13-10-2022 Bijlage 1. Grondstoffenbeleid 2022-2027.docx

Grondstoffenbeleid 2022 – 2027 Versie 17-05-2022

Kaatsheuvel l Loon op Zand l De Moer

Bezoekadres

Het Klavier Anton Pieckplein 1, Kaatsheuvel

Postadres

Postbus 7, 5170 AA Kaatsheuvel Telefoon 0416 - 289111 Website: www.loonopzand.nl E-mail: info@loonopzand.nl

Pagina | 2

Inhoudsopgave Samenvatting...........................................................................................................................................................5 1

2

Inleiding ..........................................................................................................................................................7 1.1

Introductie..............................................................................................................................................7

1.2

Risico’s....................................................................................................................................................7

1.3

Leeswijzer...............................................................................................................................................8

Beleidskaders en ambities ..............................................................................................................................9 2.1

Korte samenvatting van het Nederlandse beleid...................................................................................9

2.2

VANG-huishoudelijk afval.......................................................................................................................9

2.3

Ambities Grondstoffenbeleid 2017-2021, gemeente Loon op Zand ......................................................9

2.4

Global Goals .........................................................................................................................................10

2.4.1 3

Opbrengst gevoerd beleid 2017-2021 ..........................................................................................................12 3.1

4

Gerealiseerde maatregelen en effecten omgekeerd inzamelen..........................................................12

3.1.1

Verloop maatregelen gedurende planperiode.............................................................................12

3.1.2

Plastic, Metalen en drankenkartons (PMD).................................................................................12

3.1.3

Oud Papier en Karton (OPK) ........................................................................................................13

3.1.4

Textiel ..........................................................................................................................................13

3.1.5

Glas..............................................................................................................................................13

3.1.6

Groente, Fruit- en Tuinafval (GFT) ...............................................................................................13

3.1.7

Restafval ......................................................................................................................................13

3.1.8

Luiers ...........................................................................................................................................14

3.1.9

Pilot en onderzoeken ...................................................................................................................14

Beschrijving en evaluatie huidig beleid.........................................................................................................15 4.1

Service ..................................................................................................................................................15

4.1.1

Inzamelmiddelen en inzamelwijzen .............................................................................................15

4.1.2

Communicatie..............................................................................................................................15

4.2

Milieurendement .................................................................................................................................16

4.2.1

Inzamelresultaten ........................................................................................................................16

4.2.2

Mate van afvalscheiding..............................................................................................................17

4.2.3

Milieustraat - Grof huishoudelijk afval ........................................................................................18

4.3 4.3.1 4.4 5

Global Goals in het Grondstoffenbeleid.......................................................................................11

Financiële prestaties ............................................................................................................................19 Afvalstoffenheffing ......................................................................................................................19 Conclusies.............................................................................................................................................20

Participatietraject .........................................................................................................................................21 5.1

Inleiding................................................................................................................................................21

5.2

Inwonersbijeenkomst...........................................................................................................................21

5.3

Bewonersonderzoek – inwonerspanel .................................................................................................21

5.3.1

Inleiding .......................................................................................................................................21

5.3.2

Stellingen rondom afvalscheiding en doelstellingen ...................................................................21

Pagina | 3

5.3.3

Vragen rondom grondstoffenfracties..........................................................................................22

5.3.4

Ingezoomd op restafval aan huis en op de milieustraat..............................................................23

5.3.5

Communicatie en informatieverschaffing ...................................................................................24

5.4 6

Conclusies.............................................................................................................................................25

Grondstoffenbeleid 2022-2027.....................................................................................................................26 6.1

Doelstellingen Grondstoffenbeleid 2022-2027 ....................................................................................26

6.2

Gefaseerde aanpak...............................................................................................................................27

6.3

Fase 1 – Draagvlak, bewustwording en quick-wins..............................................................................27

6.3.1 6.4

Fase 2 – Ingrijpen op restafval en optimalisatie inzamelsystematiek, de mogelijkheden ...................34

6.4.1 aan huis

Fase 2 – Scenario A. Aanpassen inzamelfrequentie/omvang minicontainers voor het restafval .....................................................................................................................................................35

6.4.2

Fase 2 – Scenario B. Invoeren van ‘’omgekeerd inzamelen’’.......................................................36

6.4.3 (Diftar)

Fase 2 – Scenario C. Invoeren van een prijsprikkel op het aan huis aanbieden van restafval .....................................................................................................................................................37

6.5 7

Effecten maatregelen fase 1........................................................................................................33

Fase 2 – Overkoepelend. Ingrijpen op de milieustraat. ........................................................................39

Voorstel.........................................................................................................................................................42 7.1

Inleiding................................................................................................................................................42

7.2

Voorkeursscenario fase 2 .....................................................................................................................42

7.2.1

Afwegingen..................................................................................................................................42

7.2.2

Vorm ............................................................................................................................................43

7.2.3

Implementatie .............................................................................................................................43

7.3

Tijdspad ................................................................................................................................................44

Bijlage 1: Scenario berekeningen...........................................................................................................................45 Fase 1 ..............................................................................................................................................................45 Fase 2 – Scenario A............................................................................................................................................47 Fase 2- Scenario B..............................................................................................................................................48 Fase 2 – Scenario C ............................................................................................................................................49

Pagina | 4

Samenvatting Op basis van de inzamelcijfers (2020 en 2021) is geconcludeerd dat de ingezette trend, ondanks een goede richting, op dit moment onvoldoende effectief is om de beoogde doelstellingen van restafval vermindering en hergebruik van grondstoffen te behalen. Aanvullende maatregelen zijn noodzakelijk. Belangrijkste bevindingen uit de analyse van het huidige aanbod in loon op Zand zijn: ▪ Het totaal ongescheiden ingezamelde restafval ligt hoger dan vergelijkbare gemeenten uit de benchmark. Vooral de hoeveelheid grof huishoudelijk vuil valt op ▪ Aandacht dient uit te gaan naar een verbetering van de gescheiden inzameling van GFT-, PMD- en oud papier en karton (OPK). ▪ Vanaf 2019 is het contact met de inwoners teruggelopen als het gaat om informatie over afval en bewustwording voor een betere afvalscheiding. Inwoners bevestigen dit, zo blijkt uit de recent gehouden enquête (inwonerspanel). Doelstellingen 2023 en 2025 Loon op Zand heeft in 2020: 72% afvalscheiding met een aanbod van 176 kg/inwoner1. ▪ Voor 01-01-2023: 75% afvalscheiding en een reductie van 20 tot 30 kg restafval per inwoner. ▪ Voor 01-01-2025: 80% afvalscheiding en tussen de 100 kg en 75 kg restafval per inwoner. Gefaseerde aanpak Met fase 1 (Draagvlak, bewustwording en quick-wins) wordt opnieuw geïnvesteerd in het leggen van een stabiele basis.

Dit voordat we met fase 2 (Ingrijpen op het aanbod van restafval), ingrijpende maatregelen nemen. Fase 1 – Draagvlak, bewustwording en quick-wins (realisatie gedurende 2022) Maatregelen binnen deze fase betreffen: 1. Communicatie: o Communicatie o Campagne(s) o Inzet afvalcoach 2. Quick-wins en optimalisaties aan huis: o Verbeteren gescheiden inzameling GFT o Verbeteren gescheiden inzameling PMD o Verbeteren gescheiden inzameling Textiel o Verbeteren gescheiden inzameling OPK o Verbeteren gescheiden inzameling Glas 3. Quick-wins en optimalisaties op de milieustraat: o Acceptatiebeleid, betalingen en samenwerking exploitant o Communicatie en informatieverschaffing o Inrichting terrein o Onderzoek toegangsmogelijkheden milieustraat

1 Dit betreft een optelling van fijn huishoudelijk restafval (aan huis) en grof huishoudelijk restafval (op de milieustraat).

