[Ingekomen brief bijlage 5] 2024-0017.e. Bijlage 5. VIP-rapport centrum Kaatsheuvel (aangepast)

Wat betekent dit voor de kernplaatsen binnen het centrum? Binnen de bestaande kernplaatsen (zie hoofdstuk 1.3.1) zullen de huidige functies waar nodig geconcentreerd of getransformeerd worden. Anton Pieckplein:

Bestempeld als bruisend dorpshart. Mede door de wens van een compacter centrum en de huidige uitstraling van het plein (versteend, uitstraling bebouwing, geen uitnodigend karakter, geen bruisende elementen) kan de vraag gesteld worden of het Anton Pieckplein wel past binnen de ambitie. Het toevoegen van horeca zal hieraan niet bijdragen. De beschikbare commerciële plint is daarnaast te klein om een trekker van formaat te kunnen worden. Wellicht passen andere functies beter bij de ligging en uitstraling van het plein. Het Anton Pieckplein ligt ook simpelweg te ver van het nieuwe centrum om hier centrumfuncties te plaatsen. Het zou beter geëigend zijn voor maatschappelijke functies en functies die niet geplaatst worden binnen een winkelgebied. Denk hierbij aan een makelaarskantoor, fotostudio, tandarts, opticien, etc. Zo kan het een soort dienstenplein worden. Daarnaast kan alle energie die in het Anton Pieckplein gestopt wordt, beter gebruikt worden voor een integraal en compact centrum. In deze uitwerking wordt dus 25

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Hoofdstraat:

Peperstraat:

2.1.2

uitgegaan van een transformatie van het Anton Pieckplein. De functie evenementenplein kan daarbij juist versterkt worden door hier de focus te leggen. Belangrijkste winkellint voor alledaagse goederen. Geconcentreerd winkelaanbod om combinatiebezoek te bevorderen. Functiemenging en verkleuring zal wel optreden als gevolg van concentratie. Diverse functies die aansluiten bij ligging. Ondergeschikte rol Anton Pieckplein zorgt voor minder belangrijke verbinding met Hoofdstraat. Functiemenging en verkleuring zal wel optreden als gevolg van concentratie van winkels.

woningen. Maar om binnen het plangebied de focus alleen op woningen te leggen is te kortzichtig. De potentie van het gebied en omgeving is veel groter en hier dient dan ook beter gebruik van gemaakt te worden. Door het sluiten van de Jumbo aan de Poolsestraat, is het van belang dat de functie ‘boodschappen doen’ in het centrum gewaarborgd blijft, om op die manier een alledaagse trekker te genereren. Boodschappen doen is namelijk een van de redenen waarvoor bewoners en bezoekers naar het centrum komen. De Jumbo in de Hoofdpoort en de Aldi aan de Jan de Rooijstraat dienen dus in stand gehouden te worden. De ligging in de Hoofdpoort is geschikt ten opzichte van het kernwinkelgebied, mits deze uitgebreid kan worden op de bestaande locatie. De afstand tussen de Jumbo en de Aldi is vrij uitgestrekt, maar door de ontwikkeling van het tussenliggende gebied (centrumzijde noord) hoeft dit geen bezwaar te zijn. Hierdoor kunnen beide supermarkten op de bestaande locaties blijven.

Integrale aanpak centrumzijde noord (BRO, 2021)

Centrumzijde noord kan een uitbreiding vormen van het centrumgebied. Hiervoor heeft de gemeente een visie opgesteld. Deze visie is gebaseerd op de uitkomsten van de uitgevoerde analyse. Hierbij is geconstateerd dat het gebied verouderd is, inclusief bebouwing, en niet representatief is voor de huidige ontwikkeling. Daarnaast heeft de openbare ruimte een verloederde uitstraling en laat de toestand van de parkeerlocaties ook te wensen over. Een integrale aanpak, waarbij het plangebied als een geheel geherstructureerd zal worden, is noodzakelijk. Daarbij zal het gebied uitkomst kunnen bieden aan de maatschappelijke vraag naar

Binnen centrumzijde noord is ook de Hoofdpoort gelegen. Door de leegstand en huidige situatie ten opzichte van het te ontwikkelen centrum is dit een onlogische locatie voor nieuwe winkels. Transformatie is een van de mogelijkheden om het centrum vitaal te houden en een uitkomst te bieden voor een goede locatie voor seniorenwoningen. Door bestaande winkels te verplaatsen naar de Hoofdstraat wordt tevens de ruimtelijke relatie met de Peperstraat en centrumzijde noord versterkt. Mede door de aanwezigheid van de vele vastgoedeigenaren heeft de gemeente niet de touwtjes in handen wat betreft ontwikkelen. Dit is 26

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

ongunstig. Het is van belang om een duidelijke route uit te stippelen en grondeigenaren ervan te overtuigen samen te werken om een integrale uitkomst voor het gebied tot stand te brengen. Concrete en haalbare ontwikkelplannen zijn hiervoor essentieel. Zonder samenwerking is een integraal plan onuitvoerbaar, wat de maatschappelijke kwestie zal belemmeren. Mits een integrale oplossing ontstaat, zal het gebied van een enorme kwaliteitsverbetering worden voorzien, wat heel Kaatsheuvel en omgeving ten goede komt. Deze ontwikkeling dient ten minste aan de volgende voorwaarden te voldoen: o

o

o

2.1.3

Een sterke ruimtelijke relatie binnen het winkelgebied is wenselijk voor de stimulatie van combinatiebezoek; Openbare ruimte dient te worden ingericht als overloop tussen winkelgebied en het bedrijventerrein aan de noordkant van de Schotsestraat; Leegstaand vastgoed dient meegenomen te worden in de ontwikkeling om een overkoepelend plan voor het hele gebied te realiseren.

Vergroten toeristische aantrekkingskracht (BRO, 2021)

De gemeente Loon op Zand kent een hoge recreatieve waarde, wat resulteert in een grote toeristische aantrekkingskracht. Dit valt te verklaren door de aanwezigheid van De Efteling en De Loonse en Drunense Duinen (zie hoofdstuk 1.3.2). Beide zijn toeristentrekkers

die bekend zijn tot zelfs buiten Nederland. Dit betekent dat een groot deel van de bezoekers niet alleen bezoekt, maar ook verblijft. Helaas wordt hier door Kaatsheuvel zelf nauwelijks van geprofiteerd. Buiten beide locaties heeft het centrum van Kaatsheuvel ook weinig te bieden en kent een lage recreatieve waarde. Dit is niet alleen jammer voor eventuele bezoekers, maar ook voor de bewoners zelf. Dit is een gemiste kans. Om beter in te kunnen spelen op het aanwezige toerisme, is een groter en onderscheidend recreatie- en Leisure-aanbod noodzakelijk. Investeringen in dit soort functies zijn door de gemeente al bezien. Daarnaast kan er ingezet worden op nevenprojecten die de toeristische aantrekkingskracht vergroten: o o o o o

Ontwikkelen nieuwe arrangementtypes voor bepaalde doelgroepen; Uitbouwen van evenementenprogramma; Beleving van de openbare ruimte en verbeteren straatbeeld; Centrum opnemen in fiets- en wandelroutes; Betere inzet van communicatie- en sociale mediamiddelen.

Dit zijn mooie initiatieven, maar niet baanbrekend. Om er echt voor te zorgen dat de toerist daadwerkelijk naar Kaatsheuvel komt, is het van belang onderscheidend te zijn. Waarom zou de toerist wel naar Kaatsheuvel moeten komen, in plaats van door te rijden naar Tilburg of Waalwijk? Juist doordat de mogelijkheid van het ontwikkelen van een nieuw centrum zich voordoet, is het essentieel deze kans met 27

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel beide handen aan te grijpen, om te voorkomen dat er uiteindelijk een standaard centrum gerealiseerd wordt, waarbij wonen de voornaamste functie is en gehandeld is op basis van winstoogmerk.

