13-10-2022 Bijlage 1. Grondstoffenbeleid 2022-2027.docx

▪ Voor 01-01-2023 streven we naar een vergroot bewustzijn onder inwoners met: 75% afvalscheiding en een reductie van 20 tot 30 kg restafval per inwoner.

17 Dit betreft een optelling van fijn huishoudelijk restafval (aan huis) en grof huishoudelijk restafval (op de milieustraat).

Pagina | 26

▪ ▪

Voor 01-01-2025 streven we vervolgens naar aansluiting op de VANG-doelstellingen, met: 80% afvalscheiding en tussen de 100 kg en 75 kg restafval per inwoner. In de aanloop naar het volgende grondstoffenbeleidsplan van 2028 kan vervolgens opnieuw aansluiting gezocht worden bij het dan geldende landelijk beleid.

Hiermee zet de gemeente Loon op Zand de ambities vanuit het VANG-beleid uit, in een voor haar realistische en haalbare tijdlijn, waarbij eerst geïnvesteerd wordt in het leggen van een stabiele bodem, voordat ingrijpende maatregelen genomen worden. 6.2 Gefaseerde aanpak De doelstellingen die hierboven benoemd worden laten zich vertalen in een gefaseerde aanpak, bestaande uit: ▪ Fase 1 – Draagvlak, bewustwording en quick-wins (realisatie gedurende 2022) Maatregelen binnen deze fase betreffen: 4. Communicatie: organisatie en uitvoering, mogelijkheden van campagnes en de inzet van afvalcoaches. 5. Quick-wins en optimalisaties aan huis: maatregelen die binnen het bestaande systeem van de huis-aan-huis inzameling doorgevoerd worden om scheidingsresultaten te verbeteren. 6. Quick-wins en optimalisaties op de milieustraat: maatregelen die binnen de geldende contractvoorwaarden en afspraken op de milieustraat doorgevoerd worden om scheidingsresultaten te verbeteren. ▪

Fase 2 – Ingrijpen op restafval en optimalisatie inzamelsystematiek (realisatie in 2023 t/m 2025) Maatregelen binnen deze fase kunnen betreffen: ▪ Aanpassen inzamelfrequentie van het restafval aan huis ▪ Invoeren van een prijsprikkel op het aan huis aanbieden van restafval ▪ Invoeren van een prijsprikkel op het op de milieustraat aanbieden van grof restafval

6.3 Fase 1 – Draagvlak, bewustwording en quick-wins Fase 1 – 1. Communicatie, campagne(s) en inzet afvalcoach 1a. Communicatie Uit het participatietraject met inwoners is gebleken dat er een behoefte is aan een goede, constante en complete communicatie ten aanzien van afvalinzameling en grondstoffen. Het is voor inwoners lang niet altijd duidelijk welk afval/grondstof tot welke fractie behoort en waar de inzamelpunten zich allemaal bevinden. Hiervoor is structurele communicatie noodzakelijk. Verbeterde afvalscheiding vergt een gedragsverandering bij inwoners. Gedragsverandering is heel moeilijk te realiseren. Zeker als het een wens is van de overheid. Daarom is het zeer belangrijk om inwoners te overtuigen dat gedragsverandering noodzakelijk is en de beleving onder inwoners te vergroten, zodat een vrijwillige gedragsverandering ontstaat. Afval inzamelen en het afval scheiden heeft alles met gedrag te maken. En gedragsverandering kan alleen bereikt worden mits hier structureel aandacht aan geschonken wordt. Het is ontzettend belangrijk om het belang van verbeterde afvalscheiding duidelijk te kunnen maken aan inwoners. Door inwoners te voorzien van heldere en complete scheidingsregels en ervoor te zorgen dat het voor inwoners in één oogopslag helder is waar alle inzamelpunten zich bevinden zal de gescheiden inzameling verbeteren.

Hiervoor zal ook gekeken moeten worden naar nieuwe vormen

Pagina | 27

van communicatie, de huidige kanalen bereiken blijkbaar niet alle inwoners. Een Afvalkrant is hiervoor een goede eerste stap. Dit beeld kan extra gestimuleerd worden middels een communicatiecampagne. 1b. Campagne Het vergroten van de betrokkenheid van inwoners staat centraal. Een actieve communicatiecampagne kan hiervoor een goed startpunt zijn. Gemeente Loon op Zand heeft in 2019 al eens eerder deelgenomen aan de 100-100-100 campagne, met goede resultaten. Dit is voor herhaling vatbaar. Hierbij worden (100) vrijwilligers in de gemeente geworven die 100 dagen lang het restafval voor 100% proberen te scheiden. Vele gemeenten hebben deze proef inmiddels gedaan, zie https://www.100100-100.nl/. De resultaten zijn indrukwekkend gebleken. Het lukt de deelnemers gemiddeld om 87% restafval beter te scheiden. Zij laten daarmee zien dat afval scheiden, zonder al te veel moeite, goed kan. Het mooie van de proef is de positieve uitstraling en de publiciteit die eromheen georganiseerd kan worden. Bovendien is hierbij in grote mate sprake van een olievlekwerking, waarmee uiteindelijk veel mensen bereikt kunnen worden. De proef brengt het afval scheiden 100 dagen lang onder de aandacht van de gemeente, en onderdrukt de negatieve berichten die vaak opkomen bij een scherper afvalbeleid. Door het aanbieden van het concept van 100-100-100, blijft de eigen investering voor de gemeente beperkt.

1c. Afvalcoach In aanvulling op communicatie is het nuttig om inwoners ook persoonlijk aan te spreken. De afgelopen jaren is hiervoor bij verschillende gemeente de afvalcoach ingezet. De afvalcoach opereert op basis van persoonlijke interactie als schakel tussen inwoner, beleid van de gemeente, inzamelaar en handhaving. Afvalcoaches lopen op straat, staan bij containerlocaties, gaan langs deuren, spreken mensen aan en beantwoorden vragen. Dit geeft het voordeel dat ze informatie verspreiden én informatie vergaren. Daarnaast bouwen de coaches een relatie op met inwoners en stimuleren ze correct afvalgedrag. Hiermee kan gedrag verbeterd worden en wordt hard ingrijpen middels beboeten en handhaven geminimaliseerd. Financiële gevolgen te nemen maatregelen Om de hierboven beschreven maatregelen mogelijk te maken is het volgende nodig: ▪ Er is naar inschatting ca. 0,5 fte capaciteit nodig voor het uitvoeren van structurele communicatie over afvalscheiding om het bewustzijn en draagvlak onder inwoners te vergroten. Binnen de huidige bezetting en mogelijkheden van de afdeling kan dit niet opgepakt worden. Hiervoor zal aanvullend budget vrijgemaakt moeten worden. Binnen de scenario berekeningen wordt om deze reden voorzien in aanvullend structureel communicatiebudget. Op jaarbasis wordt hiervoor € 40.000, - 18 uitgetrokken.

▪ Het versterken van de bewustwording onder inwoners en het veranderen van het gedrag dat daarmee gepaard gaat, middels een communicatiecampagne (zoals het 100-100-100 concept, of vergelijkbare campagnes), vergt een éénmalige investering. Hiervoor zal extra geld vrijgemaakt moeten worden. Kosten die hiermee gepaard gaan zijn onder andere voor de aanschaf en huur van materialen. Hiervoor wordt een bedrag van circa € 5,- per aansluiting geraamd. In totaal circa € 50.000,-. Dit betreft een eenmalige investering en wordt als dusdanig meegenomen in de berekeningen. 18 Dit betreft de externe inzet van 0,5 fte tegen een tarief van € 80.000,- op jaarbasis. Versterken van de gemeentelijke communicatie afdeling kan een goedkoper

alternatief blijken te zijn.

Pagina | 28

▪

De inzet van een afvalcoach is niet op alle momenten in de week noodzakelijk. Het is verstandig om hierbij uit te gaan van 0,5 fte inzet. Hiermee kan op zeer regelmatige basis aanwezigheid worden gegarandeerd, maar drukt de inzet van de afvalcoach niet te zwaar op de kosten en daarmee op de afvalstoffenheffing. Jaarlijks gaat hiermee een bedrag van circa € 25.000, - gepaard. Dit betreft een structurele inzet voor de komende jaren. Deze inzet kan in de loop der tijd, waar nodig, geïntensiveerd worden.

