Begroting 2024

Realisatie Realisatie Begroting 2021 2022 2023 165 152 150

14Z

Streef­ waarde c100 kg 14Z

260Zo nnb

30Z 457

327

nnb

104

86

11Z

10,8Z

8Z

312

412

462

45Z

42 11oZo

62Z

14 0Zo

14 0Zo

190Zo 632 96 (afwijkend i.v.m. Covid 19) H.1%

11,1Z

258

34 07o

14Z

Begroting 2024 125 kg

100Z

Onze speerpunten: Terugdringen van hoeveelheid restafval Doel: Het terugdringen van de hoeveelheid restafval. Inhoud: Het restafvalin gemeente Loon op Zand bestaatnog voor een groot gedeelte uit grondstoffen die gescheiden ingezameld kunnen worden. Niet alleen worden daarmee waardevollegrondstoffen teruggewonnen, maartegelijkertijd wordt de hoeveelheid restafvalteruggedrongen. Om het restafvalterugdringen hebben we per 1 januari 2024 diftarop volume/frequentie ingevoerd. Er wordt gewerkt conform ‘’de vervuiler betaald ’’ principe. Het aanbodvan restafvalwordt ontmoedigd middels de invoering van een prijsprikkel. De huidige inzamelwijze blijft hierbij intact, maarinwoners gaanbetalen voor het restafvaldatzij daadwerkelijkaanbieden.Hiermee gaaninwoners die veel restafvalproduceren meer betalen dan inwoners die goed scheiden en het aanbod restafvalbeperken. Financiën: Afval kent een kostendekkend tarief, prijsaanpassingenkunnen leiden tot een wijziging van de afvalstoffenheffing in 2024. 11 Met het versneld vervangen van de PLL-lampenzitten we medio 2023 op ca. 50 0Zo.

21

Planning: Risico’s:

De uitrol van het diftarsysteem heeft plaatsgevonden in 2023. Per 1 januari zijn wij een diftargemeente. Het invoeren van diftarkan tot gevolg hebben dat er meer dumpingen komen. Als er sprake is van dumpingen dan wordt geprobeerd de daderte achterhalen.

Uitwerken en uitvoeren actieplanDuurzaamheid Doel: We moeten als gemeente aande slag met het realiseren van verschillende duurzaamheidsdoelstellingen. Inhoud: We gaanaande slag met een aantalprojecten: Warmtetransitievoor verschillende wijken Duurzame toekomstlening: vervolgen ingezette aanpak Tegengaan van hittestress: vergroenen van de Amerikastraatals pilot voor andere gebieden binnen onze gemeente Duurzaam watergebruik: we realiseren een wadi in de omgeving van de Strieckenlaanen koppelen de hemelwaterafvoerafzodatwe waterbeter vast kunnen houden. Vervanging van met name de PLL lampen in de openbare verlichting door LED verlichting. De PLL lampen worden niet meer geproduceerd door europese wetgeving. Hierdoor wordt het verLEDden van de openbare verlichting versneld uitgevoerd. Bovenstaandezijn projecten die we als gemeente op gaanpakken in 2024. We willen echter graaggezamenlijk met bewoners, bedrijven en andere organisatieszorgen voor een duurzame gemeente. Het opstellen van een actieplanin samenwerking met onze partners/stakeholders pakken we in 2024 op zodatwe het gezamenlijk realiseren van doelen concreet in acties kunnen vertalen. De speerpunten vanuit duurzaamheid die in de begroting 2023 zijn opgenomen zoals Ecloz en Transitievisie warmte krijgen in het Actieplan ook een plek.

In Venster 1 staanmedewerkers voor de Transitievisie warmte opgenomen, dit komt voort uit eerdere besluitvorming over de Transitievisie warmte. Deze personen kunnen ook andere werkzaamheden uitvoeren op gebied van duurzaamheid. In 2023 is een initiatiefgekomen voor de vergroening van de Amerikastraat.Dit initiatief kan als onderdeel van het Actieplan worden uitgevoerd in 2025. Financiën: Vanuit het rijk zijn verschillende posten ter beschikking gesteld waaruit de verschillende onderdelen kunnen worden bekostigd. Tevens reserveren we een aantal investeringskredieten voor de projecten, zoals de vergroening van de Amerikastraat. Planning: In 2024 willen we onze acties vanuit duurzaamheid concreet in beeld hebben. Risico’s: Bij de uitvoering van de acties zijn we o.a. afhankelijk van de bereidheid van de burger en onze partners om te investeren in het realiseren van onze doelen. 3.3

Wonen

Wat willen we bereiken? - We blijven voldoende woningen bouwen in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en de Moer voor alle doelgroepen. Hierbij sluiten we aanbij de regionale woondeal die in 2023 is ondertekend. - Het realiseren van betaalbare,goede en duurzame huisvesting. Binnen onze reguliere taken: Realisatie Realisatie Begroting 2021 2022 2023

Begroting 2024

Streef­ waarde

Voldoen aande woondeal 30-40-30 Aantalnieuw opgeleverde woningen 88 54 35 179 Aantalwoningen die in aanbouw zijn 97 238 gestart We kunnen geen concrete aantallenper jaargeven. In de Woondeal is vastgelegd datde minimale gemeentelijke opgave voor de periode van 2022 t/m 2026 voor de gemeente Loon op Zand 659 woningen is. De realisatieis van externe partijen afhankelijk. De oplevering is afhankelijk van de verschillende trajecten die doorlopen moeten worden op het gebied van bestemmingsplan en vergunningen. Onze verbonden partijen: - Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant

22

Onze speerpunten: Opstellen volkshuisvestingsprogramma, woonzorgvisie en huisvestingsverordening en actualisatie Beleidsregels voor personen die geen huishouden vormen Doel: Zorgen voor voldoende - betaalbareen duurzame - huisvesting in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en de Moer Inhoud: In het coalitieakkoordis aangegeven datwij zorgen dat het goed wonen is en blijft in onze gemeente. Ook is er een regionale woondeal gesloten waarinwe de woningbouwopgave hebben vastgelegd voor de komende jaren. De uitwerking in een volkshuisvestingsprogramma, woonzorgvisie en huisvestingsverordening zijn nadere uitwerkingen vanuit de Omgevingsvisie die de kaders vormt voor de nog op te stellen omgevingsplannen. De versnellingsagenda wordt in deze documenten ook opgenomen. In 2021 is het afsprakenkader arbeidsmigrantenHvB vastgesteld. De beleidsregels voor personen die geen huishouden vormen dienen hieraan te worden geactualiseerd. Speerpunten uit het coalitieakkoordop het gebied van opgaves voor wonen krijgen hiermee ook een plek. We hebben hiermee beleidsregels waaraan aanvragenkunnen worden getoetst. Mogelijk heeft dit effect op de uitvoering op het gebied van huisvesting en toezicht en handhaving. Financiën: Voor het opstellen van de woonzorgvisie zijn bij de vaststelling van de begroting 2023 al middelen beschikbaargesteld.

Voor het opstellen en actualiseren van de overige documenten is aanvullend C 100.000 nodig. Planning: Eind 2024 moeten de verschillende documenten zijn vastgesteld. Risico’s: Het opstellen van de verschillende beleidsstukken is deels afhankelijkvan input vanuit de regio en onze stakeholders. Dit kan effect hebben op de benodigde capaciteiten het tijdig vaststellen van de documenten. Omgevingswet Doel: Voortzetting van de doelen van de Omgevingswet Inhoud: De omgevingsvisie wordt afgerond in 2024. Hiermee worden de ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vastgelegd. De opbouw van het nieuwe omgevingsplan (dat uiterlijk in 2032 klaardient te zijn) wordt voortgezet. Het nieuwe omgevingsplan is een integraalgeheel aanregels dat alle aspecten van de fysieke leefomgeving omvat. In het omgevingsplan worden alle bestemmingsplannen en de omgevingsrechtelijke delen van andere verordeningen logisch en samenhangend gebundeld aande hand van de kaders die de omgevingsvisie hiervoor geeft. De werkprocessen rondom de Omgevingswet worden verder fijn geslepen waarbijwe aandachthebben voor de dienstverlening en snellere besluitvorming. De organisatiezal hierop worden ingericht. Financiën: Middelen hiervoor zijn beschikbaar Planning: Uiterlijk 2032 dient de transitie van het omgevingsplan, en hiermee de implementatie van de Omgevingswet, te zijn afgrond.

Risico’s: Complexiteit van de Omgevingswet kan gevolgen hebben voor uitvoering binnen de ambtelijke organisatie:in kennis en capaciteit.In 2024 volgen we de inzet van de organisatievoor de uitvoering van de Omgevingswet. Hiermee wordt de invulling van de taken en verantwoordelijkheden duidelijker en de benodigde capaciteiten kennis concreter.

