Jaarstukken 2023
Tekst van het document
Rechtspositionele verplichtingen Het gaat hier om rechtspositionele verplichtingen die niet direct gerelateerd kunnen worden aan de organisatieontwikkeling en de uitvoering van de regeling vervroegde uittreding (RVU). Software GIS4G Als gevolg van de latere start van de Omgevingswet, moest GIS4G langer operationeel blijven om er voor te zorgen dat de continuïteit in dienstverlening op de vergunningenprocessen gegarandeerd kon worden. Kantoorconcept In juli is afscheid genomen van de Oude Brandweerkazerne en zijn de medewerkers verhuisd naar het Klavier. Dit heeft geleid tot verhuiskosten. Om het element “ontmoeten” te benadrukken is het werkcafé verbouwd. Dit heeft ook tot gevolg dat door veel medewerkers hier wordt geluncht. De kosten om het werkcafé te exploiteren zijn daarmee toegenomen. Het Klavier In 2023 is het onderhoudsprogramma aan het Klavier anders verlopen dan aanvankelijk gedacht. Dit heeft onder meer te maken gehad met de verhuizing vanuit de Oude Brandweerkazerne en het moment waarop de werkzaamheden om de knip te realiseren konden starten. Meerwerk accountant In 2023 verrichtte de accountant meer werkzaamheden vanwege de toename van het aantal SiSa-regelingen. Implementatie functiegebouw De overstap naar een nieuw functiegebouw heeft financiële consequenties voor een groot aantal medewerkers.
Met terugwerkende kracht tot uiterlijk 1 januari 2023 (afhankelijk van datum indiensttreding) worden zij gecompenseerd. Hiervoor was reeds een bedrag gereserveerd in de begroting, maar dit blijkt niet voldoende te zijn. Externe inhuur Zoals ook wordt toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering, is de omvang van de externe inhuur groter dan de beschikbare vacatureruimte en bijvoorbeeld het ziek/piekbudget. Het gaat over een aantal bijzondere situaties zoals de inhuur van de gemeentesecretaris, de inzet van de teamleider financiën en de bezetting van de verbijzonderde interne controle. Dit bedrag is onderdeel van het totaalbeeld dat in de paragraaf bedrijfsvoering is opgenomen. Inhuur op projecten Er vond inhuur plaats op projecten. Deze kosten worden doorberekend aan de projecten. Hier staat dus ook een opbrengst tegenover. Doorbelasting De doorbelasting van personele lasten en externe inhuur op projecten en processen is begroot als negatieve uitgave, maar verwerkt als baat. Overige afwijkingen Toevoegingen aan reserves Storting algemene reserve Per 31-12-2023 heffen de reserve corona op. Hiermee verwerken we het besluit zoals uw raad dit bij de instelling van de reserve in 2021 heeft genomen. Het bedrag wordt overgeheveld naar de algemene reserve. Totaal lasten
I/S
V/N
Bedrag
I
N
-49
I
V
75
I
V
101
I
V
76
I
N
-133
I
N
-33
I
N
-27
I
V
103
I
N
-27
I
N
-275
I
N
-286
I
N
-701
I
N
-1.082
I
N
-44
I
N
-1.062
N
-6.002
40
Toelichting baten Omschrijving I/S Algemene uitkeringen Decembercirculaire 2023 I In de raadsinformatiebrief over deze circulaire d.d. 21-12-2023 is toegelicht dat er voor 2023 een positief effect is van € 1.043.000. Dit heeft grotendeels te maken met de uitkering voor de energietoeslag (€ 1.048.000). Ook verwerkten we verrekeningen van voorgaande jaren. Lokale heffingen OZB niet-woningen I De WOZ waarde ontwikkeling zorgt voor een lagere opbrengst van de onroerende zaak belasting nietwoningen. Overige afwijkingen I Financieringsfunctie Renteontwikkeling I De renteopbrengst voor schatkistbankieren is gestegen. Overige afwijkingen I Dividend Overige afwijkingen I Overige algemene dekkingsmiddelen BTW suppleties I In 2023 is de suppletie aangifte voor de jaren 2018 tot en met 2022 verricht. De bedragen van deze aangiften waren bij het opstellen van de begroting en tussentijdse rapportages niet bekend.
V/N
Bedrag
V
1.019
N
-29
N
-8
V
217
N
-20
V
11
V
1.959
Voorziening dubieuze debiteuren Voor de dubieuze debiteuren in een voorziening gevormd. Op basis van het totaal aan nog niet betaalde nota's is een berekening gemaakt van de benodigde omvang van de voorziening. De voorziening kan naar beneden bijgesteld. Afwikkeling EWW Binnen de afwikkeling van EWW BV (zie ook de lasten) vindt ook de afronding plaats van LoZ Accommodatiebeheer. De voorziening die hiervoor gevormd was, kan daarom vrijvallen. Deze gaat op in de voorziening afwikkeling EWW BV. Overige afwijkingen Overhead Het Klavier Ten behoeve van de onderhoudslasten is een onttrekking gedaan uit de voorziening groot onderhoud. Doorberekende kosten Zoals aangegeven bij de lasten zijn de doorberekende kosten op de producten verwerkt als baat. In dit bedrag is ook de externe inhuur opgenomen die doorberekend is naar producten en projecten. Doorberekende overhead Doorberekende overhead aan projecten en grondbedrijf. Vrijval personele vraagstukken De voorziening personele vraagstukken valt vrij. Deze wordt opgenomen in de eerder genoemde voorziening in het kader van personele mobiliteit. Overige afwijkingen Onttrekkingen reserves Onttrekking coronareserve Bij de instelling van de reserve corona besloot uw raad om de reserve per 31-12-2023 op te heffen. Dit bedrag wordt overgeheveld naar de algemene reserve.
Reserve automatisering De incidentele kosten automatisering dekken wij vanuit de reserve automatisering Totaal baten
I
V
26
I
V
103
I
V
13
I
V
75
I
V
1.630
I
V
301
I
V
31
I
N
-10
I
V
1.062
I
V
50
V
6.430
41
Paragraaf 1. Lokale heffingen De paragraaf lokale heffingen bevat beleidsvoornemens voor de lokale lasten en een overzicht op hoofdlijnen van de diverse belastingen en heffingen. De belastingen en heffingen vormen met zo'n 25% een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. Beleidsuitgangspunten In de gemeente Loon op Zand zijn voor de lokale belastingen en heffingen de volgende uitgangspunten gehanteerd in 2023: De opbrengst OZB stijgt met maximaal de consumentenprijsindex. Deze is voor 2023 bepaald op 2,4% (coalitieakkoord); De opbrengst hondenbelasting wordt in overeenstemming gebracht met de kosten die de uitvoering van de belasting en de uitvoering van het beheerplan hondenuitlaatplaatsen (coalitieakkoord). Het tarief wordt als gevolg daarvan verlaagd; Het tarief voor afvalstoffenheffing baseren we op basis van 100% kostendekkendheid. Dit betekent dat het tarief voor meerpersoonshuishoudens naar € 328,22 wordt (kadernota); Het tarief voor rioolheffing baseren we op basis van 100% kostendekkendheid. Het tarief is berekend op € 210,- per aansluiting, gelijk aan 2022 (kadernota); De tarieven toeristenbelasting blijven op hetzelfde niveau als in 2022; De vermakelijkhedenretributie daalt naar € 0,16 per bezoeker (kadernota); Voor overige leges en heffingen passen we een stijging toe van 2,4% (kadernota). Uitzondering hierop zijn de door het Rijk bepaalde tarieven.
Kwijtschelding Kwijtschelding is vastgelegd in onze gemeentelijke regeling. Met ingang van 2023 heft de Belastingdienst West-Brabant (BWB) onze belastingen. Daarbij volgen we beleidsuitgangspunten van de BWB, waardoor onze regeling is bijgesteld van 75% naar 100% kwijtschelding. Particuliere belastingplichtigen kunnen een aanvraag indienen voor de volgende belastingen: Afvalstoffenheffing tot maximaal 100%; Rioolheffing tot maximaal 100%; Hondenbelasting tot maximaal 100% van de eerste hond. Vergelijking lokale lasten Voor een vergelijking van de lokale lasten in 2023 is de gemeente Loon op Zand vergeleken met een aantal andere gemeenten met een vergelijkbaar karakter. Hierbij is uitgegaan van een gemiddelde WOZ-waarde van € 363.000 voor de gemeente Loon op Zand. De lokale lasten in de onderstaande tabel zijn voor een meerpersoonshuishouden. Gemeente Bernheze Dalfsen Dongen Heusden Loon op Zand
Bedrag € 861 € 818 € 978 € 824 € 989
Gemeente Oisterwijk Oldebroek Tilburg Waalwijk
Bedrag € 892 € 878 € 701 € 772
De hoogte van de woonlasten zegt, zonder nader onderzoek, niets over het voorzieningenniveau van een gemeente. Vandaar dat aan de uitkomst van de benchmark geen harde conclusies kunnen worden verbonden. Wel is zichtbaar waar Loon op Zand afwijkt in vergelijking met andere gemeenten. In 2023 waren de gemiddelde woonlasten in Nederland € 944.