Fase 1 - 2. Quick-win, optimalisaties aan huis Binnen de huidige inzamelsystematiek hebben inwoners alle mogelijkheden om afval en grondstoffen goed te scheiden van elkaar. Er is gebleken dat dit nog onvoldoende gedaan wordt. Behalve de meer ingrijpende interventies, die veel draagvlak vergen, zijn kleine maatregelen door te voeren om afvalscheiding verder te stimuleren. Het betreft hier kleinere maatregelen die het scheiden van grondstoffen versterken. Het ingrijpen op restafval (wat het meeste draagvlak vereist) wordt op korte termijn niet aangeraden. 2a. Verbeteren gescheiden inzameling GFT (Nog 50 kg/inwoner wordt als restafval aangeboden) Uit de sorteeranalyse is duidelijk geworden dat er nog flink wat GFT als restafval wordt afgevoerd. In potentie zit er nog ongeveer 50kg/inwoner aan GFT in het restafval. Een verbeterde communicatie zal hierbij een belangrijke rol gaan spelen. Ondersteunend op de communicatie wordt aangeraden inwoners de gelegenheid te geven om een keukenemmertje te gaan gebruiken. Hiermee krijgen inwoners zelf de tools in handen om in de keuken beter te gaan scheiden. Ondanks dat de inwoners van Loon op Zand GFT al gescheiden aan kunnen bieden, blijft een aanzienlijk gedeelte in het restafval terecht komen. Door inwoners te voorzien van een keukenemmertje (van bijvoorbeeld 5 liter), kan het GFT-afval in de keuken al beter gescheiden worden.

Het grootste gedeelte van het GFT-afval blijken namelijk etensresten te zijn. Ervaringen bij andere gemeenten laten zien dat het aandeel GFT in het restafval hiermee met 33% tot 50% af kan nemen. Draagvlak staat hierbij centraal. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat alle huishoudens hier gebruik van willen maken. Ervaringen elders laten zien dat uitgegaan moet worden van een maximale deelname van 50%. 2b. Verbeteren gescheiden inzameling PMD (Nog 18 kg/inwoner wordt als restafval aangeboden) Uit de sorteeranalyse blijkt de gescheiden inzameling van PMD nog ruimte voor verbetering te hebben. Men levert circa 63% van het PMD gescheiden aan, wat beter kan. Binnen de huidige inzamelwijze (met zakken) is geen verdere optimalisatie mogelijk. De winst zit hem op de korte termijn dan ook vooral in de communicatie en gedragsverandering bij inwoners. 2c. Verbeteren gescheiden inzameling Textiel (Nog 9 kg/inwoner wordt als restafval aangeboden) Uit de sorteeranalyse blijkt de inzameling van textiel nog te wensen overlaat. Men scoort hier gemiddeld vrij matig (37% scheiding). Dit betreft een probleem dat in veel gemeenten optreedt. Veelal ligt een goede en heldere communicatie over het aanbiedgedrag ten grondslag. Hiermee kan flink wat winst behaald worden. Een betere verstandshouding met aanwezige kringloop activiteiten heeft hier ook een positief effect op.

Om meer gescheiden textiel in te zamelen is het nuttig om naast de communicatieve inzet en het overleg met de kringloop ook te kijken naar het aantal inzamelpunten. Gezien de huidige dekkingsgraad in de gemeente heeft een uitbreiding van 5 locaties naar verwachting al een positief effect.

Pagina | 29

2d. Verbeteren gescheiden inzameling OPK (Nog 6 kg/inwoner wordt als restafval aangeboden) Uit de sorteeranalyse is duidelijk geworden dat er nog een aandeel OPK als restafval wordt afgevoerd. In potentie zit er nog ongeveer 6kg/inwoner aan OPK in het restafval. Hierbij kan net als bij het GFT gekeken worden naar een verdere optimalisatie van het aantal inzamelmiddelen dat uitstaat. Met name de spreiding, capaciteit en het aantal uitstaande ondergrondse verzamelvoorzieningen dient hierbij onder de loep genomen te worden. Het bijplaatsen van inzamelmiddelen kan ook hier een beter gebruik tot gevolg hebben. Met het oog op de spreiding wordt nu uitgegaan van de plaatsing van 3 extra ondergrondse containers. De verwachting is dat met een optimalisatie van de inzamelmiddelen een positief resultaat op de ingezamelde hoeveelheid OPK behaald wordt. 2e. Verbeteren gescheiden inzameling Glas (Nog 5 kg/inwoner wordt als restafval aangeboden) Uit de sorteeranalyse blijkt de inzameling van glas ook nog wat ruimte voor verbetering te bieden. Hoewel hier al redelijk gescoord wordt (met een scheiding van circa 84%) kan dit verder geoptimaliseerd worden. Steeds meer gemeenten optimaliseren hun glasinzameling tot circa 90%. Loon op Zand kan hier simpel op aansluiten door wat extra inzamelmiddelen te verschaffen voor inwoners.

Het betreft hier een uitbreiding van het aantal locaties om spreiding en toegankelijkheid te vergroten. Gezien de huidige dekkingsgraad in de gemeente heeft een uitbreiding van 3 locaties naar verwachting al een positief effect. Gecombineerd met een betere informatievoorziening kan doorgegroeid worden richting de 90% scheiding. Financiële gevolgen te nemen maatregelen De maatregelen zoals beschreven vergen een investering in inzamelmiddelen. Het grootste gedeelte hiervan betreffen beperkte investeringen, waarbij het gaat om een uitbreiding van bestaande inzamelpunten voor inwoners. De investeringen zijn als volgt: ▪ Uitzetten keukenemmertje: circa € 25.000 ▪ Uitzetten verzamelcontainers textiel: circa € 25.000 ▪ Uitzetten verzamelcontainers OPK: circa € 30.000 ▪ Uitzetten verzamelcontainers Glas: circa € 30.000 ▪ Aanpassing milieustraat: circa € 10.000 Alle investeringen samen bedragen circa € 120.000 Fase 1 - 3. Quick-win optimalisaties op de milieustraat Naast de maatregelen die ingrijpen in de huis-aan-huis inzameling speelt het aanbod op de milieustraat een grote rol in de prestaties van de gemeente Loon op Zand. Het aandeel grof restafval is bovengemiddeld hoog met 46 kg/inwoner. Uitgaande van vergelijkbare gemeenten kan hier al snel een vermindering van bijna 30 kg/inwoner19 grof restafval behaald worden. Het is daarmee essentieel om hierop in te grijpen.

Ook met het oog op eventuele toekomstige wijzigingen op het gebied van de huis-aan-huis inzameling dient dit op orde te zijn. Is dit niet op orde dan wordt uitwijkgedrag van inwoners in de hand gewerkt en kan er een zogenaamd waterbed effect ontstaan.

19 Dit is gebaseerd op de hoeveelheden uit de BM. Met de voorgestelde maatregelen in fase 1 wordt deze reductie niet behaald.

Pagina | 30

3a. Acceptatiebeleid, betalingen en samenwerking exploitant Inwoners hebben met een geldende milieupas (op adres uitgegeven) toegang tot de milieustraat. Men kan hierbij tot een maximaal volume afval per tik aanbieden. Hetzelfde is van toepassing voor bedrijven, mits het afval qua samenstelling, aard en hoeveelheid vergelijkbaar is aan huishoudelijk afval. Een te ruime acceptatieregeling en onduidelijkheden heeft een groter dan gemiddelde toestroom van bedrijfsmatig afval tot gevolg. Verbetering toegangscontrole Er zijn een aantal stappen te zetten om de huidige situatie te verbeteren. Een strakkere en strengere toegangscontrole staat hierin centraal. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten van toepassing: 1. Inwoners moeten zichzelf bij aankomst op de milieustraat legitimeren, en aantoonbaar maken dat zij de officiële (daartoe aangewezen) houder van de milieupas zijn. Men dient aan te tonen dat ze op desbetreffende adres wonen. Hiermee wordt de aantrekkende werking van de milieustraat voor bedrijven en inwoners uit andere gemeenten verminderd. 2. Bedrijven die reinigingsrecht betalen ontvangen een eigen pas op adres. Bedrijven die niet over een milieupas beschikken behoren geen toegang te krijgen. Hiermee wordt opnieuw flink ingegrepen op het aangeboden grof restafval en op andere bedrijfsmatige stromen (bijvoorbeeld puin).