Erfgoed en monumenten Doel: Beleidskaderopstellen voor erfgoed en monumenten binnen onze gemeente Inhoud: De beleidskadersworden in 2024 verder vormgegeven waarbijnaarverschillende opties wordt gekeken voor de invulling van het taakvelderfgoed en monumenten. Financiën: Voor het opstellen van het beleid is C 95.000 beschikbaar, zoals benoemd in de Kadernota. Planning: Eind 2024 is het beleidskadervastgesteld.

23

Risico’s:

3.4

Risico’s worden in beeld gebracht bij de afweging die wordt voorgelegd. Afhankelijk van de beleidskeuze die wordt gemaaktzullen middelen ter beschikking gesteld moeten worden.

Economische ontwikkeling, toerismeen recreatie

Wat willen we bereiken? - Een groene en recreatieve gemeente met een gevarieerd aanbodaanhoreca, winkels, verblijfsaccommodaties,evenementen en dagrecreatievoor inwoners en bezoekers. - Een aantrekkelijkvestigingsklimaatwaarruimte is om te ondernemen en met goed georganiseerde ondernemerscollectieven. - Krachtenbundeling, efficiency en een professionele aanpakvan toeristisch-recreatieve marketing en gastheerschap voor onze gemeente en de Langstraat-regio. - Behoud en versterking van de werkgelegenheid. - Het blijft in Loon op Zand prettig om te wonen én te recreëren. Wat gaan we daar voordoen? We zetten de uitvoering van het in 2023 vastgestelde actieprogrammavoort. Binnen onze reguliere taken:

Aantalvestigingen per 10.000 inwoners Aantalbanen recreatie en toerisme per 1.000 inwoners Aantalbanen totaalin de gemeente per 1.000 inwoners van 15-74 jaar Verhouding banen en woningen (voorheen Functiemenging)

Realisatie Realisatie Begroting 2021 2022 2023 1.207 1.223 164 159 153 594

588

50,17o

50,07o

Begroting 2024 1.270 203

Streef­ waarde

600

50,3 07o

50,57

Onze verbonden partijen: - Midpoint Brabant Onze speerpunten: Uitvoering van het actieprogramma2023 t/m 2027 Doel: Uitvoering van het samen met de ondernemers opgestelde actieprogramma. Inhoud: In mei 2021 stelde de raadde toeristisch-economische visie vast. Begin 2022 hebben we samen met de ondernemerscollectieven SOL en VVA een concept actieprogramma opgesteld. Begin 2023 is het actieprogramma2023 t/m 2027 door het college vastgesteld. Het actieprogrammais het uitvoeringsprogramma van de in 2021 vastgestelde Economische en Toeristisch-recreatieve visie 2030. Het actieprogramma heeft een looptijd van 2023 t/m 2027. Daarnaast vindt er een herziening van het evenementenbeleid plaatsen focussen we op lokale initiatieven die recreatie en natuur verbinden en versterken. Financiën: Vooruitlopend op de herziening van het Evenementenstimuleringsfonds vragen we een aanvullend bedrag van C15.000. Nieuwe subsidieaanvragenbeoordelen we pragmatisch en in de geest van het nieuwe beleid. Planning: In het actieprogrammastaandiverse doorlopende activiteiten benoemd. Daarnaast staanvoor 2024 een aantalspecifieke activiteiten benoemd. Planning is om de activiteiten voor 2023-2024 in 2024 afte ronden en de activiteiten voor 2024-2025 in 2024 te starten. Risico’s: De uitvoering van het actieprogrammawordt deels door onszelf gedaanmaarook door andere partijen.

De inzet en betrokkenheid van deze partijen speelt een belangrijke rol in het realiseren van doelstellingen.

24

Wat mag het kosten in 2024?

3.1 Omgeving 3.2 Duurzaamheid 3.3 Wonen 3.4 Economische ontwikkeling Subtotaalvoor reserves Mutaties reserves Totaal na reserves

Bestaandbeleid Lasten Baten 6.752 360 6.334 6.614 2.282 430 744 30 16.112 7.434 0 108 16.112 7.542

Nieuw beleid Lasten Baten 228 0 73 50 353 0 15 0 669 50 0 0 669 50

Totaal Lasten Baten 6.980 360 6.407 6.664 2.635 430 759 30 16.781 7.484 0 108 16.781 7.592

Toelichting op nieuw beleid Lasten Omschrijving 3.1 Omgeving Nieuw IBOR, inclusief beheerplannen (S) Om uitvoering te geven aanhet IBOR is er structureel budget nodig. Dit betreft onder meer voor de onderdelen bomenonderhoud, extreem weermaatregelenen voor het aanleggenvan groen. Daaromis er een bedrag van C 228.000 opgenomen in de begroting. 3.2 Duurzaamheid Opstallen milieustraat(I) De opstallen van de milieustraatzijn van dusdanige slechte kwaliteitdatze moeten worden vervangen. De opstallen zijn in het verleden niet meegenomen in de vervangingsinvesteringen in verband met de contractvorm die in het verleden is gekozen voor de exploitatie van de Milieustraat. De uitgaven worden gedekt uit de voorziening Reiniging. Overhevelen van taken naar OMWB (S) De OMWB heeft geen budget opgenomen in de ontwerpbegroting voor het omzetten van inrichtingen in milieubelastende activiteiten. Deze taakwillen we structureel beleggen bij de OMWB. 3.3Wonen Gemeentelijke erfgoed en monumentenbeleid (I) In het coalitieakkoordis opgenomen datwe met een nieuw monumentenbeleid duidelijkheid scheppen over de manierwaaropwe ons erfgoed behouden. Cultureel erfgoed is van groot belang voor het karakteren de identiteit van de dorpen in onze gemeente. Het huidige beleid is summier en sluit niet meer aanbij onze wensen.

We willen een beleidsdocument voor erfgoed/monumenten waarin we aangevenwatonze visie op erfgoed is voor de komende tien/vijftien jaar, waarinwe duidelijkheid scheppen over de manierwaaropwe ons erfgoed behouden en hierbij kaders ontwikkelen die aansluiten in het gedachtegoed van de Omgevingswet. Witte Kasteel (I) In 2023 is gestart met de evaluatie van de vergoeding aanhet Witte Kasteel. Deze evaluatie wordt in het 1e kwartaal2024 afgerond. Om deze reden wordt in 2024 C 30.000 vergoeding gecontinueerd. Volkshuisvestingsprogramma, woonzorgvisie en huisvestingsverordening en actualisatieBeleidsregels voor personen die geen huishouden vormen (I) Vanuit de regio zijn verschillende kaders opgesteld of worden nog opgesteld die input vormen voor de lokale vertaling voor onze gemeente. De op te stellen documenten vragen extra inzet in 2024. Omgevingstafel (S) Om uitvoering te geven aande voorfase onder de Omgevingswet is er behoefte aaneen secretaris en coördinatoromgevingstafel. Dit betreft een structurele uitgaven en is er een budget van C 128.000 opgenomen. 3.4 Economische ontwikkeling Evenementenstimuleringsfonds (S)

Bedrag N

-228

N

-50

N

-23

N

-95

N

-30

N

-100

N

-128

N

-15

25

Na corona zijn we erg blij datde organisatievan evenementen weer op gang is gekomen. Tevens zijn er aanvragendie niet geheel binnen het huidige beleid passen. Deze evenementen willen we toch ondersteunen. Dit heeft tot gevolg dat we, vooruitlopend op het nog op te stellen evenementenbeleid, extra middelen nodig hebben om de evenementen financieel te ondersteunen. Baten Omschrijving 3.2 Duurzaamheid Opstallen Milieustraat De kosten van de opstallen Milieustraatworden gedekt uit de voorziening Reiniging.

Bedrag V

50

26

Venster 0. Overhead en algemene dekkingsmiddelen Ambitie We blijven inzetten op de aanpak“herstel financiëlebalans”. We voeren een behouden koers. We bieden jaarlijkseen gezonde begroting aan.Een gezonde begroting betekent datdeze structureel en reëel sluitend is. Kortom, we zijn in staatom onze structurele activiteiten ook met structurele middelen te financieren. We bewegen ons in financieel onzekere tijden. De algemene uitkering blijft - voor de langere termijn - een onduidelijke factor. We staande komende jaren voor keuzes die van grote invloed kunnen zijn op onze financiëlebalans.Denk daarbijaankeuzes in onderwijshuisvesting, bestuurlijke toekomst en Omgevingswet. Onze financiële balansmoet dusdanig weerbaarzijn datwe houdbare en integrale afwegingen kunnen maken voor de toekomst van Loon op Zand. Algemene uitkering Het kabinet heeft besloten om vanaf2027 een nieuwe financieringssystematiekte hanteren. Voor het volume deel vanaf2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. In het voorjaaris een principeakkoord bereikt tussen Rijk en VNG voor de HervormingsagendaJeugd. Voor 2024 en 2025 zijn middelen toegevoegd aanhet gemeentefonds. Voor de jaren 2026 en verder volgt nog een advies en besluit van de deskundigencommissie.