Pagina | 5

Resultaten, kosten en dekking De bovenstaande maatregelen zorgen voor hernieuwde aandacht van de inwoners, bewustwording en beter scheidingsgedrag dat resulteert in een vermindering van het restafval met 24,9 kg/inwoner en zorgt voor stijging van het scheidingspercentage tot 75,3 %. De effecten van deze maatregelen zien we in de loop van 2022, waarbij we de beoogde resultaten begin 2023 bereiken. Dit heeft de volgende financiële consequenties: ▪ Eenmalige communicatiecampagne: € 50.000,▪ Jaarlijkse kostenstijging voor communicatie: € 40.000,▪ Jaarlijkse kostenstijging voor de inzet van een afvalcoach: € 25.000,▪ Investering in uitbreiden van verzamelvoorzieningen verschillende fracties: € 120.000,▪ Jaarlijkse kostenstijging voor de inzet op de milieustraat: € 20.000,De kosten kunnen worden gedekt uit de vrijvallende kapitaallasten binnen het cluster afval, de minder kosten van de verwerkingskosten en hoger opbrengsten. ▪ Fase 2 – Ingrijpen op het aanbod van restafval / inzamelsystematiek (realisatie in 2023 t/m 2025) Het voorstel is om daarbij uit te gaan van het diftar volume / frequentie model. Hierbij betalen inwoners per keer dat zij restafval aanbieden. Hierbij wordt een vaste frequentie aangehouden (net als nu) waarin ledigingsvoertuigen een route rijden. Inwoners hebben hierbij vervolgens zelf de keuze om de container aan te bieden.

Deze bewezen methode wordt het meest gehanteerd in Nederland en behaald daarmee goede resultaten. In onderstaand figuur worden de effecten van de keuze in beeld gebracht.

Om inwoners goed in staat te stellen om te wennen aan een dergelijk nieuw systeem wordt voorgesteld om de afvalstoffenheffing op te bouwen uit een hoger vastrecht en te starten met een lager ledigingstarief (prijsprikkel) en dit jaarlijks te herijken. Hiermee kunnen inwoners rustig kennis maken met diftar en zal door de geleidelijkheid de weerstand afnemen. Het besluit om de maatregelen voor fase 2 uit te gaan voeren ligt nu voor.

Pagina | 6

1 Inleiding 1.1 Introductie Op basis van de landelijke doelstellingen, zoals beschreven in het VANG-beleid (Van Afval Naar Grondstof)2 heeft de gemeente Loon op Zand het nu geldende afvalbeleid bepaald voor de periode van 2017-2021. In dit plan werd voor het eerst gesproken over een Grondstoffenbeleid.3 De VANGdoelstellingen gaan uit van maximaal 100kg restafval per inwoner / per jaar, met daarbij een hergebruikspercentage van minimaal 75%. Met de insteek om deze doelen te behalen en tegelijkertijd de kosten voor inwoners te beperken heeft de gemeente Loon op Zand destijds gekozen voor een ingreep op de aangeboden service op restafval (minder frequent ophalen). Ook is er een verbetering van de service op grondstoffen fracties zoals PMD, Papier, Textiel en luiers doorgevoerd4. Op basis van de inzamelcijfers (2020 en 2021) is geconcludeerd dat de ingezette trend, ondanks een goede richting, op dit moment onvoldoende effectief is om de beoogde doelstellingen van restafval vermindering en hergebruik van grondstoffen te behalen. Aanvullende maatregelen zijn noodzakelijk. Hierbij dient veel aandacht te zijn voor het behoud van (kwalitatief goede) grondstoffen in de cyclus. Het is nog altijd de doelstelling van gemeente Loon op Zand om zich te committeren aan de landelijk gestelde doelen van het VANG-programma.

1.2 Risico’s Veel mogelijke interventies om te komen tot betere afvalscheiding zijn de afgelopen jaren al elders in Nederland geïmplementeerd. In het opstellen en doorrekenen van verschillende scenario’s kunnen we daarom een goede inschatting maken van de effecten die een bepaalde interventie heeft op de mate van afvalscheiding. Uiteindelijk is natuurlijk het gedrag van de inwoners van doorslaggevend belang of de beoogde scenario’s ook werkelijkheid worden. De resultaten en de kosten zijn dus voor een groot gedeelte afhankelijk van het gedrag van de inwoners. Er zijn nog een aantal andere ontwikkelingen5, die grote invloed (kunnen) hebben op de kosten, die op dit moment nog erg onzeker zijn. Daardoor is het lastig om een exacte voorspelling te doen en moeten we met een raming/bandbreedte werken. Verbrandingsbelasting op restafval Sinds enige jaren heeft het Rijk een verbrandingsbelasting voor restafval ingesteld. Na een aantal jaren rond de € 13, - per ton, is de afgelopen jaren de belasting verhoogd naar ruim € 32, - per ton. Daarmee maakt de verbrandingsbelasting op dit moment circa 1/3 uit van de verwerkingskosten van restafval. Voor de Rijksoverheid is de verbrandingsbelasting zowel een middel om financiële tekorten te drukken als ook een middel om het verwerken van restafval duurder te maken en zo de druk om beter afval te scheiden te verhogen.

De toekomstige ontwikkeling voor het tarief van de verbrandingsbelasting is moeilijk te voorspellen. Maar gezien de doelstelling de hoeveelheid restafval verder te verminderen, is een stijging van de belasting niet onwaarschijnlijk.

2 Het programma VANG - Huishoudelijk afval is ontwikkeld om gemeenten te helpen om de nodige stappen te zetten naar een circulaire economie. Naast

afvalscheiding zijn preventie en grondstofketens sluiten belangrijke speerpunten. 3 Het behouden van kwalitatief goede grondstoffen als op zichzelf staande doelstelling en als belangrijke stap richting een circulaire economie. 4 De gemeente heeft een wettelijke verplichting om huishoudelijk afval in te zamelen. Bedrijfsafval valt daarmee buiten de verantwoordelijkheid van de gemeente. Uitzonderingen kunnen hierin gemaakt worden mits het aangeboden afval gelijk van aard en omvang is als het aangeboden huishoudelijk afval. Hiervoor betalen dergelijke kleine bedrijven dan Reinigingsrecht aan de gemeente. 5 Voor een verdere verdieping, zie kader hoofdstuk 6.

Pagina | 7

CO2-heffing op restafval Bedrijven in de industrie met een hoge CO2-uitstoot betalen straks meer belasting over dat deel wat ze teveel uitstoten. Voor de afvalbranche is dit geen goed nieuws. Het eerste paar jaar krijgen de afvalcentrales hiervan nog uitstel, maar uiteindelijk zullen ook zij hieraan moeten geloven. De NVRD (Nederlandse Vereniging Reiniging Directeuren) schat hierbij in dat deze ontwikkeling vanaf 20256 zullen leiden tot een extra belasting op het restafval van circa € 2, - per ton oplopend tot € 15, - per ton in 2030. Hierbij is de jaarlijkse inflatiecorrectie van de afvalstoffenbelasting, de al bestaande heffing voor het verbranden van afval, nog niet meegenomen. Ook is nog geen rekening gehouden met de duurzame investeringen die afvalverwerkers moeten maken. Verwerkingskosten GFT De afgelopen periode laat daarnaast ook een sterke stijging van de verwerkingstarieven van GroenteFruit- en Tuinafval (GFT) zien. Recente aanbestedingen laten zien dat een stijging van de kosten van € 30, - per ton voor de verwerking niet vreemd is. Ook het aantal inschrijvers op aanbestedingen is klein, waardoor er weinig prijsconcurrentie is. Deze ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat er bij het uitwerken van scenario’s, waarbij GFT gescheiden wordt ingezameld, uitgegaan wordt van een hoger tarief. Dit om tegenvallers zoveel mogelijk te vermijden.

