07-11-2022 Bijlage 1. Begroting 2023 - 2026.pdf

3.2 Duurzaamheid Wat willen we bereiken? -

Een duurzaamheidsprogramma opstellen inclusief actieplan om de klimaatdoelen te realiseren. Deelname aan het regionaal Publiek Ontwikkelbedrijf. Realistische wijkuitvoeringsplannen realiseren voor de wijken Pannenhoef, Molenwijk en bedrijventerrein Kaatsheuvel. Onderzoek uitvoeren naar alternatieven voor aardgas in Loon op Zand, waar mogelijk in samenwerking met andere gemeenten en stakeholders. Openen energiepunt. Energiearmoede bestrijden. 75% hergebruik, minder gebruik van primaire grondstoffen en stapsgewijs naar minder dan 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2025. We zamelen afval in volgens het principe "de vervuiler betaalt" (Diftar). Onze inwoners zijn bewust op het gebied van water en afval. Ons (afval)watersysteem is klimaatbestendig, duurzaam en levenscyclusgericht.

Wat gaan we daarvoor doen? Binnen onze reguliere taken: Informeren en stimuleren van onze inwoners om de eigen woning te verduurzamen. Een helder en strategisch duurzaamheidsplan opstellen waaraan inwoners en bedrijven initiatieven kunnen toetsen, en waarmee onze klimaatdoelstellingen worden behaald. We stimuleren mensen om beter te scheiden, om minder restafval te maken en zuivere deelstromen aan te leveren. - Kg restafval (grof en fijn) per inwoner per jaar We voeren regulier onderhoud aan ons rioolareaal uit, conform vastgestelde kwaliteitsniveaus. - % van ons rioolareaal dat we jaarlijks reinigen en inspecteren

0-meting

2023

2024

176 Kg

150 Kg

125 Kg

26

Onze speerpunten: Voorkomen van restafval Doel: Er zijn wijzigingen te verwachten uit de aanscherping van het Landelijk Afval beheerplan (LAP 3) en de Europese Kaderrichtlijn afval 2020. In beide staat de circulaire economie centraal en dus het voorkomen van restafval (VANG-doelstelling). Inhoud: In zijn algemeenheid geldt dat de zuiverheid van stromen onder druk staat en daarmee ook de opbrengst uit herbruikbare stromen. Om stappen te maken in het terugdringen van restafval sluiten we voor 2024 een nieuw contract af voor de exploitatie van de milieustraat, inclusief transport en verwerking. Landelijk wordt de Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) voor textiel per 1 januari 2023 uitgezet. De verbrandingsbelasting zal verder stijgen en per 1 januari 2025 zal er een CO2heffing door de overheid worden doorgerekend aan de gemeenten. Financiën: Afval kent een kostendekkend tarief, de prijsstijgingen kunnen leiden tot een stijging van de afvalstoffenheffing in 2024. Planning: Exploitatie milieustraat wordt in 2023 aanbesteed, de financiële effecten nemen we mee in de begroting van 2024. Risico's: Opstellen duurzaamheidsprogramma en actieplan voor Loon op Zand Doel: In het coalitieakkoord is als een van de focuspunten benoemd een duurzaamheidsprogramma met bijbehorend actieplan te presenteren. Hierin moeten alle aspecten van duurzaamheid worden meegenomen.

Veel van deze aspecten staan reeds beschreven in de REKS, de Zonnevisie en Transitievisie Warmte. Deze visie- en beleidsdocumenten dienen te worden vertaald in een overkoepelend meerjarenplan waarmee we actie gaan ondernemen, samen met inwoners, bedrijven en gemeentelijke domeinen. Inhoud: De bestaande visies en beleidsdocumenten zijn een goede kapstok om over te gaan tot concrete acties met een planning. Inwoners, bedrijven, verhuurders en woningcorporaties moeten aan de slag om energie te besparen en op te wekken. Daarnaast is duurzaamheid een opgave voor alle domeinen en clusters binnen onze gemeente. Financiën: De kosten van het opmaken van dit plan worden gedekt uit reeds beschikbare budgetten. Planning: Start in het 3e kwartaal van 2022, afronding in het tweede kwartaal van 2023. Risico's: Bij het ontbreken van een duurzaamheidsprogramma kan onvoldoende draagvlak ontstaan. We zijn op diverse vlakken bezig om te verduurzamen en een integraal duurzaamheidsprogramma en actieplan zorgen ervoor dat deze acties goed op elkaar aansluiten. Openen Energiepunt Loon op Zand Doel: Opzetten van een laagdrempelig strategisch punt voor verduurzaming van woningen en bedrijven. Inhoud: De gemeente heeft als taak om haar inwoners te informeren, ondersteunen en te faciliteren in het behalen van doelstellingen.