Mede met het vooruitzicht van verkiezingen in november 2023 is het financieel toekomstperspectief van gemeenten onzeker. Vanuit VNG en provincie is de oproep gekomen om het tekort datdaardoorin de jaren 2026 en 2027 ontstaatzichtbaarte maken in de Programmabegroting 2024 en daarmeegeen onnodig verstrekkende maatregelente treffen voor de latere jaren in het meerjarenperspectief. Na besluitvorming over de Programmabegroting2024 richt het college de blik direct op 2025 en laterejaren om strategie te bepalen, hoe om te gaanmet deze onzekerheid. De eerste resultaten daarvanzullen hun weerslag vinden in de Kadernota2025. Lokale heffingen In de paragraaf lokale heffingen geven we een nadere toelichting op de onderbouwing en doorlopende beleidslijnen vanuit eerdere jaren. De tarieven zijn bepaaldop basis van de financiëleuitgangspunten zoals deze zijn vastgesteld in de Kadernota2024. Dat betekent dat: We indexeren de opbrengst OZB met 3,10Zo. Dit is de prognose uit de meicirculaire 2023. De tarieven toeristenbelasting zijn, ter uitwerking van de motie bij de Programmabegroting2023, in overeenstemming met de sector aangepast.Dit raadsvoorstelis op 5 oktober 2023 aanu voorgelegd. De systematiekvan vermakelijkhedenretributie was onderwerp van gesprek met De Efteling.

Met onderlinge overeenstemming is besloten dat afscheid wordt genomen van de systematiekvan vermakelijkhedenretributie en de compensatie voor de gemaaktekosten wordt verrekend op basis van een overeenkomst. Dit betekent datde verordening vermakelijkhedenretributie komt te vervallen met ingang van 2024. Overhead In de paragraaf bedrijfsvoering geven we een nadere toelichting op de onderbouwing van personele ontwikkelingen, ICT en indicatoren in het kadervan de bestuurlijke toekomst. In deze paragraaf komen ook de voorgeschreven indicatoren aande orde.

27

Wat mag het kosten in 2024?

Algemene uitkeringen Lokale heffingen Financieringsfunctie Dividend Overige alg. dekkingsmiddelen Onvoorziene uitgaven Vennootschapsbelasting Overhead Subtotaalvoor reserves Mutatie reserves Totaal na reserves

Bestaandbeleid Lasten Baten 45.204 509 10.695 -376 26 13 111 238 25 25 12.396 12.804 -500 12.305

392 56.453 275 56.728

Nieuw beleid Lasten Baten

-298

962 664 -400 264

531 531

Toelichting op nieuw beleid: Lasten Omschrijving Overhead Organisatieontwikkeling (S) Op dit moment zijn er twee grote ontwikkelingen gaande.Dit is in de eerste plaats de implementatie van het functiegebouw. De financiëleconsequenties daarvan zijn - anticiperend op de groei van het aantalinwoners van onze gemeente opgenomen. Ten tweede is er een nieuwe organisatiestructuur in voorbereiding, die vooral leidt tot een herschikking van de leiderschapsrollen. Personele ontwikkelingen (S) De personele ontwikkelingen zijn toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering AV-systeem raadzaal(S) Het audiovisueel systeem in de raadzaal zalworden vervangen in 2024. Deze investering leidt in 2024 niet tot lasten in de exploitatie. Vanaf2025 houden we rekening met een kapitaallast van C 16.000. Overige algemene dekkingsmiddelen Stelpost indexering (S) In deze begroting houden we op de individuele posten rekening met indexering. Dat betekent datwe de stelpost indexering een jaarkunnen opschuiven, zodatwe in toekomst ruimte blijven houden om nieuwe inzichten rondom indexering op te kunnen vangen. Reserves Niet inzet storting algemene reserve (I) In de begroting 2022 is besloten om de algemene reserve te versterken. Voor 2023 was een toevoeging van C 500.000 begroot en voor 2024 en 2025 jaarlijksC 400.000.

Op basis van de positieve ontwikkeling van het eigen vermogen, door onder andere de positieve jaarrekeningresultatenvan 2021 en 2022, vervallen deze stortingen in de algemene reserve. Inzet algemene reserve voor incidentele posten (I)

Totaal Lasten Baten 45.204 509 10.695 -376 26 13 111 -60 25 25 13.358 13.469 100 13.569

392 56.453 806 57.259

Bedrag N

-799

N

-163

N

0

V

298

V

400

V

531

28

Paragraaf 1. Lokale heffingen De paragraaf lokale heffingen bevat beleidsvoornemens voor de lokale lasten en een overzicht op hoofdlijnen van de diverse belastingen en heffingen. De belastingen en heffingen vormen met zo’n 25 0Zo een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. De tarieven en percentages in deze paragraaf hebben uitdrukkelijk een voorlopig en indicatief karakter.Zoals gebruikelijk volgen in december de definitieve voorstellen voor het vaststellen van de tarieven. De uitvoering van onze belastingtaken is met ingang van 1 januari 2023 overgedragen aande Belastingsamenwerking West-Brabant.Tussen de deelnemers vindt afstemming plaatsover de wijze waaropde BWB uitvoering geeft aanzijn taken. Datzorgt voor een grotere efficiëntie in de uitvoeringspraktijk.

Beleidsuitgangspunten Uitgangspunten tariefbeleid In de kadernota2024 bepaaldenwe de uitgangspunten voor de tarieven lokale belastingen en heffingen. Dit heeft de onderstaandeontwikkeling tot gevolg: ^ Conform het coalitieakkoordindexeren we de OZB-opbrengst met maximaalde CPI uit de meicirculaire 2023. Voor 2024 komt dit neer op een stijging van 3,10Zo. ^ Voor de hondenbelasting is aangeslotenbij het indexeringspercentage van de OZB, zijnde 3,10Zo. ^ Het tariefvoor afvalstoffenheffing baseren we op basis van 100Zo kostendekkendheid. De opbouw van de afvalstoffenheffing verandert per 1 januari 2024 in een vast en een variabeldeel. Het vaste deel is voor ieder huishouden gelijk en wordt jaarlijksbinnen het eerste kwartaalgeïnd door de Belastingsamenwerking West-Brabant.Het variabeletariefgaatverschillen per huishouden en is afhankelijk van hoe vaakhet restafvalwordt aangeboden. Het variabeletariefwordt na afloopvan het kalenderjaar bij de inwoners in rekening gebracht. Dit betekent dat het variabeledeel van het tarief, op basis van het werkelijk aantalledigingen in 2024 in het jaar2025 in rekening wordt gebracht. ^ Het tariefvoor rioolheffing baseren we op basis van 1000Zo kostendekkendheid. Voor 2024 wordt het tariefniet verhoogd en bedraagthet vastrecht per perceel C 210. Dit leidt tot een onttrekking aande voorziening riolering.

^ In opvolging van de motie bij de Programmabegroting2023 besloot de gemeenteraadin oktober 2023 tot het verlagen van de tarieven toeristenbelasting. Dat betekent dat de tarieven voor 2024 en 2025 worden vastgesteld. Bij de programmabegroting 2025 wordt het tariefvan 2026 bepaaldop basis van de CPI uit de meicirculaire. ^ De vermakelijkhedenretributie vervalt met ingang van 2024. Met betrekking tot de compensatie van de kosten zijn afzonderlijke afsprakengemaakttussen De Efteling en de gemeente. In deze paragraaf Lokale heffingen zal verder niet meer worden ingegaan op de vermakelijkhedenretributie. ^ In voorbereiding op de Omgevingswet worden de leges opnieuw beoordeeld en berekend uit het oogpunt van kostendekkendheid. • Voor de overige leges en heffingen is aangesloten bij het indexeringspercentage van de OZB, zijnde 3,1Z. Uitzondering hierop zijn de door het Rijk bepaaldetarieven. Kwijtschelding Kwijtschelding is vastgelegd in een gemeentelijke regeling.

Particuliere belastingplichtigen kunnen een aanvraag indien voor de volgende belastingen: - Afvalstoffenheffing tot maximaal100Z - Rioolheffing tot maximaal100Z - Hondenbelasting tot maximaal100Z van de eerste hond Vergelijking lokale lasten op basisvan Coelo-atlas voor gemeenten 2023 Voor een vergelijking van de lokale lasten maken we een vergelijking met een aantalandere gemeenten met een vergelijkbaarkarakter,dan wel onze buurgemeenten. We gaanhierbij uit van een gemiddelde WOZwaardein 2023 van C 420.480. Landelijk is de gemiddelde WOZ-waardeC 474.000. De WOZ-waardeis met 16,8Z gestegen ten opzichte van 2022.