2.2

Aanvullende randvoorwaarden

Naast de gestelde ambitie met betrekking tot het centrum – voortvloeiend uit de toekomstvisie – zijn er de afgelopen jaren verdere onderzoeken verricht. Hieruit zijn beleidsdocumenten ontstaan. Deze zijn allemaal gebaseerd op het verder ontwikkelen van Kaatsheuvel, al dan niet binnen het centrumgebied. De hieruit ontstane bevindingen dragen bij aan de manier waarop het centrum ingericht kan worden. Het is dus belangrijk deze mee te nemen. Uiteindelijk draait het erom dat Kaatsheuvel iets te bieden moet hebben. Er moet iets te beleven zijn, waardoor mensen er graag terug willen komen, juist omdat het zo fascinerend is in Kaatsheuvel. Toeristen willen niet alleen De Efteling bezocht hebben, maar ook Kaatsheuvel gezien hebben, omdat ze anders het idee hebben dat ze iets missen. Dit draagt ten minste bij aan het vergroten van de toeristische aantrekkingskracht, wat een van de doelstellingen is. Door dit te teweeg te brengen profiteert ook de lokale economie, omdat toeristen altijd geld te besteden hebben. Er zijn drie visies opgesteld die deze beweging bijsturen (STOKK, 2014): I.

tot stand te brengen worden mensen gestimuleerd langer te verblijven in het winkelgebied. Door het creëren van een spraakmakende openbare ruimte, waardoor mensen langer

Retailvisie: Kwaliteitsverbetering moet zorgen voor een impuls waardoor onder andere het winkelgebied naar een hoger niveau getild wordt. Door een amuserende winkelbelevenis

II.

III.

door het winkelgebied kunnen blijven dwalen, wordt combinatiebezoek bevorderd en pikt iedereen zijn graantje mee. Leisurevisie: Door de aanwezigheid van De Efteling en De Loonse en Drunense Duinen heeft de gemeente Loon op Zand een hoge recreatiewaarde, waardoor mensen van over heel Nederland richting Kaatsheuvel komen. Helaas ontbreekt deze waarde binnen Kaatsheuvel zelf, waardoor er niet geprofiteerd wordt van het aanwezige toerisme. Het toevoegen van Leisure binnen het centrum verhoogt de belevingswaarde, wat mensen naar het centrum trekt. Horecavisie: Op dit moment wordt het Anton Pieckplein gezien als het bruisend dorpshart. Het is echter nog maar de vraag of dit ook zo gezien moet worden. Het plein is niet bruisend en ligt ten opzichte van het winkelgebied niet in het centrum. Binnen centrumzijde noord zou de horeca geclusterd kunnen worden, zodat de aanwezige functies beter op elkaar aansluiten. Bruisplekken (horeca) in het nieuwe centrum brengt levendigheid en sluit aan op het ontwikkelen van een compact centrum.

Kaatsheuvel moet uiteindelijk iets te bieden hebben wat andere kernen van eenzelfde omvang niet hebben. De doelstelling moet niet zijn om te kunnen concurreren met grote steden, omdat hier 28

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

simpelweg altijd meer te zien, te doen en te beleven valt. Maar door het opstellen van een uniek concept kan Kaatsheuvel de bekendheid vergroten in de directe omgeving, maar ook ver daarbuiten. Mensen moeten er graag (terug) willen komen. Door het creëren van een ‘standaard’ centrum worden kansen gemist en wordt het centrum er niet bruisender op. Dit dient dus voorkomen te worden. Het toevoegen van vernieuwende ruimtelijke en architectonische aspecten draagt bij aan een onderscheidende ontwikkeling. De gemeente Loon op Zand heeft verschillende doelstellingen opgesteld die hier een invulling op geven (Gemeente Loon op Zand, Structuurvisie Loon op Zand, 2015): o

o o o

Creëren van een duidelijk contrast met stedelijke gebieden van Tilburg en Waalwijk en juist inzetten op het versterken van eigen identiteit; Behoud en waar mogelijk versterken cultuurhistorische waarden en structuren; Bijdragen aan een energiezuinige ontwikkeling; Realiseren van voldoende woon- en werkruimte.

Belangrijk voor de ontwikkeling van Kaatsheuvel is om ervoor te zorgen dat het centrum levendiger wordt. Een uitnodigend dorpshart dat bewoners en bezoekers graag bezoeken. Hierin kan ruimte vrijgemaakt worden voor evenementen in de openbare ruimte. Voor evenementen in de buitenlucht zou het Anton Pieckplein geschikt zijn, vanwege de ligging en verstening. De functie bruisend dorpshart past hier echter niet bij. Hiervoor zijn de gewenste functies onherbergzaam en is de architectuur te zakelijk. Een bruisend

dorpshart zou beter geplaatst kunnen worden binnen de nieuwe ontwikkeling van centrumzijde noord. Op dit moment is er geen duidelijke eenheid te herkennen binnen het centrumgebied. Het gebied is verbrokkeld en de kernplaatsen moeten beter verbonden worden. Er is (met name in centrumzijde noord) een grote diversiteit aan schaal van bebouwing. Daarnaast is leegstand permanent aanwezig, wat allerminst bijdraagt aan een levendig straatbeeld. Door functies te combineren worden dode hoeken vermeden. Een dynamische opzet die de ontmoeting van verschillende doelgroepen ondersteunt, resulteert in het ontstaan van bruisplekken. Verder wil de gemeente inzetten op het verbeteren van leefbaarheid en welzijn (Wie en Rwi Adviseurs, 2013). Dit dient dus meegenomen te worden in te maken keuzes. Binnen de opgestelde Beheersverordening centrum Kaatsheuvel is een Woonvisie-Plus opgenomen en is van toepassing op het centrum van Kaatsheuvel. De volgende uitgangspunten staan hierin opgenomen: o o o o o o

Functiecombinaties van voorzieningen; Planologische mogelijkheden voor mantelzorg; Recreatiebeleid toepassen voor herbergen van toeristen; Verhogen van ruimtelijke kwaliteit; 35% van nieuwbouw voorzien voor sociale sector; Aanbod gelijkvloerse woningen voor ouderen vergroten.

29

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Doordat een groot gedeelte van de beschikbare grond voor woningen bestemd is, kan er ingespeeld worden op de vraag van verschillende doelgroepen. Daarnaast kan centrumzijde noord invulling gegeven worden op de volgende vraagstukken: o o o

o

Bruisende ontmoetingsplekken toevoegen binnen centrum; Kernwinkelgebied met geconcentreerde voorzieningen; Openbare ruimte verbeteren door het toevoegen van groenvoorzieningen en inzetten op voetgangersroutes; Parkeergelegenheid verbeteren.

De gemeente streeft naar een toeristische-recreatieve visie, met als gevolg een groei van deze sector in combinatie met het versterken van de leefomgeving. De toeristisch-recreatieve sector leidt tot een impuls van de beleving, maar door een verbetering van de belevingswaarde stijgt ook de toeristische aantrekkingskracht. Een mooie wisselwerking dus! De versteende omgeving binnen het centrum sluit niet aan bij de groene en landelijke omgeving van het buitengebied. Binnen een gemeente waar groene aspecten duidelijk zichtbaar zijn, zou men verwachten dit ook in het centrum van Kaatsheuvel aan te treffen. Door de groene kenmerken van het buitengebied in het centrum te integreren, wordt de openbare ruimte verbeterd. Het centrum biedt voldoende capaciteit om deze relatie te verdiepen. Hierdoor krijgt het karakter van de omgeving een plaats binnen Kaatsheuvel. Tevens

voegt dit waarde toe aan het centrum. Ook binnen de Uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie (LOS stadomland BV, 2022) wordt aangehaald dat de aanwezige kwaliteiten van het buitengebied een hoge kwalitatieve waarde hebben. In de dorpen Loon op Zand en De Moer heeft het groen een nadrukkelijk aanwezige plek binnen de kernen. Dit is in Kaatsheuvel helaas niet het geval. Zoals te zien binnen centrumzijde noord, is verstening de boosdoener. Openbaar groen stimuleert ontmoeting, interactie, recreatie, beweging en vormt een aangename verblijfsplaats. Uitgangspunt hierbij is dat er sprake moet zijn van gebruiksgroen. Ook wordt het woongenot van bewoners vergroot, doordat het uitzicht vanuit de woning als aangenaam beschouwd kan worden. Al met al draagt dit bij aan het vergroten van ruimtelijke kwaliteit. Naast de verbetering van het centrum zelf, liggen er ook voldoende kansen omtrent de ontwikkeling van De Efteling. Het pretpark is veruit de grootste drager van het toerisme binnen de gemeente. De Efteling wil groeien, net als Kaatsheuvel. Dit biedt een uitstekende kans om deze groei samen te faciliteren. Door samenwerking op te bouwen kunnen beide partijen profiteren van elkaar. De Efteling zorgt namelijk voor regionale groei en bekendheid, wat teruggekoppeld worden naar het centrum van Kaatsheuvel. Efteling gerelateerde Leisure zou bijvoorbeeld de verbinding kunnen versterken.