Voorbeelden zijn energie- en klimaatneutraliteit in 2050 en het reduceren van 20% aardgasverbruik in 2030. Op dit moment zijn de stijgende energieprijzen een enorme last voor veel huishoudens en bestaat voor velen de wens om daadwerkelijk maatregelen te treffen en de woning te verduurzamen. Veel huishoudens hebben vragen over welke maatregelen zij kunnen treffen, wat de kosten daarvan zijn en welk voordeel dit oplevert. Om dit zo tastbaar

27

Financiën: Planning:

Risico's:

en laagdrempelig mogelijk te maken willen we een gemeentelijk 'Energiepunt' opzetten. Er wordt samengewerkt met lokale ondernemers en energiecoöperatie, om inwoners te informeren en ondersteunen in de transities. C 0,Komend jaar zoeken we naar lokale commerciële partners die zich kunnen vestigen in het Energiepunt zodat we bij opening een vliegende start hebben. Daarnaast halen we ervaringen vanuit andere locaties op. Het ontbreken van lokale commerciële partners waardoor de kosten niet kunnen worden opgebracht. Het vergt tijd om het Energiepunt 100% zelfstandig te laten opereren.

Ondersteuning ECLoZjom Doel: Strategisch partner ECLoZ|om ondersteunen zodat zij met al hun vrijwilligers de werkzaamheden eerlijk en fatsoenlijk kunnen blijven uitvoeren. Inhoud: De energie- en warmtetransitie is een enorme opgave en het is voor inwoners een zoektocht naar hoe zij hierin kunnen participeren. Dit kan te maken hebben met een gebrek aan kennis, geld, of interesses. Het blijft echter van groot belang om alle inwoners mee te krijgen in deze transitie. Als gemeente hebben we de taak om inwoners te informeren, ondersteunen en faciliteren. Energie Collectief Loon op Zand, ofwel ECLoZ|om, is al jarenlang een partij op wie de gemeente leunt als het gaat om het informeren van inwoners. Financiën: De kosten zijn opgenomen in de begroting 2023. Planning: We maken in 2023 concrete afspraken over welke inspanningsverplichtingen zij hebben en welke doelstellingen behaald moeten worden. De huidige samenwerking is gebaseerd op vertrouwen én op verantwoording van de financiën. Dit vertrouwen is nooit geschaad. Wel willen we werken aan meetbare doelstellingen en afspraken. Risico's: Daar wij als gemeente veel 'leunen' op de aanwezigheid en bijdrage vanuit ECLoZ|om is het belangrijk daar een waardering tegenover te zetten, ondanks het feit dat dit werk op vrijwillige basis gebeurt.

Werk dat ECLoZ | om niet uitvoert zullen wij zelf moeten oppakken en daarvoor missen wij de capaciteit. Budget duurzaamheidsprojecten Doel: Het versnellen van vergemakkelijken van acties om inwoners te ontzorgen. Inhoud: Sinds vorig jaar loopt het project Zonnedakje. Met dit project wordt systematisch in kaart gebracht welke daken geschikt zijn voor zonnepanelen, welke opbrengst mogelijk is en waar al zonnepanelen liggen. Het project wordt uitgebreid zodat inwoners direct leveranciers kunnen benaderen en offertes kunnen aanvragen. Daarnaast vergen lopende projecten gedurende een jaar soms verdieping en extra ondersteuning, bijvoorbeeld qua communicatie materialen. Deze speelruimte is met de huidige snelheid van ontwikkelingen zeer welkom. Financiën: In de begroting 2023 is hiervoor structureel C8.000 opgenomen. Planning: De module van Zonnedakje wordt in 2023 geïmplementeerd en toegevoegd aan onze bestaande module. Risico's: Hoewel de eerste inzichten van de 'Zonnedakje module' goed zijn is het nog een nieuwe module die zich binnen onze gemeente nog moet bewijzen. Uitvoering Transitievisie Warmte en Buurtuitvoeringsplannen (BUP) Doel: Met het starten met de uitvoering en het opstellen van een BUP maken we een stap om de vastgestelde 20% aardgas reductie re realiseren. Inhoud: In december 2021 is de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld.