Effect corona-virus De corona-crisis heeft de afgelopen maanden effect gehad op de afvalinzameling in Nederland. Vanaf maart 2020 was een flinke toename van huishoudelijk afval waar te nemen (tussen de 5% en 20%). Een gedeelte van dit effect zal ook in de komende jaren blijven bestaan. Men is gewend geraakt aan thuiswerken en ook de richtlijnen vanuit de overheid voorzien in een nieuwe (thuis)werkvorm. 1.3 Leeswijzer Het volgende document omvat een uitwerking en doorrekening van de mogelijke maatregelen die interessant zijn voor de gemeente Loon op Zand. Voorafgaand worden de Europese en Nederlandse beleidskaders vastgesteld met het Afvalbeleid 2017-2021 hierin meegenomen. Zodoende wordt de huidige stand van zaken binnen de gemeente toegelicht en opent het direct de deur voor de verdere ontwikkeling van een geactualiseerd afvalbeleid.

De CO2- heffing zal voor veel industrieën in 2023 al van kracht worden. De inschatting van de NVRD is dat afvalverwerkers hier vanaf 2025 pas hinder van gaan ondervinden. 6

Pagina | 8

2 Beleidskaders en ambities Het Europees beleid stelt de kaders waaraan het afvalbeleid in de landen van de Europese Unie moeten voldoen. Het Europees beleid streeft naar een circulaire economie. Europa beschikt in beperkte mate over grondstoffen en wil daarvoor niet afhankelijk zijn van anderen op lange termijn. Het Europees beleid wordt overgenomen in het landelijk afvalbeleid en door de gemeenten overgenomen in het eigen beleid voor afvalbeheer. Het Rijk streeft ernaar om de hoeveelheid restafval sterk terug te dringen in de komende jaren. Vooralsnog staat het gemeenten vrij om dit op een eigen wijze en tempo te realiseren, binnen de geldende landelijke en Europese kaders, maar dat zal in de toekomst niet vrijblijvend blijven. Het Rijk kan besluiten bepaalde maatregelen/keuzes aan gemeenten op te leggen om sneller aan de doelstellingen te voldoen. In dit hoofdstuk wordt een korte samenvatting van het geldende landelijk beleid gegeven, en de relevante actuele onderwerpen. Ook wordt een samenvatting gegeven van de gestelde ambities in de Grondstoffenbeleid Loon op Zand 2017-2021. 2.1 Korte samenvatting van het Nederlandse beleid De Europese afvalwetgeving is geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving in de vorm van de Wet milieubeheer (Wm) en het Landelijk afvalbeheerplan (LAP3).

De Wet milieubeheer verplicht de gemeenten zorg te dragen voor afvalinzameling en -verwijdering voor huishoudens. Deze zorgplicht kent zijn oorsprong in het beschermen van de volksgezondheid. In het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP) staat vastgelegd hoe we in Nederland met huishoudelijk en bedrijfsafval omgaan. LAP3, het derde Landelijk Afvalbeheerplan, heeft een looptijd van 2017 tot en met 2029. Overheden zijn wettelijk verplicht om, bij al hun besluiten die het afvalbeheer raken, rekening te houden met het LAP. In LAP3 is de verwachting vastgelegd dat de hoeveelheid huishoudelijk restafval zal afnemen tot gemiddeld 30 kg/inwoner in 2025. Na 2029 zal er sprake zijn van een meer dringend geformuleerde set van doelstellingen vanuit de Rijksoverheid. 2.2 VANG-huishoudelijk afval Om de doelen van het programma ‘Nederland Circulair in 2050’ te halen, moet het huishoudelijk afval beter worden gescheiden. De ambitie is om afval zoveel als mogelijk te voorkomen en dat wat toch wordt aangeleverd zo goed mogelijk te scheiden: minstens 75% afvalscheiding in 2020 en uiteindelijk nauwelijks tot geen restafval meer richting 2050. In het uitvoeringsprogramma VANG huishoudelijk afval is verder uitgewerkt hoe deze doelstelling bereikt kan worden. Dit programma bestaat uit een breed scala aan activiteiten waarop wordt ingezet. Zowel preventie, als afvalscheiding en recycling krijgt de aandacht.

2.3 Ambities Grondstoffenbeleid 2017-2021, gemeente Loon op Zand Het streven, opgenomen in het Grondstoffenbeleidsplan was een scheidingspercentage van minimaal 75% in 2021 te behalen. Dit was conform de VANG-HHA1 doelstellingen. In het grondstoffenbeleidsplan sprak men in gemeente Loon op Zand de voorkeur uit voor het 100 kilogram

Pagina | 9

scenario met enkele maatregelen uit het koploper scenario. De belangrijkste uitgangspunten vanuit het Grondstoffenbeleidsplan 2017-2021 waren: Uitgangspunt beleid ‘’We zamelen grondstoffen in en proberen het restafval te reduceren. Dit kan niet zonder medewerking van onze inwoners.’’ Service: De burger centraal: “Gebruiksgemak inzamelmiddelen, sortering, toegang tot de milieustraat en inzamelfrequentie moeten zoveel mogelijk aansluiten bij de wensen van de burger.” De beoogde optimalisaties, zoals uitgewerkt in het Grondstoffenbeleidsplan 2017-2021, laten zich als volgt samenvatten: 1. Laagbouw: restafval wordt 1x er 4 weken huis aan huis ingezameld. 2. Hoogbouw: pasjessysteem voor restafval inzameling. 3. Hoogbouw: gft-containers voorzien van een paslezer (waar nodig). 4. Hoogbouw: PMD 1x per week ingezameld. 5. Milieustraat: brengvoorziening voor matrassen. 6. Overig: papiercontainers toegankelijk gemaakt door zowel hoogbouw als laagbouw. 7. Overig: extra brengvoorzieningen voor Textiel en luiers. 8. Overig: introductie van de “Mijnafval” app op optimalisatie CMS. 9. Meerdere onderzoeken en pilots ten behoeve van een verbeterde afvalscheiding, bijvoorbeeld de 100-100-100 campagne.

2.4 Global Goals Loon op Zand is een Global Goals gemeente, een gemeente die een actieve bijdrage wil leveren aan het behalen van de Global Goals: de VN Duurzame Ontwikkelingsdoelen, die armoede, ongelijkheid en klimaatverandering aan willen pakken binnen 15 jaar. De gemeenteraad heeft hierbij de nadruk gelegd op de doelen waar iedereen zelf een bijdrage aan kan leveren: duurzaamheid en eerlijke handel. Ook in het aanstaande grondstoffenbeleid wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht op deze doelstellingen.

Pagina | 10

2.4.1 Global Goals in het Grondstoffenbeleid Binnen het grondstoffenbeleid van gemeente Loon op Zand wordt bij meerdere global goals aangesloten. Een tweetal wordt nader toegelicht. 8. Fatsoenlijk werk en een gezonde economie Binnen het grondstoffenbeleid, en daarmee het omgaan met productie en consumptie, worden de volgende stappen gezet richting een circulaire economie. Grondstoffen worden alsmaar schaarser en raken in veel gevallen verloren in het huidige proces van consumeren. Door in te zetten op het terugwinnen van zoveel mogelijk grondstoffen wordt ingezet op een gezonde circulaire economie voor de toekomst. 12. Verantwoorde consumptie en productie In lijn met de wens om een gezonde, volledig circulaire economie te bereiken is een kritische blik op de huidige consumptiemaatschappij noodzakelijk. Huidige productieprocessen zijn ingericht op het snel produceren van goederen, het liefste tegen zo laag mogelijke kosten. Veel van deze processen maken hierbij gebruik van grondstoffen die alsmaar schaarser worden. Middels het grondstoffenbeleidsplan, en de daaruit volgende maatregelen krijgen inwoners meer zicht op het effect dat dit gedrag heeft op natuur en milieu en wordt een meer verantwoorde wijze van consumeren (en daarmee afvalaanbod) gestimuleerd.