Ook zal de infrastructuur rondom De Efteling – bij toenemende groei – aangepast moeten worden bij een stijgend aantal bezoekers. Dit biedt een kans om de toegang richting Kaatsheuvel aantrekkelijker te maken (Gemeente Loon op Zand, Masterplan Wereld van de Efteling 2023 - Een Wereld vol Wonderen, 2017). 30

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

3. Kaatsheuvel, wie kent het niet? De Efteling staat met hoofdletters op de kaart van Nederland, maar Kaatsheuvel niet. Daar moet verandering in komen. Toeristen moeten Kaatsheuvel bezoeken, juist omdat het er zo aangenaam is en er altijd iets te doen is, zowel voor jong als oud. Door het opstellen van een zo gevarieerd mogelijk aanbod voor alle doelgroepen, wordt een hoog verwachtingspatroon gecreëerd, wat mensen – met name toeristen – nieuwsgierig maakt.

zorgen dat deze vraag retorisch wordt, omdat iedereen Kaatsheuvel in de nabije toekomst zal kennen. Om de voorstellen en ideeën op een overzichtelijke manier te presenteren, zijn deze uitgesplitst in verschillende onderwerpen. Deze zijn de vier dragende pijlers genoemd en vormen de elementen waar de toekomstige ontwikkeling op berust.

3.1 Nu duidelijk is binnen welke kaders de ontwikkeling van het centrum dient plaats te vinden, wordt binnen dit hoofdstuk een manier aangereikt hoe centrumzijde noord beleefd kan worden. Deze bestaat uit voorstellen en ideeën, die de kracht van de potentie van het centrum van Kaatsheuvel onderstrepen. Hierin is opgenomen in hoeverre Kaatsheuvel meer op mens en beleving gericht kan worden. Door invulling te geven op de gestelde randvoorwaarden, wordt aan de wensen en eisen van de gemeente voldaan. In het volgende hoofdstuk zal de uitwerking uitgebreid worden beschreven. Dit hoofdstuk focust zich op de manier waarop het gebied beleefd kan worden Hierbij is er een uniek concept opgesteld dat Kaatsheuvel in de richting stuurt waar men al zo lang naar zoekt. Kaatsheuvel, wie kent het niet? Deze vraag zullen nu niet al te veel mensen met ‘ja’ beantwoorden. De ontwikkeling van het centrum zal er juist voor

Vormgeving centrumzijde noord

Dat een concrete invulling van centrumzijde noord te lang op zich laat wachten is geen geheim. De plannen lopen al jaren, maar komen niet van de grond. In 2014 zijn reeds eerste ideeën ontstaan voor de manier waarop het gebied vormgegeven kan worden. Toen was de casus al bekend binnen de gemeente en werd er naar oplossingen gezocht. Om verschillende redenen heeft dit niet tot het gewenste succes geleid. Op de volgende pagina zijn twee eerste schetsontwerpen te zien. Deze zijn tekstueel onderbouwd. Hiermee wordt een eerste indicatie gegeven, hoe centrumzijde noord vormgegeven kan worden en daarbij aansluit op de bestaande structuren binnen het centrumgebied. Dit zijn mogelijkheden voor een invulling van het gebied. Aan de hand van recente ontwikkelingen kan er gefilterd worden welke elementen nog steeds toepasbaar zijn. 31

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Figuur 3 - Eerste schetsontwerp

Op de schets hiernaast is het centrum van Kaatsheuvel weergegeven. Dit betreft een eerste indicatie (2014). Hierbij is de verbinding tussen het Anton Pieckplein en centrumzijde noord weergegeven. Beide plaatsen kunnen als kernplek bestempeld worden, met ieder zijn eigen functies. Al kan er gesteld worden dat het Anton Pieckplein in deze uitwerking buiten het centrum valt. Wel kan er ingezet worden op een betere verbinding om de routing van en naar het centrum te optimaliseren. De meest voor de hand liggende manier zou zijn om de Peperstraat te verbeteren. Hierdoor wordt de ruimtelijke relatie tussen beide gebieden versterkt. Daarnaast kan onderzocht worden of een verbinding langs De Bogaert (oranje verbinding langs de kerk) nodig is. Op die manier staat het oostelijk deel van de Hoofdstraat in directe verbinding met het Anton Pieckplein. De Hoofdstraat vormt een hoofdstructuur binnen het centrumgebied. Dat zal binnen de ontwikkeling van centrumzijde noord ook geval zijn, al vormt centrumzijde noord een aanvulling hierop en kan gezien worden als een uitbreiding van het centrumgebied. Er is hier ingezet op thematisering en uitbreiding van het kernwinkelgebied.

Op de schets hiernaast is het centrum van32 Kaatsheuvel weergegeven. Dit betreft een eerste indicatie. Hierbij is de verbinding tussen het Anton Pieckplein en

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Het schetsontwerp in figuur 4 is een verdere uitwerking van figuur 3. Hierbij is dieper ingegaan op de manier waarop centrumzijde noord vormgegeven kan worden en hoe zich dit verhoudt tot de rest van het centrum. Een van de huidige problemen binnen centrumzijde noord is het verschil in schaal van bebouwing en de verbrokkeling van het gebied. Door het toevoegen van een eigen identiteit binnen het gebied, kan dit verholpen worden. Een manier om een eigen identiteit te creëren is weergegeven in het schetsontwerp. Hieruit valt af te lezen dat het gebied is opgebouwd aan de hand van verschillende pleintjes en straatjes. Dit zorgt ervoor dat bezoekers door het gebied kunnen dwalen en er langer verblijven. Parkeren is aan de zijkanten van het gebied (oranje) geclusterd. Binnen dit onderzoek zijn alle aspecten meegenomen die invloed hebben op een toekomstbestendige ontwikkeling. Hierbij kan gedacht worden aan het toevoegen van groenvoorzieningen. Ontmoeting en interactie staat centraal, aangezien het gebied vormgegeven zal worden waarbij mens en beleving centraal staan. Gedurende het proces zijn er enkele bevindingen gedaan die beter aansluiten bij de gemeentelijke ambitie en het totaalplan.

Figuur 4 - Verdere uitwerking schetsontwerp

Voor een uiteindelijke uitwerking in de vorm van een beschrijvende wijze wordt verwezen naar hoofdstuk 4. Hierin zijn alle belangrijke aspecten opgenomen die uiteindelijk zullen leiden tot een overkoepelend plan voor centrumzijde noord. 33 Het schetsontwerp in figuur 4 is een verdere uitwerking van figuur 3. Hierbij is dieper ingegaan op de manier waarop centrumzijde noord vormgegeven kan worden en

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

De huidige staat van centrumzijde noord is niet representatief en vergt een integrale aanpak om uiteindelijk aan alle gestelde doelen te kunnen voldoen. Om dit te kunnen bewerkstelligen is de volgende stelling opgezet: “Het centrum van Kaatsheuvel wordt gericht op een meer op mens en beleving gerichte omgeving” Door de mens – bewoner en bezoeker – binnen het plan centraal te stellen, kan het centrumzijde noord dusdanig ontwikkeld worden dat het invulling geeft op de uitgangspunten van de gemeente, maar tevens dusdanig vormgegeven is en functioneert ten behoeve van de mens. De vormgeving draagt hier essentieel aan bij. Centrumzijde noord zal ingericht worden als een autoluw gebied, waarbij de Hoofdstraat blijft zoals die is. Dit brengt verschillende voordelen met zich mee. Ten eerste draagt de aanwezigheid van auto’s niet bij aan het verbeteren van het straatbeeld. Auto’s veroorzaken lawaai, moeten geparkeerd worden en dit neemt onnodig ruimte in beslag wat beter aan andere doeleinden besteed kan worden. De uitwerking van de parkeervoorzieningen zullen verder in hoofdstuk 4 aangehaald worden. Door de auto’s buiten het gebied te houden, wordt een omgeving in het hart van Kaatsheuvel gecreëerd, dat echt voor de mens bedoeld is. Daarnaast kunnen bewoners genieten van een rustige omgeving, zonder overlast te hebben van lawaai en onveilige situaties.