42
Gemeentelijke belastingen Verzameloverzicht opbrengsten lokale heffingen TV
Omschrijving
Begroting primitief
Begroting na wijziging
Werkelijk
0.61 OZB-gebruikers
889
889
899
Saldo V/N 10
V
0.62 OZB-eigenaren
5.575
5.575
5.538
-37
N
0.64 Hondenbelasting
125
125
118
-7
N
0.64 Reclamebelasting
140
140
135
-5
N
3.239
3.239
3.257
18
V
565
565
539
-26
N
3.4
Toeristenbelasting
3.4
Vermakelijkhedenretributie
7.2
Rioolheffing
2.478
2.478
2.394
-84
V
7.3
Afvalstoffenheffing
3.089
3.089
3.103
14
N
Totaal
16.100
16.100
15.983
-117
N
Onroerendezaakbelasting (OZB) Belastingsoort
2021
2022
2023
1. Eigenaar
0,1301
0,1213
0,1071
2. Gebruiker
-
-
-
0,1301
0,1213
0,1071
1. Eigenaar
0,2449
0,2486
0,2479
2. Gebruiker
0,1943
0,1972
0,1966
Totaal (in procenten)
0,4392
0,4458
0,4445
OZB Woningen
Totaal (in procenten) OZB Niet-woningen
De OZB-opbrengsten zijn gecorrigeerd met het inflatiepercentage van 2,4%, zijnde de consumentenprijsindex (CPI) in 2023. De OZB wordt geheven via een percentage van de WOZ-waarde. Het percentage voor 2023 wordt beïnvloed door twee zaken: stijging van de WOZ-waarde per 1 januari 2022 (peildatum) en macro-economische ontwikkelingen zoals die in de algemene uitkering worden meegenomen. In de tabel hiernaast staan de percentages voor 2021 tot en met 2023 vermeld.
Hondenbelasting In het coalitieakkoord was het voornemen uitgesproken om de opbrengst hondenbelasting in overeenstemming te brengen met de kosten die gemaakt worden voor de uitvoering van de belastingtaak en de uitvoering van het beheerplan hondenuitlaatplaatsen. Dit heeft tot gevolg dat de opbrengst hondenbelasting is gedaald. De tariefverhoging, zoals opgenomen in de kadernota 2023, is daarom ook niet doorgevoerd. De tarieven zijn verlaagd met 12,9%. Tarieven
2021
2022
2023
Eerste hond
€ 45,20
€ 46,32
€ 40,34
Tweede en volgende hond
€ 67,65
€ 69,34
€ 60,30
Kennel
€ 248,20
€ 254,40
€ 221,57
Exploitatie (x € 1.000)
Begroting primitief
Begroting na wijziging
Werkelijk
Saldo
V/N
Baten
125
125
118
-7
N
Lasten
141
155
157
-2
N
Totaal
266
280
275
-9
N
43
Toeristenbelasting Tarief in euro's
2021
2022
2023
Bed & breakfast (B&B)
€ 2,00
€ 2,00
€ 2,00
Groepsaccommodaties
€ 1,25
€ 1,25
€ 1,25
Kampeerterrein
€ 2,00
€ 2,00
€ 2,00
Mini-kampeerterrein
€ 1,25
€ 1,25
€ 1,25
€ 3,00
€ 3,00
€ 3,00
Jaarplaats
€ 250,00
€ 250,00
€ 250,00
Seizoenplaats
€ 200,00
€ 200,00
€ 200,00
Voorseizoensplaats
€ 100,00
€ 100,00
€ 100,00
Overige accommodaties
In de kadernota 2023 werd uitgegaan van een tariefverhoging van 2,5%. Gezien de ontwikkeling van het aantal overnachtingen, stijgt de opbrengst toeristenbelasting. Een tariefverhoging is daarom niet noodzakelijk. De tarieven toeristenbelasting wijzigen niet ten opzichte van de tarieven in de jaren 2021 en 2022. Vermakelijkhedenretributie Omschrijving
2021
2022
2023
Baten (x 1.000)
581
535
539
Vanaf 1 januari 2018 is de maatstaf van heffing voor de vermakelijkhedenretributie gewijzigd. De onderliggende methodiek is gewijzigd naar het aantal betalende bezoekers van de vermakelijkheid in peiljaar T-2 dat de 50.000 te boven gaat. Voor het berekenen van de retributie wordt gebruik gemaakt van het profijtbeginsel. De heffingsgrondslag is afhankelijk van parameters die bestaan uit de lasten die de gemeente heeft ten behoeve van de dagrecreant. Door gebruik te maken van een peiljaar in het verleden (T-2), is voor alle belastingplichtigen direct de hoogte bekend van het te betalen recht. Voor 2023 is een tarief gehanteerd van € 0,16 per betalende bezoeker. Rioolheffing Tarief Tarief tot 250m³
2021
2022
2023
€ 220,00
€ 210,00
€ 210,00
In 2017 is het Water- en Rioleringsplan (WRP) 2017-2020 vastgesteld. Voor 2023 is het tarief gelijk gebleven aan 2022. Bij dit tarief waren de totale baten en lasten op het product riolering: Exploitatie (x € 1.000) Baten Lasten Egalisatievoorziening Totaal
Begroting primitief 2.478 2.478
Begroting na wijziging 2.478 2.478
Werkelijk 2.394 2.587
0
0
193
Saldo -84 -109 193 193
V/N N N V V
Het resultaat op het product riolering wordt onttrokken uit de voorziening riolering. Daarmee komt het saldo van deze voorziening ultimo 2023 op € 6.883.000. De baten op het product riolering worden primair bepaald door de opbrengsten rioolheffing.
44
Afvalstoffenheffing Het jaarlijkse resultaat op het product reiniging, zowel voor- als nadelig, wordt verrekend met de voorziening reiniging. De voorziening reiniging is bedoeld om fluctuaties in de tarieven op te vangen. Als uitgangspunt geldt 100% kostendekkendheid. Mede als gevolg van het financiële resultaat bij de jaarrekening 2021 bereikte de voorziening reiniging een hoger niveau dan noodzakelijk wordt geacht. Daarom verstrekte het college een éénmalige korting op het tarief in 2022. De tarieven voor 2023 zijn nagenoeg gelijk aan 2022, exclusief de toegekende korting. Bij deze tarieven waren de totale baten en lasten op het product reiniging: Tarieven (x € 1.000)
2021
2022 (excl. Korting) 2022 (incl. korting)
2023
Eenpersoonshuishouden
€ 247,20
€ 240,92
€ 225,18
€ 241,45
Meerpersoonshuishouden
€ 342,48
€ 328,34
€ 306,89
€ 328,22
Bedrijven (incl. BTW)
€ 418,48
€ 397,29
€ 371,33
€ 397,15
Exploitatie (x € 1.000)
Begroting primitief
Begroting na wijziging
Werkelijk
Saldo
V/N
Baten
3.089
3.089
3.103
14
V
Lasten
3.089
3.089
3.065
24
V
-38
N
-38
N
Egalisatievoorziening Totaal
0
0
-38
Het resultaat op het product reiniging wordt gestort in de voorziening reiniging. Daarmee komt het saldo van deze voorziening ultimo 2023 op € 931.000. De baten op het product reiniging worden niet alleen bepaald door de opbrengsten uit afvalstoffenheffing en reinigingsrecht maar ook door opbrengsten uit afvalstromen zoals papier en PMD.
45
Paragraaf 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is om risico’s op te vangen. Voldoende weerstandscapaciteit zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Het uitgangspunt is, zoals in het coalitieakkoord 20182022 is bepaald, dat de ratio van het weerstandsvermogen minimaal 1,0 moet zijn. Weerstandsvermogen in bedragen
Jaarrekening 2021
Begroting 2023
Jaarrekening 2022
Begroting 2024
Jaarrekening 2023
Beschikbare weerstandscapaciteit
8.793
13.173
13.851
17.944
19.587
Benodigde weerstandscapaciteit
4.282
4.432
6.025
4.375
3.897
Ratio
2,05
2,97
2,3
4,1
5,0
Het risicoprofiel is afgenomen. Door de bestemming van het resultaat over 2022 is de beschikbare weerstandscapaciteit behoorlijk gestegen. Dit leidt tot een weerstandsratio die ruim voldoet aan de norm van 1,0. Aan de inkomstenkant blijft het gemeentefonds een onzekere factor. Over de periode na 2026 is geen duidelijkheid en we verwachten dat dit pas wijzigt nadat er een nieuw kabinet is en een nieuw regeerakkoord wordt gesloten. Aan de kostenkant hebben de mogelijke ver/nieuwbouw van schoolgebouwen een omvangrijke financiële impact.
