Beleidsplan mobiliteit Projectopdracht beleidsplan mobiliteit is afgerond. Voorbereiding ten aanzien van het beleidsplan zijn getroffen. Grootschalige opwek zonne-energie Er zijn geen initiatieven aangaande grootschalige opwek op eigen gronden ontwikkeld. RES 2.0 Voorbereidingen voor Regionale Energie Strategie Twente 2.0 zijn uitgevoerd maar niet afgerond. Doordat de provincie Overijssel tussentijds het zon- en windbeleid heeft aangepast is de besluitvorming van de RES 2.0 uitgesteld. Duurzame herinrichtingen openbare ruimte Bij gebiedsontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de kwaliteitsimpuls de Lutte, is duurzaamheid één van de uitgangspunten geweest (bijvoorbeeld het klimaatadaptief maken van de leefomgeving en toepassen van circulariteit (vanuit de eigen assets). De gemeente Losser is in 2022 minimaal 20% energieneutraal

• •

• • • • •

•

43

We sluiten ‘Greune deals’ met woningcorporatie(s), scholen en verenigingen en bedrijven. We faciliteren initiatieven voor grootschalige energieprojecten via publiek eigenaarschap, bijvoorbeeld een tweede zonnepark in Overdinkel en een biogasbedrijf. We participeren in regionale fora voor grootschalige energieopwekking en -distributie. We stimuleren (de opzet van) lokale energie coöperaties. Gemeentelijke voertuigen worden bij vervanging emissievrij. De verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is volgens plan uitgevoerd. We plaatsen in de kernen en op toeristisch/strategische locaties openbare EVlaadpalen. We verzorgen een goed functionerend Energieloket met voldoende instrumenten om meters te kunnen maken op informeren, stimuleren en faciliteren van duurzaamheidsinitiatieven. We willen hiervoor een Lossers Energiefonds optuigen om concrete verduurzamings- en inkoopacties te betalen juist voor hen die het niet of moeilijk zelf kunnen betalen (zowel

• •

eigenaren als huurders). Het energiefonds is bedoeld als geoormerkt geld dat snel door het college kan worden ingezet, mogelijk als verdubbelaar in combinatie met eventuele subsidies van bijvoorbeeld de provincie, als zich kansen voordoen om concrete duurzaamheidsinitiatieven te financieren. Dit fonds wordt eenmalig gevuld en moet in de jaren daarna worden voorzien van middelen via duurzame projecten of via dividend uit (nieuwe) aandeelhouderschappen. We geven uitvoering aan de aanpak energiearmoede. We handhaven via de omgevingsdienst Twente de Co2-besparingsplicht voor industrie.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Greune Deals We hebben geen Greune Deals gesloten. In tegenstelling tot voorgaande jaren zijn geen initiatieven binnengekomen. Grootschalige duurzaamheidsinitiatieven Zon: Onder begeleiding van Natuur en Milieu Overijssel (NMO) zijn de conceptstatuten van lokale EnergieCoöperatie Overdinkel (ECO) en de concept samenwerkingsoverkomst (SOK) opgesteld. ECO is in contact gebracht met de projectontwikkelaar Twence en eveneens eind 2023 is de concept SOK aan Twence voorgelegd. Met Enexis is veelvuldig gesproken over het verkrijgen van een netaansluiting voor het zonneveld in Overdinkel, maar dit heeft niet tot een resultaat geleid. Wind: De gemeente is actief betrokken bij de initiatieffase van het windproject in de Lutte. De betrokkenheid is vooral gericht op haar rol om lokaal eigendom te bevorderen en om zowel voor- als tegenstanders van dit project te laten participeren in het proces. In overleg met de provincie (als bevoegd gezag) en andere betrokken partijen, heeft de gemeente geprobeerd het belang van haar inwoners zo goed mogelijk onder de aandacht te brengen en ervoor te zorgen dat de inwoners van de gemeente Losser zo goed mogelijk zijn geïnformeerd en betrokken bij het proces. Net als in Overdinkel is ook en de Lutte een werkgroep gevormd om te komen tot de oprichting van een energiecoöperatie in de Lutte.