Hierin liggen de visie en koers vast over hoe wij een aardgasvrije gemeente worden. Binnen de TVW

28

Financiën: Planning: Risico's:

hebben we ons als doel gesteld om in 2030 20% minder aardgasverbruik te realiseren en de ambitie om 20% van de woningvoorraad aardgasvrij gereed te maken. De eerste belangrijke stap daarbij is isoleren van de woningen en energie besparen. Om deze beweging op gang te krijgen maken we inwoners en gebouweigenaren de komende jaren bewust van deze opgave en ondersteunen we hen om woningen en andere panden toekomstbestendig te maken. Hiervoor is een projectplan opgesteld waarin de verschillende sporen zijn toegelicht. Om onze vastgestelde doelstelling uit de TVW te halen is het van belang dat er middelen beschikbaar zijn voor de uitvoering en het opstellen van een buurtuitvoeringsplan (BUP). In de meerjarenbegroting is een bedrag van C200.000 opgenomen, gelijkmatig verspreid over de jaren 2023, 2024 en 2025. Vanaf 2023 wordt gestart met de gebiedsgerichte aanpak en individuele aanpak waarbij we achter de voordeur komen en actief met inwoners in gesprek gaan. Eventueel benodigde middelen vanaf 2026 zijn nog niet beschikbaar. Daarnaast is de haalbaarheid afhankelijk van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.

Energiearmoede tegengaan Doel: Zorgen dat koop- en huurwoningen comfortabel en betaalbaar blijven. Inhoud: De energie- en warmtetransitie zijn van groot belang voor al onze inwoners. De stijgende energierekening maakt het voor steeds meer inwoners echter lastig om te investeren in de woning. We willen inwoners ontzorgen, zowel in de informatievoorziening als in de uitvoering. We maken gebruik van Rijksmiddelen die de gemeente toekomen en voorzien als gemeente in middelen om te blijven participeren en een comfortabele, betaalbare woning te behouden. Samenwerking vindt plaats met Dongen ä Waalwijk. Financiën: We maken gebruik van reeds uitgekeerde specifieke uitkeringen vanuit het Rijk. In totaal komt dit bedrag neer op C433.000. Planning: Uitvoering vanaf het 4e kwartaal 2022 en verder in het 1e kwartaal van 2023. Risico's: Het niet besteden van de specifieke uitkering houdt in dat dit moet worden terugbetaald. Het bewaken van de beschikbare gelden uit de specifieke uitkeringen zodat dit niet wordt overschreden, dit hebben we zelf in de hand.

3.3 Wonen Wat willen we bereiken? -

We blijven voldoende woningen bouwen in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en de Moer voor alle doelgroepen. Het realiseren van betaalbare, goede en duurzame huisvesting.

Binnen onze reguliere taken: We stimuleren woningaanpassingen, nieuwe- en bijzondere woonvormen en transformaties naar wonen in de gemeente. We bouwen volgens een gedifferentieerd woningbouwprogramma. - Aantal nieuw opgeleverde woningen - % waarin de quickscan wordt gerealiseerd