Loon op Zand (tarief2023) Dalfsen

Bedrag C 989 Bernheze C 810 Oisterwijk

Bedrag C 784 C 906

29

Oldebroek Heusden Waalwijk

C 905 Dongen C 794 Tilburg C 799

C 1.017 C 716

De hoogte van de woonlasten zegt, zonder nader onderzoek, niets over het voorzieningenniveau van een gemeente. Vandaar dat aande uitkomst van de benchmark geen harde conclusies kunnen worden verbonden. Wel is zichtbaarwaarLoon op Zand afwijkt in vergelijking met andere gemeenten. In 2023 waren de gemiddelde woonlasten in Nederland C 944.

Gemeentelijke belastingen OZB In deze begroting corrigeren we de OZB-opbrengst met het inflatiepercentagevan 3,107o. De OZB wordt geheven via een percentage van de WOZ-waarde.Het percentage voor 2024 wordt beïnvloed door twee zaken: - Stijging van de WOZ-waardeper 1 januari 2023 (peildatum) - Macro-economische ontwikkelingen zoals die in de algemene uitkering worden meegenomen In de tabel hieronder staande percentages voor 2022 - 2024 vermeld. De totale WOZ-grondslag voor de OZB van 2024 is nog niet bekend. Vanaf2023 vindt de waardebepaling plaatsdoor de Belastingsamenwerking West-Brabant.In oktober wordt deze informatie ontvangen. De tarieven worden dan berekend en in de belastingverordening opgenomen, welke wordt behandeld in de raadsvergaderingdecember. /o WOZ-waarde Woningen - Eigenaar - Gebruiker - Totaal Niet-woningen - Eigenaar - Gebruiker - Totaal

2022

2023

0,1213 0,1213

0,1071 0,1071

0,2486 0,1972 0,4458

0,2479 0,1966 0,4458

2024

Hondenbelasting In het coalitieakkoordis het voornemen uitgesproken om de opbrengst hondenbelasting in overeenstemming te brengen met de kosten die gemaaktworden voor de uitvoering van de belastingtaaken de uitvoering van het beheerplan hondenuitlaatplaats.Voor de hondenbelasting is aangeslotenbij het indexeringspercentage van de OZB, zijnde 3,10Zo. In onderstaandetabel geven we de ontwikkeling in de jaren 2022-2024 weer. Tarief (in C) Eerste hond Tweede en volgende hond Kennel

2022 46,32 69,34 254,40

2023 40,34 60,30 221,57

2024 41,59 62,17 228,44

Toeristenbelasting Vanaf2024 zijn de B&B’s, kampeerterreinen en groepsaccommodatiessamengevoegd tot een categorie met hetzelfde tarief. Tarief (in C) Bed & Breakfast(B&B) Groepsaccommodaties Kampeerterrein Mini-kampeerterrein Hotels Vakantiewoningen Overige accommodaties Jaarplaats Seizoensplaats

2023 2,00 1,25 2,00 1,25 3,00 250,00 200,00

2024 1.12 1,12 1,12 1,12 2,50 2,10

2025 1,12 1,12 1,12 1,12 2,56 2,15

175,20 158,91

179,58 162,88

30

Voorseizoensplaats

100,00

90,74

93,01

Afvalstoffenheffing Het jaarlijkseresultaatop het product reiniging, zowel voor- als nadelig, wordt verrekend met de voorziening reiniging. De voorziening reiniging is bedoeld om fluctuaties in de tarieven op te vangen. Als uitgangspunt geldt 10007o kostendekkendheid. Tarief (in C) Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden Bedrijven (tariefincl. btw)

2022 2022 (incl. (excl. korting) korting) 240,92 225,18 328,34 306,89 397,29 371,33

2023

2024 vastrecht

2024 variabel*

2024 incl. 7 ledigingen

241,45 328,22 397,15

232,55 291,84 353,12

35,00 35,00 42,35

267,55 326,84 395,47

* Het variabeldeel bedraagtC 5 per lediging. In de berekening is uitgegaan van gemiddeld 7 keer per jaar (landelijk gemiddelde). Verwachting is dat in de praktijkeenpersoonshuishoudens de kliko minder vaak aanbiedenen meerpersoonshuishoudens de kliko vakeraanbiedendan dit landelijk gemiddelde. Voor vuilniszakken geldt een tariefvan C 1,25 per zakvan 60 liter. Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten - Overhead - BTW Totale kosten Opbrengsten afvalstoffenheffing Opbrengsten reinigingsrecht Totale opbrengsten Dekkingspercentage

2.416

In dit overzicht geven we een specificatie en toelichting bij de kosten toegerekend aande afvalstoffenheffing, inclusief de mate van kostendekkendheid.

315 425 3.156 3.104 Zowel de ontwikkeling van de kosten (denk aan 52 CO2-heffing) als opbrengsten (denk aan 3.156 statiegeld op kleine flessen en blikjes) maaktdat 1007 o het werkelijk verloop van kosten en opbrengsten lastig te voorspellen is.

Rioolheffing Tarief (in C) Minimumtarief (tot 250 m3) Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten - Overhead - BTW Totale kosten Opbrengsten rioolheffing Onttrekking voorziening Totale opbrengsten Dekkingspercentage

2022 210,00 2.111 332 181 2.624 2.272 352 2.624 100 07o

2023 210,00

2024 210,00

In dit overzicht geven we een specificatie en toelichting bij de kosten toegerekend aande rioolheffing, inclusief de mate van kostendekkendheid.

31

Paragraaf 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is de mate waarineen gemeente in staatis om risico’s op te vangen. Voldoende weerstandscapaciteitzorgt ervoor datde uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerdblijven. Het uitgangspunt is, zoals in het coalitieakkoord2018-2022 is bepaald, dat de ratio van het weerstandsvermogen minimaal1,0 moet zijn. Bedragen x C 1.000 Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Ratio

Begroting 2022 8.423 4.022 2,09

Het risicoprofiel is afgenomen. Door de bestemming van het resultaat over 2022 is de beschikbare weerstandscapaciteit behoorlijk gestegen. Dit leidt tot een weerstandsratiodie ruim voldoet aande norm van 1,0. Aan de inkomstenkant blijft het gemeentefonds een onzekere factor. Over de periode na 2026 is geen duidelijkheid en we verwachten datdit pas wijzigt nadater een nieuw kabinet is en een nieuwe regeerakkoord wordt gesloten.

Jaarrekening 2021 8.793 4.282 2,05

Begroting 2023 13.173 4.432 2,97

Jaarrekening 2022 13.851 6.025 2,30

Begroting 2024 17.944 4.375 4,10

4.50 4,00 3.50 3,00 2.50 2,00 1.50 1,00 0,50

Aan de kostenkant zijn er fiscale risico’s aanwezigten aanzienvan onze (sport)accommodatiesen kan de mogelijke ve^/nieuwbouw van schoolgebouwen een omvangrijke financiëleimpact hebben.

B 2022

JR 2021

B 2023

JR 2022

Ratio

Norm (ondergrens)

B 2024

De reservepositie is de afgelopen jaren behoorlijk verbeterd. We monitoren de ontwikkelingen op de voet en gaanover tot (her)waardering van de risico’s en onzekerheden zodra hier betere schattingen van te maken zijn. De volgende uitgangspunten worden gehanteerd bij de risico-inschatting: ^ Risico’s waarvoorbeheersingsmaatregelen zijn getroffen welke het risico afdekken worden niet financieel vertaaldin het risicoprofiel. ^ Risico’s met een omvang (kans x impact) kleiner dan C 100.000 worden alleen opgenomen indien de impactgroter dan C 500.000 (incidenteel) of C 100.000 (structureel) is. De volgende eerder ingeschatte risico’s zijn waarnodig geactualiseerd (bedragen x C1.000): Onderwerp

Algemene uitkering gemeentefond s

Rentestijging

Omschrijving De herverdeling van het gemeentefonds in 2021 is financieel volledig verwerkt in de meerjarenraming. De omvang van de algemene uitkering blijft schommelen. Hiervoor is een risico opgenomen dat er 50 0Zo kans is dat de algemene uitkering 5 0Zo afwijkt (5 0Zo afwijking is C 1,8 miljoen). Medio 2022 heeft de Europese Centrale Bank (ECB) het rentetarief meerdere keren verhoogd. De rente op de kapitaalmarkt is hierdoor verder gestegen. Stijging van de rente leidt tot hogere rentelasten.

I/S

Risico bij jaarrekenin g 2022

S

932

Er is geen gewijzigd inzicht op dit risico. Dit zal veranderen zodra er een nieuw regeerakkoord is.

932

S

300

Geen nieuw inzicht op dit risico.