ECNOT en NMO zijn betrokken bij de ondersteuning van dit proces om de oprichting van een coöperatie te faciliteren. Biogas/groengas: De Noordoost Twentse gemeenten hebben voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd voor de eventuele oprichting van een groengasbedrijf. Dit heeft nog niet geleid tot oprichting van een groengasbedrijf.

44

Participatie in regionale fora Gemeente Losser participeert in de organisatie van de RES Twente (Regionale Energie Strategie Twente). Gemeente Losser participeert in de Werkplaats Twente georganiseerd door Nieuwe Energie Overijssel (NEO). Verduurzaming gemeentelijk wagenpark en motorische gereedschappen Waar vervanging van het gemeentelijk wagenpark en motorische gereedschappen nodig was, is gekeken naar de meest duurzame optie. Hierbij is gekeken naar bij voorkeur elektrisch en anders naar de nieuwste en strengste emissienorm. De aanbestedingsprocedures voor een hybride truck en laadinfrastructuur voor het servicebedrijf zijn doorlopen. Verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed Alle gemeentelijke panden zijn opnieuw voorzien van een energielabel. In de 'portefeuilleroutekaart verduurzamen gemeentelijk vastgoed' is een plan uitgewerkt voor verdere verduurzaming naar een gasvrij en energieneutraal vastgoed. Hierin wordt de volgende stap gezet. Na het isoleren concentreren we ons op de vervanging van de klimaatinstallaties door een duurzame elektrische variant en het aanbrengen van zonnepanelen. Dit betreft 12 panden in eigendom van de gemeente, die voor eigen gebruik en beleidsdoeleinden worden ingezet. De raad heeft besloten om deze verduurzaming van de panden verder door te zetten en hier budget voor toegekend.

Door het na-isoleren van de panden hebben nu 9 panden energielabel A of hoger, 2 panden label C en 1 label G. De werkplaats in Overdinkel en gymzaal De Vlasakker komen ook na isoleren niet hoger dan energielabel C. Bij de gymzaal in Beuningen (energielabel G) worden de werkzaamheden uitgesteld en gecombineerd met de nieuwbouw van Mariaschool-kulturhus. De verbouw van het gasvrije en energie-neutrale kulturhus in Glane is gegund. Voor de verduurzaming van zwembad Brilmansdennen zijn wij de aanbesteding gestart. Een aantal verduurzamingsmaatregelen zijn toegevoegd om tot een betere efficiëntie te komen voor energiebesparing. Daarvoor hebben wij een DUMAVA subsidie (Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed) aangevraagd bij de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) De totale investering komt op € 1,8 miljoen waarvan € 887.000 subsidie. Er is een quickscan flora en fauna uitgevoerd met aandacht voor de vleermuizen.

45

We plaatsen in de kernen en op toeristisch/strategische locaties openbare EV-laadpalen In alle kernen behalve Glane is laadinfrastructuur geplaatst. Daarnaast staan bij strategische locaties nu openbare laadpalen (denk bijvoorbeeld aan sportvelden). In totaal zijn er 10 laadpalen geplaatst . Energieloket Vanuit de samenwerking EvNOT is het gemeentelijk Energieloket (www.duurzaambouwloket.nl/Losser) vormgegeven. Bij het gemeentelijk Energieloket kunnen inwoners terecht voor (onafhankelijke) informatie en advies. Naast een digitaal loket wordt ook (gratis) telefonisch advies geboden. Daarnaast wordt door 2 professionele energieadviseurs en 10 vrijwillige energiecoaches van Noordoost Twente energieadvies aan huis aangeboden. In 2023 zijn 466 (huis)gesprekken gevoerd met inwoners uit NOT over hoe zij het beste hun woning kunnen verduurzamen. 104 van deze gesprekken vonden plaats in de gemeente Losser. De website van het energieloket van de gemeente Losser kende in 2023 een weergave van 2.229, waarvan 1.519 unieke bezoekers. Om inwoners te stimuleren om energiebesparende maatregelen te nemen aan hun woning is per 1 januari 2023 de isolatiesubsidie eigen woningen in werking getreden. Hiervan hebben 231 inwoners gebruik gemaakt en is een bedrag van ruim € 104.000 aan isolatiesubsidie toegekend.