Een goede verbondenheid met de directe omgeving en toegankelijkheid voor alle doelgroepen zet bezoekers tevens aan om het gebied te voet te betreden. Alle benodigde voorzieningen voor

bewoners zullen op loopafstand gelegen zijn. De Hoofdstraat grenst immers direct aan het gebied. De opbouw van centrumzijde noord zal bestaan uit straatjes, steegjes en pleintjes. Het doel is om een omgeving tot stand te brengen die de bezoekers prikkelt. Eenmaal aangekomen, moet het aantrekkelijk gemaakt worden om er te verblijven. Hiervoor zijn verschillende middelen toepasbaar. De openbare ruimte bepaalt de opbouw en structuur van het gebied. Groen en water vormen hierbij de verbindende elementen die de relaties tussen de pleinen versterken. Door de pleinen op een bepaalde manier vorm te geven en aan te kleden en ook de uitstraling van de bebouwing hierop aan te laten sluiten, kan een omgeving geschept worden die nergens in Nederland te vinden is. Dat is waar we naar opzoek zijn! De bebouwing moet afwijken van standaard bebouwing. De façaden van de gebouwen bepalen namelijk voor een groot deel het straatbeeld. Hierbij moet voorkomen worden dat er ‘standaard gebouwen’ gerealiseerd worden die overal te vinden zijn. Binnen centrumzijde noord wordt ingezet op een eigen onderscheidende architectuur met een eigen verhaal. De gebouwen ondersteunen het verhaal dat Kaatsheuvel te vertellen heeft. Hierin is er ruimte voor een commerciële plint op de benedenverdieping en kan de rest van de bebouwing ingericht worden voor woningen voor verschillende doelgroepen.

Ook kan de benedenverdieping ingericht worden voor senioren- en zorgwoningen.

34

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

3.2

Dragende pijlers

Om het voorliggende concept te concretiseren zijn er drie pijlers opgesteld. Hierbij gaat het om storytelling, winkelaanbod en verschijningsvorm (architectuur). Ieder plein wordt voorzien van een thema, ondersteund door de pijlers. Deze thema’s in combinatie met de pijlers vertellen het verhaal van Kaatsheuvel en versterken elkaar onderling. Kaatsheuvel zal zich onderscheiden door de unieke samenkomst van stedenbouw, architectuur en storytelling. Dit vormt de kapstok voor de ontwikkeling van het gebied. Binnen dit rapport wordt uitgegaan van voorbeelden en ideeën, dus ieder ander idee kan geïntegreerd worden. Middels de beschreven pijlers wordt er een beleving gecreëerd die overkoepelend is voor het hele centrumgebied. Ieder afzonderlijk plein draagt bij aan het verhaal dat verteld wordt. Dit kan gezien worden als een apart gedeelte van het verhaal.

3.2.1

Storytelling

Storytelling vormt de basis van een beleving. Een goed verhaal kan ervoor zorgen dat de lezer met een fictief persoon mee gaat leven. Een dergelijk verhaal schept een connectie met de lezer, waardoor deze het verhaal ingetrokken wordt. Eenzelfde soort beleving kan ook binnen Kaatsheuvel geïntegreerd worden. Een goed verhaal vormt hierbij de basis. Maar door ervoor te zorgen dat de bezoeker onderdeel wordt van het verhaal, wordt de belevingswaarde vergroot. De bezoeker moet het idee krijgen dat hij deel uitmaakt van het verhaal, waardoor een blijvende herinnering gecreëerd wordt. Het verhaal is hierbij overkoepelend, maar iedereen kan er zijn eigen

draai aan geven door de verschillende mogelijkheden die Kaatsheuvel te bieden heeft. Aan de hand van een voorbeeld verhaal wordt duidelijk gemaakt hoe de beleving van het centrum overgebracht kan worden. Zoals gezegd, het gaat hierbij om een voorbeeld. Binnen dit concept is er ruimte om een ander verhaal te introduceren. Elk verhaal dat beter past binnen Kaatsheuvel, kan toegepast worden. In de wondere wereld van het Sprookjesbos in de Efteling wonen een aantal betoverende figuren. Een daarvan is de Reus met de Zevenmijls Laarzen. De Reus hield enorm veel van slapen. Dit deed hij ook vaker in het bos. Op een dag, na het doen van een zoveelste middagdutje schrikt de Reus wakker en tot zijn verbazing zijn zijn laarzen weg. De Reus wist niet wat hem overkwam. Hij keek verbaasd om zich heen, maar de laarzen waren nergens aan te treffen. Hoe kon dat nou? Toen hij ging slapen had hij ze nog aan. De Reus had in zijn diepe slaap niet opgemerkt dat Klein Duimpje deze ongestoord kon stelen. Wat ging hij nu doen? Hij kon moeilijk op zijn sokken door het bos naar huis gaan. Zonder zijn Zevenmijls Laarzen was dit immers niet te doen. Toen kwam de Reus op een idee. “Kaatsheuvel ligt in de buurt”, riep de Reus. Hij was er nog nooit geweest, maar wist dat het dorp bekend stond om zijn schoenmakerskunsten. De Reus slaakte een diepe zucht. Hij was immers weer toe aan een dutje.

Toch begon hij aan zijn tocht richting Kaatsheuvel, want hij had nieuwe laarzen nodig. Strompelend op zijn sokken liep hij door het bos. Vanaf de rand van het bos kon hij Kaatsheuvel aan de horizon al zien liggen. De Reus wist niet dat het dorp zo dichtbij lag. Doordat hij altijd maar aan 35

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

slapen dacht, had hij zich nooit de moeite genomen om het dorp te bezoeken. Maar zonder fatsoenlijke laarzen ontkwam hij er niet aan. Eenmaal aangekomen, liep de Reus Kaatsheuvel in. Hij keek verbaasd om zich heen, alles was zo klein hier. De huizen, de mensen en al helemaal de schoenen die hij zag! Met zijn maatje 230 ging hij hier met geen mogelijkheid passende schoenen vinden dacht hij. De bewoners keken hem verwonderd aan. Ze hadden nog nooit zo een grote Reus gezien. En al helemaal niet op sokken! Hij zwaaide even richting de angstige blikken van de bewoners, hij had namelijk geen kwade bedoelingen. Hij vroeg aan een passant waar hij de schoenwinkel kon vinden. Hij wees hem de weg richting het centrum. De Reus liep langzaam verder. Hij kwam aan in het centrum en keek verwonderd om zich heen. Wat zag het er toch allemaal reuzegezellig uit in Kaatsheuvel. De Reus had geen tijd te verspillen en liep naar de schoenenwinkel. Hij klopte op de deur en de verkoper kwam naar buiten. De Reus paste immers niet door de deur. Zoals verwacht zei de verkoper dat hij zulke grote schoenen niet verkocht en dat hij die ook nergens in het dorp zou gaan vinden. Teleurgesteld liep de Reus verder. Wat moet ik toch zonder zijn laarzen, vroeg de Reus zich af. Op een hoek zag hij een andere schoenmaker zitten. Hij klopte op de deur en legde uit dat hij nieuwe laarzen nodig had.

De schoenmaker begreep het probleem, maar zei dat hij zulke grote schoenen nog nooit gemaakt had. Hij zag de verdrietige blik van de Reus en besloot hem toch te helpen. Er was alleen een klein probleem. Laarzen van zulk formaat zou één jaar duren om te maken, zei de schoenmaker. De Reus zei dat dat goed was, aangezien hij niet zonder laarzen kon. Ze hadden afgesproken dat de Reus volgend jaar terug zou komen.

De schoenmaker begon met het verzamelen van al het leer dat op dat moment in Kaatsheuvel was. Hij struinde alle collega schoenmakers en leerlooiers af om voldoende leer bij elkaar te verzamelen. Dat waren er toen der tijd nogal een paar. Zoveel leer kon de schoenmaker niet dragen. Hij haalde thuis een kar op en begon al het verzamelde keer op te stapelen. Aan het eind van de dag had de schoenmaker voldoende leer verzameld. Dit zou net voldoende moeten zijn voor een paar laarzen. Hij besefte dat hij al het leer dat in Kaatsheuvel aanwezig was nodig zou hebben voor de laarzen van de Reus. Ondertussen liep de Reus door het dorp. Het beviel hem wel in Kaatsheuvel. De mensen waren vriendelijk en als hij nieuwe laarzen nodig had, konden ze hem hier helpen. Na de vermoeiende dag besloot de Reus om een nachtje te blijven. Een goede portie slaap kon hij nu wel gebruiken. En om weer helemaal terug te lopen naar het bos was hem te ver. Zo gezegd, zo gedaan. De Reus verbleef een nachtje in Kaatsheuvel. De volgende ochtend besloot de schoenmaker te beginnen aan zijn klus. Hij had de Reus verteld dat het een jaar zou duren om de laarzen te maken, maar hij besefte dat hij het in een jaar niet ging redden, omdat het zoveel werk was. Hoe ging hij dit nu oplossen? Tot zijn verbazing stonden alle schoenmakers uit het dorp voor zijn deur om te helpen.