Pagina | 11

3 Opbrengst gevoerd beleid 2017-2021 De afgelopen jaren zijn de mogelijkheden tot afvalscheiding verbeterd, volgend uit de lijn die middels het Grondstoffenbeleidsplan 2017-2021 bepaald is. De grootste wijziging betreft het verlagen van de frequentie van restafval inzameling (service prikkel). Het scheiden van afval wordt door deze maatregelen aantrekkelijk. Men gaat meer grondstoffen aan de bron scheiden, omdat het restafval minder frequent wordt opgehaald. In dit hoofdstuk worden de gerealiseerde maatregelen en effecten per afval en grondstoffenfractie in beeld gebracht. 3.1 Gerealiseerde maatregelen en effecten omgekeerd inzamelen Gedurende afgelopen jaren zijn, op basis van het Grondstoffenbeleidsplan 2017-2021 een aantal maatregelen gerealiseerd. In het onderstaande figuur wordt de status van alle maatregelen weergegeven. Vervolgens wordt per fractie beschreven wat de maatregel voor gevolgen heeft gehad. Maatregelen Uitgevoerd 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Restafval 1 keer per 4 weken Pas voor registratie aangeboden restafval hoogbouw Pas voor registratie aangeboden GFT-afval hoogbouw Papiercontainers hoogbouw toegankelijk voor iedereen Wekelijkse inzameling PMD-afval hoogbouw Uitbreiding textielcontainers Plaatsen luiercontainers Inzameling matrassen op milieustraat CMS optimaliseren en 'Mijn Afval-app'

10. Communicatie (deel)plannen 11. Onderzoek naar Lekstromen op de milieustraat

Status maatregel √ Geparkeerd Geparkeerd √ √ √ √ √ Geparkeerd Sinds 2019 minder √

3.1.1 Verloop maatregelen gedurende planperiode De maatregelen zoals hierboven beschreven zijn voornamelijk geïmplementeerd in 2018. Sindsdien heeft er steeds minder inzet plaatsgevonden, in het bijzonder op het gebied van communicatie. Hierbij spelen twee ontwikkelingen een grote rol: 1. De financiële omstandigheden in 2019 2. De COVID-crisis in 2020 Hiermee is het gevolg dat de ingezette daling van het restafval in 2018 geen vervolg heeft kunnen krijgen en dat er nu sprake is van een stabiele (te hoge) hoeveelheid restafval. 3.1.2 Plastic, Metalen en drankenkartons (PMD) Voor zowel de hoog- als laagbouwaansluitingen in de gemeente wordt het PMD-afval middels zakken ingezameld. Bij de hoogbouw worden deze wekelijks opgehaald en bij de laagbouw 1x per 2 weken. De speciale PMD-zakken worden door de gemeente beschikbaar gesteld en kunnen kosteloos worden verkregen bij 7 verschillende ophaal punten binnen de gemeente Loon op Zand. In 2020 werd 30,1 kg/inwoner ingezameld, ten opzichte van 26,6 kg/inwoner in 2019. Een positieve trend.

Pagina | 12

3.1.3 Oud Papier en Karton (OPK) Oud papier en karton wordt bij laagbouw aansluitingen verzameld in minicontainers (140 of 240 liter) en 1x per 4 weken ingezameld. Daarnaast kunnen inwoners van zowel hoog- als laagbouw het OPK verzamelen in de ondergrondse containers. Tevens is het mogelijk voor de inwoners om OPK gratis aan te bieden bij de milieustraat op vertoon van de milieupas. Het overgrote gedeelte van de uitstaande minicontainers in gemeente Loon op Zand kennen een inhoud van 140 liter (97%). Slechts in een beperkt aantal gevallen heeft men gekozen voor het 240 liter exemplaar. Verder staan, verspreid over de gemeente, 21 ondergrondse containers geplaatst. In 2020 werd 52,5 kg/inwoner ingezameld, ten opzichte van 53,2 kg/inwoners in 2019. Hiermee is sprake van een lichte afname. 3.1.4 Textiel Textiel wordt ingezameld met bovengrondse verzamelcontainers die op 14 verschillende locaties zijn geplaatst. Tevens kan textiel ook gratis (mits gescheiden aangeboden) worden ingeleverd bij de milieustraat. In 2020 werd 5,7 kg/inwoner ingezameld, ten opzichte van 4,7 kg/inwoners in 2019. Hiermee is sprake van een lichte positieve trend. 3.1.5 Glas Voor het inzamelen van glas zijn er 29 containers (boven- en ondergronds) op 24 verschillende locaties geplaatst. De gemiddelde hoeveelheid ingezameld glas is vergelijkbaar tussen de jaren 2020 en 2019.

In 2020 werd er 26,1 kg/inwoner ingezameld ten opzichte van 25,9 kg/ inwoner in 2019. 3.1.6 Groente, Fruit- en Tuinafval (GFT) GFT wordt iedere 2 weken ingezameld en inwoners (laagbouw) kunnen gebruik maken van een minicontainer (140- of 240 liter). De gemeente Loon op Zand kent voornamelijk 240 liter exemplaren (80%). Verder kan het tuinafval tot 2m3 gratis bij de milieustraat worden aangeboden op vertoon van de milieupas. Alles samengenomen, in 2020 werd er gemiddeld 129,9 kg/inwoner aan GFT afval ingezameld. Dit is meer dan in 2019 (118,2 kg/inwoner), ook hier is sprake van een positieve trend. 3.1.7 Restafval Het restafval wordt huis aan huis 1x per 4 weken ingezameld met minicontainers. Als uitwijkmogelijkheid kan men, tegen betaling, ook afvalzakken op de milieustraat aanbieden. De frequentiewijziging heeft in 2018 plaatsgevonden. Hiermee werd ten opzichte van 2017 een daling van 58 kg/inw. behaald. Ondanks de maatregelen is er inmiddels sprake van een stijgende lijn in de hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval (129 kg/inwoner in 2020, t.o.v. 123 kg/inwoners in 2019). Deze toename is mede te verklaren door de invloed van de landelijke COVID-19 crisis. Men werkte in de lockdown meer thuis, waarmee een verschuiving van afval van het kantoor richting thuis heeft plaatsgevonden.

In lijn met het geldende beleid, en de voordelen die thuiswerken kan bieden wordt verwacht dat een aanzienlijk deel, ook na de COVID-crisis, thuis zal blijven werken. Hiermee ontstaat een grotere druk op het restafvalaanbod.

Pagina | 13

3.1.8 Luiers Luiers en incontinentiematerialen worden op 8 verschillende punten binnen de gemeente ingezameld. Deze zijn voor iedereen gratis toegankelijk. In 2020 werd er gemiddeld 4,9 kg/inwoner ingezameld wat vergelijkbaar is met het resultaat van 2019 (4,8 kg/ inwoner). 3.1.9 Pilot en onderzoeken In 2018 en 2019 zijn verschillende pilots en onderzoeken gestart en afgerond7. Hiervan worden er een aantal nader toegelicht: ▪ Wekelijkse inzameling GFT in de zomermaanden: de extra service voor inwoners had geen grote gevolgen voor het ingezamelde GFT. De aanzienlijke extra kosten voor deze extra inzameling wogen daarbij niet op tegen de opbrengst. ▪ 100-100-100 campagne: in mei 2018 hebben 50 gezinnen zich aangemeld voor de proef met erg positieve resultaten. Deze gezinnen boden een fractie van het restafval van een gemiddeld gezin in Loon op Zand aan (factor 1/8). ▪ Voorzieningen bij de hoogbouw op orde maken: dit betreft voornamelijk het verzorgen van een juiste inrichting om inwoners met een goed scheidingsgedrag te kunnen belonen. ▪ Mogelijkheden voor een beloningsysteem (diftar): hierbij is onderzoek gedaan naar een mogelijke bonus-/ malus regeling. Het beprijzen van restafval zorgt niet voor technische problemen, het uitkering van eventuele bonussen wel.

7 Geheel aan maatregelen, pilots en onderzoeken is te raadplegen in de Raadsinformatiebrief – Evaluatie nieuw afvalbeleid van 16 april 2020.