300

Actualisatie

Risico bij begroting 2024

32

In de meerjarenramingis rekening gehouden met een extra rentelastvan 0 150.000 voor nieuwe geldleningen. Het risico is dat de rentelast voor nieuwe geldleningen hoger is dan dit bedrag. 10Zo rentestijging op een lening van 0 7.500.000 betekent een extra lastvan 0 75.000. Risico is ingeschat op een stijging van 4Z. Projecten "grondbedrijf"

Onderwijs­ huisvesting

Eenmalige compensatie energie

Cyber- en datasecurity

Inkoop Wmo begeleiding

Inflatie

Sportvrijstellin g BTW (De Werft)

BTW De Wetering

Uit de jaarrekening2022 volgt een risico inschatting van bijna 0 0,8 miljoen. Zie ook paragraaf grondbeleid. De gemeente is verantwoordelijkvoor onderwijshuisvesting. Momenteel wordt onderzoek gedaannaarde huisvesting van De Vaert en het Van Haestrechtcollege. Het risico is ingeschat op de omvang van de kapitaallasten van een basisschool en een middelbare school. Vanuit het Rijk is voor 2023 een compensatie per huishouden toegezegd voor de oplopende energiekosten. Voor huishoudens met een inkomen tot maximaal1200Zo van de bijstandsnorm is er een vergoeding van 0 1.300 toegezegd. Deze regeling voert Baanbrekersuit. We verwachten dat de rijksmiddelen niet toereikend zijn om de toeslagen en de uitvoeringskosten te betalen. Het risico van een tekort ligt bij de gemeente. Er is een verhoogd risico op cyberaanvallen.Met onze aanpakrondom privacy, informatiebeveiliging, maar bijvoorbeeld ook ondermijning, treffen we maatregelenom de risico's te beperken. Het vergroten van de alertheid bij medewerkers op mogelijke aanvallenis éénvan de belangrijkste actiepunten. Ook in Equalitverband is de samenwerking op dit punt intensief. Dit risico is tweeledig: » De schade die wordt aangericht aan systemen, apparatuuren bedrijfscontinuïteit » De investeringen die in Equalitverband nodig zijn om te kunnen voldoen aanaangekondigde nieuwe wetteliike vereisten.

Mogelijk gaatde gemeente op het gebied van inkoop Wmo begeleiding samenwerken met de regio HvB. Hiervoor is sprakevan een éénmalig transformatiebudget, waardoorer een extra last is op het budget. Door toenemende materiaalkostenen beschikbaarheid van mensen en materialenworden hogere indexeringen toegepast in contracten door leveranciers. De fiscale positie van EWW B.V. ligt ter beoordeling voor bij de Belastingdienst. Daarnais duidelijk of de btw-aftrekop de investering van onder andere De Werft in stand blijft. Impact is 0 1 miljoen, kans is ingeschat op 50 0Zo. Met de Belastingdienst en onze fiscalist is eind 2022 gesproken over dit dossier. De vragen die waren gesteld zijn begin maart 2023 beantwoord. Voor de Wetering wordt ingezet op het volledig verrekenen van de BTW op de investeringskosten. Hierover bestaat

I

768

De projecten worden bij de jaarrekening2023 geactualiseerd. Dan wordt een nieuwe inschatting van de risico's gemaakt.

768

S

1.200

Geen nieuw inzicht op dit risico.

1.200

I

250

Geen nieuw inzicht op dit risico.

250

I

200

Geen nieuw inzicht op dit risico.

200

I

175

Besluit is genomen en gevolgen zijn verwerkt in de begroting. Dit risico kan vervallen.

500

De budgetten in de begroting zijn op basisvan de huidige inzichten geïndexeerd. Dit risico kan daarmee vervallen.

I

500

Door de Belastingdienst zijn vlak voor het zomerreces 2023 aanvullende vragen gesteld. De beantwoording is onderhanden. Inschatting risico vooralsnog ongewijzigd.

500

I

1.200

Het investeringskrediet is op 13 juli 2023 ingetrokken. Daarmeeis er op dit moment geen risico. Naar

0

S

33

Extra middelen jeugdzorg

voorafechter geen zekerheid. In het worstcasescenario blijkt achterafdat een groot deel van de BTW niet verrekenbaaris. Dit gaatom C 1,2 miljoen. Uit het Regeerakkoord blijkt dat de jeugdgelden voor de periode 2022 - 2025 worden doorgevoerd. Na 2025 moet rekening gehouden worden met een daling. Tot 2026 waarderenwe dit risico vooralsnog op 0.

aanleidingvan het nieuwe plan worden de (fiscale) risico’s opnieuw beoordeeld.

S

0

Dit risico is ongewijzigd.

0

De koepels makenjaarlijkseafspraken met het ministerie over de zekerheid die aangemeenten gegeven kan worden over de ontwikkeling van deze middelen. Deze lijn volgen we en blijkt tot op heden betrouwbaar.

Totaal

6.025

4.150

De volgende risico’s zijn nieuw: Onderwerp

Omschrijving

I/S

Wetgeving natuurbescherming

Risico bij jaarrekening 2022

S

Rijksmiddelen duurzaamheid

Risico bij begroting 2024

Actualisatie De wetgeving rondom natuurbescherming, verbetering en de reductie van stikstof heeft invloed op de uitvoering van fysieke bouw- en/of onderhoudsprojecten. Dit kan een negatief effect hebben op zowel tijd alsgeld. De rijksmiddelen voor duurzaamheid zijn toegekend voor de periode t/m 2025. Zowel het rijk alsde financieel toezichthouder (provincie) geven aandat de middelen structureel geraamdmogen worden. Dit is in de begroting verwerkt. Het risico is dat deze middelen alsgevolg van een nieuw regeerakkoord wegvallen. Impact is C 450.000 structureel. Kans vooralsnog ingeschat op 50/.

S

Totaal

PM

225

225

Samenvatting risico-inschatting Bedragen x C 1.000 Geactualiseerde eerder ingeschatte risico’s Nieuwe risico’s Inschatting begroting 2024

Risico 4.150 225 4.375

Financiële kengetallen Solvabiliteit (streefwaarde:20 - 50 0Xi) Netto schuldquote (streefwaarde:< 90/) Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle geldleningen (streefwaarde:< 90/) Grondexploitatie (streefwaarde:< 20/) Struct. exploitatieruimte (streefwaarde:> 0) Belastingcapaciteit(streefwaarde:90 - 105 0Xi) Nettoschuld per inwoner

2019 21/ 62/

Gerealiseerd 2020 2021 25/ 29/ 38/ 42/

2022 37/ 26/

2023 33/ 38/

2024 29/ 47/

Prognose 2025 27/ 54/

2026 28/ 51/

2027 28/ 47/

49/

28/

31/

25/

36/

11/ -3/ 110/ C 1.207

2/ 6/ 121/ C 790

1/ 5/ 115/ C 857

1/ 11/ 98/ C 758

-1/ 1/ 97/ C 974

45/

52/

50/

46/

-1/ 0/ 98/ C 1.291

-1/ 2/

-1/ -1/

-1/ -1/

C 1.560

C 1.451

C 1.351

34

De gerealiseerde cijfers zijn gebaseerd op de jaarrekeningen van de betreffende jaren. De prognose vanaf 2024 komt uit de huidige begroting en wordt bij de begroting 2025 voor het eerst bijgesteld. Voor alle kengetallen geldt dat hierin het huidige investeringsvolume is meegerekend. De solvabiliteitis in de afgelopen jaren fors verbeterd. Als gevolg van het investeringsniveau zal de solvabiliteitde komende periode dalen, maarblijft ruim boven de ondergrens 200Zo. De netto schuldquote loopt op als gevolg van het investeringsniveau, maarblijft ruim onder de streefwaardevan 900Zo. Er zijn de afgelopen periode geen nieuwe langlopende geldleningen aangetrokken. De schuldquote gecorrigeerd voor uitgezette leningen wijkt niet veel afvan de netto schuldquote omdater relatiefweinig uitgezette leningen zijn. Een omvangrijke grondexploitatie is risicovol als daarmeede baten van de gemeente in grote mate afhankelijk zijn van de opbrengsten uit grondexploitaties. De boekwaardevan de grondexploitatie is relatief laagen daardoorweinig risicovol. De structureleexploitatieruimteis afgerond 00Zo. Het structureel begrotingssaldo is licht positief (C 223.000). Vanaf2026 slaatdit om naareen negatief bedrag als gevolg van het tekort op de begroting. De belastingcapaciteitwordt berekend door de gemiddelde woonlasten van een gezin afte zetten tegen het landelijk gemiddelde.