0-meting 5

2023 10

2024 10

Ca 90

Ca 90 100

Ca 90 - 100

29

Onze verbonden partijen: -

Omgevingsdienst

Onze speerpunten: Versnellingsagenda wonen opstellen Doel: Zorgen voor voldoende - betaalbare en duurzame - huisvesting in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en de Moer Inhoud: Een speerpunt uit het coalitieakkoord is het opstellen van de versnellingsagenda wonen. Dit heeft zowel betrekking op bestaande dan wel nieuwe plannen Z projecten. We gaan onder andere integraal bekijken hoe we samen met bouwende partijen en ontwikkelaars uitvoering kunnen geven aan de versnellingsagenda. We blijven hierbij oog hebben dat de gemeentelijke grondpositief actief verwerkt worden. Financiën: Vooralsnog zijn de kosten nihil ingeschat, omdat de versnellingsagenda in de vorm van een notitie wordt opgesteld. Kosten van uitvoering worden bepaald na vaststelling van agenda. Uiterlijk tweede kwartaal van 2023 is de notitie versnellingsagenda wonen gereed. Planning: Risico's: Projectopdracht niet volledig gedefinieerd, dit kan invloed hebben op doorlooptijd. Project Flexwonen Doel: Versnellen betaalbare woningbouw door realisatie van flexwoningen voor doelgroepen zoals spoedzoekers, jongeren, starters en statushouders. Inhoud: Het project Flexwonen heeft als doel flexwoningen in te zetten bij de huisvesting van Oekraïense vluchtelingen, vergunninghouders, starters, jongeren en spoedzoekers.

De gemeente doet op dit moment een haalbaarheidsonderzoek en locatiestudie om de realisatie van huisvesting mogelijk te maken. Financiën: Het college neemt hier nog een nader besluit over. Planning: Start voorbereiding in 2022. Start uitvoering 2023 en streefdatum oplevering eind 2023. Risico's: - Hogere kosten dan dat er nu wordt ingeschat. - Er is nog weinig bekend. - Langere doorlooptijden - Beschikbaarheid van materialen en capaciteit - Aantallen nog onbekend. Lokale Woonzorgvisie opstellen Doel: Met een lokale woonzorgvisie kunnen we als gemeente sturing geven aan de manier waarop we wonen - welzijn en zorg invullen voor ouderen en aandachtsgroepen. Inhoud: We zien een dubbele vergrijzing op ons afkomen en zijn onvoldoende in staat om een groeiende groep ouderen te faciliteren in hun toekomstige woon-, welzijn en zorgbehoeften. Daarnaast zien we dat het steeds moeilijker wordt voor andere aandachtsgroepen om te komen aan een geschikte woning. Denk hierbij aan mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, statushouders en dak- en thuislozen. Er dreigt daarmee een enorm gat tussen (langer) zelfstandig wonen en intramurale voorzieningen; een fors tekort aan voldoende (geclusterde) tussenvormen.

Met een toekomstgerichte visie op wonen, welzijn en zorg, kunnen we zorgen voor voldoende geschikte woningen om mensen met een ondersteunings- en of zorgbehoeftevraag te bedienen.

30

Financiën:

Planning: Risico's:

De kosten voor het opstellen van de lokale woonzorgvisie worden voorlopig geraamd op 50.000 euro. Deze kosten zijn nog niet nodig in 2023 (eerst de regionale visie afwachten), maar worden opgenomen in de begroting van 2024. De kans is aanwezig dat we dit vraagstuk uitbesteden aan een onderzoeksbureau gezien dit vraagstuk complex en tijdrovend is. In 2023 starten met het opstellen van een plan van aanpak. We streven ernaar om uiterlijk eind 2024 een lokale woonzorgvisie te hebben. Projectopdracht is nog niet gedefinieerd.

Omgevingswet Doel: Op 1 januari 2023 treedt de Omgevingswet in werking. Op dat moment zijn processen, mensen en systemen klaar voor de uitvoering van de gewijzigde wetgeving. Echter, ook na de inwerkingtreding blijven we intensief uitvoering geven aan de gefaseerde implementatie tijdens de transitieperiode Omgevingswet die loopt tot 2030. Inhoud: De Omgevingswet richt zich op het beschermen en benutten van de fysieke omgeving. Dit betekent een andere manier van kijken, denken en doen. Dit project is erop gericht om processen, mensen, systemen en financiën klaar te maken voor de uitvoering van de gewijzigde wetgeving. Onder het gewijzigde stelsel Omgevingswet beoordelen we aanvragen voor omgevingsvergunningen volgens de eisen van deze wet, zijn we aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en zijn onze werkprocessen hierop aangepast. Daarnaast werken we verder aan de transitie Omgevingswet; het opstellen van de Omgevingsvisie en het omgevingsplan. Eind 2023 willen we de Omgevingsvisie afronden, waarna we uiterlijk tot 2030 de tijd hebben om het omgevingsplan op te bouwen op basis van de kaders die de Omgevingsvisie hiervoor geeft.