6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 JR 2021
B 2023 Ratio
JR 2022
B 2024
JR 2023
Norm (ondergrens)
De reservepositie is de afgelopen jaren behoorlijk verbeterd. We monitoren de ontwikkelingen op de voet en gaan over tot (her)waardering van de risico’s en onzekerheden zodra hier betere schattingen van te maken zijn. De volgende uitgangspunten worden gehanteerd bij de risico-inschatting: • Risico’s waarvoor beheersingsmaatregelen zijn getroffen welke het risico afdekken worden niet financieel vertaald in het risicoprofiel. • Risico’s met een omvang (kans x impact) kleiner dan € 100.000 worden alleen opgenomen indien de impact groter dan € 500.000 (incidenteel) of € 100.000 (structureel) is.
46
De volgende eerder ingeschatte risico’s zijn waar nodig geactualiseerd. Onderwerp
Algemene uitkering gemeentefonds
Rentestijging
Projecten "grondbedrijf"
Onderwijshuisvesting
Eenmalige compensatie energie
Rijksmiddelen duurzaamheid
Omschrijving De herverdeling van het gemeentefonds in 2021 is financieel volledig verwerkt in de meerjarenraming. De omvang van de algemene uitkering blijft schommelen. Hiervoor is een risico opgenomen dat er 50% kans is dat de algemene uitkering 5% afwijkt (5% afwijking is € 2,3 miljoen). Medio 2022 heeft de Europese Centrale Bank (ECB) het rentetarief meerdere keren verhoogd. De rente op de kapitaalmarkt is hierdoor verder gestegen. Stijging van de rente leidt tot hogere rentelasten. In de meerjarenraming is rekening gehouden met een extra rentelast van € 150.000 voor nieuwe geldleningen. Het risico is dat de rentelast voor nieuwe geldleningen hoger is dan dit bedrag. 1% rentestijging op een lening van € 7.500.000 betekent een extra last van € 75.000. Risico is ingeschat op een stijging van 4%. Uit de jaarrekening 2022 volgt een risico inschatting van bijna € 0,8 miljoen. Zie ook paragraaf grondbeleid. De gemeente is verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de huisvesting van De Vaert en het Van Haestrechtcollege. Het risico is ingeschat op de omvang van de kapitaallasten van een basisschool en een middelbare school. Vanuit het Rijk is voor 2023 een compensatie per huishouden toegezegd voor de oplopende energiekosten. Voor huishoudens met een inkomen tot maximaal 120% van de bijstandsnorm is er een vergoeding van € 1.300 toegezegd.
Deze regeling voert Baanbrekers uit. We verwachten dat de rijksmiddelen niet toereikend zijn om de toeslagen en de uitvoeringskosten te betalen. Het risico van een tekort ligt bij de gemeente. De rijksmiddelen voor duurzaamheid zijn toegekend voor de periode t/m 2025. Zowel het rijk als de financieel toezichthouder (provincie) geven aan dat de middelen structureel geraamd mogen worden. Dit is in de begroting verwerkt. Het risico is dat deze middelen als gevolg van een nieuw regeerakkoord wegvallen. Impact is € 450.000 structureel. Kans vooralsnog ingeschat op 50%.
I/S
Risico bij begroting 2024
Actualisatie
Risico bij jaarrekening 2023
932
Er is geen gewijzigd inzicht op dit risico. Dit zal veranderen zodra er een nieuw regeerakkoord is. De hoogte van het risico is bijgesteld op basis van de huidige raming van het gemeentefonds.
1.130
300
De rente laat de afgelopen periode een dalende lijn zien. Begin maart 2024 is de rente ongeveer 3%. De inschatting van het risico is daardoor naar beneden bijgesteld.
225
I
768
De projecten zijn bij de jaarrekening 2023 geactualiseerd. Daaruit volgt dit risicobedrag.
667
S
1.200
Geen nieuw inzicht op dit risico.
1.200
I
250
Geen nieuw inzicht op dit risico.
250
S
225
S
S
Geen nieuwe inschatting op dit risico.
225
47
Onderwerp
Cyberen datasecurity
Sportvrijstelling BTW (De Werft)
BTW De Wetering
Extra middelen jeugdzorg
Wetgeving natuurbescherming
Omschrijving Er is een verhoogd risico op cyberaanvallen. Met onze aanpak rondom privacy, informatiebeveiliging, maar bijvoorbeeld ook ondermijning, treffen we maatregelen om de risico’s te beperken. Het vergroten van de alertheid bij medewerkers op mogelijke aanvallen is één van de belangrijkste actiepunten. Ook in Equalitverband is de samenwerking op dit punt intensief. Dit risico is tweeledig: De schade die wordt aangericht aan systemen, apparatuur en bedrijfscontinuïteit De investeringen die in Equalitverband nodig zijn om te kunnen voldoen aan aangekondigde nieuwe wettelijke vereisten. De fiscale positie van EWW B.V. ligt ter beoordeling voor bij de Belastingdienst. Daarna is duidelijk of de btw-aftrek op de investering van onder andere De Werft in stand blijft. Impact is € 1 miljoen, kans is ingeschat op 50%. Met de Belastingdienst en onze fiscalist is eind 2022 gesproken over dit dossier. De vragen die waren gesteld zijn begin maart 2023 beantwoord. Voor de Wetering wordt ingezet op het volledig verrekenen van de BTW op de investeringskosten. Hierover bestaat vooraf echter geen zekerheid. In het worst-case scenario blijkt achteraf dat een groot deel van de BTW niet verrekenbaar is. Dit gaat om € 1,2 miljoen. Uit het Regeerakkoord blijkt dat de jeugdgelden voor de periode 2022 – 2025 worden doorgevoerd. Na 2025 moet rekening gehouden worden met een daling.
Tot 2026 waarderen we dit risico vooralsnog op 0. De koepels maken jaarlijkse afspraken met het ministerie over de zekerheid die aan gemeenten gegeven kan worden over de ontwikkeling van deze middelen. Deze lijn volgen we en blijkt tot op heden betrouwbaar. De wetgeving rondom natuurbescherming, -verbetering en de reductie van stikstof heeft invloed op de uitvoering van fysieke bouw- en/of onderhouds-projecten. Dit kan een negatief effect hebben op zowel tijd als geld.
Totaal
I/S
Risico bij begroting 2024
Risico bij jaarrekening 2023
Actualisatie
200
Geen nieuw inzicht op dit risico.
200
500
Dit dossier is eind 2023 afgewikkeld met de Belastingdienst en de benodigde correcties zijn gedaan. De gevolgen zijn verwerkt in de jaarrekening 2023. Dit risico kan daarmee vervallen.
0
I
0
In het nieuwe voorstel voor De Wetering wordt niet ingezet op het volledig verrekenen van de BTW. We zien in dit project geen specifiek BTW-risico. Dit risico kan vervallen.
0
S
0
Dit risico is ongewijzigd.
0
S
PM
I
I
Geen nieuwe inschatting op dit risico.