Bedrijven dienen zich als dusdanig te melden bij aankomst. 3. Het acceptatiereglement voor ‘’vergelijkbaar aanbod’’ dient helder gedefinieerd, en toegepast te worden. De acceptant speelt hierin een essentiële rol, door: a. de maximaal aan te bieden hoeveelheid strikt te hanteren, en b. de te betalen stromen goed in mindering te brengen op het passaldo. 4. Om oneigenlijk aanbod tegen te gaan dient het acceptatiereglement voor bedrijfsafval strakker en helder gedefinieerd te worden. Bedrijven of inwoners die geen geldende pas hebben, zich melden met een andere pas, of op een verkeerde wijze of samenstelling afval aanbieden worden geweigerd. Omvang en tarief aanbod op de milieustraat Binnen de huidige werkwijze mogen inwoners maximaal 6x per jaar20 afval aanbieden. De tikken die hiervoor geregistreerd worden vallen binnen de afvalstoffenheffing. De hoeveelheid tikken die in rekening wordt gebracht is afhankelijk van het aanbod en wordt aan de poort bepaald. Extra bezoeken aan de milieustraat vergen de aanschaf van een ‘’extra tik’’ aan de poort. Een ingecalculeerd aantal tikken binnen de afvalstoffenheffing heeft een aantal beperkingen: 1. Enerzijds kan men een aantal keren terecht op de milieustraat 2. Anderzijds maakt lang niet iedere inwoner hier gebruik van. Ook hier is een optimalisatie te behalen, door: ▪ Het tikkensysteem anders vorm te gaan geven.

Inwoners kunnen niet langer gebruik maken van ‘’gratis’’ tikken. Er wordt een gescheiden tarievenstructuur opgezet voor alle op de milieustraat aangeboden materialen. Dat kan in gelijke stappen als nu het geval is. Hiermee daalt de afvalstoffenheffing21 voor alle inwoners en betalen alleen de inwoners die veel gebruik maken van de milieustraat voor de tikken. Dit vergt ingrijpende wijzigingen in de tariefstelling. 20 Dit betreft een maximaal aanbod van 2m2 per bezoek, met een maximum van 6 m2 per jaar.

21 In wezen betalen inwoners nu voor 6x een milieustraat bezoek, terwijl zij hier in de praktijk ook slechts 1 of 2 keer gebruik van maken. Hiermee is de

afvalstoffenheffing voor die huishoudens meer dan 100% kostendekkend, wat in strijd is met de Wet- en regelgeving. Het lostrekken van de kostenstructuur zorgt voor transparantie en past binnen de geldende Wet- en regelgeving. Inwoners gaan dan naar rato van gebruik betalen.

Pagina | 31

▪

De pinautomaat op de locatie en voor de grofvuil ophaalservice wordt eigendom van de gemeente Loon op Zand. Alle inkomsten, gegeneerd door het aanbod van inwoners dienen direct bij de gemeente binnen te komen, zodat kosten-baten structuren helder blijven en tarieven waar nodig bijgesteld kunnen worden. Inkomsten van extra tikken komen nu binnen bij de exploitant, die ook de kosten voor het extra aangeboden restafval doorbelast aan de gemeente. Hiermee loopt de gemeente tegen extra kosten aan, zonder dat hier de inkomsten tegenover staan.

Ook in relatie tot de samenwerking met de exploitant is een optimalisatie te behalen. Huidige contractuele voorwaarden en beperkingen zijn beperkt. In de recent overeengekomen verlenging zijn aanvullende afspraken gemaakt en wordt door de gemeente meer regie gevoerd op de verantwoordelijkheden en verplichtingen van de exploitant. Daarnaast gaat het bijvoorbeeld ook om een heldere instructie, monitoring / dagrapportage en toolbox bijeenkomsten van de kant van de exploitant. Hiermee wordt de kwaliteit van de werkzaamheden op locatie verbeterd. De hierboven beschreven maatregelen zijn voornamelijk van beleidsmatige aard en kennen slechts beperkte investeringskosten. Er dient wel geïnvesteerd te worden in nieuwe pinapparatuur op locatie. Overige zaken betreffen voornamelijk de controle aan de poort en werkafspraken met de exploitant. Hiervoor worden separate afspraken gemaakt. In de berekeningen wordt hiervoor een verzamelbedrag opgenomen. 3b. Communicatie en informatieverschaffing Ook ten aanzien van de communicatie op, rondom en over de milieustraat is een slag te slaan. Dit betreft een aantal acties: ▪ Verbeteren van communicatie bij betreden milieustraat. Het huidige welkom bord met gedragsregels staat uit het zicht voor bezoekers en valt onvoldoende op. Dit dient anders gepositioneerd (en mogelijk) vormgegeven te worden.

Bezoekers moeten bij de ingang in één oogopslag zien waar zij aan toe zijn en wat de kosten zijn. ▪ Verbeteren van communicatie op de milieustraat. Op de milieustraat wordt een groot aantal fracties gescheiden ingezameld. Op iedere inzamellocatie is een klein bord geplaatst met daarop de fractie aanduiding. Dit zorgt voor onvoldoende zichtbaarheid. Deze borden dienen groter, zichtbaarder en beter geplaatst te worden. Hierbij dient aandacht te zijn voor het gebruik van pictogrammen en heldere kleuren. De borden zijn nu rood, terwijl kleuren als groen en blauw op andere milieustraten gebruikt worden, met betere resultaten. ▪ Het toezicht op het terrein. De huidige bezetting op de ms zou afdoende moeten zijn om het terrein te runnen, zeker bij een gedoseerde toelating op het bordes. In de praktijk zien we dat het er onvoldoende (toe)zicht is op het aanbiedgedrag. Meer communicatie en enkele aanpassingen op de inrichting kunnen aan verbetering bijdragen (zie hieronder). Essentieel is echter een actieve houding van het personeel door vooral een juiste positionering van het personeel op het bordes, het hebben van voldoende (specialistische) kennis en het zich daadwerkelijk richten op toezichtwerkzaamheden. ▪ Onderzoeken of de informatieverschaffing op de website verbeterd kan worden. Inwoners kunnen op de site van de gemeente de basisinformatie over de milieustraat vinden.

Het kan echter aan te raden zijn om hier meer aandacht te besteden aan het gedrag, de kosten en vooral ook de inrichting van de milieustraat. Door bijvoorbeeld een rijroute en plattegrond toe te voegen kunnen

Pagina | 32

inwoners zich beter voorbereiden op het bezoek, wat de doorstroom bevorderd, omdat men het aanbod op volgorde kan inladen. De hierboven genoemde communicatieve maatregelen kunnen binnen het eerder benoemde communicatiebudget opgepakt worden. Daarbij zal de exploitant contractueel verantwoordelijk zijn voor de bebording op de milieustraat zelf. Deze kosten komen niet voor rekening van de gemeente. Hiermee blijven de extra kosten van deze maatregelen beperkt. 3d. Inrichting terrein Los van alle beleidsmatige en communicatieve maatregelen op de milieustraat zijn er ook een aantal inrichtingsmaatregelen denkbaar om gebruik te verbeteren. Dit betreft: ▪ De belijning op locatie. Op het terrein kan de helderheid vergroot worden door duidelijke rijrichtingen aan te geven en hierbij ook aan te geven waar bezoekers geacht worden hun voertuig tijdelijk te parkeren (achteruitrijstroken bij de afzetcontainers). Bezoekers stoppen nu soms op onhandige punten of rijden meerdere rondjes om alle afvalstoffen kwijt te kunnen. Dit hindert de doorstroom en zorgt voor onoverzichtelijke situaties 3e. Onderzoek toegangsmogelijkheden milieustraat Los van alle hierboven beschreven maatregelen is het wenselijk om de verschillende mogelijkheden voor andere vormen van toegangsbeperkingen te onderzoeken.

Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een afsprakensysteem, het werken met tijdsloten of andere maatregelen. Middels dit onderzoek kan voorbereidend werk voor de aanstaande aanbesteding milieustraat uitgevoerd worden en kunnen naast de kosten en baten analyse ervaringen van andere gemeenten ingepast worden. Financiële gevolgen te nemen maatregelen Door in samenwerking met de exploitant de situatie op de milieustraat anders vorm te geven kan snel een reductie van 10 kg/inwoner grof restafval behaald worden. Dit voornamelijk onder invloed van de andere wijze van afrekenen en registreren van de tikken. Om op de milieustraat de volgende stap te zetten en aan te sluiten op de resultaten van andere gemeenten zullen meer stappen nodig zijn, die een grotere impact hebben op het terrein en de bedrijfsvoering (gescheiden routes voor gratis en betaald bijvoorbeeld). Nu wordt uitgegaan van een beperkte eenmalige investering van € 20.000,-. 6.3.1 Effecten maatregelen fase 1 De hierboven genoemde maatregelen kennen een sterke onderlinge verbondenheid waardoor ze als pakket een sterker effect uitoefenen op het gedrag en bewustzijn van inwoners. De effecten van het totaal aan maatregelen worden als volgt samengevat: Restafval (fijn) Restafval (grof) GFT OPK PMD Glas Textiel

- 14,9 kg/inwoner - 10 kg/inwoner + 10,1 kg/inwoner + 1,3 kg/inwoner + 1,5 kg/inwoner + 0,7 kg/inwoner + 0,3 kg/inwoner