Alle bestemmingsplannen die per 1 januari 2023 het tijdelijke omgevingsplan vormen, de verordeningen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving en de regels die vanuit het rijk worden gedecentraliseerd (de bruidsschat) gaan we omvormen naar een nieuw omgevingsplan dat voldoet aan de uitgangspunten die de Omgevingswet hiervoor stelt. We kijken hierbij naar kansen om het aantal regels te verminderen en hebben aandacht voor participatie. Tijdens de opbouwperiode van het nieuwe omgevingsplan zorgen we ervoor dat de 'winkel openblijfť zodat we kunnen blijven bouwen om te kunnen voldoen aan de woningbouwbehoefte zoals is bepaald in het coalitieakkoord. Financiën: De bijstelling van de benodigde middelen zijn verwerkt in de 2e bestuursrapportage 2022. Planning: In 2023 voeren we de volgende activiteiten uit: - Traject Omgevingsvisie (inclusief brede participatie). - We starten met de opbouw van het nieuwe omgevingsplan. - Monitoring en eventuele bijsturing werkprocessen Omgevingswet. - We brengen de organisatorische en financiële effecten in kaart als gevolg van de implementatie van de Omgevingswet voor de transitieperiode die loopt tot 2030. Risico's: Er is een kans op uitstel van de Omgevingswet.

31

3.4 Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? -

Een groene en recreatieve gemeente met een gevarieerd aanbod aan horeca, winkels, verblijfsaccommodaties, evenementen en dagrecreatie voor inwoners en bezoekers. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat waar ruimte is om te ondernemen en met goed georganiseerde ondernemerscollectieven. Krachtenbundeling, efficiency en een professionele aanpak van toeristisch-recreatieve marketing en gastheerschap voor onze gemeente en de Langstraat-regio. Behoud en versterking van de werkgelegenheid. Het blijft in Loon op Zand prettig om te wonen én te recreëren.

Wat gaan we daar voor doen? Binnen onze reguliere taken: We faciliteren een aantrekkelijk vestigingsklimaat - Aantal vestigingen per 10.000 inwoners (waar staat je gemeente) - Aantal banen recreatie en toerisme (LISA register) - Verhouding banen en woningen (voorheen Functiemenging) - Tevredenheid ondernemers MKB (2-jaarlijks onderzoek) We faciliteren stakeholders bij initiatieven die aansluiten bij de economische en toeristisch-recreatieve visie - Aantal overnachtingen We dragen zorg voor een optimale bereikbaarheid van onze toeristisch-recreatieve voorzieningen - Aantal km fietsknoopuntennetwerk - Aantal km wandelknooppuntennetwerk - Aantal geplande wandelroutes op routesinbrabant.nl - Aantal geplande fietsroutes op routesinbrabant.nl Samen met Natuurmonumenten zetten we in op de verhoging van de kwaliteit van het landschap, de verbetering van de belevingswaarden en de vergroting van de betrokkenheid van belanghebbenden.

0-meting

2023

2024

80

82

84,0

3.590 50,^ 6,6

3.650 50^ 7

3.750 50^ 7

547.853

761.744

844.483

42 117 1.337 484

43 120 2.000 726

45 123 3.000 1.089

Onze verbonden partijen: -

Midpoint Brabant

Onze speerpunten: Uitvoering van het in 2022 opgestelde actieprogramma Doel: Uitvoering van het in 2022, samen met de ondernemers op te stellen actieprogramma. Inhoud: In mei 2021 stelde de raad de toeristisch-economische visie vast. Begin 2022 hebben we samen met de ondernemerscollectieven SOL en VVA een concept actieprogramma opgesteld. In het 4e kwartaal van 2022 gaan wij, na vaststelling van het concept door het college, het participatietraject in. Het concept actieprogramma zal begin oktober aan het college ter vaststelling worden aangeboden. Het actieprogramma wordt het