Energiearmoede – aanpak maatregelen (SPUK middelen Rijk) Aanpak energiearmoede is in samenwerking met NOTgemeenten uitgevoerd door partner Winst uit je woning. Woningbezitters met kans op energiearmoede in een slecht geïsoleerde woning werden geholpen met het aanbod van een grote isolatiemaatregel aan hun woning ter waarde van maximaal € 2.000. In de eerste ronden zijn 89 huishoudens geholpen met een maatregel (spouwmuur of vloerisolatie). Er resteren nog middelen zodat de isolatieactie nogmaals uitgevoerd kan worden met verbreding van de doelgroep. Handhaving CO2 besparingsplicht industrie Door de Omgevingsdienst zijn 34 energiecontroles op energiebesparing uitgevoerd. De Losserse samenleving is gestimuleerd om initiatieven op het gebied van duurzaamheid te ontwikkelen en uit te voeren

46

•

•

We zetten ons netwerk en onze kennis pro actief in ten behoeve van het ontwikkelen en stimuleren van initiatieven op het gebied van duurzaamheid. We nemen als uitgangspunt dat stappen van (individuele) inwoners (natuurlijke personen) op gebied van duurzaamheid vrij zijn van vergunnings- en leges

•

•

• •

(bedrijfsmatige ontwikkelingen sluiten we hierbij uit). Indien een vergunning wel noodzakelijk is, worden leges terugbetaald. Bij gemeentelijke rioleringsprojecten worden inwoners actief benaderd om te stimuleren dat men het dakwater van de eigen woning afkoppelt van het vuilwaterriool en dit schone regenwater opvangt in regentonnen en/of de eigen tuin. Dit in combinatie met het bevorderen van ‘ontstenen’ en vergroenen van de tuinen (bijvoorbeeld via publiekscampagnes). Goede voorlichting en samenwerking met inwoners voor klimaatbestendigheid, energietransitie en de circulaire economie door energiecafé's en continue gemeentebrede communicatiecampagnes. Evaluatie van het Zonneveldenbeleid is opgesteld. Uitvoering geven aan de vastgestelde wijkuitvoeringsplannen.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Inzet kennis en netwerk We hebben onze kennis en netwerk ingezet voor: • • •

• •

Stimuleren lokaal eigendom 2e zonnepark Overdinkel. Stimuleren lokaal eigendom windpark de Lutte. Stimuleren participatie duurzame initiatieven: o regentonnen actie o gasterug avonden o energiecafé Glane o NK tegelwippen o klimaatescaperoom o inzet mobiele showroom op weekmarkten Bezoek van inwoners aan Twence in het kader van visievorming beleid Circulaire economie Participatie van inwoners, ondernemers en eigen organisatie in het kader van visievorming beleid Circulaire economie.

Vergunningen en leges De groene leges zijn gecontinueerd (gedeeltelijke teruggave van leges). De basis daarvoor is de aard van de vergunning in dit geval de duurzaamheidsmaatregel. Er is in 20 situaties sprake geweest van teruggave van leges. Bij de toekenning van groene leges wordt geen onderscheid gemaakt in particulier of bedrijf. Afkoppeling regenwater Met de rioolvervangingsprojecten in de Pastoor Bolscherstraat en de Tuinstraat zijn het verhard oppervlak van de openbare ruimte én het particulier voorkant-dakoppervlak afgekoppeld