4.375
PM
3.897
De volgende risico’s zijn nieuw Onderwerp
Omschrijving
I/S
Risico bij jaarrekening 2023
48
Samenvatting risico-inschatting Risico-inschatting in bedragen
Risico
Geactualiseerde eerder ingeschatte risico’s
3.897
Nieuwe risico’s
0
Inschatting begroting 2023
3.897
Financiële kengetallen Kengetallen Solvabiliteit Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle geldleningen Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit Netto schuld per inwoner
Streefwaarde 20-50% < 90%
2019 21% 62%
2020 25% 38%
2021 29% 42%
2022 37% 26%
2023 35% 27%
2024 29% 47%
2025 27% 55%
2026 27% 52%
2027 28% 48%
< 90%
49%
28%
31%
25%
26%
46%
53%
51%
47%
< 20% > 0% 90-105% in euro’s
11% 2% 1% -3% 6% 5% 110% 121% 115% 1.207 790 857
1% 11% 98% 758
-2% 1% 97% 868
-1% 0% 98% 1.310
-1% 2%
-1% -1%
-1% -1%
1.587
1.484
1.384
De gerealiseerde cijfers zijn gebaseerd op de jaarrekeningen t/m 2023. De prognose vanaf 2024 komt uit de huidige begroting en wordt bij de begroting 2025 voor het eerst bijgesteld. Voor alle kengetallen geldt dat hierin het huidige investeringsvolume is meegerekend. De solvabiliteit is in de afgelopen jaren fors verbeterd. Ten opzichte van 2022 is een geringe daling zichtbaar. Dit komt vooral doordat het balanstotaal is toegenomen. Het eigen vermogen is constant gebleven. De toename van het aantal specifieke uitkeringen die nog besteed moeten worden, is een belangrijke reden voor de toename van het balanstotaal. De netto schuldquote is gelijk gebleven ten opzichte van vorig jaar. Een omvangrijke grondexploitatie is risicovol als daarmee de baten van de gemeente in grote mate afhankelijk zijn van de opbrengsten uit grondexploitaties. De boekwaarde van de grondexploitatie is negatief, wat betekent dat er meer inkomsten zijn geweest dan kosten. De kosten moeten nog gemaakt worden. Hierdoor wordt de grondexploitatie als weinig risicovol beschouwd. De structurele exploitatieruimte is afgerond 1%. Het structureel begrotingssaldo is licht positief. De belastingcapaciteit wordt berekend door de gemiddelde woonlasten van een gezin af te zetten tegen het landelijk gemiddelde. Dat gemiddelde wordt gebaseerd op de Atlas van de Lokale Lasten van het COELO.
Een belastingcapaciteit hoger dan 100% betekent dat de gemiddelde woonlasten in onze gemeente hoger zijn dan het landelijk gemiddelde. Aangezien het landelijk gemiddelde voor 2024 nog niet bekend is, is gerekend met het gemiddeld over 2023. Dit is afgezet tegen onze woonlasten van 2024. Net als de schuldquote loopt ook de schuld per inwoner op als gevolg van het investeringsniveau.
49
Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf leest u informatie over de staat en het beheer van onze kapitaalgoederen: wegen, kunstwerken, openbare verlichting, groen, speelvoorzieningen, riolering/water en gebouwen. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een groot deel van onze begroting. De beleidsontwikkelingen en lasten hiervan staan in venster 3 Omgeving. Beleid en beheer De basis voor het beheer van onze kapitaalgoederen ligt in de beleids- en beheerplannen. In het Integraal Beheerprogramma Openbare Ruimte (IBOR) staan de kaders en uitgangspunten voor het beheer van de openbare ruimte. Naast het IBOR zijn er sectorale beleids- en beheerplannen: Programma Water en Riolering, Verkeersvisie en Groenstructuurplan. De beheerplannen zijn de basis voor ons onderhoud. Ze geven inzicht in de arealen (kwantitatief en kwalitatief) en in de benodigde onderhoudsbudgetten. Voor het beheer van kapitaalgoederen zijn de volgende beleidsdocumenten leidend: Integraal beleid openbare ruimte (IBOR) 2024-2034 (2023)
Frequentie actualisatie 10 jaar
Fin. Vertaling in begroting Ja
Beheerplan wegen (2019)
Financieel: 2 jaar
Ja
Beheerplan civieltechnische kunstwerken (2019)
Geheel: 4 jaar
Ja
Beleids- en beheerplan openbare verlichting (2020)
4 jaar
Ja
Programma Water en Riolering (PWR) (2020)
10 jaar
Ja
Speelnotitie (2015)
Geen einddatum
Nee
Groenstructuurplan (2019)
Geen einddatum
Nee
Boombeleid (2020)
Financieel: 2 jaar
Ja
Beheerplan groen, speel- en zitvoorzieningen (2019)
Geheel: 4 jaar
Ja
Beheerplan bijzondere objecten (2021)
4 jaar
Ja
Duurzaam Meerjaren onderhoudsplan (MJOP) (2022)
4 jaar
Ja
Beleids- en beheerplannen
Reserve/ voorzieningen
Bestemmingsreserve wegen
Voorziening riolering Bestemmingsreserve calamiteiten groen om kosten te dekken voor ziekten en plagen en stormschade Voorziening De Wetering
Integraal beheer van de openbare ruimte (IBOR) In het Integraal Beheerprogramma Openbare Ruimte 2024-2034 zijn de onderhoudskwaliteiten voor de openbare ruimte benoemd. Gemeente Loon op Zand hanteert voor haar openbare ruimte drie verschillende ambitieniveaus. Deze ambitieniveaus zijn gekoppeld aan de onderstaande gebiedsindeling en functies: Centrum Ambitieniveau A Woonbuurten Ambitieniveau C Gebiedsontsluitingswegen Ambitieniveau B Industrie Ambitieniveau C Buitengebied Ambitieniveau C De uitvoering van ons planmatig onderhoud is uitbesteed. Voor servicetaken en calamiteiten zetten we de buitendienst met serviceteams in. De vastgestelde onderhoudsniveaus vormen de basis voor ons onderhoud om kapitaalvernietiging te voorkomen. Voor de periode 2024-2034 is in december 2023 een nieuw IBOR vastgesteld. Als uitwerking van het recent vastgestelde IBOR worden in 2024 de beheerplannen opnieuw opgesteld, ook komt er een nieuw Programma Water en Riolering. Groot onderhoud in projectplannen Door beheer en investeringen op elkaar af te stemmen ontstaat een integraal beeld van ons noodzakelijk onderhoud. De uitvoering en planning hiervan zijn inzichtelijk gemaakt in het Integraal Jaarplan Openbare Ruimte (IJOR) en het Meerjaren Uitvoeringsprogramma (MUP).
Hierin staan de projecten waarmee de kapitaalgoederen in de openbare ruimte op het vastgestelde kwaliteitsniveau en tegelijkertijd functioneel en veilig worden houden. Grote projecten in het programma 2023 waren: Van Haestrechtstraat – Wielstraat: In 2022 is de uitvoering gestart van deze grote reconstructie waarbij zowel de wegen als de fietspaden zijn vervangen. In oktober 2023 zijn de werkzaamheden afgerond; Duinlaan: deels herinrichting als fietsstraat; Rotondes Europalaan: de aanleg van de rotonde op de kruising Paulus Potterplein is uitgevoerd en de rotonde bij het kruispunt Dreefseweg met de Europalaan is voorbereid en het aanleggen van een verkeersplateau op de oversteek met de Vlier. Daarnaast wijzigen we de voorrangssituatie op de rotonde Marktstraat door fietsers in de voorrang te brengen; Middelstraat: vervanging van het wegdek; 50
-
Bergstraat: vervanging van het wegdek en aanpassing ten behoeve van verbeteren verkeersveiligheid voor fietsers; Speelvoorziening President Kennedyplein: vervanging van de speelvoorziening door andere toestellen en realisatie van een free run parcours; Meijerijlaan: herstraten en huisaansluitingen vervangen. Verder is in 2023 voor een aantal grote projecten de voorbereiding gestart zoals vervanging van het rioolgemaal Westwaard, Salmrijck, Strieckenlaan e.o., Vaartenbuurt en Roestelbergseweg. Riolering en water Voorziening
Omschrijving
Hoeveelheden
Inzameling
Kolken hemelwaterriolering
2.800 stuks
Kolken gemengde riolering
7.200 stuks
Gemengde riolering
84,3 km
Vuilwaterriolering
20,7 km
Hemelwaterriolering
30,3 km
Afvoer (vrij verval)
Overstortputten (verbeterd) gemengde riolering Hemelwateruitlaten (verbeterd) gescheiden riolering Afvoer (mechanisch)
Meetpunten
16 stuks 18 stuks
Persleidingen
14,8 km
Drukriolering
67 km
Drukriool-pompunits
238 stuks
Rioolgemalen
32 stuks
Bergingsvoorzieningen
3 stuks
Randvoorzieningen
5 stuks
Infiltratievoorzieningen
8 stuks
Bijzondere (hemelwater) voorzieningen (bijv. wadi’s)
0 stuks
Grondwater
22 stuks
Afvalwater
3 stuks
Oppervlaktewater
0 stuks
In 2023 is uitvoering gegeven aan het Programma Water en Riolering (PWR) 2021-2024 en bijbehorend Actieplan 2021-2024. De budgetten binnen riolering en water bleken in 2023 onvoldoende toereikend om de benodigde maatregelen uit te kunnen voeren. Het te kort aan saldo op de producten riolering en water is uit de voorziening riolering gehaald, zoals toegelicht in de paragraaf Lokale heffingen. Wegen, openbare verlichting en civiele kunstwerken Voorziening
Omschrijving
Wegen
Asfaltverharding
529.600 m²
Elementenverharding
991.200 m²
Betonverharding
35.900 m²
Halfverharding
119.100 m²
Openbare verlichting
Civiele kunstwerken
Hoeveelheden
Masten
5.700 stuks
Armaturen
5.800 stuks
LED Lampen
3.061 stuks
Gewone lampen
3.239 stuks
Bruggen en loopconstructies
6 stuks
Tunnels en viaducten
4 stuks
Muren en keerwanden
9 stuks
In 2023 is er uitvoering gegeven aan de beheerplannen wegen en civiele kunstwerken door middel van zowel kleinere als grotere infrastructurele projecten. Daarnaast is er in 2023 verder gegaan met de omvorming naar energiezuinige verlichting zoals LED. Dit is deels uitgevoerd met beschikbare middelen vanuit de reserve. In 2024 wordt het restant van dit project uitgevoerd. In 2023 is het budget voor civiele kunstwerken en wegen voldoende toereikend gebleken om uitvoering te kunnen geven aan de vastgestelde beheerplannen. Bij de openbare verlichting is het budget ook voldoende gebleken. Er is wel een stijging van de energiekosten geweest in 2023, de toename van het aantal LED-lampen met een lager energieverbruik kan dit deels compenseren.