Zij hadden immers al het leer beschikbaar gesteld om de laarzen van de Reus te maken, dus hadden ze zelf geen werk meer. Ze sloegen de handen in een en begonnen met de eerste laars. De schoenmaker kreeg er weer vertrouwen in en begon met het nieuwe ontwerp.

36

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Diezelfde dag werd de Reus rond een uurtje of 10 wakker. Hij hield namelijk wel van uitslapen als hij niks te doen had. Langzaam stond hij op en passeerde de schoenmaker die zijn laarzen zou maken. Hij zag dat alle schoenmakers uit het dorp aan het helpen waren. Wat waren ze hier toch behulpzaam, dacht de Reus. Hij bedacht zich dat hij weer terug moest keren naar het bos waar hij vandaan kwam, maar het beviel hem zo zeer in Kaatsheuvel, dat hij besloot een huis te bouwen, eentje groter dan ze allemaal. Hij moest immers toch één jaar wachten op zijn laarzen. En zo begon hij aan de bouw van zijn nieuwe huis.

De jaren verstreken. De Reus besloot dat het langzaam wel weer eens tijd werd om terug te keren naar het bos. Zijn achtergelaten huis verviel langzamerhand. De tijd ging voorbij en enkel de ruïnes van zijn o zo levendige kamers bleven over. Dit is het huidige centrumzijde noord. Vandaag een mooie kans om het gebied weer zo levendig en aantrekkelijk te maken als het ooit was. De kamers waren ooit gevuld met bezoekers uit Kaatsheuvel. Nu kan hetzelfde concept vormgegeven worden om juist ook mensen van buiten aan te trekken.

3.2.1 Een jaar later was zijn huis klaar. Hij had allemaal verschillende kamers gemaakt. Een slaapkamer, een keuken, een speelkamer, enzovoorts. En net toen hij klaar was, viel hem plotseling in dat zijn laarzen klaar waren! Met grote passen liep hij naar de schoenmaker. Na een jaar op sokken te hebben gelopen deden zijn voeten ook wel een beetje pijn. De laarzen stonden al klaar en deze waren nog veel mooier dan zijn oude! Hij kon zijn ogen niet geloven. Toen de Reus de schoenmaker wilde betalen, viel hem in dat hij zijn geld in het bos vergeten was. De schoenmakers hadden een jaar lang moeite voor hem gedaan en nu kon hij hun ook nog niet betalen. Hij voelde zich zo schuldig, dat hij iets anders moest verzinnen. Daarop verzon de Reus dat zijn huis net klaar was en het hele dorp welkom was. Zijn huis was immers zo groot dat alle bewoners binnen konden. De Reus had te vieren dat hij na een jaar tijd eindelijk weer laarzen had. Er werd gegeten, gedronken, gedanst en gelachen. Het was een heus feest. Door de komst van de Reus was Kaatshevel er een stuk gezelliger op geworden. De Reus besloot te blijven.

Thematisering

Het individuele succes van het gebied zal worden bepaald door het grote geheel. Maar alle individuele puzzelstukjes vormen uiteindelijk het geheel. Daarom is het van belang om een kwalitatief hoogwaardige puzzel te leggen, die niet uit elkaar valt. Centrumzijde noord beschikt over een dermate hoge potentie, die uiteindelijk bepaald wordt door de puzzel die gelegd gaat worden. De uitwerking van het plangebied moet dus resulteren in een stabiel fundament dat klaar is om tientallen jaren succes te kunnen dragen. Thema’s die centraal staan binnen het concept zijn: Keuken, koken, en kinderen. Dit betekent dat er aandacht aan deze thema’s besteed wordt en ondersteund worden doormiddel van de dragende pijlers. In Kaatsheuvel is namelijk een riant keukenaanbod te vinden (DMG). Dit is de keukenboulevard langs de Bevrijdingsweg. Deze kan doorgetrokken worden richting het centrum. Op die manier zijn kernmerken van Kaatsheuvel terug te vinden in het centrum. Dit geldt ook voor het thema ‘kinderen’.

37

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

De aanwezigheid van De Efteling zorgt voor een groot aantal jaarlijkse bezoekende kinderen. Hiervan kan geprofiteerd worden door hierop in te spelen. De openbare ruimte zal voornamelijk bestaan uit pleintjes van verschillend formaat (kamers van de Reus). Middels straatjes en steegjes worden deze pleintjes aan elkaar geschakeld, wat de bezoeker stimuleert om van plein naar plein te lopen. Hier komen de bekende ‘achtjes’ bij kijken, wat wil zeggen dat men door het gebied kan blijven dwalen, zonder in de gaten te hebben dat men een pleintje al eens gepasseerd is, juist omdat er zo veel te zien en te beleven valt. Ieder plein zal zijn eigen identiteit en karakter hebben. Thematisering van de afzonderlijke pleintjes staat centraal. Maar wat wordt hier nu precies mee bedoeld? Volgens een eerste inventarisatie kan er binnen centrumzijde noord een acht- tot tiental pleintjes van verschillend formaat gerealiseerd worden, afhankelijk van de uiteindelijke indeling en plaatsing. Elk plein zal voorzien worden van een eigen thema. Deze thema’s staan dan weer in relatie met het winkelaanbod (per plein) en worden ondersteund door de storytelling en de daarbij behorende verschijningsvorm. Dit ziet er dan als volgt uit:

Storytelling

Thema Winkelaanbod

Verschijningsvorm

Plein Figuur 5 - Verhouding tussen pijlers Centrumzijde noord vormt het grote geheel, maar wordt dus onderverdeeld in verschillende pleintjes, naar aanleiding van de styorytelling. Ieder plein krijgt zijn eigen thema toegekend, waarvan een aantal voorbeelden hieronder kort zullen worden toegelicht. De hieronder gebruikte namen zijn voorstellen en zijn gebruikt om te bekrachtigen waar elk thema toegepast zou kunnen worden (verzameling aan ideeën) en sluit aan op de storyteling:

3.2.1.1 Kinderkamer

Alleen al door de aanwezigheid van De Efteling komen er ieder jaar gemiddeld ongeveer 5 miljoen bezoekers naar Kaatsheuvel. De helft hiervan zijn kinderen. Buiten De Efteling valt er voor kinderen helaas weinig te beleven. Dit kan gezien worden als een grote misser. Door een plein te thematiseren voor kinderen, worden toeristen geprikkeld om buiten De Efteling ook nog even het centrum van

38

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Kaatsheuvel te bezoeken. Dit geldt natuurlijk niet voor dagtoeristen, omdat die meestal ’s avonds weer richting huis vertrekken. Maar toeristen die in Kaatsheuvel en omgeving overnachten, moeten geprikkeld worden om het centrum te bezoeken. Door een plein te thematiseren als ‘kinderkamer’, wordt er naast De Efteling een extra element voor kinderen toegevoegd. Het winkelaanbod sluit hierop aan, dus worden toeristen aangezet om geld uit te geven omwille van het kind. Ook zou een indoor speelhal een goede vrijetijdsbesteding voor kinderen kunnen vormen. Een variant op Monkeytown is hier een goed voorbeeld van. Ouders kunnen hun kinderen hier een aantal uur laten spelen, om zelf te gaan winkelen in het centrum. Buiten de winkels en de speelhal om, biedt de openbare ruimte ook voldoende faciliteiten voor kinderen. Denk hierbij aan speeltoestellen, waterspeelplaats, decoratie en toepassing van kleur. Het plein kan dusdanig worden ingericht, dat alle zintuigen van de kinderen geprikkeld worden. De inrichting van een plein speciaal voor kinderen zou uniek zijn in Nederland. Hoofdstuk 4 geeft een concrete uitwerking, ondersteund doormiddel van beeldmateriaal.

concentreren. Dit concept zou echter veel beter ondergebracht kunnen worden binnen centrumzijde noord. De uitstraling en invulling van het plein kan dan volledig ingericht worden op het faciliteren van horeca. Tevens ligt dit dichter bij de Hoofdstraat, wat mensen makkelijker richting de ‘eetkamer’ trekt. Doordat de toeristische aantrekkingskracht vergroot zal worden, vormt horeca een belangrijk element om uitgaven te doen. Daarnaast bevordert dit ontmoeting en interactie en verhoogt tevens de recreatie- en belevingswaarde van het gebied. Een plein zou dus gericht kunnen worden op het realiseren van horecafaciliteiten. Hier kunnen tijdens de zomermaanden terrasjes worden opgebouwd. Restaurants, lunchrooms, broodjeszaken of cafés kunnen zich hier vestigen. Doormiddel van de storytelling wordt het plein dusdanig aangekleed en vormgegeven dat mensen hier graag verblijven. Een passende uitstraling is dus van belang. Ook is het mogelijk een pleintje of straatje met cafétjes (kroegenstraat) te realiseren. Dit is namelijk ook een aspect waar Brabant bekend om staat.