47

van het gemengd riool. Voor de achterzijde van de woningen en het eigen terrein hebben de inwoners van de Pastoor Bolscherstraat die daaraan mee hebben gedaan een afkoppelbijdrage gehad. Bij de Tuinstraat zijn de voorkant van de woningen meegenomen in het project door de aannemer. De winactie ‘Wie wil er een ton?’ is uitgevoerd. Er zijn 100 kortingsbonnen ter waarde van € 50 verloot onder inwoners die daarmee een regenton konden aanschaffen. Hiermee is bewustwording gecreëerd voor het belang van afkoppelen en opvangen van regenwater en inwoners kregen concreet middelen om dat bij de eigen woning te doen. Voorlichting en samenwerking met inwoners Er is een publiekscampagne uitgevoerd voor het bekendmaken van de gemeentelijke subsidies voor het verduurzamen van de eigen woning. Er zijn gedurende het jaar campagnes geweest voor het promoten van het energieloket en het gratis advies aan huis door energie adviseurs. De gemeente Losser heeft deelgenomen aan het NK Tegelwippen. Hiervoor heeft een publiekscampagne gelopen, wat heeft geresulteerd in actieve deelname van inwoners om de tuinen te onttegelen en te vergroenen. TCC heeft de gemeente geholpen om een groot project aan te pakken. In oktober is er een klimaatescaperoom geweest voor bewustwording rondom klimaatverandering en -adaptatie.

Inwoners konden hier aan de hand van puzzeltjes meer leren over klimaatadaptatie en wat zij hier zelf aan kunnen doen in de eigen leefomgeving. Evaluatie zonneveldenbeleid Er is een herzien zonneveldenbeleid vastgesteld. Wijkuitvoeringsplannen Het coalitieakkoord legt de nadruk op het helpen van mensen die zelf willen verduurzamen. De aanpak is gericht op het nemen van No-Regret maatregelen. Woningeigenaren worden gefaciliteerd om actie te nemen om hun woning te verduurzamen middels verstrekken van subsidies zoals NIP/LIP en winst uit je woning. Daarnaast is er goed contact onderhouden met netbeheerders over de status van het elektriciteitsnet. Ook zijn de werkzaamheden omtrent het ontwikkelen van een instructiefilm over hoe inwoners hun eigen verwarmingsinstallatie waterzijdig kunnen inregelen afgerond. Hiermee kunnen inwoners tot wel 20% gas besparen.

48

Daarnaast zijn er fysieke trainingen gegeven in Overdinkel, Glane en Losser. Daarnaast zijn er wijk specifieke acties gestart samen met bewoners: • •

• •

De gemeente Losser voldoet aan de doelstellingen van 'Afvalloos Twente in 2030'

•

•

•

Drie warmtewandelingen zijn gestart in Losser en de Lutte. Vrijwilligers zijn opgeleid tot warmtescanners, en hebben deze meer dan 20 scans uitgevoerd in het dorp Beuningen. Er zijn lessen gegeven op de Mariaschool over de energietransitie. Onderzoek naar de mogelijkheden om meerdere huizen tegelijk te verwarmen met een kleinschalig bronnet is afgerond. Voorgestelde aanpassingen uit de derde evaluatie van het project ‘Differentiatie tarieven Huis aan huis afval’ worden doorgevoerd met als doel het aantal kilo’s restafval te verminderen. Bij de bouw van het nieuwe afvalbrengpunt zal het aantal te scheiden fracties op het afvalbrengpunt worden uitgebouwd zodat meer afval kan worden hergebruikt en gerecycled. Tevens wordt onderzocht op welke wijze het afvalbrengpunt verder kan bijdragen aan strategische beleidsdoelstellingen op gebied van duurzaamheid en circulariteit. Scholen actief betrekken bij initiatieven om te komen tot een afvalloos Twente: ‘Schoon belonen'

Wat hebben we in 2023 gedaan? Diftar Er is geen sprake geweest van een verdere afname van de hoeveelheid restafval. Afvalbrengpunt In het najaar zijn wij gestart met het uitwerken van drie scenario's voor een toekomstbestendig afvalbrengpunt. Afvalloos Twente De herziening van het beleidskader Afvalloos Twente is afgerond. De doelstelling 50 kg restafval per inwoner per jaar staat nog steeds overeind. Nieuw is een doelstelling van 15 kg grof restafval per inwoner per jaar. Kwaliteit PMD Wij worden geconfronteerd met grootschalige afkeur van het ingezamelde PMD. In december hebben wij een motie