51
Openbaar groen, speelvoorzieningen en straatmeubilair Voorziening
Omschrijving
Groen
Gazons, beplanting etc. Bloembakken
Meubilair
Banken en afvalbakken Hekwerken
Hoeveelheden 1.374.204 m² 16 stuks 559 stuks 2.114 m
Speelvoorzieningen
Toestellen
307 stuks
Afvalvoorzieningen
Ondergrondse containers
87 stuks 30 locaties
Het openbaar groen, speelvoorzieningen en straatmeubilair in de gemeente Loon op Zand speelt een belangrijke rol in de leefbaarheid van de gemeente. In 2023 is een vervolg gegeven aan het uitvoeren van de verschillende groenrenovaties binnen onze gemeente. Bij het meubilair zijn we bezig met een optimalisatieslag. Op basis van vulgraadmetingen en analyses van de inhoud van de afvalbakken zijn bakken verplaatst of verwijderd. Hiermee is het aantal afvalbakken afgenomen maar de bakken die er staan worden wel beter gebruikt. Verder zijn we een experiment gestart met zakjes dispensers voor hondenpoep en extra borden geplaatst om mensen bewust te maken van de regels omtrent het hondenbeleid. Dit experiment wordt in 2024 geëvalueerd en mogelijk verder uitgerold. Gebouwen Op dit moment zijn negen maatschappelijke gebouwen in eigendom, beheer en onderhoud van onze gemeente. Daarnaast zijn twee panden in eigendom van de gemeente, maar worden het beheer en al het klein onderhoud conform afspraak uitgevoerd door beheerder/exploitant. De Wetering - Voor de functies in De Wetering is in 2023 alleen noodzakelijk instandhoudingsonderhoud uitgevoerd, op sobere en doelmatige wijze, zodat deze voldoet aan de wettelijke eisen. Eind december 2023 heeft De Wetering haar deuren gesloten.
De Werft – Gemeente is met de exploitant van De Werft (Vebego) en Eerste Judoclub Kaatsheuvel in goed overleg voor de afronding van EWW B.V. (exploitatie De Werft en De Wetering B.V.). Het Klavier – In 2023 is alles tot in detail uitgewerkt om “de harde knip” te gaan realiseren. In december 2023 is de eerste stap gezet door middel van het vervangen van de beglazing. Westkant - Het pand is in gebruik door de Vastgoedbeschermer tot aan het moment van verkoop. De Brandweerkazernes – Er is gewerkt aan een document om Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA) subsidie aan te vragen voor de duurzame investering van beide brandweerkazernes om naar verwachting eind 2024 te kunnen starten aan de verduurzaming. Theresiaschool – Het pand is in gebruik voor tijdelijke huisvesting en voor Oekraïense vluchtelingen. Gemeentewerf – In 2023 is gewerkt aan een meervoudig onderhandse aanbesteding voor duurzaam vervangingen van het dak en dakveiligheid, ledverlichting, zonnepanelen en het vervangen van installaties. In Q1 2024 wordt de aanbesteding uitgevraagd. Ook is gewerkt aan een document om DUMAVA subsidie aan te vragen voor de duurzame investering welke in april 2024 aangevraagd wordt. President Kennedyplein 2 – Mikz heeft in 2023 het gebouw gehuurd van de gemeente en gezorgd voor het onderhoud en beheer. De huurovereenkomst is verleng tot en met april 2024.
Voor De Werft, Het Klavier, beide brandweerkazernes en de Gemeentewerf is een aanbesteding gedaan voor onderhoud Elektro en Werktuigbouwkundig. Deze aanbesteding is gewonnen door BINK en is voor Het Klavier, De Werft, beide brandweerkazernes en de Gemeentewerf gestart op 1 februari 2024.
52
Paragraaf 4. Bedrijfsvoering Organisatieontwikkeling We zijn succesvol als zelfstandige gemeente als: 1. de inwoners tevreden zijn over de dienstverlening (dienstverlening); 2. de gemeente Loon op Zand financieel gezond is op de korte en lange termijn (middelen); 3. de organisatie in staat is om te zorgen voor een goede bezetting (mensen); en 4. de organisatie in staat is om haar taken uit te voeren (processen). Deze ambitie is de leidraad bij de stappen die we zetten als organisatie. We doen dit langs drie sporen: Spoor 1 omvat activiteiten die leiden tot het leveren van een betere dienstverlening aan inwoners en ondernemers, door een bereikbare en adequate dienstverlening te bieden. Een visie op dienstverlening is uitgewerkt en richt zich in 2025 op: multichannel en online. Deze visie omvat 3 opgaven: LOL-principe frontofficeconcept en 5 serviceformules, waarvan participatie er een is. De drie opgaven worden verder uitgewerkt in het najaar van 2022 en verder. Spoor 2 omvat activiteiten omtrent vitaliteit van collega’s, zoals een medewerkersonderzoek, ziekteverzuimbeleid, HR-gesprekken en de start van het opzetten van een nieuw functiehuis.
Spoor 3 omvat activiteiten waardoor in een goede samenwerking én met de juiste randvoorwaarden resultaten worden geboekt, zoals aandacht voor procesmanagement, de planning & controlcyclus, ICT-ontwikkeling, opdrachtgever-/opdrachtnemerschap en het uitwerken van een nieuw sturingsmodel. De accenten in 2023 waren: Wat wilden we doen? We werken het vitaliteitsbeleid verder uit op basis van het onderzoek in 2022 (TNO onderzoek instrumentarium Duurzame Inzetbaarheid Index ne Psycho Sociale Arbeid) in het actieplan. Dit betekent dat we inzetten op preventie in plaats van curatieve ondersteuning. Dit resulteert onder meer in het terugdringen van het ziekteverzuim. We zetten in op het versterken van onze vaste formatie en het terugdringen van externe inhuur. We richten ons vooral op het aantrekken van jong talent, waarbij we investeren in hun groeiproces. De herstructurering van de organisatie moet in 2023 worden afgerond.
In 2023 vergroten we de aandacht op de ontwikkeling van onze medewerkers. Naast kennisontwikkeling, ligt het accent op het ontwikkelen van competenties en vaardigheden. We treffen maatregelen dat we de loonkosten beter kunnen beheersen.
Incidenteel extra middelen voor het op orde brengen van het informatiebeheer.
Wat hebben we gedaan? We werkten preventief aan de mentale weerbaarheid van medewerkers onder meer door het aanbod van workshops “mentale fitheid door focus”. We sloten ons aan bij OpenUp, een online platform dat laagdrempelige ondersteuning biedt aan medewerkers op diverse leefgebieden. Het is nog te vroeg om vast te stellen in hoeverre deze maatregelen bijdragen aan de terugloop van het ziekteverzuim. We zien wel dat het ziekteverzuim is teruggelopen van 8,4% in 2022 naar 6,8% in 2023. In 2023 zetten we een grote stap met de implementatie van het nieuwe functiehuis. In plaats van de beoordeling op basis van de resultaten die een medewerker oplevert, voeren het gesprek over de toegevoegde waarde die een medewerker levert. Het functiegebouw is volledig gedefinieerd. De inpassingsgesprekken zijn grotendeels gevoerd en worden begin 2024 afgerond. Net voor de zomer van 2024 zal het implementatieproces volledig zijn afgerond en volgt de borging in de reguliere HR-gesprekkencyclus. Deze heeft als gevolg van het gewijzigde functiegebouw ook een verandering ondergaan. In het Sociaal Domein, bij klantcontactcentrum (KCC) en informatiemanagement worden trainees ingezet. Bij team financiën zijn twee junior adviseurs gestart. Dit blijkt een succesvolle werkwijze om jong talent aan te trekken en aan ons te binden.