3.2.1.3 Keukenhof 3.2.1.2 Eetkamer

Uit de analyse van BRO adviseurs en Stegenga (BRO, 2021) bleek dat er in het centrumgebied functies ontbreken. Met name functies die mensen stimuleren om ‘even te blijven hangen’ in plaats van boodschappen doen en weer vertrekken. Er moet een gebied ontstaan waar bezoekers graag willen verblijven. Een functie als horeca draagt hieraan bij. Het Anton Pieckplein is aangewezen als bruisend dorpshart. Het idee was dat men daar de horeca zou willen

Een aantal jaar geleden is er een masterplan opgesteld om het hele gebied te transformeren tot Kookstad (STOKK, 2014). Dit is in de bureaulade terechtgekomen en nooit opgepakt. Een ‘keukenhof’ op kleinere schaal zou wel geïntegreerd kunnen worden. Op een plein kunnen zich bijvoorbeeld keukenwinkels huisvesten. Bekende keukenfabrikanten als Mandemakers zouden zich hier kunnen vestigen en een prominente showroom kunnen openen. Hiermee wordt meteen de regionale verankering binnen centrumzijde noord beklemtoond. Hoofdstuk 4 zal dieper ingaan op de precieze invulling. 39

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

3.2.1.4 Kookplaats

Naast de aanwezigheid van keukens, kan een naastgelegen plein ingericht worden als ‘kookplaats’. Winkels die aansluiten op de ‘keukenhof’ kunnen zich hier vestigen. Denk hierbij aan winkels die goederen aanbieden als keukenapparatuur, potten, pannen, bestek, en servies, maar bijvoorbeeld ook kleinschalige detailhandel als specerijen. Ook locaties waar een kookworkshop gevolgd kan worden of evenementen als live koken onder leiding van een bekende TV-kok kunnen hier ondergebracht worden. Verder kunnen kinderen kennis maken met koken. Hoe gaat men met voedsel om en hoe bereidt men dit. Dit is vormt een leerzame vrijetijdsbesteding en is een uniek concept. Dit dient allemaal bij te dragen aan de belevingswaarde. Bezoekers moeten niet alleen kunnen winkelen, maar er moet ook iets te doen zijn, voor zowel jong als oud, om zoveel mogelijk doelgroepen richting Kaatsheuvel te trekken.

3.2.1.5 Logeerkamer

Een groot deel van de toeristen die naar Kaatsheuvel komen, verblijven hier ook. Het voornaamste doel is De Efteling. Er zijn rondom De Efteling een groot aantal verblijfsfuncties. Denk aan het Eftelinghotel en de bijbehorende vakantieparken. Daarnaast zijn er in het buitengebied nog een aantal verblijfsfuncties aan te treffen. Binnen Kaatsheuvel zelf ontbreekt deze voorziening echter. Hierop kan ingespeeld worden door een plein toe te kennen als ‘logeerkamer’. Hier zouden verschillende overnachtingsplekken gerealiseerd kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan een dependance van De Efteling zelf, B&B’s, of een (kinder)hotel. Dit zou

ook mogelijk kunnen zijn voor de vakantieparken ‘Het Genieten’, Landal Greenparks en EuroParcs (het vroegere ‘Droomgaard’). Door een overnachting goedkoper aan te bieden dan binnen De Efteling zelf, spreekt men al een brede doelgroep aan. Daarnaast bevindt de ‘logeerkamer’ zich in het centrum van Kaatsheuvel, wat toeristen direct in de gewenste positie brengt.

3.2.1.6 Speelkamer

In het centrum van Kaatsheuvel is op dit moment niet zo veel te beleven. Het toevoegen van Leisure kan hier verandering in brengen. Dit verhoogt de belevingswaarde en trekt niet alleen toeristen, maar ook regionale bezoekers. Daarnaast is dit ook een toevoeging voor de Kaatsheuvelse gemeenschap. Voornamelijk mensen die langer verblijven in een van de vakantieparken of overnachten binnen Kaatsheuvel en omgeving, willen graag iets te doen hebben. Een plein kan voorzien worden van Leisure, zodat bezoekers hun vrije tijd op een leuke manier kunnen besteden. Door dit binnen een overdekte locatie te realiseren, zijn de activiteiten bestendig tegen slecht weer. Faciliteiten die hierbij zouden passen zijn onder andere een kleine bowlingbaan, indoor minigolf (glow in the dark), een gamehal, escape room en een biljartcafé. Daarnaast kan een Discovery Museum (museum waar kinderen leren door te doen) een leerzame omgeving vormen voor jong en oud. Kaatsheuvel biedt op die manier een verscheidenheid van activiteiten aan om zoveel mogelijk doelgroepen aan te kunnen trekken.

40

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

3.2.1.7 Gelachkamer

Entertainment is ook een vorm van Leisure. Een klein plein zou bijvoorbeeld toebedeeld kunnen worden aan het faciliteren van verschillende kroegen en cafés waar ook entertainment plaats kan vinden. Op die manier worden ook oudere doelgroepen aangetrokken. Denk hierbij aan een casino, of een wijn- of speciaalbierproeverij. Een lokale bierbrouwer zoals ‘De Drie Horne’ uit Kaatsheuvel past binnen dit verhaal. Hier zou een proeflokaal met brouwketel gerealiseerd kunnen worden en kunnen mensen van dichtbij meemaken hoe het brouwproces (op kleine schaal) in zijn werk gaat. Op die manier worden lokale ondernemers ook in gelegenheid gesteld om hun bekendheid te vergroten. In de naastgelegen kroeg kan het gebrouwen bier geschonken worden. Daarnaast is hier bijvoorbeeld plek voor livemuziek onder het genot van een koud glaasje bier.

3.2.1.8 Schoenmaekerskamer

De cultuur-historische waarde kan binnen Kaatsheuvel versterkt worden door oude elementen terug te halen en een plaats te bieden binnen het nieuwe Kaatsheuvel. Zoals in Hoofdstuk 1.1 werd aangehaald, vindt de industrie van Kaatsheuvel zijn oorsprong in de schoenenindustrie. Door een plein hierop te richten, maken bezoekers kennis met de geschiedenis van Kaatsheuvel. Hier zouden zich bijvoorbeeld ambachtslieden en handwerkers binnen de schoenindustrie kunnen clusteren. Denk bijvoorbeeld aan een schoenmakerij, ontwerpatelier of een monstermakerij. Alles wat met het vervaardigen van schoeisel en leer te maken heeft, kan hier samengebracht worden. Verder zou een gebouw besteed kunnen

worden aan een showroom. Ook dit past binnen het concept. Hierin kunnen vakmensen hun resultaten tonen in de vorm van exposities of demonstraties. In ditzelfde gebouw zou ook een ontmoetingsruimte gerealiseerd kunnen worden. Hierin kan men inspiratie op doen en kan men kennis delen. Naast de focus op schoenen, zijn ook andere winkels op het gebied van leer op dit plein denkbaar. Tassen, riemen, jassen of ook leren lingerie past hierbij. Ook vakmensen uit bijvoorbeeld Waalwijk en omstreken zouden hier een plek kunnen vinden. Juist doordat binnen dit plein de schoenmakerij geclusterd is, kan dit een geschikte locatie vormen om een schoencluster te initiëren. In Waalwijk heeft men deze kansen laten liggen en het schoen- en ledermuseum gerealiseerd zonder daarbij de detailhandel in het concept op te nemen.