49

ingediend voor de algemene ledenvergadering (ALV) van de VNG. Wij hebben de VNG opgeroepen de overeenkomst met het verpakkende bedrijfsleven op te zeggen en een voorstel voor een nieuwe overeenkomst waarin de gemeentelijke belangen beter zijn geborgd aan de ALV voor te leggen. Deze motie is aangenomen. Inzameling keukenafval bij hoogbouw Wij hebben besloten om ten behoeve van de inzameling van keukenafval bij hoogbouwlocaties inzamelvoorzieningen te plaatsen. Cruise 2 Reduce Ook in 2023 heeft Trashpacker Tijmen verschillende basisscholen bezocht met zijn Cruise 2 Reduce lesprogramma over de noodzaak van afvalscheiding en de gevolgen van zwerfvuil in het milieu. Er zijn maatregelen genomen om verontreiniging van de bodem te voorkomen

Komende jaren gaat de aandacht uit naar de monitoring en evaluatie van het beleid zoals geformuleerd in het regionale 'bodembeheerplan bodemkwaliteitskaart'. Het toezicht en de handhaving van grondverzet en toepassen van bouwstoffen is geïntensiveerd. En het vrije veld toezicht maakt hier een belangrijk onderdeel van uit. In 2023 is het de bedoeling om naast het reguliere toezicht vanuit de ODT ook Boa’s (domein II) in te zetten. Wat hebben we in 2023 gedaan? De evaluatie van de bodemkwaliteitskaart en het bodembeheerplan is regionaal gestart maar nog niet afgerond. Het toezicht en de handhaving zijn geïntensiveerd.

We maken de gemeente Losser klimaatbestendig in een tempo dat gelijk is aan de (verwachte) snelheid van de klimaatverandering

•

•

•

•

•

50

De resultaten uit de regionale Klimaatstresstesten en onze eigen berekeningen worden gebruikt voor het aangaan van de klimaatdialoog met de omgeving. Dit is weer input voor het op te stellen Water en Klimaatadaptatie-strategieplan. Stellen van eisen aan ruimtelijke ontwikkelingen (zowel de gemeentelijke ontwikkelingen als die van derden) op gebied van vooral waterberging en groen. Bij ontwerp en uitvoering van gemeentelijke plannen (ontwikkeling van de openbare ruimte, ontwikkeling bestemmingsplannen en dergelijke) voeren we concrete maatregelen op gebied van klimaatadaptatie en duurzaamheid door. Bij vervanging van openbaar groen wordt in lijn met het Groenbeleidsplan rekening gehouden met de gevolgen van klimaatverandering. Het Erfgoed Deal-project 'Beken & Bleken van Losser' verbindt de (her)inrichting van dorp en landschap met oplossingen voor klimaatopgaven. (Zie ook

programma Sociaal). Wat hebben we in 2023 gedaan? Losser klimaatbestendig maken Bij de ontwikkeling van ruimtelijke plannen stellen we, bij het formele ruimtelijk planproces, eisen op het gebied van o.a. waterberging. Dit beleid is vastgesteld in het vigerend GRP. Een voorbeeld hiervan is het inbreidingsplan De Muchte. Losser volgt, in nauwe samenwerking binnen het Twents waternetwerk, de landelijke aanpak DPRA (deltaprogramma ruimtelijke adaptatie). Om dit mogelijk te maken hebben we klimaatstresstesten uitgevoerd en hebben we met succes een beroep gedaan op landelijke Impulsgelden. Zo hebben we subsidie ontvangen voor maatregelen in de kern de Lutte (centrumplein, Kerkebos), waarbij de kwaliteitsimpuls de Lutte is aangemerkt als regionaal voorbeeldproject. We zijn gestart met het planproces om, conform landelijke DPRA aanpak, te komen tot een lokale klimaatadaptatiestrategie. Om beleid en strategie om te zetten naar concrete projecten, waarbij ook derden worden gestimuleerd om bij te dragen aan onze doelstellingen t.a.v. een klimaatrobuuste leefomgeving, wordt het principe van integrale, dynamische en opgavegerichte programmering ingezet.