Zoals eerder gecommuniceerd kennen we in onze organisatie een groot aantal vacatures. In 2023 was externe inhuur nog steeds nodig om de continuïteit te kunnen blijven garanderen en voor de inzet van specifieke expertise. Einde 2023 is de inzet geïntensiveerd om de vaste formatie te versterken, onder meer met de werving van de nieuwe domeinmanagers. De vruchten zullen hiervan vooral in 2024 kunnen worden geplukt. Einde 2023 is het voorstel voor de herstructurering van de organisatie afgerond. De ondernemingsraad heeft zich achter het voorstel geschaard. Dit betekent een kanteling van de organisatie van zeven functionele afdelingen naar drie domeinen en een kleine concernstaf. De managementstructuur is opnieuw gedefinieerd zodat aandacht voor medewerkers en focus op resultaat hand in hand kunnen gaan. De voorbereidingen zijn getroffen zodat de nieuwe teams en met name de bedrijfsbureaus en strategische staf binnen de domeinen in hun rol kunnen groeien. Dit ontwikkeltraject start in 2024. In eerdere jaren moesten we vaststellen dat er onderuitputting zat in het opleidingsbudget. In 2023 is dit effect veel kleiner. Dit heeft onder meer te maken met de opleiding en begeleiding van jong talent en afspraken in de inpassingsgesprekken bij de implementatie van het nieuwe functiegebouw.
In het kader van de organisatieontwikkeling krijgen de ontwikkeling van competenties en vaardigheden steeds meer aandacht, bijvoorbeeld met vraagstellingen “hoe kan ik toegevoegde waarde blijven leveren, in een steeds veranderende omgeving en ook teamsamenstelling?” Met de vertaling van de gewijzigde organisatiestructuur naar de ondersteunende systemen, zijn ook de personele budgetten overzichtelijker gestructureerd. Het nieuwe functiegebouw brengt bovendien keuzes met zich mee over de wijze waarop de loonkosten worden begroot, de realisatie gemonitord kan worden en de gronden waarop deze tussentijds kunnen wijzigen. Dit zijn de voorbereidende stappen om meer grip te krijgen op de totale loonsom. In venster 1 is reeds toegelicht dat hierin vertraging is opgelopen vanwege bezettingsproblemen en de benodigde inzet bij de opvolging van Woo-verzoeken. In 2024 integreren we de benodigde stappen met de implementatie van het e-depot.
53
Hoe kunt u onze resultaten volgen? De kengetallen die wij hier presenteren, sluiten aan bij de indicatoren die in februari 2022 door de raad zijn vastgesteld in het kader van de bestuurlijke toekomst. We presenteren de cijfers jaarlijks per 1 juli. 2021 hanteren we als het jaar van de Nulmeting. Formatie, bezetting en vacatures
Formatie, bezetting, vacatures
2021
2022
2023
Venster 3 Omgeving en economische ontwikkeling Venster 2 Gemeenschappen Venster 1 Bestuur en organisatie
Vacature
Bezetting
Formatie
Vacature
Bezetting
Formatie
Vacature
Bezetting
Formatie
200,0 150,0 100,0 50,0 0,0
In deze grafiek ziet u het verloop van de toegekende formatie, de feitelijke bezetting en de ontwikkeling van het aantal vacatures. Ten opzichte van 2022 ziet u een lichte afname van het aantal vacatures. De organisatie is continu in beweging. 2023 stond in het teken van de organisatieontwikkeling. Als gevolg van de inrichting van de gewijzigde organisatiestructuur zijn eind 2023 (en formeel per 1 januari 2024) nieuwe rollen en daarmee ook vacatures ontstaan.
Ziekteverzuim We constateren dat het ziekteverzuim in 2023 verder is gedaald van 8,4% in 2022 naar 6,8% in 2023. Met ons vitaliteitsbeleid zetten we de afgelopen jaren vooral in op preventie en vroegsignalisering en tegelijkertijd het waardevol begeleiden van medewerkers met langdurige behandel- en hersteltrajecten. De afbouw in het ziekteverzuim is vooral gerealiseerd door een daling van het langdurig verzuim. Besteding opleidingsbudget Met de stappen die we de afgelopen jaren hebben gezet in het kader van de vitaliteit en de kwaliteitsontwikkeling van onze medewerkers is bij €300.000 de begroting 2021 besloten tot een stapsgewijze verhoging van het opleidingsbudget. De besteding €200.000 stond in eerdere jaren onder druk vanwege €100.000 Corona, maar ook de druk op de uitvoering. In 2023 zien we met de besteding van het opleidingsbudget €een eerste resultaat in de focus op het vergroten 2020 2021 2022 2023 van de inzetbaarheid van de medewerkers. Door Begroot Werkelijk de keuze om jong talent aan te trekken en die ook zelf te scholen, betekent dit een grotere inzet van het opleidingsbudget. Daarnaast zijn er in het kader van de implementatie van het functiegebouw gesprekken gevoerd met de medewerkers gericht op de benodigde ontwikkelstappen om hun rol volledig te kunnen vervullen.
Dit resulteert in een besteding van ruim 97% van het opleidingsbudget ten opzichte van zo’n 71% in 2020.
Opleidingsbudget
54
Ondersteunend en faciliterend instrumentarium We leveren de juiste tools, middelen en ondersteuning voor de uitvoering van primaire processen en maatschappelijke opgaven. Zo dragen we bij aan systemen, cultuur, werkprocessen, samenwerking en dienstverlening die passen bij een toekomstbestendige organisatie. Wat wilden we doen? Informatiebeheer op orde, gevolgd in 2024 door aansluiting e-depot Afstoten van de brandweerkazerne en doorvoeren benodigde aanpassingen in het Klavier.
Wat hebben we gedaan? Zoals toegelicht in venster 1 heeft deze ontwikkeling vertraging opgelopen. Deze halen we in door de stappen te integreren in de aanpak voor de aansluiting op het e-depot. Per 1 juli 2023 was de verhuizing van de Oude Brandweerkazerne naar het Klavier een feit. Het oorspronkelijke werkcafé en ruimte vergaderruimte 1.11 zijn omgevormd tot een werkcafé waar het aspect ontmoeten en informeel overleg (als belangrijke onderdelen van het flexibel kantoorconcept) zichtbaar zijn gerealiseerd.