Datgemiddelde wordt gebaseerd op de Atlas van de LokaleLasten van het COELO. Een belastingcapaciteithoger dan 1000Zo betekent datde gemiddelde woonlasten in onze gemeente hoger zijn dan het landelijk gemiddelde. Aangezien het landelijk gemiddelde voor 2024 nog niet bekend is, is gerekend met het gemiddeld over 2023. Dit is afgezet tegen onze woonlasten van 2024. Net als de schuldquote

loopt ook de schuld per inwoner op als gevolg van het investeringsniveau.

Geprognosticeerdebalans (Im)materiëlevaste activa FVA: kapitaalverstrekkingen FVA: leningen FVA: uitzettingen > 1 jr Voorraden Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa

2022 56.877 197 880 260 877 12.270 153 2.776

2023 61.209 839 1.114 799 -713 8.907 153 2.776

Totaal activa

74.291

75.084

Eigen vermogen Voorzieningen Vaste schulden Netto vlottende schulden Overlopende passiva

27.255 12.672 25.391 3.378 5.595

24.683 13.357 28.071 3.378 5.595

Totaal passiva

74.291

75.084

2024 67.387 839 1.114 715 -435 8.907 153 2.776

81.456 23.769 12.966 35.748 3.378 5.595

81.456

2025 73.437 839 1.114 629 -655 8.907 153 2.776

2026 70.364 839 1.114 539 -811 8.907 153 2.776

2027 67.375 839 1.114 446 -811 8.907 153 2.776

87.200 83.881

80.799

23.371 12.521 42.335 3.378 5.595

23.082 12.017 39.809 3.378 5.595

22.816 11.534 37.476 3.378 5.595

87.200 83.881

80.799

EMU-saldo

35

2023 Omschrijving

1.

Exploitatiesaldovóór toevoeging aanc.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c)

2.

Mutatie (im)materiëlevasteactiva

3.

Mutatie voorzieningen

4.

Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)

5.

Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiëlevasteactiva

Berekend EMU-saldo

2024

2025

x C 1000,Volgens realisatietot en met sept. 2023, aangevuld met raming resterende periode

x C 1000,Volgens begroting 2024

x C 1000,Volgens meerjarenramingin begroting 2024

-520

-914

1.062

4.332

6.178

6.050

685

-391

-445

-1.590

278

-220

0

0

0

-2.576

-7.761

-5.213

36

Paragraaf 3. Onderhoud

kapitaalgoederen

Inleiding De gemeente heeft op haargrondgebied een groot aantalkapitaalgoederenzoals gebouwen, wegen, constructies, riolering, wateren groen met een groot aandeelin de gemeentelijke begroting. Deze kapitaalgoederenleveren een belangrijke bijdrage aande uitvoering van de programma’s van de begroting, zoals milieu, onderwijs en verkeer. Slecht onderhoud kan leiden tot risico’s en daarbijmogelijke aansprakelijkstellingvan de gemeente. Bovendien kan het leiden tot kapitaalvernietiging..In deze paragraaf wordt achtereenvolgens het IBOR beleidskadergeschetst met de vastgestelde kwaliteitsniveaus. Erna wordt een overzicht gegeven van de cyclus van beleids- en beheerplannen van de onderdelen van de openbare ruimte. De verschillende kapitaalgoederenworden kort toegelicht en afgesloten met een tabel van de onderhoudsbudgetten.

IBOR 2024-2033 In het IntegraalBeleidsprogrammaOpenbare Ruimte 2024-2033 zijn de uitgangspunten voor het beheer van de openbare ruimte benoemd. We hanteren voor onze openbare ruimte drie verschillende ambitieniveaus (A is hoog, C is laag).Deze ambitieniveaus zijn gekoppeld aande onderstaandegebiedsindeling en functies: Ambitieniveau A B C Centrum Woonbuurten Gebiedsontsluitingswegen Industrie Buitengebied Het beheer van de openbare ruimte is een reguliere taakvan de gemeente, die bestaatuit de jaarlijkse beheers-, vervangings- en onderhoudsmaatregelen. Voor het beheer van de (kapitaalgoederenin de) openbare ruimte beschikt de gemeente over een aantalinstrumenten: 1. Beheersystemen waarinvan alle objecten in de openbare ruimte de relevante datazijn ingebracht. 2. Jaarlijkseschouw naarde onderhoudsgesteldheid van de objecten in de openbare ruimte. 3. Meerjaren Uitvoeringsplan (MUP) met daarinalle geplande uitvoeringsprojecten. De informatie uit deze instrumenten leiden tot planning van de onderhoudswerkzaamheden. Om te zorgen voor een integrale benadering van ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte is het Handboek IntegraalWerken Openbare Ruimte (HIWOR) beschikbaar.

Beleids-en beheerplannen

Act

Plan

»Aanpassenwat niet volgens plan is verlopen

' Plannen watwe

gaandoen en hoe we datgaandoen

Check Controleren of alles volgens plan is gelopen

Doen watwe hebben gepland

1

De basis voor het beheer van de openbare ruimte wordt gevormd door de hier getoonde cyclus. Dit cyclisch werken is duidelijk zichtbaarin de beleids- en beheerplannen die er zijn voor het beheer van de open bare ruimte. In navolgende tabel is dit weergegeven. In 2024 zal aande slag worden gegaanmet het opstellen van nieuwe beheerplannen groen, wegen en civiele kunstwerken en speel- en zitvoorzieningen. Ook wordt het ProgrammaWateren riolering geactualiseerd. Hierin zal ook worden gekeken naarde aanwezigereserves en voorzieningen.

37

Beleids- en beheerplan

Integraalbeleid openbare ruimte (IBOR) (2024) Beheerplan wegen (2019) Beheerplan civieltechnische kunstwerken (2019) Beleids- en beheerplan openbare verlichting (2020) ProgrammaWateren Riolering (PWR) (2020) Speelnotitie (2015) Groenstructuurplan (2019) Boombeleid (2020) Beheerplan groen, speel- en zitvoorzieningen (2019) Beheerplan bijzondere objecten (2021) Meerjaren onderhoudsplan (MJOP) (2023)

Frequentie actualisatie 10 jaar

Fin. vertaling in begroting Ja

Reserve/ voorziening

Ja Ja

Bestemmingsreserve wegen

2.1

Financieel: 2 jaar Geheel: 4 jaar

TV

Divers

Ja 4 jaar

Ja

Voorziening riolering

7.2

10 jaar 4 jaar 4 jaar Financieel: 2 jaar Geheel: 4 jaar 4 jaar 4 jaar

Nee

Bestemmingsreserve calamiteitengroen om kosten te dekken voor ziekten en plagen en stormschade

5.7

Ja Ja Ja Ja

Voorziening De Wetering

divers

Toelichting kapitaalgoederen Wegen, openbare verlichting en civiele kunstwerken: In de openbare ruimte is het volgende areaalaanwezigvoor de onderdelen wegen, openbare verlichting en civiele kunstwerken: Voorziening Hoeveelheden Het onderhoud van wegen, openbare m2 Wegen Asfaltverharding 529.600 verlichting en civiele kunstwerken is gericht Elementverharding 991.200 m2 op de technische kwaliteit: de weg en brug Betonverharding 35.900 m2 moeten bruikbaarzijn, de lamp moet Halfverharding 119.100 m2 branden. Bij openbare verlichting wordt de Openbare Masten 5.700 stuks vervanging van lampen door LED wordt verlichting Armaturen 5.800 stuks gecontinueerd. De vervanging van de PLL LED-lampen 2.811 stuks lampen wordt versneld opgepakt. Dit omdat Gewone lampen 3.489 stuks de lampen niet meer leverbaarzijn. Civiele Bruggen 4 stuks kunstwerken

Tunnels Muren

4 4

stuks stuks

Voor wegen staanwe aande vooravond van een intensieve periode van vervanging. Veel wegen zijn aan het eind van hun levensduur en zullen moeten worden aangepakt.Om dit gestructureerd aante pakken en afstemming met andere onderdelen van de openbare ruimte of herinrichtingen te zoeken is een meerjarenplanning opgesteld. De dekking hiervan zal terug te vinden zijn in het reguliere onderhoud en het investeringsplan. Riolering en water In onderstaandetabel hebben we de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem van de voor onze gemeente weergegeven. Voorziening Hoeveelheden Voor het inzamelen en transporteren Inzameling Kolken hemelwater- en 10.000 stuks van het vrijkomende afval-en gemengde riolering regenwater beschikken we als Afvoer (vrij verval) Gemengde riolering 78,4 km gemeente Loon op Zand over een Vuilwaterriolering 28,8 km rioolstelsel met een totale lengte van Hemelwaterriolering 31,4 km circa 139 km en 31 rioolgemalen. Overstortputten (verbeterd) 16 stuks Om er voor te zorgen dattijdens gemengde riolering extreme neerslag geen wateroverlast Hemelwateruitlaten 18 stuks optreedt, is het rioolstelsel voorzien (verbeterd) gescheiden van riool-overstorten en riolering hemelwaterlozings-punten.