32

Financiën:

Planning:

Risico's:

uitvoeringsprogramma van de in 2021 vastgestelde Economische en Toeristischrecreatieve visie 2030. Het actieprogramma heeft een looptijd van 2023 t/m 2026. Vooruitlopend op het participatietraject is de verwachting dat er voor de doorlopende taken uit het actieprogramma een structureel extra werkbudget nodig is van C36.000 (totale werkbudget wordt dan C65.000). Daarnaast is voor incidentele projecten een budget benodigd van 000.000 verdeeld over de jaren 2023 en 2024. Voor 2023 kan deze impuls gegeven worden vanuit reeds bestaande middelen. De bedragen zijn opgenomen in de begroting. Begin oktober wordt het concept actieprogramma ter vaststelling aan het college worden aangeboden. Eind 2022 zal de definitieve versie ter vaststelling aan het college worden aangeboden. De uitvoering van het actieprogramma is afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen. Minder financiële middelen betekent dat er minder acties kunnen worden uitgevoerd. Dit heeft direct gevolgen voor het behalen van de eerder gestelde ambities in de Economisch toeristisch-recreatieve visie 2030.

Wat mag het kosten in 2023?

3.1 Omgeving 3.2 Duurzaamheid 3.3 Wonen 3.4 Economische ontwikkeling Subtotaal voor reserves Mutaties reserves Totaal na reserves

Bestaand beleid Lasten Baten 5.981 335 5.459 5.958 2.583 534 720 96 6.924 14.743 204 14.743 7.127

Nieuw beleid Lasten Baten 164 77 55 36 332 133 332 133

Totaal Lasten Baten 6.145 335 5.536 5.958 2.638 534 756 96 15.075 6.924 337 15.075 7.260

Toelichting op nieuw beleid: Lasten Omschrijving Omgeving Personele ontwikkelingen (S) De personele ontwikkelingen zijn toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Remplace PLL lampen Aanschaf lampen openbare verlichting ter vervanging. Duurzaamheid Regionaal Publiek Ontwikkelbedrijf (S) Over de deelname aan het Regionaal Publiek Ontwikkelbedrijf wordt in december 2022 een raadsvoorstel voorgelegd. Deelname leidt tot een aandelenbelang en daarmee tot structurele kapitaallasten. De structurele last is reeds verwerkt in deze begroting, onder voorbehoud van goedkeuring van het raadsvoorstel. Transitievisie Warmte (I) Om uitvoering te geven aan de Transitievisie Warmte (TVW), zoals vastgesteld in december 2021, is in samenwerking een projectplan opgesteld. Vanuit de integrale analyses in de TVW zijn pilotbuurten Pannenhoef Oost en West uitgekozen vanwege de grootste meerwaarde. We onderzoeken bijvoorbeeld welke alternatieven er zijn voor aardgas, voeren keukentafelgesprekken met inwoners en stellen menukaarten op om inwoners zo goed als mogelijk te

Bedrag N

31

N

133

N

11

N

66

33

ontzorgen in het verduurzamen en isoleren van de woning. Voor de uitvoering van dit project is voor 2023 t/m 2025 in totaal C 200.000 opgenomen. Wonen Verkenning beleid cultuur, monumenten en erfgoed (I) Inhoudelijk toegelicht bij venster 2. Het Witte Kasteel (I) De subsidie aan het Witte Kasteel wordt voor één jaar verlengd. In 2023 wordt een evaluatie over de afgelopen periode uitgevoerd. Economische ontwikkeling Uitwerking economisch-toeristische visie (S) Zie speerpunt.

N

25

N

30

N

36

Toelichting op reserves De vervanging van PLL lampen wordt gedekt door een onttrekking aan de reserve openbare verlichting.