Totaal

- 24,9 kg/inwoner restafval ten behoeve van betere afvalscheiding Pagina | 33

De bovenstaande vermindering van het restafval zorgt voor stijging van het scheidingspercentage tot 75,3%. De effecten van deze maatregelen zullen zich gedurende 2022 voordoen, waarbij de beoogde resultaten begin 2023 bereikt zullen worden. Dit heeft de volgende financiële consequenties: ▪ Eenmalige communicatiecampagne: € 50.000,▪ Jaarlijkse kostenstijging voor communicatie: € 40.000,▪ Jaarlijkse kostenstijging voor de inzet van een afvalcoach: € 25.000,▪ Investering in uitbreiden van verzamelvoorzieningen verschillende fracties: € 120.000,▪ Investering in aanpassingen op de milieustraat: € 20.000,Met de maatregelen van fase 1 wordt ingezet op het vergroten van het bewustzijn onder inwoners (middels communicatie), het optimaliseren van het huidige inzamelsysteem (aan huis) en het laagdrempelig verbeteren van de acceptatie en inrichting van de milieustraat. 6.4 Fase 2 – Ingrijpen op restafval en optimalisatie inzamelsystematiek, de mogelijkheden Met de uitvoering van de beschreven maatregelen in fase 1 zet gemeente Loon op Zand een goede stap richting een betere afvalscheiding. Om de gestelde doelen voor 2025 te kunnen behalen zijn verdere stappen noodzakelijk. Met communicatie, actieve houding en intrinsieke motivatie kan een daling van het restafval in gang gezet worden, maar worden onvoldoende grote stappen gezet om het aanbod van restafval te beperken.

Hiervoor zijn meer ingrijpendere interventies noodzakelijk. Dit kan op een aantal verschillende manieren. De hieronder beschreven mogelijkheden (strategieën) dienen als aanvulling/ verdieping op de eerder beschreven fase 1. De resultaten en effecten, zoals gepresenteerd bij ieder scenario’s gaan uit van een volledige implementatie van de maatregelen in fase 1.

Doorgaans is hierbij een serviceprikkel (frequentiewijziging voor het ophalen van het restafval) de eerste stap. Deze stap is in Loon op Zand al gezet. Een verdere verlaging van de frequentie (tot bijvoorbeeld 1x per 5 of 6 weken) kan een positief effect sorteren, maar de impact zal beperkt blijven. In lijn daarmee kan qua service ook ingegrepen worden op de omvang van de uitstaande

Pagina | 34

minicontainers (overgang van 240 liter naar 140 liter). Door omvang van de container te beperken worden inwoners gedwongen minder restafval te genereren. Binnen een serviceprikkel kan ook gedacht worden aan het zogenaamd ‘’omgekeerd inzamelen’’. Hierbij worden alle grondstoffen (GFT, OPK, PMD) aan huis ingezameld en moet men voor het restafval een stukje lopen naar een ondergrondse container. Ook hiermee wordt betere scheiding gestimuleerd. Een ander veel gehanteerde prikkel betreft de financiële prikkel. Hierbij wordt het aanbod van restafval direct ingeperkt doordat er een prijsprikkel aan verbonden wordt. Een zogenaamd Diftar systeem (GeDIFferentieerd TARief). Dit systeem zorgt ervoor dat het principe van de vervuiler betaald doorgevoerd wordt. Inwoners betalen naar rato ‘’eerlijker’’ voor de hoeveelheid afval die zij produceren en aanbieden. Naast de ontwikkelingen op het gebied van de huis-aan-huis inzameling zijn ook de ontwikkelingen rondom de milieustraat van belang voor de toekomst. Zoals reeds vastgesteld is het aandeel grof huishoudelijk restafval op dit moment aanzienlijk hoger dan bij vergelijkbare gemeenten. Door de maatregelen, zoals genomen binnen fase 1, wordt al een afname van het aanbod grof huishoudelijk restafval behaald. Echter ook hier zijn verdere stappen noodzakelijk. De verschillende mogelijkheden (strategieën) worden hieronder nader toegelicht.

6.4.1 Fase 2 – Scenario A. Aanpassen inzamelfrequentie/omvang minicontainers voor het restafval aan huis Binnen dit scenario wordt ingezet op het beperken van de mogelijkheden om restafval aan huis aan te bieden. Inwoners kunnen in de huidige situatie 1x per 4 weken de minicontainer aanbieden. Dit betreft in veruit de meeste gevallen (8.843 aansluitingen) 240 liter containers. Het verder verlagen van de ledigingsfrequentie, naar bijvoorbeeld 1x in de 5 of in de 6 weken wordt door inwoners vaak als een flinke aderlating in de service gezien. Bovendien is het effect hiervan marginaal te noemen. Een effectieve aanpak is om alle minicontainers voor 240 liter in te nemen en om te ruilen voor een 140 liter minicontainer. Hiermee wordt hetzelfde doel behaald (minder aanbiedmogelijkheid, door minder volume), maar wordt minder direct ingegrepen in de service voor inwoners. Echter zal dit nog altijd gezien worden als een vermindering van het huidige serviceniveau. Een dergelijke wijziging vergt minimale aanpassingen in de huidige systematiek en sorteert direct effect. Om deze omzetting goed te laten verlopen kan gekozen worden om de GFT en OPK-minicontainer niet langer uit te geven in het 140 liter exemplaar, maar alleen als de 240 liter editie. Hiermee kan het uitstaande areaal aan minicontainers goed ingezet blijven en krijgen inwoners meer handelingsperspectief om beter te scheiden.

Dit vergt aan huis iets meer ruimte om de minicontainers kwijt te kunnen. De beoogde maatregelen zorgen voor een vermindering van het restafval (- 21,9 kg/inw) en zorgen voor een verder stijging van het scheidingspercentage tot 77,6%. Hiermee gepaard gaan een aantal investeringen en structurele lastenwijzigingen die gezamenlijk uiteindelijk een toename van € 2,69 op de afvalstoffenheffing tot gevolg hebben.

Pagina | 35

Samenvatting 2A Kosten, excl. btw Eenma l i ge kos ten (ka pi ta a l l a s ten) Ja a rl i jks e kos ten, i ncl . onderhoud en onvoorzi en Totaal kosten/opbrengst Milieu Verwa chte a fna me res ta fva l Verwa cht tota a l s chei di ngs percenta ge

€ /jaar € 57.549,90 -€ 31.143,12 € 26.406,78 ton/jaar -513,4

€/huishouden/jaar € 5,87 -€ 3,17 € 2,69 kg/inw/jaar -21,9 77,6%

Hierbij vertaald deze ontwikkeling zich als volgt wat betreft de afvaldriehoek:

De toepassing van dit scenario zorgt voor een volgende stap om te komen tot 80% scheiding en een verdere afname van het restafval tot richting de 100 kg/inw. Het doel wordt echter niet onmiddellijk na invoering behaald (afname tot circa 128 kg/inw.). Inwoners lopen in dit kader vaak ook tegen de praktische beperking van capaciteit aan. Een kleinere container, of een container die minder vaak opgehaald wordt zal daarmee tot weerstand en klachten leiden. Het ligt echter in de lijn der verwachting dat er sprake is van een groeimodel waarmee de doelstellingen rond 2025 toch benaderd kunnen worden. Hier zal echter tussentijdse bijsturing op gevoerd moeten worden. 6.4.2 Fase 2 – Scenario B. Invoeren van ‘’omgekeerd inzamelen’’ Binnen dit scenario wordt ingezet op het beperken van de mogelijkheden om restafval aan huis aan te bieden. Inwoners krijgen hierbij 3 minicontainers aan huis voor de grondstoffenfracties (GFT, OPK en PMD). Dit zijn veelal grote exemplaren (240 liter). Hiermee hebben inwoners alle mogelijkheden om grondstoffen goed gescheiden aan te bieden. Vervolgens worden verspreid over de gemeente ondergrondse containers geplaatst voor het restafval. Deze bevinden zich veelal op een wat grotere afstand van de woning (tussen de 150 en 250 meter enkele reis), waardoor inwoners een fysieke handeling moeten verrichten om ‘’van het restafval af te komen’’.