Speciale Afvoer 15,9 km Persleidingen rioolvoorzieningen (mechanisch) Drukriolering 68,1 km (bergbezinkbassins) beperken de Drukriool-pompunits 230 stuks Rioolgemalen 31 stuks vuiluitworp van de riolering naarhet Bergbezinkbassins 3 stuks oppervlakte-watersysteem.Het Voorzieningen

5

stuks

38

afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld met 230 pomp-units en verpompt via 68 km aan Meetpunten 26 stuks drukriolering. Al dit afvalwater wordt 3 stuks gezuiverd op de 0 stuks rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) ‘De Roei’ in Kaatsheuvel. Voor de komende jaren ligt er de opgave om het gemaalaande Sweensstraatte vervangen. Dit project wordt samen met het waterschap opgepakt. Infiltratievoorzieningen Bijzondere (hemelwater) voorzieningen Grondwater Afvalwater Oppervlaktewater

11

stuks

Openbaar groen, speelvoorzieningenen straatmeubilair(inclusiefafvalvoorzieningen) Voorziening Groen

Meubilair Speelvoorzieningen Afvalvoorzieningen

Gazons, beplanting, etc. Boombakken Bomen Banken en afvalbakken Hekwerken Toestellen Ondergrondse containers wiikvoorzieningen

Hoeveelheden m2 1.460.664 8 13.942 593 2.114 307 85

Stuks stuks stuks m stuks stuks

37

stuks

Het openbaargroen in de gemeente Loon op Zand speelt een belangrijke rol in de leefbaarheid van de gemeente. Dit vergt echter ook de nodige inspanningen voor het onderhoud. Afgelopen jaren is er regelmatig bezuinigd op het onderhoud van het groen.

Dit heeft ertoe geleid dat het groen versleten is: beplanting is te hoog geworden, is verhout waardoorhet niet meer teruggesnoeid kan worden, beplanting is weggevallen door droogte etc. De komende jaren wordt ingezet om een groot deel van het areaalte vervangen of om te vormen. Hierbij worden doelen als vergroten biodiversiteit, klimaatstressen burgerparticipatie meegenomen. Het aanwezigemeubilair en speelvoorzieningen is geïnspecteerd. Hieruit is gebleken dat 3307o van het areaalniet voldoet aanhet vastgestelde kwaliteitsniveau. Ook hierin zal een inhaalslagmoeten worden gedaanom weer aanhet vastgestelde kwaliteitsniveau te voldoen. Concreet houdt dit in dat er banken en prullenbakken zullen worden voorzien van een nieuwe verflaagof in zijn geheel vervangen worden. Bij speelvoorzieningen speelt burgerparticipatie een duidelijke rol. Hetgeen gerealiseerd wordt moet zo veel mogelijk passen bij de wensen van de buurt. Hierbij zijn de kaders vanuit het beleid en financiën leidend. In de gemeente Loon op Zand zijn 29 locaties aanwezigmet ondergrondse afvalvoorzieningen. Verder staan er diverse wijkvoorzieningen voor o.a. glas en incontinentiemateriaalen luiers. Er zijn ca. 10.000 woonadressen die ieder 3 mobiele afvalcontainers(kliko’s) in gebruik hebben. Het onderhoud van de ondergrondse- en wijkvoorzieningen bestaatuit het reinigen en preventief en correctief onderhoud.

Het doel hiervan is om de voorzieningen functioneel te houden. Gebouwen/ Vastgoed Voor het maatschappelijkvastgoed is eind 2022 het DMJOP vastgesteld door de raadwaarbijaccent gelegd was op verduurzaming en het onderhoudsniveau. -

-

-

Het eerste verduurzamingsproject wordt gestart bij de Gemeentewerf. De (meervoudig onderhandse) aanbesteding hiervan start in 2023 en de uitvoering hiervan zal in 2024 plaatsvinden. Het onderhoudscontract voor E&W installatiesvoor gebouw De Werft, Het Klavieren De Brandweerkazernesblijkt niet uitvoerbaarop de manier die contractueel is overeengekomen met Heijmans. In goed overleg tussen partijen komt deze overeenkomst te vervallen en zal gemeente een (meervoudig onderhandse) aanbestedinguitzetten met als gewenste ingangsdataQ1 2024. De schoonmaakovereenkomst tussen gemeente en WML (Baanbrekers)is niet meer uitvoerbaar voor WML. In overleg tussen partijen gaatgemeente een (meervoudig onderhandse) aanbesteding doen voor de aansturing, extra schoonmaak en beheerwerkzaamheden. Het contract met WML blijft op basis van SROI van kracht. De nieuwe partij zal nauw met hen gaansamenwerken. Er wordt hierin ook rekening gehouden met terugkomende werkzaamheden n.a.v. “de harde knip” bij Het Klavier, dit betreft schoonmaak in de avonduren en in het weekend. Per 1 januari 2024 zal gebouw De Wetering de deuren sluiten.

Financiële toelichting onderhoudsbudgettenkapitaalgoederen Omschrijving van kapitaalgoederen

R 2022

B 2023

B 2024

39

Civiele kunstwerken Gebouwen en vastgoed Groen Openbare verlichting Riolering en water Speelvoorzieningen en straatmeubilair Wegen Totaal

33 744 1.437 185 656 87 635 3.777

58 668 1.112 214 666 55 896 3.669

58 848 1.919 201 734 106 532 4.398

40

Paragraaf 4. Bedrijfsvoering Samen resultaat boeken Met onze organisatiewillen we van betekenis zijn voor onze inwoners en zijn we steeds klaarvoor de toekomst. We gebruiken kennis uit de samenleving en we stimuleren zelfredzaamheid en eigen initiatief van inwoners. We luisteren, zijn open en we leren (LOL) van watwe doen. Samen boeken we resultaat. Al onze medewerkers zetten zich daarondernemend en nieuwsgierig voor in. Om in dialoog te kunnen blijven met “buiten ” zijn beweging en wendbaarheid belangrijke begrippen. Voor ons komen die tot uiting in onze kernwaarden: Samenwerken Resultaat boeken Vitaliteit Om deze dialoog kracht bij te zetten, richten we ons ook op onze eigen organisatie.We kenmerken ons als een organisatiemet een sterke uitvoeringsgerichtheid binnen vastgestelde kaders en richtlijnen. Hier komt onze kwaliteitvan dienstverlening tot zijn recht; van het eerste contact (kanalenstrategie)tot een passende afwikkeling van de vraag.In veel gevallen zullen dit maatwerkoplossingenzijn waarbijde creativiteit en deskundigheid van onze consulenten en adviseurs worden getest.

Kleiner in omvang, maarzeker groot in impact is de ontwikkel- en innovatiekracht van ons als organisatie.Hoe bepalen we strategie en positie in onze dynamische omgeving? Hoe verbinden we de inzet van de medewerker op de meest optimale manier met onze processen en systemen, zodatwe tot betere resultaten kunnen komen? Het gaathier over het verbinden van strategische personeelsplanning met onze informatiehuishouding en het bestuurlijk-ambtelijksamenspel. Randvoorwaardehierin is datwe onze medewerkers waarderen.

Waarderen van de medewerker In 2020 startten we met een proces vanuit een sterk bewustzijn van onze veranderende rol in de samenleving. Om het groeiend werkpakket- in zowel omvang als complexiteit - te kunnen blijven verzetten, kunnen we ons enkel onderscheiden in het gedrag datwe laten zien; de persoonlijke kracht van iedere medewerker om zich iedere dag ten volle in te kunnen zetten. In 2022 maaktenwe de keuze om in te zetten op twee grote ontwikkelingen: De herinrichting van het functiegebouw volgens methodiek Baarda; De herstructurering van de organisatieom de noodzakelijke wendbaarheid beter te kunnen faciliteren. Beide ontwikkelingen gaanuit van de inzet van de persoonlijke kracht en kwaliteitvan de medewerker, als meest waardevollekapitaalvoor onze organisatie.We weten voor welke opgaven we staan.We weten wie en watwe nodig hebben en hoe we in verbinding staanmet onze omgeving. In 2024 ronden we een belangrijke fase in beide ontwikkelingen af: Het functiegebouw is opgebouwd volgens model Baardaen medewerkers worden vanuit de onderliggende systematiekgemonitord, gewaardeerden beloond; We zijn gestart vanuit een vitale organisatieopbouw. Dat betekent datwe in 2024 starten met de inbedding en borging van beide ontwikkelingen. De focus ligt in 2024 bij vitaalleiderschap.

Dit gaatzowel over het leiderschap in de organisatiemet onder meer stabiliteit in de managementlagen,als om het individueel leiderschap van iedere medewerker.