34

Venster 0. Overhead en algemene dekkingsmiddelen Ambitie We blijven inzetten op de aanpak "herstel financiële balans". We voeren een behoudende koers. We bieden jaarlijks een gezonde begroting aan. Een gezonde begroting betekent dat deze structureel en reëel sluitend is. Kortom, we zijn in staat om onze structurele activiteiten ook met structurele middelen te financieren. We bewegen ons in financieel onzekere tijden. De algemene uitkering blijft - voor de langere termijn - een onduidelijke factor. We staan de komende jaren voor keuzes die van grote invloed kunnen zijn op onze financiële balans. Denk daarbij aan keuzes in onderwijshuisvesting, bestuurlijke toekomst en omgevingswet. Onze financiële balans moet dusdanig weerbaar zijn dat we houdbare en integrale afwegingen kunnen maken voor de toekomst van Loon op Zand.

Algemene uitkering In de meicirculaire 2022 gaf het Rijk duidelijkheid over de ontwikkeling van de algemene uitkering. Hierin zijn de huidige inzichten over het Regeerakkoord verwerkt en de aanpassingen die gedaan zijn op basis van de "operatie herverdeling gemeentefonds". In de raadsinformatiebrief meicirculaire (juni 2022) gaven we hier reeds een toelichting op. In de meicirculaire zaten nog twee onzekere factoren. De eerste is de mate waarin het Rijk gehoor geeft aan het advies van de Commissie der Wijzen jeugdzorg. In lijn met 2021 is er landelijk overeenstemming bereikt dat gemeenten de jeugdgelden structureel in mogen rekenen. Daarnaast zijn we behoudend naar de toekomst. We volgen het landelijk advies om een terughoudendheidsmarge aan te houden in de ontwikkeling van het accres voor de jaren 2023, 2024 en 2025. Op deze manier verkleinen we het "gat" dat voorlopig in 2026 dreigt. In de septembercirculaire verwachten we eerste inzichten hoe het Rijk het "gat" wil verkleinen.

Lokale heffingen In de paragraaf lokale heffingen geven we een nadere toelichting op de onderbouwing en doorlopende beleidslijnen vanuit eerdere jaren. De tarieven zijn bepaald op basis van de financiële uitgangspunten zoals deze zijn vastgesteld in de kadernota 2023. Voor enkele belastingsoorten biedt het coalitieakkoord nieuwe inzichten die we in deze begroting financieel vertalen: - We indexeren de opbrengst OZB met maximaal de consumentenprijsindex, zoals aangegeven in de meicirculaire. Dit betekent voor 2023 een indexering van 2,4% in plaats van 2,5% (kadernota 2023). - We verlagen de opbrengst hondenbelasting met f 20.000. Uit de paragraaf lokale heffingen blijkt wat dit betekent voor het tarief. - De tarieven toeristenbelasting blijven gelijk aan 2022. Door de ontwikkeling van aantallen groeit de opbrengst van de toeristenbelasting jaarlijks. - De systematiek voor de vermakelijkhedenretributie handhaven we voor 2023. Met de Efteling wordt het gesprek gestart over eventuele aanpassingen in de systematiek vanaf 2024.

Overhead In de paragraaf bedrijfsvoering geven we een nadere toelichting op de onderbouwing van personele ontwikkelingen, ICT en de indicatoren in het kader van de bestuurlijke toekomst. We volstaan hier met de voorgeschreven indicatoren.

35

Algemene uitkeringen Lokale heffingen Financieringsfunctie Dividend Overige alg. dekkingsmiddelen Onvoorziene uitgaven Vennootschapsbelasting Overhead Subtotaal voor reserves Mutaties reserves Totaal na reserves

Bestaand beleid Lasten Baten 40.727 451 10.552 -309 49 13 111 238 25 25 11.309 11.728 600 12.328