Pagina | 14

4 Beschrijving en evaluatie huidig beleid De inrichting van het inzamelsysteem (service) heeft sterke invloed op de inzamelprestaties (milieurendement) en daarmee gepaard gaande kosten. In dit hoofdstuk wordt een samenvatting van de prestaties van de gemeente Loon op Zand gegeven aan de hand van de afvaldriehoek, zoals hieronder weergegeven, bestaande uit: service (dienstverlening), milieurendement en kosten. Het ingrijpen op een van deze onderdelen, middels beleid, heeft automatisch effect op de andere twee. Om deze reden moet ieder besluit binnen dit kader afgewogen worden.

Figuur 1: de afvaldriehoek

4.1 Service 4.1.1 Inzamelmiddelen en inzamelwijzen De inzamelmiddelen die inwoners tot hun beschikking hebben en de wijze van inzameling, wordt in onderstaande figuur weergegeven. De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in het vergroten van de geboden service aan inwoners. Figuur 2: Huidige inzamelwijze gemeente Loon op Zand

Restafval GFT-Afval PMD OPK

Laagbouw Hoogbouw Milieustraat Met minicontainer van 140 of 240 liter Verzamelcontainer onder- of Tegen betaling aan te (1x per 4 weken) bovengronds met pas of sleutel bieden Minicontainer van 140 of 240 liter (1x Tot 2m3 grof tuinafval Verzamel container bovengronds* per 2 weken) gratis aan te bieden Zakken 60 liter, 1 keer per 2 weken Zakken 60 liter, 1 keer per week Zakken, 60 liter Met minicontainer van 140 of 240 liter 21 ondergrondse containers* Gratis aan te bieden (1x per 4 weken) 29 onder- en bovengrondse containers* 14 bovengrondse containers* Op afspraak (1e woensdag van de maand) tegen een betaling van € 28,55 exc. BTW per kubieke meter.

Glas Textiel Grof huishoudelijk afval Luiers en incontinentie 8 bovengrondse containers* producten * Voor de exacte locatie kan de gemeentelijke website geraadpleegd worden.

4.1.2 Communicatie Een belangrijk gedeelte van de service richting inwoners betreft de mate van communicatie ten aanzien van afval, grondstoffen en scheiding. De gemeente heeft sinds 2017/2018 een aanzienlijk aantal beleidsmatige wijzigingen doorgevoerd. In aanloop naar de frequentiewijzigingen is hierbij voorzien in flink wat communicatie. Dit zorgde ervoor dat de wijzigingen beter landde bij inwoners en dat het scheidingsgedrag in lijn daarmee verbeterde. De afgelopen jaren is de mate van actieve communicatie echter teruggelopen en worden inwoners niet langer frequent actief geïnformeerd of geraadpleegd op het gebied van afval en grondstoffen. Via de gemeentelijke website en de afvalwijzer worden inwoners op de hoogte gehouden van praktische zaken, maar worden geen aanvullende acties ondernomen. De voornaamste oorzaak voor het opschorten van de communicatie zijn de financiële omstandigheden in de gemeente. Pagina | 15

4.2 Milieurendement Om de milieuprestaties (ten aanzien van afvalscheiding) van gemeente Loon op Zand inzichtelijk te maken is gekeken naar de inzamelhoeveelheden van alle huishoudelijke afvalstromen en de samenstelling van het resterende restafval. Samen bepalen zij het scheidingsresultaat van de gemeente voor 2020. De resultaten van gemeente Loon op Zand worden naast die van vergelijkbare gemeenten (uit de benchmark8) weergegeven om een compleet beeld te genereren. Het betreft hier de score van gemeente Loon op zand met betrekking tot het scheidingspercentage en de hoeveelheid restafval. Overige milieueffecten worden hierin niet meegewogen. 4.2.1 Inzamelresultaten In de onderstaande tabel worden de inzamelresultaten van de gemeente vergeleken met de inzamelresultaten uit de benchmark van vergelijkbare gemeenten met dezelfde hoogbouwklasse (Klasse-D). Ook wordt inzichtelijk gemaakt hoe de beste gemeenten binnen de benchmark scoren, de zogenaamde best-practice gemeenten. Dat laat zien hoe Loon op Zand presteert ten opzichte van vergelijkbare gemeenten én wat in het beste geval haalbaar is bij vergelijkbare gemeenten. Wat opvalt is dat deze best-practice gemeenten veelal al jaren geleden (rigoureus) overgegaan zijn naar een andere wijze van inzamelen of tariefstelling. Gemeente Loon op Zand heeft deze stap meer recentelijk gemaakt.

Figuur 3: Ingezamelde hoeveelheid per fractie, 2020 2020 Afvalstroom (kg/inw.)

Gemeente Loon op Zand

Benchmark hoogbouwklasse D

Verschil t.o.v. BM

VANG-doel 2020

BM best-practice D

Restafval (fijn) 9

129,9

111

+ 18,9

30

Restafval (grof) 10

45,7

17

+ 28,5

10

175,6

128

+ 47,6

Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT)

126,5

137

- 10,5

230

Oud Papier en Karton (OPK)

52,5

58

- 5,5

74

Glas

26,1

22

+ 4,1

29

Textiel

5,7

6

- 0,3

12

Plastic, Metalen en Drankenkartons (PMD)

30,8

32

- 1,2

50

Klein Chemisch Afval (KCA)

2,1

1,5

+ 0,6

2

5,4

4,3

+ 1,1

0,2

196,4

130

+ 66,4

30

Totaal Afval

621,1

518,8

+ 102,3

445

Mate van afvalscheiding

72%

75%

-3%

Ongescheiden ingezameld

Totaal huishoudelijk restafval

100

40

Gescheiden ingezameld

Overig (luiers en frituurvet)

11

Gescheiden grof huishoudelijk afval

12

75%

91%

Uit het bovenstaande overzicht kunnen de volgende conclusies getrokken worden:

8 De gemeenten in de Benchmark zijn vergelijkbaar aan Loon op Zand qua samenstelling en omvang. Hiermee kan een goede vergelijking van de prestaties

gemaakt worden. Alle gemeenten uit hoogbouwklasse D, die deel hebben genomen aan de Benchmark Huishoudelijk Afval, peiljaar 2020. Dit zijn gemeenten met en zonder tariefdifferentiatie. 9 Fijn huishoudelijk restafval is het afval dat met regelmaat bij huishoudens wordt ingezameld. 10 Grof huishoudelijk restafval is het grotere materiaal dat bij een huishouden vrij kan komen en dat op de milieustraat aangeboden dient te worden. 11 Er wordt in gemeente Loon op Zand een aanvullende service geboden voor luiers in de vorm van 8 bovengrondse containers. 12 Dit zijn alle grove fracties die gescheiden ingezameld worden op de milieustraat, m.u.v. het grof restafval.

Pagina | 16

▪ ▪ ▪ ▪

Het totaal ongescheiden ingezamelde restafval ligt hoger dan vergelijkbare gemeenten uit de benchmark. Vooral de hoeveelheid grof huishoudelijk vuil valt op (ongescheiden ruim 28 kg/inwoner meer), ten opzichte van de Benchmark. Aandacht dient uit te gaan naar het gescheiden ingezameld GFT- en OPK-afval. Beide deelstromen scoren nog onder de benchmark met (GFT -10,9 kg en OPK -5,7 kg/inwoner). Opvallend is ook dat de PMD (ook een goed te scheiden fractie) ook nog iets minder dan de benchmark scoort (-1,3 kg/ inwoner).

4.2.2 Mate van afvalscheiding Om een accuraat beeld te kunnen schetsen van de potentie in het restafval in gemeente Loon op Zand is een sorteeranalyse richtinggevend. Deze sorteeranalyse laat de samenstelling zien van het aangeboden restafval. In het onderstaande figuur wordt dit gemiddelde samenstelling van het fijn huishoudelijk restafval uit Loon op Zand (129kg/inwoner, figuur 3) weergegeven. De gehanteerde sorteeranalyse is onderdeel van de halfjaarlijkse steekproef uit het jaar 2020.