Ruimtelijke ontwikkelingen We houden, ook bij ruimtelijke ontwikkelingen van derden, rekening met het aspect duurzaamheid/klimaatbestendig door middel van het opnemen van een verplichte paragraaf "Milieu en omgevingsaspecten" in bestemmingsplannen (geur, bodem, geluid, water- en luchtkwaliteit, externe veiligheid, ecologie, cultuurhistorie en verkeer en parkeren). Dit is een voortdurende actie bij ruimtelijke ontwikkelingen. Ook voor onze 'eigen projecten' en ontwikkelingen worden deze aspecten meenomen (De Muchte en de kwaliteitsimpuls de Lutte zijn hier voorbeelden van). Klimaatbestendige bomen In het door de gemeenteraad vastgestelde groenbeheer- en beleidsplan staat o.a. hoe we omgaan met onze bomen. Bij nieuwe plannen en vervanging van oude beplanting is rekening gehouden met biodiversiteit en zijn, afhankelijk van de locatie, klimaatbestendige bomen toegepast. Erfgoeddeal project 'Beken & Bleken van Losser Met dit project wordt invulling gegeven aan verschillende bestuurlijke ambities en maatschappelijke opgaven. Naast

51

bijdragen aan 'leefbaarheid' en energietransitie, wordt concreet bijgedragen aan klimaatadaptatie. Hiervoor wordt het lokale erfgoed ingezet. Zo wordt bijvoorbeeld De Bleek ingezet voor waterberging in perioden met hevige neerslag, maar worden er ook concrete maatregelen getroffen tegen verdroging van dit rijksmonument. Het deelproject Tuinstraat is uitgevoerd. Daarnaast heeft de technische uitvoeringsvoorbereiding voor de restauratie van De Bleek plaatsgevonden. Doelstelling (F4): In de gemeente Losser is het prettig wonen en leven. De openbare ruimte is schoon, heel en veilig

•

•

•

Opstellen van het planproces om te komen tot een visie op de kwaliteit openbare ruimte (verbrede Nota Kapitaalgoederen). Dit is afhankelijk van de voortgang van het opstellen van de Omgevingsvisie. Opstellen van een beleid- en vervangingsplan voor civieltechnische kunstwerken (waaronder onder andere bruggen, beschoeiingen). Deelnemen aan de landelijke opschoondag en de World Cleanup Day 2023, en hierbij de vrijwilligersgroep faciliteren en ondersteunen waar nodig.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Omgevingsvisie Losser/ Nota Kapitaalgoederen De Omgevingsvisie is door de raad vastgesteld. Het opstellen van de Nota Kapitaalgoederen en het kwaliteitsplan fysieke leefomgeving volgt na besluitvorming over de Omgevingsvisie, aangezien deze kaderstellend is. In 2023 is met name gewerkt aan 'de basis op orde'. Dat wil zeggen dat verder gewerkt is aan de actualisatie van onderliggende data, welke noodzakelijk is voor het opstellen van de Nota (vaste gegevens, kwaliteits-inspecties, GIS-toepassingen en dergelijke). Groenbeleidsplan Onder meer door het vastgestelde Groenbeleidsplan zijn inwoners zijn zich steeds meer bewust van het belang van een groene, gezonde leefomgeving. In ruimtelijke plannen zijn groen, klimaat en biodiversiteit belangrijke items geworden. Civieltechnische kunstwerken Op basis van het Uitvoeringsplan zijn onderhoudswerkzaamheden aan de civieltechnische kunstwerken uitgevoerd. Wij hebben onder andere een brugdek vervangen. Zwerfafvaldag 2023 We hebben meegedaan aan zowel de nationale opschoondag