3.2.1.9 Woonkamer

Een van de speerpunten voor de ontwikkeling van Kaatsheuvel is de realisatie van woningen. Binnen het plangebied zullen veel nieuwe woningen gerealiseerd kunnen worden. Deze komen boven de commerciële plinten van de bebouwing. Er is binnen Kaatsheuvel een grote vraag naar woningen voor senioren. Binnen de ontwikkeling van centrumzijde noord kan er een plein besteed worden voor de implementatie van seniorenwoningen. Deze woningen zullen bij uitstek gelijkvloers zijn. Verschillende vormen van woningen zijn mogelijk. Mantelzorgwoningen kunnen verbonden worden met aangrenzende woningen. Op de benedenverdieping kunnen woningen geplaatst worden voor ouderen die slecht ter been zijn. Bovengelegen woningen zullen goed bereikbaar zijn per lift. De locatie van dit plein zal dusdanig bepaald worden dat de meest 41

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

essentiële voorzieningen op loopafstand liggen. Het kernwinkelgebied voor dagelijkse goederen ligt aan de Hoofdstraat. Bovenstaand plein zal dus in de directe omgeving van de Hoofdstraat geplaatst worden om de bereikbaarheid te kunnen waarborgen. Verder is het van belang om ervoor te zorgen dat dit plein niet voor iedere toerist toegankelijk is. Senioren houden van rust, dus een manier om dit te volbrengen is wenselijk. Naast individuele seniorenwoningen kan ook de mogelijkheid van een zorginstelling onderzocht worden.

3.2.2

Winkelaanbod

In de voorgaande paragraaf werd al een tipje van de sluier gelicht, als het gaat om het winkelaanbod binnen centrumzijde noord. Er wordt ingezet op een verscheidenheid van pleinen, ieder met een eigen thema. Pleintjes zijn immers altijd trekkers, aangezien hier altijd iets te doen en te zien is. Meestal zijn hier ook de winkels en het horecaaanbod geclusterd. Door ditzelfde principe toe te passen binnen Kaatsheuvel, creëert men een unieke omgeving die mensen trekt. Het winkelaanbod sluit aan bij het thema per plein. In hoofdstuk 4 is een overzichtelijke lijst toegevoegd die per plein de mogelijke passende winkels opsomt.

3.2.3

Verschijningsvorm

De uitstraling van bebouwing bepaalt voor een groot deel de sfeer van een gebied. Een oude binnenstad met typische middeleeuwse woningen en klinkers als bestrating heeft namelijk een hele andere sfeer dan een modern ingericht gebied met hoogbouw. De architectuur die toegepast zal worden binnen het plangebied dient dus wel overwogen te worden. Het dient aansluiting te vinden bij de reeds bestaande bebouwing. Hierbij kan gekeken worden naar bijvoorbeeld hoogte en toegepaste materialen. Daarnaast is het ook belangrijk om vernieuwend te zijn, iets dat Kaatsheuvel onderscheidt van andere dorpen en steden (zie figuur 6). Gekozen architectonische aspecten zijn hierbij van belang. Ook dient de architectuur aan te sluiten op het verhaal dat verteld wordt. Het hele totaalplaatje moet kloppen, om een logisch, goed te volgen en overkoepelend verhaal te kunnen presenteren aan bezoekers van Kaatsheuvel. Het is dus ook van belang om ervoor te zorgen dat er binnen centrumzijde noord één algehele ontwikkeling van het gebied tot stand gebracht wordt. Dit moet er namelijk voor zorgen dat er een duidelijke samenhang te herkennen is in plaats van losse ontwikkelingen door te willen voeren.

42

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Binnen het plangebied kan gekozen worden voor verschillende architectuurstijlen, mits hierin een duidelijke overgang en samenhang te herkennen is. Daarnaast kan de openbare ruimte op een betere manier vormgegeven worden als deze in één leidend plan opgenomen zijn. Als er afzonderlijke ontwikkelingen plaats zullen vinden, krijgt de openbare ruimte een ondergeschikte rol, terwijl de openbare ruimte juist een van de speerpunten van het gebied vormt. Een passende architectuur in combinatie met een adequate openbare ruimte zal kunnen leiden tot een spraakmakende en fascinerende omgeving die de toeristische aantrekkingskracht zal vergroten. In hoofdstuk 4 is dit verder uitgewerkt.

Figuur 6 - Architectuur Hundertwasser

Verder zal er worden ingezet op het versterken van de belevingswaarde. Ieder plein zal aan de hand van het gekoppelde thema bepaalde ondersteunende elementen toegewezen kregen. Denk hierbij aan groenvoorzieningen, ontmoetingsplekken, waterpartijen, fonteinen, kunstvormen, speeltoestellen (kinderthema), muurschilderingen, lichtanimaties (’s avonds), etc. Hierbij kan ook gedacht worden aan excentrieke kunstvormen en architecturen, zoals Gaudí of Hundertwasser (zie figuur 6). Deze moeten dan wel passen binnen het gekoppelde thema. Doormiddel van het toevoegen van bovengenoemde elementen, krijgt ieder plein een eigen identiteit. Hierbij is het toegewezen thema leidend en wordt ondersteund doormiddel van de verschijningsvorm.

43

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

3.3

De beleving van Kaatsheuvel

Aan de hand van de vier dragende pijlers wordt de beleving van centrumzijde noord gecreëerd. De totaalbeleving wordt gevormd door de verbanden tussen de vier pijlers. Hierbij is het de bedoeling om een omgeving tot stand te brengen die leeft. Kaatsheuvel wordt voorzien van een nieuwe ambiance, omdat er zoveel te doen en te zien valt. Bezoekers moeten dit gezien hebben, omdat deze vorm van beleving nergens binnen Nederland te vinden is. Als dit concept eenmaal voet aan de grond krijgt, zal de bekendheid van Kaatsheuvel vergroot worden, wat een groei van de toeristische sector als gevolg heeft. Dit zal aangevuld worden met unieke en speciale vormen van Leisure die hierop aansluit. Dit worden bijzondere trekkers die de rol van magneetfunctie kunnen vervullen. Hierbij dient goed gekeken te worden welke doelgroepen aangetrokken worden. Hiervoor moeten wel marktpartijen aangetrokken worden die hierin thuis zijn. Binnen de beleving van Kaatsheuvel wordt ingespeeld op alle zintuigen in combinatie met de kenmerken waar Brabant zo bekend om staat. Op die manier past het verhaal binnen de waarden die Brabant onderscheiden. Door het onderscheidend vermogen van Kaatsheuvel zo groot mogelijk te maken, zal de belevingswaarde toenemen.

De zintuigen die onder andere gestimuleerd raken, zijn zien (er is op elk plein wel iets unieks te zien), smaak (bourgondisch genieten), geur (op elk plein is de geur van lekker eten aanwezig en spoort aan om naar de ‘eetkamer’ te gaan en geuren die passen bij ieder thema) en horen (muziek en geluiden op bepaalde locaties die de beleving compleet maken). Door in te zetten op een breed scala van zintuigen wordt de beleving completer en vertelt Kaatsheuvel haar eigen verhaal.

Figuur 7 - Unieke fontein in combinatie met kunst draagt bij aan beleving

44

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

4.1

4. Concrete uitwerking centrumzijde noord De vraag die nu heerst, is hoe het gebied dusdanig ingericht kan worden, zodat er ingespeeld wordt op de liggende vraagstukken en ook past binnen de gestelde kaders. De ontwikkeling van het centrum vervult niet alleen de gemeentelijke ambitie, maar voegt ook waarde toe aan Kaatsheuvel. Centrumzijde noord vormt een unieke ontwikkellocatie en moet met twee handen aangegrepen worden. Binnen dit hoofdstuk wordt een beschrijvende wijze aangereikt van de manier waarop centrumzijde noord ontwikkeld kan worden. Hoofdstuk 3 ging in op de mogelijkheden die er liggen voor het plangebied, dit hoofdstuk is een uitwerking daarvan. Het gaat hierbij dus om een voorbeeld aan de hand van voorstellen en ideeën. (VIP). Hierin wordt aandacht besteed aan aspecten die door de gemeente als waardevol worden beschouwd, als ook aspecten die een bepaalde invloed hebben op de uiteindelijke uitwerking en uitstraling van het plangebied. Het gebied zal bestaan uit een levendig woon-, werk- en recreatiemilieu. Er wordt een logische opbouw gehanteerd, maar geen van de genoemde onderwerpen in dit hoofdstuk heeft een ondergeschikt belang, omdat alles met elkaar samenhangt en de aangehaalde onderwerpen elkaar versterken door elkaars aanwezigheid. Vandaar dat er binnen dit rapport ook gehamerd wordt op een integrale ontwikkeling.