Hiermee wordt aangezet tot betere afvalscheiding (meer inzamelen van grondstoffen) en wordt het restafval verder teruggebracht. Om een dergelijke wijze van inzameling mogelijk te maken in Loon op Zand zijn flinke investeringen noodzakelijk. Op dit moment worden circa 1.000 aansluitingen bediend met ondergrondse containers voor restafval. Dit betreft hoogbouwaansluitingen. Om de gehele gemeente aan te sluiten op ondergrondse inzameling voor restafval moeten er circa 130 ondergrondse containers bijgeplaatst

Pagina | 36

worden. Verder dient geïnvesteerd te worden in de optimalisatie van mogelijkheden om GFT, OPK en PMD22 gescheiden in te zamelen bij hoogbouwaansluitingen. De beoogde maatregelen zorgen voor een vermindering van het restafval (- 37,2 kg/inw) en zorgen voor een verder stijging van het scheidingspercentage tot 79,4%. Hiermee gepaard gaan een aantal investeringen23 en structurele lastenwijzigingen die gezamenlijk uiteindelijk een toename van € 11,55 op de afvalstoffenheffing tot gevolg hebben. Samenvatting Scenario 2B Kosten, excl. btw Eenma l i ge kos ten (ka pi ta a l l a s ten) Ja a rl i jks e kos ten, i ncl . onderhoud en onvoorzi en Totaal kosten/opbrengst Milieu Verwa chte a fna me res ta fva l Verwa cht tota a l s chei di ngs percenta ge

€ /jaar € 138.627,83 -€ 25.358,35 € 113.269,49 ton/jaar -872

€/huishouden/jaar € 14,13 -€ 2,59 € 11,55 kg/inw/jaar -37,2 79,4%

De ontwikkelingen vertalen zich als volgt in de afvaldriehoek:

De toepassing van dit scenario zorgt voor de noodzakelijke winst om te komen tot 80% scheiding en een verdere afname van het restafval tot richting de 100 kg/inw. Het doel ten aanzien van het restafval wordt niet onmiddellijk na invoering behaald (afname tot circa 113 kg/inw.). Dit zal in de jaren daarna de aandacht nodig blijven hebben om het laatste stapje te zetten. Met flankerende maatregelen kan dat alsnog behaald worden. Inwoners zullen een dergelijke wijziging in eerste instantie als minder prettig ervaren, men moet gaan lopen met het afval. Ervaring leert dat dit na een periode van gewenning (1 jaar) als het nieuwe normaal gezien wordt en weerstand veelal verdwenen is (mits de containers tijdig geleegd blijven worden en verder technisch goed blijven functioneren). 6.4.3 Fase 2 – Scenario C. Invoeren van een prijsprikkel op het aan huis aanbieden van restafval (Diftar) Binnen dit scenario wordt ingezet op het ‘’de vervuiler betaald’’ principe. Het aanbod van restafval wordt ontmoedigd middels de invoering van een prijsprikkel. De huidige inzamelwijze blijft hierbij intact, maar inwoners gaan betalen voor het restafval dat zij daadwerkelijk aanbieden. Hiermee gaan

22 Voor PMD kan ook besloten worden om op de huidige wijze in te blijven zamelen (met zakken). De financiële consequenties hiervan zijn beperkt, het

scheidingsrendement zal hiermee iets teruglopen. 23 Dit betreft voornamelijk de aanschaf en plaatsing van ondergrondse containers.

Pagina | 37

inwoners die veel restafval produceren meer betalen dan inwoners die goed scheiden en het aanbod restafval beperken. Binnen de huidige inzamelstructuur voor restafval (met minicontainers en voor de hoogbouw met ondergrondse containers) wordt door middel van chips geregistreerd welke aansluitingen restafval aanbieden, en uiteindelijk wordt op basis daarvan de afvalstoffenheffing voor dat betreffende huishouden berekend. Om een dergelijke wijze van afrekenen mogelijk te maken in Loon op Zand zijn investeringen noodzakelijk. Dit betreft in eerste instantie de noodzakelijke hardware op de inzamelmiddelen (chips), maar vooral ook investeringen in het achterliggende systeem. Er wordt in een diftar systeem veel met data gewerkt en hiervoor dient een goed systeem ingericht te worden, ook moeten noodzakelijke koppelingen gemaakt worden om de afvalstoffenheffing op de juiste wijze door te belasten. Binnen het principe van ‘’de vervuiler betaald’’ en diftar zijn verschillende uitwerkingen denkbaar. 1. De meest gehanteerde in Nederland is het zogenaamde volume/frequentie systeem. Inwoners betalen simpelweg per keer dat zij gebruik maken van het inzamelmiddel. Zodra men beter gaat scheiden, en daarmee minder restafval heeft, hoeft er minder vaak gebruik gemaakt te worden van het inzamelmiddel en zijn de kosten lager. 2.

Een andere methode die gebruikt kan worden betreft het beprijzen op gewicht. Hierbij betalen inwoners niet voor het aantal keren dat zij gebruik maken van een inzamelmiddel, maar voor het gewicht van hetgeen aangeboden wordt. Deze methode wordt door inwoners veelal als ‘’eerlijker’’ bestempeld, maar is lastiger om in te regelen. Dit vergt namelijk betrouwbare weeginstallaties op de inzamelvoertuigen, wat soms een extra investering tot gevolg kan hebben. 3. Tenslotte is het ook denkbaar om een gecombineerde aanpak te hanteren waarbij inwoners een bedrag betalen per keer dat zij het inzamelmiddel gebruiken, en daarbovenop een prijs per kilo betalen. Hiermee worden inwoners zoveel mogelijk gestimuleerd om het restafval te verminderen. De beoogde maatregelen zorgen voor een vermindering van het restafval (- 52,6 kg/inw) en zorgen voor een verder stijging van het scheidingspercentage tot circa 81,4% 24. Hiermee gepaard gaan een aantal investeringen en structurele lastenwijzigingen die gezamenlijk uiteindelijk een afname van de afvalstoffenheffing tot gevolg hebben. De mate van daling is afhankelijk van de noodzakelijke investeringen. De laagste investeringen zijn noodzakelijk als er gekozen wordt voor een volume/frequentiemodel, de hoogste voor een combinatie van zowel frequentie als gewicht. In de hierop volgende overzichten worden de effecten in beeld gebracht. 1.

Diftar – volume / frequentie Samenvatting Scenario 2C - volume/frequentie Kosten, excl. btw Eenmalige kosten (kapitaallasten) Jaarlijkse kosten, incl. onderhoud en onvoorzien Totaal kosten/opbrengst Milieu Verwachte afname restafval Verwacht totaal scheidingspercentage

€ /jaar € 61.807,19 -€ 167.834,49 -€ 106.027,30 ton/jaar -1231

€/huishouden/jaar € 6,30 -€ 17,11 -€ 10,81 kg/inw/jaar -52,6 81,4%

24 Afhankelijk van de methode die gekozen wordt kan dit nog iets hoger uitvallen.

Pagina | 38

2. Diftar - Gewicht Samenvatting Scenario 2C - gewicht Kosten, excl. btw Eenmalige kosten (kapitaallasten) Jaarlijkse kosten, incl. onderhoud en onvoorzien Totaal kosten/opbrengst Milieu Verwachte afname restafval Verwacht totaal scheidingspercentage

€ /jaar € 74.567,70 -€ 164.584,49 -€ 90.016,78 ton/jaar -1300

€/huishouden/jaar € 7,60 -€ 16,78 -€ 9,18 kg/inw/jaar -55,5 81,9%

€ /jaar € 78.958,58 -€ 163.584,49 -€ 84.625,91 ton/jaar -1350

€/huishouden/jaar € 8,05 -€ 16,68 -€ 8,63 kg/inw/jaar -57,7 82,2%

3. Diftar – Frequentie / gewicht Samenvatting Scenario 2C - frequentie en gewicht Kosten, excl. btw Eenmalige kosten (kapitaallasten) Jaarlijkse kosten, incl. onderhoud en onvoorzien Totaal kosten/opbrengst Milieu Verwachte afname restafval Verwacht totaal scheidingspercentage

De toepassing van dit scenario zorgt voor vrijwel direct voor de noodzakelijke winst om te komen tot 80% scheiding en een reductie van het restafval tot onder de 100 kg/inw. Hierin zal in de daaropvolgende jaren een gestage groei van het scheidingspercentage en verdere afname van het restafval zichtbaar worden. Dit stelt de gemeente in staat om na enige tijd (1 á 2 jaar) verder te kijken naar een faciliterende rol in het kader van afvalpreventie. De resultaten van diftar vertalen zich als volgt in de afvaldriehoek:

6.5 Fase 2 – Overkoepelend. Ingrijpen op de milieustraat. In het onderstaande figuur wordt het aanbod via de milieustraat in beeld gebracht. Hierbij valt op dat zowel het aanbod van grof huishoudelijk restafval, als dat van gescheiden grof afval (grondstoffen) aanzienlijk hoger ligt dan gemiddeld. Met de beschreven maatregelen aan huis, zoals beschreven in de scenario’s voor fase 1 en 2, worden opnieuw grote stappen gezet in het verlagen van het aanbod van het restafval. Daarmee wordt ook het aanbod van grof restafval op de milieustraat beperkt (zie figuur op de volgende pagina). De ingezette gedragsverandering van inwoners werkt namelijk ook door in het aanbod op de milieustraat. Ondanks deze positieve ontwikkeling zijn verdere maatregelen, specifiek op de milieustraat noodzakelijk om het aandeel grof restafval verder te beperken.