52

in maart, als de World cleanup day in september. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol gespeeld voor de vrijwilligers. In oktober hebben wij samen met waterschap Vechtstromen en Staatsbosbeheer een zwerfvuilactie op de Dinkel georganiseerd. Openbare verlichting Het project om de bestaande armaturen te vervangen door LED verlichting is afgerond. Hondenbeleidsplan We continueren de reeds ingeslagen weg. Op verzoek plaatsen we hondenpoepbakken en zoeken geschikte lokaties voor losloopveldjes. Eind 2023 zijn hiervoor 3 locaties in beeld (in de Lutte, Losser en Overdinkel). Begraafplaatsen De raad heeft de herziene begraafplaatsverordening vastgesteld. Wij zijn gestart met een inhaalslag om grafrechten te verlengen. Sinds november 2023 verzoeken wij rechthebbenden op een graf waarvan de rechten zijn verlopen aan te geven of men het recht wil verlengen of afstand wil doen. De openbare ruimte is kwalitatief passend ingericht afgestemd op de gebruiksfunctie

• •

•

•

•

• •

53

Binnen ruimtelijke projecten is aandacht voor de presentatie van kunst en erfgoed. Afronding van de herinrichting buitenruimte Erve Boerrigter (fase II) De Lutte, ter verbetering van ‘ontvangstfunctie’ op basis van de visie “Kwaliteitsimpuls De Lutte”. Start uitvoering ontwikkeling centrumplein De Lutte en afronden “Gastvrij De Lutte”, mede ter bevordering doelstellingen op gebied van Recreatie en Toerisme (onderdeel Kwaliteitsimpuls De Lutte). Realisatie verbinding ’t Keampke en omgeving met centrumplein De Lutte (deelproject uit DorpsrandenKwaliteitsimpuls De Lutte). Uitwerken van de niet-technische delen van het Wegenbeleidsplan waaronder de uitwerking van wegvakken, waarbij gebruik en functie niet in overeenstemming zijn met de huidige inrichting, binnen de kaders van de vastgestelde Omgevingsvisie Het faciliteren/stimuleren van elektrisch rijden via het aanbieden van openbare laadinfrastructuur. Aanvang uitvoering aquathermie Zwembad Brilmansdennen om tot een aardgasloos gebouw te komen, waarbij de warmte wordt opgewekt met de restwarmte uit het effluent (na de zuivering) van de Rioolwaterzuiveringsinstallatie. Het retourwater wordt ingezet als watersuppletie voor het rijksmonument 'De Bleek' (opgenomen in het project 'Beken & Bleken' van

•

Losser. De Wijk-uitvoeringsplannen (WUP's) Beuningen en Losser-West zijn opgesteld. Inwoners en de Raad zijn door middel van een uitgebreid participatie proces betrokken bij de totstandkoming van deze WUP's.

Wat hebben we in 2023 gedaan? Presentatie Kunst en Erfgoed Het project Beken&Bleken van Losser is een voorbeeld van hoe Erfgoed in ruimtelijke projecten concreet gemaakt wordt. Een ander voorbeeld is de verkenning naar het behoud van de toren van de voormalige Martinuskerk in de Vogelbuurt in de kern Losser. Daarnaast is de zorg voor monumenten een belangrijk onderdeel van ons ruimtelijk instrumentarium. Kwaliteitsimpuls de Lutte Er is gewerkt aan ontwerp- en participatieprocessen, technische voorbereiding en uitvoering van een deelprojecten binnen het uitvoeringsprogramma Kwaliteitsimpuls de Lutte. Concreet is gewerkt aan de technische uitwerking van het centrumplein, inclusief het bevorderen van economische activiteiten. Hierin is het participatieproject 'Gastvrij de Lutte', waarin we intensief samenwerken met de dorpsraad van de Lutte, meegenomen. Zo heeft de dorpsraad via dit project bijvoorbeeld een mobiel podium kunnen aanschaffen. Ook het participatieproject 'Veldschuur' in de buitenruimte van Erve Boerrigter, is een voorbeeld van hoe binnen de kwaliteitsimpuls wordt samengewerkt met vrijwilligers om bij te dragen aan de beleidsdoelstellingen. Aansluitend is volop uitvoering gegeven aan o.a. de realisatie van het centrumplein, het aanpassen van het Kerkebos en de herinrichting van de Postweg en Plechelmusstraat.