Figuur 4: Samenstelling fijn huishoudelijk restafval Loon op Zand (2020)

Uit het bovenstaande overzicht blijkt: ▪ Veruit het grootste gedeelte van het ‘’als restafval’’ aangeboden afval geen restafval, maar herbruikbare grondstof blijkt te zijn.

Pagina | 17

Ruim 40kg betreft Groente, fruit en etensresten Bijna 30kg bestaat uit papier en karton (OPK), glas, textiel en plastic, metalen en drankenkartons (PMD). Op basis van deze bevindingen, gecombineerd met de behaalde inzamelresultaten kan de potentie van de afvalscheiding in beeld gebracht worden. Hiermee kan bepaald worden op welke fracties de potentiele verbetering het grootste is. In het figuur hieronder (fig. 5) wordt dit potentieel inzichtelijk gemaakt. ▪ ▪

Figuur 5: Mate van afvalscheiding, per fractie Afvalstroom (Kg/Inw.) Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT) Oud Papier en Karton (OPK) Plastic, Metalen en Drankenkartons (PMD) Glas Textiel Klein Chemisch Afval (KCA) Luiers

Gescheiden ingezameld (2020)

Via het restafval aangeboden 13

Totale potentie

Huidig goed gescheiden grondstoffen

126,1 52,3 30,7 26,0 5,7 2,0 5,2

50 14 6 18 5 9 0,7 1,7

176,1 58,3 48,7 31,0 14,7 2,7 6,7

71,6 % 89,7 % 63 % 83,9 % 38,8 % 74,1 % 75,4 %

Uit de bovenstaande overzichten valt op te maken dat: ▪ Het totaal aangeboden restafval ligt aanzienlijk hoger dan gemiddeld in Nederland. Bovendien ligt het huidige aanbod van 176 kg/inwoner totaal restafval (waarvan 129 kg/inwoner fijn huishoudelijk restafval) nog een stuk verwijderd van de 100kg/inwoner uit de VANG-doelstellingen en de Duurzaamheidsagenda. ▪ Het restafval voor het grootste gedeelte uit GFT bestaat (38,4%), waarmee een beperkt scheidingspercentage (71,6 %) op GFT behaald wordt. Er is dus nog aanzienlijke verbetering mogelijk. In totaal hebben inwoners van de gemeente jaarlijks ruim 176 kg/inwoner GFT-afval, waarvan nu 126 kg/inwoner gescheiden wordt ingezameld. ▪ Het scheidingspercentage van plastic, metaal en drankenkartons (PMD) laat met 63% ook nog veel ruimte voor verbetering. Er zit nog ca 18 kilo PMD in het restafval. Belangrijk hierbij is om aan te merken dat dit qua volume een groter aandeel van het totaal vormt. ▪ Het scheidingspercentage van het glas (83,9%) op, of net boven het gemiddeld niveau zit. ▪ De gescheiden inzameling van textiel verbeterd kan worden, met een beperkt scheidingspercentage van 38,8 % is hier nog winst te behalen. 4.2.3 Milieustraat - Grof huishoudelijk afval Bij het evalueren van het milieurendement verdiend de milieustraat in Loon op Zand aanvullende aandacht.

Op de milieustraat kunnen inwoners het grof huishoudelijk afval aanbieden. Hierbij kan men eveneens afval scheiden middels verschillende daartoe aangewezen afzetcontainers en stortvakken. Per inwoner wordt echter 45,6 kg grof ongescheiden huishoudelijk restafval aangeleverd. Dit betreft een enorm aanbod wat een groot effect heeft op het totaal huishoudelijk restafval van een gemiddelde inwoner van Loon op Zand. Andere gemeenten uit de benchmark kennen een aanzienlijk lager aanbod van circa 17 kg/inwoner.

13 Bron: sorteeranalyse De Afvalspiegel, 2020.

14 De verhouding binnen het GFT-afval is verschoven daar het gedeelte groente en fruit een geschatte 42kg (84%) beslaat.

Pagina | 18

Onder invloed van COVID is het aanbod op de milieustraat gestegen. Het aandeel grof huishoudelijk afval was voor deze tijd ook al erg hoog. En hoewel een stijging van het aanbod op de milieustraat een landelijke trend betreft, geeft dit geen verklaring in de hoge cijfers van Loon op Zand. Een aantal beleidsmatige keuzes uit het verleden verklaren het hoge aanbod mogelijk wel. Zo worden kleine bedrijven en het aanbieden van huisvuilzakken op de milieustraat toegestaan, is er sprake van een beperkte personele bezetting en wordt een coulante afrekenmethodiek gehanteerd. De huidige inrichting van het terrein (met een klein bordes, beperkte toegang en géén gescheiden gratis route) werkt een goede doorstroom en daarmee goed gebruik van de milieustraat tegen. Tenslotte is er tevens een aanzienlijke verbeteringsslag te slaan in de afstemming met de exploitant15 van de milieustraat. 4.3 Financiële prestaties De kosten voor het Afvalbeheer worden jaarlijks begroot. De gerealiseerde kosten worden vervolgens vastgelegd in de jaarrekening. De kosten voor het huishoudelijk Afvalbeheer staan op zichzelf en worden aan huishoudens doorbelast middels de afvalstoffenheffing. Hiermee vormt het Afvalbeheer een gesloten financieel systeem. Het uitgangspunt hierbij is dat de afvalstoffenheffing in beginsel 100% dekkend moet zijn.

4.3.1 Afvalstoffenheffing Inwoners van Loon op Zand betalen afvalstoffenheffing op basis van de omvang en samenstelling van het huishouden. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen 1-persoons huishoudens (€ 247.20 per jaar in 2021) en meerpersoonshuishoudens (€ 342.48 per jaar in 2021). In 2021 stonden in Loon op Zand 2.756 1-persoons huishoudens en 7.042 meerpersoonshuishoudens geregistreerd. Het gemiddeld gewogen afvalstoffentarief 16 bedraagt hiermee € 318. De afvalstoffenheffing is hiermee 100% kostendekkend. Vergeleken met omliggende gemeenten is de Afvalstoffenheffing in Loon op Zand iets hoger dan gemiddeld, zoals in het onderstaande figuur inzichtelijk wordt gemaakt. Figuur 6: Cijfers Loon op Zand, in relatie tot omliggende gemeenten (o.b.v. benchmark gegevens) Gemeente

Inwoners

Klasse

Restafval

Grof restafval

Gemiddelde heffing

Systeem

Variabel voor

Dongen

26.372

D

137,8 kg

32,4 kg

€

279,00

Huishouden

1- of meer

Gilze en Rijen

26.742

D

118,8 kg

22,9 kg

€

244,00

Dure Zak

140- of 240 liter mc

Heusden

44.692

D

44,3 kg

15,2 kg

€

211,00

Dure Zak

140- of 240 liter mc

Loon op Zand

22.929

D

129 kg

46 kg

€

318,00

Huishouden

1- of meer

Oosterhout

56.195

C

69,7 kg

12,3 kg

€

248,00

Diftar

Kilotarief

Waalwijk

48.801

C

90,9 kg

16 kg

€

164,00

Gewicht en frequentie

1- of meer

Hierbij moet opgemerkt worden dat de hoogte van de afvalstoffenheffing veelal gepaard gaat met het aanbod van vooral het restafval in een gemeente. Hierbij valt meteen op dat de andere omliggende

15 Gemeente Loon op Zand heeft de exploitatie van de milieustraat uitbesteed aan de markt. Het contract met deze exploitant is onder aanvullende voorwaarden

verlengd tot en met 2022. 16 Het gemiddeld gewogen afvalstoffentarief wordt berekend op basis van de typering huishoudens en de alle bijkomende tariefstellingen, gedeeld door het totaal aan huishoudens (gewogen voor de verdeling hoog- en laagbouw).