Pagina | 39

Benchmark (best-pratice) Benchmark Loon op Zand (na fase 2C)

Grof huishoudelijk restafval (kg/inw.)

Loon op Zand (na fase 2B) Loon op Zand (na fase 2A)

Grof huishoudelijk gescheiden (kg/inw.)

Loon op Zand (na fase 1) Loon op Zand (2020) 0

50

100

150

200

250

In 2023 dient de exploitatie van de milieustraat in Loon op Zand opnieuw aanbesteed te worden. Hier gaat een periode aan vooraf waarin de aanbestedingsdocumenten opgesteld moeten worden. Ervan uitgaande dat de maatregelen uit fase 1 ingezet worden, en een keuze wordt gemaakt voor de uitvoering van maatregelen in de tweede fase zal een aanzienlijk gewijzigde uitvraag in de markt gezet worden. De keuzes de beleidsmatig gemaakt worden dienen ook naar de inrichting en werkzaamheden op de milieustraat vertaald te worden. Binnen de voorbereidingen voor de aanbesteding dient hier al zoveel mogelijk rekening mee gehouden te worden. Tevens kunnen hierin alle zaken, bevindingen en optimalisatie meegenomen worden die de afgelopen jaren in beeld gebracht zijn onder de huidige exploitant.

Dit betreft onder andere: ▪ Het scheiden van betaalde en gratis stromen, bijvoorbeeld door twee routes in te richten op het terrein; ▪ Het herindelen van het huidige terrein, door alle goed te scheiden stromen goed en eenvoudig toegankelijk te maken en restafval zo min mogelijk te stimuleren; ▪ Wijzigingen door te voeren in het tariefsysteem, door onder andere het tikkensysteem af te schaffen; ▪ Toegangscontrole structureel te verbeteren door een koppeling te maken met een gepersonaliseerde milieupas voor inwoners in loon op Zand en betaling via die milieupas; ▪ Het inrichten van een actiever controlebeleid op het terrein ▪ Het terugpakken van de regie op de exploitatie op basis van betere afspraken en contractvoorwaarden. Op basis van ervaringen bij andere, vergelijkbare, gemeenten kan aangenomen worden dat ingrijpen op de milieustraat Loon op Zand op een vergelijkbaar niveau aanbod grof restafval kan brengen als andere gemeenten uit de benchmark, waarmee een flinke reductie van het aanbod grof restafval (circa 25 kg/inw) behaald kan/zal worden. Dit draagt sterk bij aan het behalen van de gestelde doelstellingen. Regionale circulaire innovaties Los van de mogelijkheden en ontwikkelingen die in de huidige vorm van de milieustraat aangepast, verbeterd kunnen worden liggen er ook nog mogelijkheden om op een innovatievere vorm aan de slag

Pagina | 40

te gaan met een verbetering van de afvalscheiding. Hierbij kan ook gedacht worden aan de ontwikkelingen op het gebied van een circulair ambachtscentrum en een (actievere) samenwerking met kringloopactiviteiten. In een circulair ambachtscentrum krijgen afgedankte producten (waar mogelijk) een tweede leven. Aangeboden afval wordt niet langer naar een milieustraat gebracht om vervolgens direct in een container te belanden, maar wordt zorgvuldig beoordeeld: ▪ Is dit product nog interessant in het kader van hergebruik? ▪ Is het product beschadigd, maar kan het nog gerepareerd worden, ook dan kan het nog een tweede leven krijgen. ▪ Is het product zelf onbruikbaar geworden, maar zijn de onderdelen van het product nog bruikbaar, ook dan verdwijnt het niet langer in de container. ▪ Pas wanneer er geen hergebruik, herwaardering of upcycling mogelijk is, wordt het afval aangeboden op een klassieke milieustraat wijze. Met deze kritische blik op alle aangeboden materialen wordt onnodige verbranding van materialen voorkomen, hebben producten een langere levensduur en gaan er minder grondstoffen verloren. De afzetmarkt in Loon op Zand is, vanwege de omvang van de gemeente, beperkt, maar in regionaal verband liggen ook hier interessante mogelijkheden.

Pagina | 41

7 Voorstel stap 2 grondstoffenbeleid 7.1 Inleiding De aanpak zoals beschreven in dit grondstoffenbeleidsplan 2022-2027 bestaat uit twee stappen. Het is essentieel om deze ook als dusdanig uit te voeren. Zoals we aangeven in het vorige hoofdstuk zijn de maatregelen, zoals beschreven voor stap 1, voorbereidend op noodzakelijke, meer ingrijpende maatregelen voor inwoners. De maatregelen uit stap 1 zijn inmiddels in gang gezet, gedekt uit de vrijgekomen kapitaallasten van de milieustraat. De keuze voor maatregelen binnen stap 2 ligt nu voor aan de gemeenteraad. In het vorige hoofdstuk schetsen we een aantal potentiële scenario’s geschetst voor de tweede fase van het grondstoffenbeleidsplan. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op voorkeursscenario en bijbehorend tijdspad. 7.2 Voorkeursscenario fase 2 Diftar scenario (scenario C) zien wij als de beste optie voor gemeente Loon op Zand in fase 2 om de hoogst mogelijke resultaten te behalen op het gebied van afvalscheiding, restafvalreductie en uiteindelijke kostenbesparingen. Het gaat hier om de invoering van een prijsprikkel op het aanbieden van restafval, volgend op de te nemen maatregelen in fase 1. 7.2.1 Afwegingen Met de invoering van diftar wordt direct en effectief ingegrepen op de ‘’dure’’ stroom restafval. De grootste uitdaging voor gemeente Loon op Zand ligt in deze reductie van het aangeboden restafval.

Ingrijpen op de service op restafval is in het verleden reeds geprobeerd, maar had na een initiële daling onvoldoende structureel effect. Met de focus op de kostenkant van de afvalinzameling ligt daarmee voor de hand. Naast het directe effect op het aanbod van restafval (zowel fijn aan huis, als grof op de milieustraat) is gebleken dat diftar gemeenten gemiddeld gezien een lagere afvalstoffenheffing hebben. Bovendien behalen deze gemeenten ook nog eens de beste scheidingsresultaten. Onderstaande grafiek laat een vergelijking van alle gemeenten in Nederland zien. De grafiek laat duidelijk zien dat diftar gemeenten gemiddeld goedkoper zijn voor inwoners, met minder restafval dat verbrand moet worden.

Vergelijking tussen gemeenten met vast afvaltarief en diftar. Bron: Rapport van Rijkswaterstaat Afvalstoffenheffing 2019

Pagina | 42

De oranje bollen zijn gemeenten die werken met een volledig vast tarief voor afval (zoals Loon op Zand nu), de blauwe bollen zijn gemeenten die werken met diftar. De verticale as laat zien hoe veel inwoners in die gemeenten betalen voor hun restafval. De horizontale as laat zien hoeveel restafval er per inwoner per jaar in die gemeenten zijn. Hierbij is duidelijk zichtbaar dat diftar niet alleen zorgt voor betere scheidingsresultaten, maar ook voor lagere kosten. Tenslotte geeft een diftar systematiek veel ruimte om de huidige kostenstructuur en tariefstelling op de milieustraat anders vorm te geven, aangezien er met de overgang tot diftar een herstructurering van de afvalstoffenheffing en – verordening plaats zal vinden.25 In deze afwegingen is ook aandacht geschonken aan de benoemde alternatieven uit hoofdstuk 6 (wijziging van de omvang van de minicontainers en het omgekeerd inzamelen). Beide alternatieven worden als minder wenselijk beschouwd om de volgende redenen: ▪ Een kleinere minicontainer met een inzamelfrequentie van 1x per 4 weken zal door inwoners (met name grotere gezinnen) beperkend werken. Men verliest het handelingsperspectief. Hiermee wordt heel nadrukkelijk ingegrepen op het verlagen van de service. Het uitgangspunt van de gemeente is altijd geweest om de service naar inwoners niet teveel onder druk te zetten.