Financiële vertaling organisatieontwikkeling In de begroting 2023 namen we een overzicht op waaruit een herschikking van budgetten bleek om de voorbereidende stappen te zetten richting loonsomsturing. Daarnaast werden wijzigingen in de formatie geconcretiseerd. Deze formatie is toegevoegd en komt ook tot uiting in het overzicht van formatie, bezetting en vacatures. In 2023 waren de volgende budgetten gereserveerd voor de organisatieontwikkeling: Organisatieontwikkeling introductie structuur in 2023 € 280.000 (N) o Werving & selectie € 40.000 o Projectbudget organisatieontwikkeling € 240.000 Informatiebeheer op orde € 75.000 (N) Opheffen locatie kantoor brandweerkazerne € 50.000 (V) Informatiebeheer op orde en opheffen locatie brandweerkazerne zijn reeds toegelicht. De middelen voor werving & selectie zijn ingezet in onder meer de procedures voor de domeinmanagers en de concerncontroller. Het projectbudget organisatieontwikkeling is ingezet voor de inzet van de programmaregisseur organisatieontwikkeling en de projectondersteuning organisatieontwikkeling en implementatie functiegebouw. Dit budget is niet geheel besteed en wordt overgeheveld (evenals de middelen informatiebeheer op orde) naar 2024 voor de ondersteuning van de ontwikkelstappen op het vlak van HRM. Personele lasten en externe inhuur Uitgaven
Begroot
Begroot na wijziging
Werkelijk
Restant
15.565
15.185
12.617
2.568
Personeelsgerelateerde kosten
305
321
266
55
Ziek/piek
127
471
311
160
Externe inhuur
-273
44
4.419
-4.375
-
165
103
62
Bruto salariskosten
Trainees Subtotaal
15.723
16.186
17.716
-1.530
Inkomsten
Begroot
Begroot na wijziging
Werkelijk
Restant
Doorberekende uren
-995
-995
-1.684
689
Doorberekende overhead
-50
-50
-351
301
Subtotaal
-1.045
-1.045
-2.035
990
Saldo
14.679
15.140
15.681
-540
Het verschil tussen de geraamde salariskosten en de werkelijke salariskosten is de vacatureruimte. Dit is financiële ruimte die beschikbaar is om externe inhuur in te zetten. Een tweede bron is de inzet van ziek/piek en trainees. Vervolgens worden een deel van de salariskosten doorbelast naar projecten en uitvoeringsprocessen waar leges tegenover staan. Denk bijvoorbeeld aan de salariskosten gerelateerd aan afval, riool, maar ook vergunningverlening. Dit zijn de doorberekende uren. En tot slot is in de begroting 2021 besloten om de overhead van externe inzet in projecten ook door te berekenen. Al deze posten bij elkaar laten zien dat er een nadelig resultaat op de personele lasten is van € 540.000. Dit wordt verklaard door: Verwerking implementatie functiegebouw in de salariskosten: € 275.000 Overschrijding op externe inhuur: € 265.000 De overschrijding op externe inhuur wordt verklaard door de inhuur gemeentesecretaris, de Woocoördinator, Woo-adviseur en medewerker verbijzonderde interne controle. 55
Wet open overheid Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. De implementatie van deze wet in onze organisatie is dan ook in volle gang. De Woo richt zich op een transparante overheid. Bepaalde informatie moet op grond van deze verplicht en actief openbaar gemaakt worden. In de wet is bepaald dat dit stapsgewijs gaat. Ook informatieverzoeken aan de overheid vallen onder deze wet (Wooverzoeken). De Woo raakt een groot aantal processen in onze organisatie en grijpt in het dagelijks handelen. Werkprocessen, ICT-systemen en onze informatiehuishouding moeten anders (conform de wet) worden ingericht. Daarnaast is een belangrijk onderdeel het creëren van bewustwording bij medewerkers. De Woo moet een vanzelfsprekendheid worden. In mei 2022 is het eerste onderdeel van de Woo in werking getreden, de zogeheten passieve openbaarmaking door het indienen van een Woo-verzoek mogelijk te maken. In onderstaande tabel leest u wat het verloop is van de Woo-verzoeken in 2022 en 2023. Totaal aantal verzoeken Aantal afgewikkelde verzoeken Aantal openstaande verzoeken
2022 5 5 0
2023 45 41 4
De verzoeken die we ontvangen zijn van wisselende impact. Van hele kleine verzoeken die snel afgewikkeld kunnen worden tot grote verzoeken waarbij een grote hoeveelheid documenten wordt opgevraagd. Voor de regie op het afwikkelen van Woo-verzoeken is in 2023 een contactpersoon ingehuurd. In de begroting 2024 is voor deze rol formatie toegekend. Deze vacature staat op dit moment uit. Informatiebeveiliging In het kader van dienstverlenend en betrokken gemeente Loon op Zand, is het cruciaal voor inwoners, ondernemers, ketenpartners en eigen organisatie, dat onze gemeente goed omgaat met de ter beschikking staande informatie. De juiste informatie, voor de juiste persoon op het juiste moment beschikbaar hebben. Dat is waarop wordt ingezet. Vanuit de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) zijn hiervoor normen en maatregelen opgesteld, waaraan de organisatie moet voldoen. Inzicht en overzicht Het is belangrijk dat de organisatie een duidelijk en helder beeld heeft van alle informatie, informatie verwerkende systemen en activa, die van belang zijn voor de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van de informatie. Met het oog op naderende wetgeving rondom Network and Information Security directive 2 (NIS2), is en wordt er ingezet op verdere verdieping van dit inzicht en overzicht.
Opzet, bestaan, werking De samenwerking tussen verschillende belanghebbenden binnen de organisatie (bestuur, management, functionaris voor de gegevensbescherming, privacy officer, chief information security officer, archivaris, controller en overige informatieprofessionals) wordt verder vormgegeven, zodat maatregelen ter bescherming van de informatiehuishouding integraal worden opgenomen in opzet, bestaan en werking van de organisatie rondom dit onderwerp. Dit zorgt ervoor dat er beter wordt samengewerkt en een veel omvattender en vollediger beeld ontstaat van de informatiehuishouding, waardoor de organisatie in control komt op de maatregelen en normen uit de BIO. Bewustwording Bewustwording blijft een belangrijk onderdeel van de beveiligingsmaatregelen. Medewerkers, waaronder gebruikers en iedereen die toegang heeft tot een device, het netwerk en/of de beveiligde zones van de gemeente worden blijvend getraind om alert te blijven op mogelijke gevallen van misbruik. Controle op naleving IB-beleid Net als in voorgaande jaren zijn in 2023 de zelfevaluaties uitgevoerd via de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA). Volgens de richtlijnen van deze audit zijn de uitkomsten van de zelfevaluaties via een collegeverklaring met assurance rapport opgesteld door een onafhankelijke auditor. De resultaten van alle zelfevaluaties zijn gedeeld met de betreffende toezichthouders.
In 2023 hebben de 56
volgende verplichte zelfevaluaties plaatsgevonden met bijbehorend resultaat. Er is een verbeterplan opgesteld voor de betreffende negatieve uitkomst van de zelfevaluatie voor BAG en BRO. Deze worden door het management gemonitord. Onderwerp
Zelf-evaluatie omschrijving
DigiD
Gemeente Loon op Zand biedt e-dienstverlening aan waarvoor deze DigiD-aansluiting voor authenticatie wordt gebruikt. Alle werkzaamheden met betrekking tot Suwinet voor de gemeente Loon op Zand, vinden plaats bij Baanbrekers. De uitvoering van de basisregistratie Personen, zijn zowel op informatiebeveiliging als op kwaliteit geëvalueerd. De uitvoering van de reisdocumenten, zijn zowel op informatiebeveiliging als op kwaliteit geëvalueerd. De zelfevaluatie Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), betreft de kwaliteit van de registratie (geen informatiebeveiliging) De zelfevaluatie Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), betreft de kwaliteit van de registratie (geen informatiebeveiliging) De zelfevaluatie Basisregistratie Ruimtelijke ondergrond (BRO), betreft de kwaliteit van de registratie (geen informatiebeveiliging).
Suwinet BRP Reisdocumenten BAG BGT BRO
Resultaat
BIO compliancy De gemeente Loon op Zand behartigt haar belangen rondom de BIO onvoldoende. Inzicht, overzicht en controle moeten worden verkregen over de volledige informatiehuishouding. Gelet op de nieuwe NIS2 wetgeving wordt het steeds belangrijker om het beheer, inzicht, overzicht en de controle op de informatiehuishouding op basis van risicomanagement verder vorm te geven over alle informatie, systemen en overige activa van de organisatie. Er is een start gemaakt om verbeterplannen vorm te geven, waarbij het management opdrachtgever is. Omdat de organisatie al beschikt over alle software om dit verder vorm te geven, kan dit binnen niet al te lange tijd worden ingericht. Doordat de ontwikkelingen op het gebied van digitalisering niet stilstaan, zullen steeds nieuwe dreigingen blijven ontstaan, waarvoor het treffen van beveiligingsmaatregelen noodzakelijk blijft. Informatieveiligheid is duidelijk niet een eenmalige actie/verbetering maar een continu proces. Rekenkameronderzoek Midden- en west Brabant / SSC Equalit Het rapport op de penetratietest van de rekenkamer heeft aangetoond dat in opzet, bestaan en werking er nog acties te nemen zijn, door zowel de eigen organisatie, zoals hierboven benoemd, als de leverancier van onze technische infrastructuur. De tekortkomingen zijn door Equalit opgepakt en gemitigeerd.
Sommige maatregelen vergen meer tijd om te worden opgelost, waarvoor de leverancier acties op touw heeft gezet. 100% garanties op een veilige informatiehuishouding kunnen niet worden gegeven. Door de inzet van de maatregelen, de samenwerking van de CISO’s en de door de organisatie ingezette weg op meer inzicht en overzicht, raakt de organisatie steeds beter in control op haar informatiehuishouding. Rechtmatigheid Vanaf boekjaar 2023 legt het college van B&W verantwoording af over de rechtmatigheid van baten, lasten en balansmutaties. Uit de uitgevoerde controlewerkzaamheden blijken twee bevindingen ten aanzien van de rechtmatigheid: Niet Europees aanbesteden opdrachten externe inhuur Uit de analyse van de aanbestedingen blijkt dat in een aantal gevallen de opdrachtwaarde van externe inhuur boven de grens voor Europese aanbestedingen komt. Deze overschrijding ontstaat meestal na een aantal verlengingen. De waarde van de oorspronkelijke opdracht inclusief verlengingen komt dan boven de grens. Deze bevinding is niet nieuw. Tot en met boekjaar 2022 bleef de fout onder de controletolerantie. Voor boekjaar 2023 geldt dat deze de tolerantie overstijgt. Het belang van continuïteit op de betreffende rollen in de organisatie is zeer groot. In 2024 worden maatregelen genomen om deze fout te voorkomen.