Pagina | 19

gemeenten van vergelijkbare omvang (Gilze en Rijen en Heusden) op dit vlak beter scoren dan Loon op Zand. Deze gemeenten hanteren (in verschillende vormen) het principe van: ‘’de vervuiler betaald’’. Inwoners betalen direct voor het restafval dat zij aanbieden. Een dergelijke vorm van Diftar zorgt voor een reductie van het restafval en daarmee de afvalbeheerskosten, met uiteindelijk een lagere afvalstoffenheffing tot gevolg. Dongen behaald grofweg dezelfde resultaten en kent een vergelijkbare methodiek van toerekening van de kosten. Het verschil met Dongen zit voornamelijk in de toegerekende kosten aan de afvalstoffenheffing. Niet iedere gemeenten hanteert hiervoor dezelfde methodiek, waardoor het trekken van waarheidsgetrouwe conclusies op basis van ‘’slechts’’ de afvalstoffenheffing lastig is. Vergelijkbare gemeenten uit de benchmark kenden gemiddelde afvalbeheerskosten van € 244 - € 279 per huishouden. De best-practice gemeenten uit de benchmark wisten de afvalbeheerskosten nog verder te beperken, met een gemiddelde van €211 per huishouden. De afvalbeheerskosten van Loon op Zand zijn hierbij hoger dan gemiddeld. 4.4 Conclusies De gemeente heeft met de uitvoering van het Grondstoffenbeleid Loon op Zand 2017-2021 goede stappen gezet richting een verbeterde afvalscheiding. Het effect hiervan, een beter scheidingsgedrag van de inwoners, is gedeeltelijk bereikt.

Met name met de wijziging van inzamelfrequentie van het restafval is een reductie behaald. De behaalde daling is in 2019 gestabiliseerd en kende voor 2020 zelfs een omgekeerde ontwikkeling, onder invloed van COVID. De inwoners van Loon op Zand bieden hiermee aan huis nog te veel restafval aan, in vergelijking tot andere gemeenten en extra aandacht dient tevens uit te gaan naar het erg hoge aanbod van grof huishoudelijk restafval op de milieustraat. Tenslotte kan geconcludeerd worden dat de gemeente Loon op Zand vanaf 2019 het contact met haar inwoners verloren heeft ten aanzien van afval, grondstoffen en een verbeterde scheiding. Grote effecten op de vermindering van het totaalaanbod van het restafval blijven onder invloed van deze factoren dus beperkt tot een lichte verbetering ten opzichte van 2017. De doelstelling zoals vastgelegd in het VANG-programma, van 75% afvalscheiding in 2020 en een hoeveelheid restafval van 100kg per inwoner wordt door veel gemeenten niet behaald. Gemiddeld gezien doen andere gemeenten het wel wat beter dan Loon op zand (128 kg per inwoner restafval ten opzichte van 176 kg/ inwoner in Loon op Zand). Om een noodzakelijke reductie van het restafval te kunnen behalen zijn vervolgstappen noodzakelijk.

Pagina | 20

5

Participatietraject

5.1 Inleiding Gemeente Loon op Zand heeft onderzoek gedaan om te achterhalen hoe het huidige afvalbeleid ontvangen wordt, hoe inwoners geholpen kunnen worden om afval beter te gaan scheiden en wat verder nodig is om restafval te reduceren. Dat is op twee manieren gedaan, allereerst met een inwonersbijeenkomst, gevolgd door een uitgebreider bewonersonderzoek middels een enquête. 5.2 Inwonersbijeenkomst Op 30 juni 2021 heeft een inwonersbijeenkomst plaatsgevonden om de huidige stand van zaken te bespreken. Voor de inwoners avond waren 5 (van de ca. 80 genodigden) aanwezig. Ondanks het kleine gezelschap waren verscheidene expertises present. De bijeenkomst werd geleid door de presentatie van JMA en door middel van vraag en antwoord zijn de kerncijfers over de resultaten van het 20172021 beleid aan bod gekomen. Op basis van de discussie die is ontstaan zijn de volgende opmerkingen relevant om mee te nemen in de blik naar morgen. De belangrijke opmerkingen die vanuit de groep naar voren zijn gekomen omvatten: ▪ het belang van communicatie o de focus op communicatie zou op de verstrekking van informatie over verschillende deelstromen van het afval vallen. ▪ een veranderde service voor restafval. o deze verandering in service zou in de vorm van een verplichte kleine restafvalcontainer (140 liter) zijn.

5.3 Bewonersonderzoek – inwonerspanel Aanvullend op de inwonersbijeenkomst is ook een bewonersonderzoek uitgevoerd. In de volgende onderdelen worden de belangrijkste bevindingen uit het bewonersonderzoek in beeld gebracht. Dit onderzoek is opgezet en begeleid door Pon & Telos. 5.3.1 Inleiding Hiervoor is een enquête uitgezet onder het bestaande inwonerspanel van de gemeente (respons 169 van 209) en is via social media een oproep gedaan aan inwoners om de enquête online in te vullen (respons van 283). In totaal hebben 452 inwoners tussen 31 maart 2022 en 7 april 2022 deelgenomen aan het onderzoek. Op basis van dit aantal respondenten kunnen betrouwbare uitspraken gedaan worden ten aanzien van de gehele gemeenten. 5.3.2 Stellingen rondom afvalscheiding en doelstellingen Om goed inzicht te verschaffen in de houding van inwoners ten aanzien van afval, afvalscheiding en hergebruik zijn een aantal stellingen geformuleerd. Uit de resultaten van de sorteeranalyse blijkt nog veel ruimte voor verbeterde scheiding mogelijk te zijn, om goed te kunnen duidden waar op in gezet moet worden en welke eventuele kennishiaten inwoners ervaren is het belangrijk om hier goed inzicht in te kunnen verschaffen.

Pagina | 21

Bijna 83% van de respondenten is dagelijks/wekelijks bezig met thema’s rondom afvalscheiding, afvalvermindering en hergebruik. Slechts 2% geeft aan zich niet met deze thema’s bezig te houden. Dit toont aan dat inwoners open staan om met de thematiek aan de slag te gaan. Om meer inzicht te krijgen in wat inwoners zoal bezig houdt zijn 5 aanvullende stellingen voorgelegd:

Uit bovenstaande beantwoording blijkt dat er voldoende basis onder de inwoners van Loon op Zand is om afvalscheiding te verbeteren en hergebruik te stimuleren. Dit geeft in potentie voldoende draagvlak voor nieuw te formuleren beleid om deze doelstellingen te bewerkstelligen. 5.3.3 Vragen rondom grondstoffenfracties Zoals bleek uit de sorteeranalyse blijken sommige grondstoffenfracties nog met enige regelmaat in het restafval te belanden. Om te achterhalen wat hiervoor zorgt zijn specifieke vragen gesteld met betrekking tot deze grondstoffen (GFT, OPK, PMD, Glas en Textiel). GFT De fractie GFT is nog veruit het meeste aanwezig in het restafval. Onder respondenten blijkt dat veel mensen de GFT container toch goed gebruiken (94% voor bloemen en tuinafval). Met name op etensresten blijkt nog winst te behalen (23% scheidt dat nog onvoldoende, 39% voor resten van rauw vlees en vis). Voornaamste redenen voor inwoners om GFT nog niet altijd even goed te scheiden (angst voor stank – 33%, angst voor ongedierte – 32%, onvoldoende kennis wat waar hoort – 30% en ik kan dit niet scheiden in huis – 14%). Tevens geven inwoners aan over het algemeen tevreden te zijn (70%) met de wijze van inzamelen. OPK Papier en oud karton is voor iedereen één van de meest voor de hand liggende stromen om goed te scheiden. Veel inwoners (79%) delen dit gevoel.