Een uitgangspunt dat met deze keuze in het gedrang kan komen. ▪ Een algehele overgang tot omgekeerd inzamelen is om een andere reden af te raden. En dat betreft de noodzakelijke investeringen (en bijkomende praktische problemen). Het opnieuw inrichten van de inzamelstructuur (waarbij overal ondergrondse containers geplaatst zullen moeten worden) vergt een grote investering voor een minder milieurendement (dan met diftar). Verder vergt dit de nodige voorbereidingen (qua zienswijzen, kabels en leidingen, etc.), waardoor uitvoering op verschillende vlakken vertraging op kan lopen. Tenslotte heeft ook deze keuze invloed op de mate waarin inwoners service ervaren vanuit de gemeente. Over het algemeen wordt omgekeerd inzamelen daarbij als minder prettig ervaren dan de mogelijkheid om aan huis (met een minicontainer) het restafval aan te bieden. 7.2.2 Vorm Het voorstel is om daarbij uit te gaan van het volume / frequentie model. Hierbij betalen inwoners per keer dat zij restafval aanbieden. Hierbij wordt een vaste frequentie aangehouden (net als nu) waarin ledigingsvoertuigen een route rijden. Inwoners hebben hierbij vervolgens zelf de keuze om de container aan te bieden, of niet. Deze bewezen methode wordt het meest gehanteerd in Nederland. Samenvatting Scenario 2C - volume/frequentie Kosten, excl. btw Eenmalige kosten (kapitaallasten) Jaarlijkse kosten, incl.

onderhoud en onvoorzien Totaal kosten/opbrengst Milieu Verwachte afname restafval Verwacht totaal scheidingspercentage

€ /jaar € 61.807,19 -€ 167.834,49 -€ 106.027,30 ton/jaar -1231

€/huishouden/jaar € 6,30 -€ 17,11 -€ 10,81 kg/inw/jaar -52,6 81,4%

7.2.3 Implementatie Het implementatietraject voor diftar vraagt de nodige voorbereidingstijd. Gedurende deze periode dienen namelijk alle inzamelmiddelen voor restafval in de gemeente voorzien te worden van 25 Het introduceren van een prijsprikkel stelt je simpel in staat om het huidige betalingssysteem op de milieustraat opnieuw vorm te geven en dure fracties hier te

beprijzen. Het grote aanbod op de milieustraat in Loon op Zand betreft deze dure fracties, waarmee een flinke reductie vrijwel direct behaald kan worden.

Pagina | 43

registratieapparatuur en moeten softwarematig een aantal stappen gezet worden. Daarnaast zullen we nieuwe (milieu)passen moeten uitreiken26. In de praktijk houdt dit dat uitstaande minicontainers voor restafval voorzien moeten worden van chips en ondergrondse containers voorzien moeten worden van een zogenaamd toegangscontrolesysteem. De chip en toegangsgegevens dienen vervolgens in een softwaresysteem ondergebracht te worden, dat gekoppeld is aan de belastingenregistratie van de gemeente Loon op Zand. Het is aan te raden hiervoor additionele ondersteuning in te schakelen in de vorm van een externe projectleider. Om de waarborgen dat het systeem goed functioneert wordt doorgaans een (gewenning) proefperiode aangehouden van zo’n 3 maanden. In deze tijd kunnen inwoners (kosteloos) wennen aan het nieuwe systeem en kunnen kinderziekten ontdekt en opgelost worden. Bij daadwerkelijke beprijzing van het restafval is dan sprake van een goed werkend en bekend systeem voor inwoners. Het is hierbij gebruikelijk om de start van diftar gelijk te laten lopen aan het kalenderjaar. Dit heeft voornamelijk te maken met de doorlooptijd van verschillende verordeningen en de belastingwetgeving. Om inwoners de gelegenheid te geven te wennen aan de nieuwe systematiek wordt voorgesteld om te starten met een variabel tarief dat relatief laag ligt.

Hiermee worden inwoners die meer restafval hebben in staat gesteld om het gedrag te verbeteren zonder daar direct ingrijpende financiële consequenties aan te verbinden. Jaarlijks kan de samenstelling tussen het vastrecht en het variabele tarief dan herijkt worden, zodat het meegroeit met het verminderde restafvalaanbod en de mogelijkheden van inwoners om afval te scheiden. 7.3 Tijdspad Het tijdspad voor de implementatie van het grondstoffenbeleid 2022-2027 is als volgt: ▪ 21 juli 2022: Besluitvorming implementatie fase 2, implementatie maatregelen fase 2 per 01-012023.

26 Deze stappen en de bijbehorende kosten zijn opgenomen in de scenario berekeningen zoals weergegeven in de tabel.

Pagina | 44

Bijlage 1: Scenario berekeningen Fase 1

Scenario 1: Quick-wins Kosten- en batenraming Onderwerp Eenmalige kosten GFT-afval

Aantal

Prijs/eenheid

4.905

€

5,00 €

24.522,50

10

1,5%

€

2.659,08 €

0,27

Op basis van ervaringscijfers recente aanbestedingen Deelname van 50% als service geboden, geen 100% gebruik te verwachten

3

€

10.000,00 €

30.000,00

15

1,5%

€

2.248,33 €

0,23

Op basis van ervaringscijfers recente aanbestedingen. Inclusief plaatsing. Rekening houden met flinke stijging in metaalkosten

3

€

10.000,00 €

30.000,00

15

1,5%

€

2.248,33 €

0,23

Op basis van ervaringscijfers recente aanbestedingen. Inclusief plaatsing. Rekening houden met flinke stijging in metaalkosten

Uitbreiden voorzieningen --> BG

5

€

5.000,00 €

25.000,00

15

1,5%

€

1.873,61 €

0,19

Op basis van ervaringscijfers recente aanbestedingen. Inclusief plaatsing. Rekening houden met flinke stijging in metaalkosten

Overig Aanpassingen terrein milieustraat

1

€

10.000,00 €

10.000,00

15

1,5%

€

749,44 €

Eenmalige investering in verbeterde communicatie

1

€

49.045,00 €

49.045,00

5

1,5%

€ 10.254,79 €

€ 8.428,38 € 176.995,88

10

1,5%

€ 913,92 € € 20.947,50 €

0,08 Betreft verbeterde belijning en aanverwante zaken Betreft een geprognotiseerd bedrag dat aangewend kan worden voor materialen, middelen, en 1,05 extra ondersteuning waar nodig. 0,09 2,136

Uitzetten keukenemmertjes

Investering

Afschrijvingstermijn Rentepercentage Op jaarbasis Per hh/jaar Opmerking

Oud papier en karton Uitbreiden voorzieningen --> OG Glas Uitbreiden voorzieningen --> OG Textiel

Onvoorzien, 5% op investeringen Subtotaal eenmalige kosten

Structurele kosten en opbrengsten GFT-afval

Aantal

Prijs/eenheid

Op jaarbasis Per hh/jaar Opmerking

Extra verwerking GFT

237

€

44,14

€ 10.456,85 €

1,07

Verwachte toename van GFT van 5% Betreft als basis het huidige tarief (2021). Tarief voor 2022 nog niet bekend. Rekening gehouden met stijging van 5%

36

€

-261,00

€ -9.408,79 €

-0,96

Verwachte toename van PMD van 5% betreft als basis het huidige tarief (2021). Tarief voor 2022 nog niet bekend. Geen grote stijgingen/dalingen verwacht

Extra verwerken OPK (opbrengst)

31

€

-45,00

€ -1.383,03 €

Extra inzamelen OPK Textiel Extra inzamelen en verwerken textiel Glasverpakkingen

52

€

25,00

€ 1.300,00 €

Verwachte toename van OPK van 2,5% -0,14 Huidige opbrengst betreft € 87,50 per ton (2021). Verwachte opbrengst 2022: €45 per ton 0,13 Betreft een schatting, uitgaande van 1 lediging per week. 52 ledigingen per jaar

7

€

-

€

-

-

Extra verwerken Glas (opbrengst)

15

€

-36,66

€

-560,01 €

Extra inzamelen Glas Restafval

52

€

25,00

€ 1.300,00 €

Vermeden verwerkingskosten, incl verbrandingsbelasting

-583

€

93,45

€ -54.494,38 €

Verwachte afname in kader van betere grondstoffenscheiding,ten gevolge van verbeterde -5,56 communicatie. Uitgaande van het huidige verwerkingstarief

Vermeden verwerkingskosten, incl verbrandingsbelasting

-234

€

163,63

€ -38.300,87 €

Verwachte afname in kader van betere grondstoffenscheiding,ten gevolge van verbeterde -3,90 communicatie. Uitgaande van tariefstelling 2022 van Kaathoven (incl. transportkosten)

Overig Verschillende maatregelen op de milieustraat Inzet Afvalcoach

1 0,5

€ €

20.000,00 50.000,00

€ 20.000,00 € € 25.000,00 €

Externe ondersteuning communicatie

0,5

€

80.000,00

PMD-afval Extra verwerking PMD (opbrengst) Oud papier en karton

€

Kosten en opbrengsten zijn voor inzamelaar

Verwachte toename van Glas van 2,5% Betreft als basis huidige tarief (2021). Tarief voor 2022 nog niet bekend (aanbesteding). Verwachte afname van 10% opbrengst 0,13 Betreft een schatting, uitgaande van 1 lediging per week. 52 ledigingen per jaar