Gedacht wordt aan een dynamisch aankoopsysteem waarin opdrachten eenvoudig aanbesteed kunnen worden of aan raamcontracten met één of meer partijen. Over- en onderschrijdingen begrotingsrechtmatigheid In de analyse begrotingsrechtmatigheid (onderdeel van de toelichtingen op het overzicht van baten en lasten) zijn alle onder- en overschrijdingen van baten en lasten opgenomen.
57
Paragraaf 5. Financiering De paragraaf bevat een toelichting op het risicobeheer van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. Renterisico De kasgeldlimiet en de renterisiconorm moeten voorkomen dat de leningenportefeuille van gemeente te gevoelig is voor schommelingen in de rente. De kasgeldlimiet richt zich op leningen met een korte looptijd en de renterisiconorm richt zich juist op langlopende leningen. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is bedoeld om het renterisico op geldleningen te beperken. Als er veel kortlopende leningen (kasgeldleningen) zijn, dan is de financieringsportefeuille gevoeliger voor rentewijzigingen. Over het algemeen hebben kortlopende leningen een lagere rente en zijn daarom goedkoper. De omvang van de netto vlottende schuld is beperkt tot maximaal 8,5% van het begrotingstotaal. Financiering Limiet Netto vlottende schuld Ruimte binnen limiet
Kwartaal 1
Kwartaal 2
Kwartaal 3
Kwartaal 4
5.500
5.500
5.500
5.500
-13.524 19.024
-14.491 19.991
-16.098 21.597
-9.475 14.975
De netto vlottende schuld is negatief omdat de vlottende vorderingen groter zijn dan de vlottende schulden. Hierdoor is de ruimte om kasgeldleningen aan te trekken in feite groter dan de kasgeldlimiet. In alle kwartalen zijn we onder de kasgeldlimiet gebleven. Renterisiconorm Renterisico’s op de langere termijn beheersen we door de toepassing van de zogenaamde renterisiconorm. In de kern komt deze erop neer dat niet op hetzelfde moment een omvangrijke herfinanciering leningen plaatsvindt tegen op dat moment bijvoorbeeld fors hogere rentepercentages. De jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen mogen niet meer bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. We voldoen aan de renterisiconorm. Norm
Risico
Renterisiconorm
13.027
Aflossingen Ruimte binnen norm
-2.147 10.880
Financiering Dit onderdeel geeft inzicht in de ontwikkeling van onze langlopende leningen en uitzettingen. De rentelast over deze leningen bedraagt in 2023 € 724.000. De gemiddelde rente is 2,85%. Opgenomen leningen
2023
Stand 1 januari
25.391
Aflossingen
-2.147
Opgenomen Stand 31 december
0 23.245
De rentebaat over deze leningen bedraagt in 2023 € 53.000. De gemiddelde rente is 4,6%. Uitgezette leningen
2023
Stand 1 januari
1.141
Aflossingen Opgenomen Stand 31 december
-81 141 1.201
58
Garanties op leningen aan derden Naast de leningen die we zelf aangaan zijn er nog een aantal leningen ‘door verstrekt’ aan derden of staan we garant voor leningen die aan derden zijn verstrekt door een bankinstelling. In deze situatie is er geen sprake van bankieren. De leningen aan woningbouwverenigingen zijn aflopend van aard en stammen nog uit de periode dat het gebruikelijk was dat we voordelig leningen aantrokken bij bijvoorbeeld de Bank Nederlandse Gemeenten en deze onder dezelfde condities verstrekten aan de betreffende woningbouwvereniging. Garanties geven we alleen uit hoofde van de publieke taak. Bijvoorbeeld een garantstelling aan een bank voor een vereniging voor de aanleg van een sportveld. Garanties op verstrekte bedragen
2023
Leningen aan verenigingen, stichtingen en natuurlijke personen
1.070
Leningen aan woningbouwverenigingen Totaal
132.504 133.574
Over het algemeen zijn deze risico’s op verstrekte geldleningen beperkt omdat ofwel contragaranties zijn verstrekt of een hypotheek als onderpand is afgegeven. Schema rentetoerekening Rentelasten
Bedrag
Externe rentelast over korte financiering
4
Externe rentelast over lange financiering
724
Externe rentebaten Totaal door te rekenen extra rente Rente die aan grondexploitatie moet worden doorberekend
-220 508 -39
Rente van projectfinanciering (niet van toepassing) Aan taakvelden toe te rekenen externe rente Rente over eigen vermogen en voorzieningen
0 469 0
Aan taakvelden toe te rekenen rente
469
Werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (via renteomslag) Renteresultaat, onderdeel van resultaat op taakveld treasury
827 358
59
Paragraaf 6. Verbonden partijen Het begrip verbonden partij is vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en wordt als volgt gedefinieerd: “Een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft.” In maart 2018 heeft de gemeenteraad van Loon op Zand een nota verbonden partijen vastgesteld. Doel van deze nota was met name om meer grip te krijgen op gemeenschappelijke regelingen. Kern van deze nota is dat we voortaan op basis van de drie B’s (Bestuur, Beleid en Bedrijfsvoering) sturen op gemeenschappelijke regelingen. Per gemeenschappelijke regeling worden in onderstaand overzicht de drie B’s geschreven. Hiermee worden de kaders gesteld op basis waarvan voorstellen van de regelingen in het komend jaar beoordeeld worden. Achtergrondinformatie over de werkwijze aan de hand van de drie B’s staat de lezen in de nota verbonden partijen 2018. De nota verbonden partijen 2018 richt zich enkel op gemeenschappelijke regelingen. Voor de overige verbonden partijen (verenigingen, stichtingen, coöperaties en vennootschappen) blijven we de in het BBV voorgeschreven kerngegevens hanteren. Totaalbeeld verbonden partijen Partij Regio Hart van Brabant
Rechtsvorm GR
Midpoint
GR HvB
Bestuurscommissie Jeugd HvB GGD Hart voor Brabant
GR HvB GR
OMWB
GR
Veiligheidsregio Midden-West Brabant (MWB) Baanbrekers Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB) Regionale ambulance voorziening (RAV) Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) (aandelen)
7
Venster Bestuur en dienstverlening Omgeving en economische ontwikkeling Gemeenschappen Gemeenschappen Omgeving en economische ontwikkeling
GR
Bestuur en dienstverlening
GR
Gemeenschappen Overhead en algemene dekkingsmiddelen
GR GR Vennootschap
Brabant Water NV (aandelen)
Vennootschap
EWW BV (aandeelhouder) Publiek ontwikkelbedrijf REKS (aandeelhouder)
Vennootschap Vennootschap
Bestuur en dienstverlening Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Gemeenschappen Omgeving en economische ontwikkeling
Thema Bestuur Economische ontwikkeling Maatwerk Sport, cultuur en welzijn Duurzaamheid Openbare orde en veiligheid Participatie Overhead Openbare orde en veiligheid Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Sport, cultuur en welzijn Duurzaamheid
Bijdrage 104.707 113.829 6,114 mio 893.744 384.788 1,356 mio 2,422 mio 662.000 41.886 7 33.100 100% 3,86%
Dit betreft een aandelenpakket bij BNG en vertegenwoordigt een waarde van € 104.715,00
60
Regio Hart van Brabant (Tilburg)8 Doel Een overlegstructuur met bestuursbevoegdheden in te stellen en in stand te houden, die dient om de samenwerking tussen de deelnemende gemeenten vorm te geven. Rechtens verantwoording af te kunnen leggen over de besteding van (subsidie)gelden die door andere overheden, instellingen en/of bedrijven met het oog op die samenwerking worden toegekend. Samen te werken om regionale opgaven te identificeren en op basis daarvan gezamenlijk beleid op te stellen en gezamenlijke projecten te definiëren, te initiëren en uit te voeren, dan wel projecten ter uitvoering op te dragen, aan te bieden of aan te besteden aan gelieerde- en derde partijen, waaronder Midpoint Brabant. een bestuurlijke structuur in te stellen met het oog op een kwalitatief goede en efficiënte uitvoering van de regionale jeugdhulptaken. Bevoegdheden Het regeling, bestuur en beheer van de uitvoering van de taken die bij het doel van de regeling benoemd zijn. Het vaststellen van een subsidieverordening, voor zover dit noodzakelijk is om de doelen te bereiken. Vertegenwoordiging Burgemeester Van Aart is lid van het algemeen bestuur9. De secretaris is lid van de kring gemeentesecretarissen. Wethouder Mandemakers is lid van de bestuurscommissie Jeugd, Collegeleden zijn lid van de portefeuillehouder overleggen die tot hun portefeuille behoren.