Samenwerken door slim verbinden Het Informatiebeleidsplan(IBP) vormt het kompas voor de inrichting van de informatievoorziening, informatiehuishouding en het effect op de medewerkers. Het beleidsplan is er voor de organisatieen biedt houvast voor medewerkers binnen de verdere digitalisering van Loon op Zand. Samen, resultaatgericht en betrouwbaarzijn de schakels van het IBP: Klantgerichte oplossingen: we kijken samen met de klant naarrealiseerbareoplossingen; Innovatief: we faciliteren in moderne technologie, datagedrevenwerken en nieuwe mogelijkheden; Correct en veilig: correct informatiebeheer, voldoen aande archiefwet en het bieden van veilige systemen; Cultuur en gedrag: we bieden technische ondersteuning en kunnen processen afschermen; Competentie: we bieden ondersteuning bij digitale vaardigheden en instructies.

41

Openbaarheid De Wet open overheid (Woo) trad op 1 mei 2022 in werking. Het doel van de wet is overheden transparanter te maken. De Woo-contactpersoon is een nieuwe rol. De Woo-contactpersoon beantwoordt op laagdrempeligewijze vragen over de bij de gemeente beschikbare informatie. De gevraagdejuridisch adviseur en administratiefjuridische ondersteuning zullen zich onder meer bezighouden vanuit de rol van Woo-contactpersoon. Veel meer dan de Wet openbaarheid van bestuur - de voorganger van de Woo - legt de Woo de nadruk op actieve openbaarmaking.Actieve openbaarmakingbetreft het uit eigen beweging (digitaal)publiceren van overheidsinformatie. Als publicatiekanaalwordt daarbijhet landelijk ‘Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI) voorgeschreven. De actieve openbaarheidsmakingsplicht vergt een aanpassingvan de interne informatiehuishouding en de administratieveprocessen binnen de organisatie.Het proces van actieve openbaarmakingzal op efficiënte, veilige en AVG-conforme wijze worden ingericht.

Informatiebeveiligingen Privacy De overheid werkt steeds meer digitaal,watveel voordelen met zich meebrengt. Zo kunnen steeds meer diensten grotendeels geautomatiseerd afgehandeld worden, gegevens sneller uitgewisseld worden, is de kwaliteit van gegevens verbeterd en de beschikbaarheid van informatie is toegenomen. Een betrouwbare overheid draagtzorg voor de veiligheid van zijn inwoners, zowel fysiek als digitaal.In samenspraakmet Equalit worden maatregelengenomen. We zorgen voor een veilige en betrouwbare digitale omgeving. Vanaf 2020 geldt er een nieuw normenkader voor informatiebeveiliging, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Voor persoonlijke gegevensbescherming is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) het wettelijk geldende kader.

Rechtmatigheidsverantwoording Vanafhet controlejaar2023 zal niet langer de accountant maarhet college van burgemeester en wethouders verantwoording afleggen over rechtmatigheid. Deze verantwoording zal steunen op de verbijzonderde interne controle (VIC). De VIC toetst of de maatregelenvan interne controle in de financiële processen goed werken en wordt gebruikt om de kwaliteitvan deze processen te verbeteren. Het opstellen en uitvoeren van de VIC wordt door de ambtelijke organisatieuitgevoerd. De controlerend accountant maakt voor haarcontrole gebruik van de VIC-werkzaamheden en de bevindingen die daaruitvolgen. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording is mede bedoeld om het gesprek te ondersteunen tussen de gemeenteraaden het college over de (financiële) rechtmatigheid. Het doel is om de kaderstellende- en controlerende rol van de gemeenteraadop dit vlakte versterken. Gezien de inspanningen die nodig zijn voor de rechtmatigheidsverantwoording wordt er in 2024 wordt geen onderzoek opgestart in het kadervan verordening 213a Doelmatigheid en doeltreffendheid.

Hoe kunt u onze resultaten volgen? De kengetallen die we hier presenteren, sluiten aanbij de indicatoren die door de raadzijn vastgesteld in het kadervan de bestuurlijke toekomst. We presenteren de cijfers jaarlijksper 1 juli. Formatie, bezetting en vacatures 200,0 180,0 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 FTE

Vac 2017

■ Concernstaf

FTE

Vac 2023

B Domein bedrijfsvoering/ dienstverlening

FTE

Vac 2024

B Domein sociaal

B Domein fysiek

B Griffie

Sinds 2017 ontwikkelde de organisatiezich van 141 fte in 2017 naar175 fte in 2023. Deze groei laatzich vooral verklaren door de ontwikkeling in het takenpakket,zoals in het sociaaldomein, en de druk op

42

projecten in het fysieke domein. In deze begroting stellen wij u voor de formatie met 8 fte uit te breiden. Deze uitbreiding komt grotendeels voort uit de uitbreiding van het werkpakket (zoals daarzijn Omgevingstafels en Woo-contactpersoon), en komt ook voort uit besluitvorming door de gemeenteraad(duurzaamheid en specifiek transitievisie warmte). De formatie die wordt toegevoegd voor duurzaamheid kan worden gefinancierd vanuit CDOKE-gelden, die we van het Rijk ontvangen. Als gevolg van de inrichtingskeuzes voor de domeinstructuur, vervallen de rollen van afdelingshoofden en coördinatoren. In de nieuwe organisatie komen hier (in een andere structuur) domeinmanagersen teamleiders voor terug. Het aantalvacatures ontwikkelde zich deels mee. In 2017 telde de organisatie20,8 fte vacatureruimte. Dit is zo’n 15 0Zo van de formatie. In 2023 is dit 29,8 fte en zo’n 110Zo van de formatie. Het aantalvacatures neemt daarmeetoe. De dynamieken op de arbeidsmarktblijven daarbijeen grote rol spelen. Ziekteverzuim Het ziekteverzuim laateen dalend verloop zien. In 2019 was het percentage ziekteverzuim 9,4. In 2023 is dit gedaaldnaar 6,3707o. De daling is met name zichtbaar binnen het langdurig verzuim.

10 8 6 4 2 0 2019

2020

2021

2022

2023

Besteding opleidingsbudget 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000

2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 Begroot

Het opleidingsbudget ontwikkelde zich in de afgelopen jaren van C 233.000 naarC 272.000. In deze grafiek presenteren wij de realisatieover de jaren 2018 tot en met 2022. Voor 2023 is de realisatieweergegeven tot en met half september 2023. Op dit moment vinden gesprekken plaatsmet medewerkers over hun groeipad. Deze gesprekken worden ingestoken vanuit de gewijzigde benadering van het functiegebouw en functiewaardering. Dit leidt tot een toename in de opleidingsbehoefte.

Realisatie

Wat mag het kosten? Omzetting functiegebouw naarmethodiek Baarda Domeinstructuur 8 fte Subtotaal Vervallen stelpost functiegebouw Vervallen post “Uitwerking coördinatoren en teams” Inzet CDOKE-middelen Totaal

2024 2025 2026 2027 -793 -793 -793 -793 -249 -199 -199 -199 -703 -703 -703 -703 -1.745 -1.695 -1.695 -1.695 300 300 300 300 250 200 200 200 228 228 228 228 -967 -967 -967 -967

De uitbreiding van de formatie laatzich als volgt verklaren: 2,5 fte duurzaamheid, onder meer gerelateerd aande transitievisie warmte 2,0 fte juridische capaciteit,onder meer gerelateerd aande uitvoering van de Woo en klachtencoördinatie 1,5 fte voor de bemensing van de omgevingstafels in het kadervan de Omgevingswet 2,0 fte in het sociaaldomein voor de versterking van beleidscapaciteiten contractmanagement

43

Paragraaf 5. Financiering De paragraaf bevat een toelichting op het risicobeheer van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waaroprente aaninvesteringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. Renterisico De kasgeldlimiet en de renterisiconorm moeten voorkomen dat de leningenportefeuille van gemeente te gevoelig is voor schommelingen in de rente. De kasgeldlimiet richt zich op leningen met een korte looptijd en de renterisiconorm richt zich juist op langlopende leningen. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is bedoeld om het renterisico op geldleningen te beperken. Als er veel kortlopende leningen (kasgeldleningen) zijn, dan is de financieringsportefeuille gevoeliger voor rentewijzigingen. Over het algemeen hebben kortlopende leningen een lagere rente en zijn daaromgoedkoper. De omvang van de netto vlottende schuld is beperkt tot maximaal8,5 07o van het begrotingstotaalen bedraagtvoor 2024 C 5,95 miljoen. Renterisiconorm Renterisico’s op de langere termijn beheersen we door de toepassing van de zogenaamderenterisiconorm. In de kern komt deze erop neer dat niet op hetzelfde moment een omvangrijke herfinanciering leningen plaatsvindttegen op dat moment bijvoorbeeld fors hogere rentepercentages.