Bebouwde omgeving

De bebouwing zal het grootste gedeelte van het plangebied invullen. Vandaar dat het van belang is dat de bebouwing een architectuurstijl toegewezen krijgt, die past binnen de huidige context. De bebouwing is beeldbepalend en bepaalt samen met de openbare ruimte voor een groot deel de uitstraling van het gebied. Doormiddel van een goede inrichting en een duidelijke samenhang tussen bebouwing en openbare ruimte kan een fascinerende omgeving tot stand gebracht worden, die doormiddel van de thematisering kracht bijgezet krijgt. Er wordt uitgegaan van een hoogte van vier bouwlagen. Op sommige plaatsen zou de mogelijkheid zich kunnen voordoen om een of twee extra bouwlagen toe te voegen. Hierdoor ontstaat er een diversiteit in bebouwing, waardoor een eentonig straatbeeld vermeden wordt. Ook is de beoogde ontwikkeling hierdoor financieel aantrekkelijker voor betrokken partijen. Meer woningen betekent onder de streep meer opbrengst. Daarnaast bieden extra woningen uitkomst op de grote maatschappelijke vraag naar woningen. Het toevoegen van extra bouwlagen (waar toepasbaar) heeft dus meerdere voordelen. Om voldoende mensen te kunnen huisvesten zullen er verschillende woningtypes aangeboden worden. Deze zijn per doelgroep uitgesplitst in een volgende paragraaf. Binnen de bebouwing is er ruimte voor een commerciële plint op de benedenverdieping.

Hierin kunnen winkels gevestigd worden die aansluiten op het thema per plein. Niet alle plinten zullen winkels toegekend krijgen, aangezien er ook ruimte vrij gehouden wordt voor seniorenwoningen. Deze worden bij voorkeur op de begane grond geplaatst. 45

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

4.1.1

Architectuur (verschijningsvorm)

De uitstraling van het gebied wordt voor een groot deel bepaald door de uitstraling van de gebouwen. Bezoekers van het centrum zien daarbij voornamelijk de gevels. Het is dus van belang dat deze aansluiten op de openbare ruimte, zodat er samenhang ontstaat. Verder is ervoor gekozen om bijzondere architectuur toe te passen voor heel centrumzijde noord, waarbij wel ruimte is voor andere invloeden. Een van de wensen van de gemeente is dat bij voorkeur een eigen identiteit gevormd wordt. Dit resulteert in een contrast met de stedelijke gebieden van Tilburg en Waalwijk. Om hiervoor te zorgen, is er gekozen voor een vernieuwende stijl die past binnen de gestelde kaders (Couwenberg, Wolkers, & Honselaar, 2014). Het geheel krijgt een eigen karakter met stedelijke invloeden. Op de volgende pagina zijn voorbeelden te zien van de manier waarop de architectuur in combinatie met de openbare ruimte een aangename verblijfplaats vormt. De openbare ruimte zal in een aparte paragraaf behandeld worden, maar de sfeer wordt middels de voorbeelden van op de volgende pagina overgebracht. Gekeken naar de uitstraling van de bebouwing is er gekozen voor een onderscheidende stijl. De bebouwing kent een bijzondere architectuur, maar heeft geen voorgeschreven stijl. Verschillende stijlen zijn welkom, zodat ieder plein een eigen karakter krijgt.

Wel is het de bedoeling dat er een bepaalde samenhang ontstaat, maar blijft er ook ruimte om verschillende invloeden te combineren, dat leidt tot een spraakmakend geheel. De gebouwen zullen gekenmerkt worden door opvallende gevels. Hierin wordt glas veelvuldig toegepast. Dit geeft een open en uitnodigend karakter, wat nodig is om mensen te trekken. Daarnaast is er op die manier veel natuurlijke

daglichttoetreding voor bewoners en hebben de winkels in de commerciële plint een natuurlijke connectie met buiten. Opvallende vormen dragen bij aan een unieke verschijningsvorm. Dit kan bewerkstelligd worden door variatie in overstekende elementen (droogloop), terugliggende puien of kleur. ’s Zomers zorgt dit voor schaduw, ’s winters voor passieve zonne-energie. De bebouwing zal ontworpen worden met oog op efficiënt ruimtegebruik en goede functionaliteit voor bewoners en bezoekers. Het functionele ontwerp bevordert de natuurlijke lichtinval en optimale luchtcirculatie door de doordachte plaatsing van ramen en openingen. De meeste woningen zullen worden voorzien van een eigen buitenruimte. Bij seniorenwoningen is een gemeenschappelijke buitenruimte mogelijk. Naast de uitstraling en functionaliteit wordt er ook aandacht besteed aan het duurzaamheidsaspect. Dit komt tot uiting in het gebruik van milieuvriendelijke materialen en energie-efficiënte oplossingen. Hierin wordt echter niet verder op ingegaan, aangezien het binnen dit rapport gaat om een voorstel aan de hand van ideeën en mogelijkheden. Groene daken, groene gevels, zonnepanelen en andere duurzame kenmerken kunnen worden benadrukt in het uiteindelijke ontwerp. De architectuur zorgt voor een unieke ruimtelijke beleving doormiddel van een grote visuele aantrekkingskracht.

Door te investeren in mooie én functionele gebouwen, wordt de belevingswaarde van het hele centrum vergroot. Verder kan er aandacht besteed worden aan specifieke details die de eigenheid van de bebouwing benadrukken. Dit is echter in dit stadium niet aan de orde. 46

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

Figuur 8 - Moderne stijl met groene elementen

Figuur 9 - Toepassing van kleur

Figuur 10 - Toepassing van glas 47

VIP-rapport centrum Kaatsheuvel

4.1.2

Wonen in centrumzijde noord

Binnen centrumzijde noord is er veel plek om woningen te realiseren. Vanwege de maatschappelijke behoefte naar woningen en de unieke mogelijkheid die zich in Kaatsheuvel voordoet, is het van belang deze kans te benutten. De potentie van het gebied is groot. Hierdoor moet de capaciteit van het gebied zo maximaal mogelijk benut worden om van de voorliggende potentie zoveel mogelijk gebruik te kunnen maken. Juist doordat er wordt ingezet op het toevoegen van een buitengewone beleving, wordt er een nieuwe dimensie aan Kaatsheuvel toegevoegd. En de functie ‘Wonen’ zal hierin een prominente rol op zich nemen. Zoals eerder omschreven zal de bebouwing normaliter bestaan uit vier bouwlagen (zie hoofdstuk 4.1). De opbouw van de bebouwing zal per verdieping van beneden naar boven als volgt uitzien: 4. 3. 2. 1.

Penthouses Woningen Woningen Commerciële plint/seniorenwoningen

De opgeleverde woningen zullen een brede variatie van doelgroepen aanspreken. De woningen zullen dus ook per doelgroep gericht ontworpen worden. Dit leidt tot een grote verscheidenheid van mensen die zich in Kaatsheuvel kunnen vestigen, wat een diverse bevolkingssamenstelling tot gevolg heeft. Er wordt ook rekening gehouden met de wens van de gemeente, dat bijvoorbeeld een vast percentage van 35% van de gerealiseerde woningen beschikbaar gesteld wordt voor de sociale sector.

Het is belangrijk om te benoemen dat de woningen (gedeeltelijk) voorzien kunnen worden van groene gevels. Dit is vormvrij. Beplanting aan de gevels is mogelijk, net zoals groene daken. Ook plantenbakken op de buitenruimten van woningen kan overwogen worden. Op die manier wordt de relatie tussen de groene openbare ruimte en de bebouwing aangehaald. Groenvoorzieningen zullen duidelijk aanwezig zijn binnen centrumzijde noord. Door dit ook in de bebouwing toe te voegen, ontstaat een mooi geheel. Alle woningen zullen voorzien worden van een eigen grote buitenruimte. Op de begane grond (seniorenwoningen) zal iedere woning een buitenruimte hebben. Hierdoor is de toegankelijkheid voor mindervaliden vanuit buiten naar binnen makkelijk te handhaven. De woningen op de tweede en derde verdieping zullen allemaal een eigen balkon hebben. De vorm en grootte hiervan kan variëren afhankelijk van het woningtype. Het toevoegen van bijvoorbeeld een gemeenschappelijke buitenruimte bevordert ook de relatie tussen bewoners onderling.