-0,06

Grof restafval

Onvoorzien, 5% op totaal Subtotaal structurele kosten Totale kosten Scenario 1

2,04 Inzet personeel aan de poort + op het terrein 2,55 Inzet coach te versterking van de gedragsverandering Betreft een geprognotiseerd bedrag dat aangewend kan worden voor externe inhuur van € 40.000,00 € 4,08 communicatieve ondersteuning. Uitgaande van 0,5 fte. Interne borging scheelt helft van de kosten. € 5.476,13 € 0,56 -€ 614,11 € -0,06 € 22.510,97

€ 2,29

Pagina | 46

Fase 2 – Scenario A

Scenario 2A: Volume wijziging minicontainers restafval Kosten- en batenraming Onderwerp Eenmalige kosten GFT-afval

Aantal

Prijs/eenheid

Investering Afschrijvingstermijn Rentepercentage Op jaarbasis Per hh/jaar Opmerking

Investering in nieuw (heruitzet) minicontainers 240 liter

1.027

€

28,00 € 28.756,00

15

1,5%

€

2.155,10 €

Innemen ''oude'' 140 liter minicontainers

2.054

€

5,00 € 10.270,00

15

1,5%

€

769,68 €

Investering in nieuw (heruitzet) minicontainers 240 liter

6.635

€

28,00 € 185.766,00

15

1,5%

€ 13.922,11 €

Innemen ''oude'' 140 liter minicontainers

8.846

€

5,00 € 44.230,00

15

1,5%

€

Glas Textiel Restafval Investering in nieuw (heruitzet) minicontainers 140 liter

6.632

€

32,50 € 215.548,13

15

1,5%

€ 16.154,12 €

Innemen ''oude'' 240 liter minicontainers

4.422

€

5,00 € 22.107,50

15

1,5%

€

9.809 0,2 0,2

€ € €

5,00 € 49.045,00 40.000,00 € 8.000,00 40.000,00 € 8.000,00 € 28.586,13 € 600.308,76

5 5 5 5

1,5% 1,5% 1,5% 1,5%

€ 10.254,79 € € 1.672,71 € € 1.672,71 € € 5.977,05 € € 57.549,90 €

Uitgaande van gedeelte hergebruik teruggekomen minicontainers restafval. Eventueel dekselwissel overwegen Uitgaande van gedeelte hergebruik als nieuwe minicontainers restafval. Eventueel 0,08 dekselwissel overwegen 0,22

Oud papier en karton

Overig Eenmalige communicatie ten aanzien van wijziging Ondersteuning inzet containerwisselingen Ondersteuning inzet containerbestanden en beheer Onvoorzien, 5% op investeringen Subtotaal eenmalige kosten

Structurele kosten en opbrengsten GFT-afval Extra verwerken GFT PMD-afval Extra verwerken PMD (opbrengst) Oud papier en karton Extra verwerken OPK (opbrengst) Textiel Extra inzamelen en verwerken textiel Glasverpakkingen Extra verwerken Glas (opbrengst) Restafval Vermeden verwerkingskosten, incl verbrandingsbelasting Grof restafval Vermeden verwerkingskosten, incl verbrandingsbelasting Overig Extra ondersteuning container en chipbeheer Onvoorzien, 5% op totaal Subtotaal structurele kosten Totale kosten Scenario 2A

Aantal

Prijs/eenheid

3.314,79 €

1.656,83 €

Uitgaande van gedeelte hergebruik teruggekomen minicontainers restafval. Eventueel dekselwissel overwegen Uitgaande van gedeelte hergebruik als nieuwe minicontainers restafval. Eventueel 0,34 dekselwissel overwegen 1,42

1,65 Dit betreft minicontainers inclusief chips, uitzet, etc. Uitgaande van gedeelte hergebruik als nieuwe minicontainers voor grondstoffen Eventueel 0,17 dekselwissel overwegen 1,05 0,17 0,17 0,61 5,87

Op jaarbasis Per hh/jaar Opmerking

266

€

44,14

€ 11.750,81 €

1,20

15

€

-261,00

€ -4.019,92 €

-0,41

27

€

-45,00

€ -1.228,10 €

-0,13

4

€

-

€

-

-

17

€

-36,66

€

-635,50 €

-0,06

-513

€

93,45

€ -47.980,49 €

-4,89

-181

€

163,63

€ -29.616,05 €

-3,02

0,2

€

60.000,00

€ 12.000,00 € € 28.586,13 € € -31.143,12 €

1,22 2,91 -3,17

€ 26.406,78 €

2,69

€

Pagina | 47

Fase 2- Scenario B Scenario 2B: Omgekeerd Inzamelen Kosten- en batenraming Onderwerp

Aantal

Prijs/eenheid

Investering

126

€

8.500,00 €

1.069.664,29

Aanschaf en installeren toegangscontrolesystemen

28

€

1.000,00 €

28.000,00

Werkvoorbereiding locatiekeuze OC's

315

€

95,00 €

29.887,68

Aanschaf, leveren en koppelen toegangspassen huishoudens hoogbouw Innemen minicontainers voor restafval en afvoer Inrichten, beheren en hosten containermanagementsoftware Externe begeleiding Extra communicatie invoering Diftar Projectbegeleiding omzet Diftar Overig Onvoorzien, 5% op investeringen Subtotaal eenmalige kosten

9.809 9.322 1 0,5 9.809 0,5

€ € € € € €

€ € € € € €

147.135,00 46.610,00 20.000,00 40.000,00 49.045,00 40.000,00

€ €

73.517,10 1.543.859,06

Afschrijvingstermijn

Rentepercentage

Op jaarbasis

Per hh/jaar

15

1,5%

€

12

1,5%

€

2.567,04 €

15

1,5%

€

2.239,91 €

15 15 5 5 5 5

1,5% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5%

€ € € € € €

11.026,94 3.493,16 4.181,79 8.363,57 10.254,79 8.363,57

10

1,5%

€ €

7.971,77 € 138.627,83 €

Opmerking

Eenmalige kosten GFT-afval OPK Glas Textiel PMD Overige fracties (luiers en frituurvet e.d.) Restafval Aanschaf en plaatsen OC's met toegangscontrole.

Structurele kosten en opbrengsten Aantal GFT-afval Extra verwerking GFT 407 PMD-afval Extra verwerking PMD 86 Oud papier en karton Extra inzamelen en verwerken OPK 51 Textiel Extra inzamelen en verwerken textiel 11 Glasverpakkingen Extra verwerking Glas 29 Restafval Vermeden verwerkingskosten, incl verbrandingsbelasting -872 Afname inzamelkosten (minicontainers) 9.322 Toename inzamelkosten (verzamelcontainers) 126 Communicatie & Handhaving Beheer containermanagement en afvalpassen 0,5 Flankerende campagnes en materialen 0,5 Overig Onderhoud, 5% op investering Subtotaal structurele kosten Totale kosten Scenario 2B

15,00 5,00 20.000,00 80.000,00 5,00 80.000,00

Prijs/eenheid

Aanname in berekening is 70 hh/oc en minus aantal bestaande oc's. Afschrijving vindt linear plaats, rente wordt op de boekwaarde belast en wordt verdeeld over de gehele afschrijvingstermijn. Opgenomen kosten per jaar betreft het gemiddelde over de levensduur van de investering. Uitgaande van hogere prijzen door druk op de markt op dit moment. 0,26 Installatie van nieuwe systemen in de reeds aanwezige containers Dit betreft het opstellen van een locatieplan, doorlopen van alle noodzakelijke juridsche stappen 0,23 en uiteindelijke vaststelling in het bestuur. Uitgaande van 2,5 per locatie. 400 locaties. Intern en extern uit te zetten 1,12 Op basis van ervaringscijfers bij andere gemeenten 0,36 Op basis van ervaringscijfers bij andere gemeenten 0,43 Op basis van ervaringscijfers bij andere gemeenten 0,85 1,05 0,85 Aantal is fte, bedrag is gemiddeld jaarsalaris.

80.165,30 €

Op jaarbasis

8,17

€ € € € € €

0,81 14,13

Per hh/jaar

Opmerking

€

44,14

€

17.950,20 €

1,83 o.b.v. huidig verwerkingstarief

€

-261,00

€

-22.347,60 €

-2,28

€

-45,00

€

-2.281,41 €

-0,23

€

-

€

-

€

-36,66

€

-1.064,52 €

€ € €

93,45 -16,25 650,00

€ € €

-81.447,47 € -151.482,50 € 81.797,86 €

€ €

80.000,00 40.000,00

€ €

40.000,00 € 20.000,00 €

4,08 2,04

€ €

73.517,10 € -25.358,35 €

7,49 -2,59