Echter geeft een aanzienlijk groep (13%) aan dit beter te kunnen doen als het OPK vaker opgehaald worden en/of als er meer ondergrondse containers worden geplaatst. Verder blijkt men goed op de hoogte van hetgeen aangeboden mag worden en op welke locaties voorzieningen te vinden zijn. Al met al is ruim 60% tevreden met de huidige wijze van inzamelen. PMD Ook PMD is nog regelmatig aanwezig in het restafval. Uit het onderzoek is gebleken dat de meeste inwoners (70%) aangeven het PMD al goed gescheiden te houden. Ook hier blijkt ook winst te behalen Pagina | 22

door middel van meer informatie, 13% van de respondenten geeft aan PMD beter te kunnen scheiden als bekend is wat er precies bij mag. 10% gaf aan PMD beter te scheiden als hiervoor ook een container beschikbaar komt en 8% als het eenvoudiger wordt om zakken te verkrijgen. Uiteindelijk blijkt ruim 80% tevreden met de huidige wijze van inzameling. Glas In Loon op Zand geeft 83% van de inwoners aan het glas al goed te scheiden! Een erg mooi resultaat, dat verder verbeterd kan worden door extra inzamelpunten te creëren (4%) en de glasbakken vaker te legen (5%). Het lijkt hier dus veelal een capaciteitsvraagstuk te zijn voor inwoners. Textiel Van de respondenten geeft 59% aan textiel al goed te scheiden, maar lijkt voldoende ruimte voor verbetering mogelijk, 14% geeft aan niet goed te weten waar inzamelpunten staan en 14% geeft aan niet goed te weten wat er precies aangeboden mag worden. Ook het inzamelen aan huis (9%) en meer kennis over wat er uiteindelijk mee gedaan wordt (6%) kunnen als mogelijke verbeterpunten meegenomen worden. Luiers- en incontinentiemateriaal Tenslotte wordt in Loon op Zand ook luier- en incontinentiemateriaal gescheiden ingezameld. De meeste respondenten (tussen 70-75%) is hier zeer tevreden mee. Verbetering lijkt hierin vooral mogelijk als het goed om bekendheid over de locaties.

5.3.4 Ingezoomd op restafval aan huis en op de milieustraat Naast de focus op verschillende grondstoffen kan scheidingsgedrag verbeterd worden door in te grijpen op het aanbieden van restafval. Deze fractie wordt uiteindelijk verbrand, waarbij vaak dus onnodig grondstoffen worden mee verbrand. Door het aanbieden van restafval minder aantrekkelijk te maken worden grondstoffen automatisch beter gescheiden. Inwoners kregen hierover enkele stellingen voorgelegd. Op dit moment bleek een ruime meerderheid (ruim 75%) tevreden te zijn over de inzameling van restafval aan huis en een minder groot deel (rond de 60%) over de inname op de milieustraat. Om restafval verder terug te dringen werden onderstaande stellingen uitgevraagd:

Pagina | 23

Gemiddeld gezien blijken respondenten te denken dat ingrijpen op verschillende manieren tot een reductie van het restafval zou kunnen leiden. Ook ten aanzien van de milieustraat zijn aanvullende vragen gesteld om eventuele optimalisaties in beeld te kunnen brengen.

Hierbij blijkt vooral de wachttijd, hoogte van de tarieven en de openingstijden van de milieustraat voor inwoners beter te kunnen. 5.3.5 Communicatie en informatieverschaffing Zoals eerder in dit rapport al gesteld werd is de communicatie de afgelopen jaren minder intensief geweest. Belangrijk onderdeel in het bewonersonderzoek betrof dan ook het achterhalen van het huidige kennisniveau en vooral ook het in beeld brengen van de informatiebehoefte onder inwoners. Waar kan de gemeente kennishiaten opvullen. Beide vragen zijn in het onderzoek opgenomen:

Pagina | 24

5.4 Conclusies Vanuit inwoners blijkt er voldoende draagkracht te zijn om met de thema’s afvalscheiding, afvalvermindering en hergebruik aan de slag te gaan. Snelle slagen kunnen gemaakt worden ten aanzien van de informatieverschaffing vanuit de gemeente en het aanvullen van de kennis van inwoners over deze thema’s. Ook het uitbreiden van enkele centrale verzamelpunten (glas, papier en textiel) draagt bij aan het scheidingsgedrag van inwoners. Hiermee is de basis op orde en zijn inwoners in staat om zelf al actief aan de slag te gaan. Aanvullende stappen die nodig blijken ten aanzien van restafval en de milieustraat vergen een langere gewenningsperiode onder inwoners en hierin zijn meerdere richtingen mogelijk. Gemiddeld gezien is er steun onder inwoners voor een verdere reductie. Rondom de milieustraat dienen enkele structurele afwegingen gemaakt te worden rondom de organisatie en beschikbaarheid. Ook dit kent een langere aanloop- en doorlooptijd, en dient in de plannen meegewogen te worden.

Pagina | 25

6 Grondstoffenbeleid 2022-2027 Zoals uit de evaluatie blijkt, bestaat het restafval in gemeente Loon op Zand nog voor een groot gedeelte uit grondstoffen die gescheiden ingezameld kunnen worden. Niet alleen worden daarmee waardevolle grondstoffen teruggewonnen, maar tegelijkertijd wordt de hoeveelheid restafval teruggedrongen. In een wereld met alsmaar schaarser, en daarmee duurder, wordende grondstoffen is het essentieel om zoveel mogelijk grondstoffen terug te winnen. Belang van (rest)afvalreductie

AUTONOME KOSTENSTIJGING Naast de effecten van het coronavirus hebben ook een aantal autonome/externe invloeden veel effect op de kosten voor afvalbeheer in de komende jaren. Dit betreft voornamelijk: De stijgendegrondstoffen verbrandingsbelasting (op restafval) Om de- verschillende gescheiden in te zamelen zijn een aantal potentiele maatregelen te De aankomende CO heffing (op verbranden vanvan restafval) 2 formuleren. Echter is het essentieel om de inwoners de gemeente hierin goed mee te nemen. In - De nieuwe aanbesteding voor de exploitatie van de milieustraat (hoge tarieven op grof restafval) de afgelopen jaren is aansluiting met de inwoners verwaterd en is het simpelweg invoeren van - Consequenties Europese vergroeningswetgeving in aanvulling op LAP3 maatregelen alleen niet afdoende om een blijvende verbetering te bewerkstelligen. Een andere - Toenemende verplichtingen (meer gescheiden in te zamelen fracties) op de milieustraat aanpak wordt gevraagd. - Aanbestedingen verwerking glas, OPK en KCA - Kosten implementatie maatregelen grondstoffenbeleid 2022-2027 Al deze ontwikkelingen hebben effect op de te verwachten kosten in de komende jaren en richten zich voornamelijk op het aanbod van restafval (in lijn met de visie van het Rijk om de hoeveelheid restafval sterk te verminderen).

Uit het participatietraject met inwoners blijkt ook dat de betrokkenheid onder inwoners te summier is om grootschalige resultaten te verwachten bij ophanden zijnde wijzigingen (hoewel de bereidheid er wel lijkt te zijn). Er zal een daarom een goede, constante en complete communicatie ten aanzien van afvalinzameling en grondstoffen ingericht moeten worden, voordat er sprake kan zijn van meer ingrijpende vervolgstappen. Het is voor inwoners lang niet altijd helder meer welk afval/grondstof tot welke fractie behoort en waar de inzamelpunten zich allemaal bevinden en of dit er voldoende zijn. Bovendien is het belangrijk om aan inwoners wederom het belang van verbeterde afvalscheiding duidelijk te kunnen maken. Dit kan extra gestimuleerd worden middels een communicatiecampagne. 6.1 Doelstellingen Grondstoffenbeleid 2022-2027 Gemeente Loon op Zand heeft zichzelf verbonden aan de VANG-doelstellingen, maar heeft deze nog niet behaald. Het is echter wel de intentie om hier zo snel als verantwoord mogelijk is, alsnog heen te groeien. Dat houdt in dat de hoeveelheid restafval flink beperkt zal moeten gaan worden door onder andere het scheidingsgedrag van inwoners te verbeteren. Dit wordt middels twee stappen/fasen uitgezet in de tijd. Doelstellingen 2023 en 2025 Loon op Zand heeft in 2020: 72% afvalscheiding met een aanbod van 176 kg/inwoner17.