Vanuit doelstellingen als inclusie en klimaatadaptatie is gewerkt aan een omgevingsanalyse van het gebied direct ten noorden van de Hanhofweg. Uitwerken van de niet-technische delen van het Wegenbeleidsplan Het met wegvakken gevulde beheersysteem is in overeenstemming gebracht met de data top 15 (Provinciaal project). Hierbij is o.a. gekeken naar de wegvakken inclusief geldende maximum snelheden en bebording. Wijkuitvoeringsplannen Onder F3, speerpunt 'De Losserse samenleving is gestimuleerd om initiatieven op het gebied van duurzaamheid te ontwikkelen en uit te voeren', staat wat er in 2023 is gedaan. Bij het vervangen en verbeteren van

54

De integrale ontwikkeling van de openbare ruimte is opgenomen in het Integraal Meerjarig Investerings- en

voorzieningen in de openbare ruimte zijn op integrale wijze de brede gemeentelijke doelstellingen nagestreefd

onderhoudsprogramma voor de openbare ruimte (MIP). Door brede maatschappelijke opgaven en ambities te verbinden met autonome opgaven in de openbare ruimte wordt bijgedragen aan de strategische beleidsdoelen van de gemeente. Hieruit ontstaan programma's en projecten als: • •

•

Kwaliteitsimpuls Beuningen en Glane Vervolg uitvoeren van deelprojecten uit het uitvoeringsprogramma ‘Kwaliteitsimpuls De Lutte” (o.a. planproces herinrichting Beatrixstraat-Margrietstraat, uitvoering centrumplein De Lutte (en de daarmee samenhangende deelprojecten: waterberging Kerkenbos, aanpassing Postweg en herinrichting Plechelmusstraat), dorpsrand De Lutte, Gastvrij De Lutte, afronding buitenruimte Erve Boerrigter). Centrumplan Losser fase 2, waarin alle deelprojecten vanuit de ingezette vierpijleraanpak (ruimtelijke aandachtsgebieden, openbare ruimte, ondernemerschap, gevels en winkelpuien) in samenhang worden opgepakt en uitgevoerd. Daaronder vallen onder andere de ontwerpprocessen voor het Raadhuisplein, Martinusplein, de Brink en het project 'Beken & Bleken van Losser', alsmede het opzetten van een structurele vorm van gezamenlijk centrummanagement.

Wat is er in 2023 gedaan? Door brede maatschappelijke opgaven te verbinden met autonome opgaven in de openbare ruimte, wordt bijgedragen aan de strategische beleidsdoelen van de gemeente. Het instrument dat we daarvoor gebruiken is het MIP (het integraal, meerjarig, dynamisch investerings- en onderhoudsprogramma). De huidige (maatschappelijke) ontwikkelingen maken het echter nodig dat we als gemeente meer opgavegericht gaan werken. Er is verder gewerkt aan de voorbereidingen om opgavegericht te gaan werken. In dat kader is ook gekeken op welke wijze het MIP verder uitgebouwd kan worden en dat ook investeringsprogramma's van partners en andere partijen worden verankerd. Hiermee wordt geborgd dat bij ingrepen in leefomgeving wordt bijgedragen aan strategische beleidsdoelstellingen en maatschappelijke opgaven. Een voorbeeld hiervan zijn de afspraken met de nutsbedrijven binnen het programma Kwaliteitsimpuls de Lutte en de samenwerking met het waterschap binnen Dinkeldal Zuid en 'Beken & Bleken van Losser'. Verder is ihet participatieproces van het deelproject Beatrixstraat-Margrietstraat, als onderdeel van de kwaliteitsimpuls de Lutte, opgestart. Hierbij heeft het aspect