371 51.836 326 52.161

Nieuw beleid Lasten Baten -20

Totaal Lasten Baten 40.727 451 10.532 -309 49 13 111 238 25 25

531 -500 31

-20

11.840 12.259 100 12.359

371 51.816 326 52.141

Lasten Omschrijving Overhead Organisatieontwikkeling (I/S) In de paragraaf bedrijfsvoering is het plan van aanpak voor de organisatieontwikkeling toegelicht. Opheffen locatie kantoor Brandweerkazerne (S) Het gebruik van de Brandweerkazerne (Anton Pieckplein 117) als kantoor- en vergaderlocatie wordt beëindigd. In het Klavier en de gemeentewerf worden extra werkplekken gecreëerd. Vanaf 2024 is het structurele voordeel C 95.000. Voor het realiseren van werkplekken in het Klavier en de gemeentewerf is een investering van C100.000 nodig. Dit leidt tot een structurele last van C 10.000 vanaf 2024. Personele ontwikkelingen (S) De personele ontwikkelingen zijn toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. DMJOP (S) Voor de gemeentelijke gebouwen wordt in december 2022 een raadsvoorstel voorgelegd over een duurzaam meerjarenonderhoudsplan (DMJOP). De structurele last is reeds verwerkt in deze begroting, onder voorbehoud van goedkeuring van het raadsvoorstel. Een deel van de gebouwen en de structurele last valt onder venster 2.

Bedrag N

353

V

50

N

131

N

97

Baten Omschrijving Lokale heffingen Verlaging hondenbelasting (S) Het tarief voor de hondenbelasting wordt verlaagd zodat de opbrengsten in lijn komen met de gemaakte kosten.

Bedrag N

-20

Toelichting op reserves In de begroting 2022 is besloten om de algemene reserve te versterken. Voor 2023 was een toevoeging van C 500.000 begroot en voor 2024 en 2025 jaarlijks C 400.000. Op basis van de positieve ontwikkeling van het eigen vermogen, door onder andere het positieve jaarrekeningresultaat van 2021, vervalt de storting in de algemene reserve in 2023. Of de stortingen ook in 2024 en 2025 (deels) kunnen vervallen wordt bekeken bij de kadernota 2024.

36

Paragraaf 1. Lokale heffingen De paragraaf lokale heffingen bevat beleidsvoornemens voor de lokale lasten en een overzicht op hoofdlijnen van de diverse belastingen en heffingen. De belastingen en heffingen vormen met zo'n 25% een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. De tarieven en percentages in deze paragraaf hebben uitdrukkelijk een voorlopig en indicatief karakter. Zoals gebruikelijk volgen in december de definitieve voorstellen voor het vaststellen van de tarieven.

Uitgangspunten tariefbeleid De uitgangspunten voor de tarieven lokale belastingen en heffingen zijn bepaald vanuit de kadernota 2023 en het coalitieakkoord. Dit heeft de onderstaande ontwikkeling tot gevolg: - De opbrengst OZB stijgt met maximaal de consumentenprijsindex. Deze is voor 2023 bepaald op 2,4% (coalitieakkoord); - De opbrengst hondenbelasting wordt in overeenstemming gebracht met de kosten die de uitvoering van de belasting en de uitvoering van het beheerplan hondenuitlaatplaatsen (coalitieakkoord). Het tarief wordt als gevolg daarvan verlaagd; - Het tarief voor afvalstoffenheffing baseren we op basis van 100% kostendekkendheid. Dit betekent dat het tarief voor meerpersoonshuishoudens naar f 328,22 wordt (kadernota); - Het tarief voor rioolheffing baseren we op basis van 100% kostendekkendheid. Het tarief is berekend op f 210,- per aansluiting, gelijk aan 2022 (kadernota); - De tarieven toeristenbelasting blijven op hetzelfde niveau als in 2022; - De vermakelijkhedenretributie daalt naar f 0,16 per bezoeker (kadernota); - Voor overige leges en heffingen passen we een stijging toe van 2,4% (kadernota). Uitzondering hierop zijn de door het Rijk bepaalde tarieven.

Kwijtschelding Kwijtschelding is vastgelegd in een gemeentelijke regeling. Particuliere belastingplichtigen kunnen een aanvraag indien voor de volgende belastingen: - Afvalstoffenheffing tot maximaal 75%,• - Rioolheffing tot maximaal 75%,• - Hondenbelasting tot maximaal 75% van de eerste hond.

Vergelijking lokale lasten Voor een vergelijking van de lokale lasten maken we een vergelijking met een aantal andere gemeenten met een vergelijkbaar karakter, dan wel onze buurgemeenten. We gaan hierbij uit van een gemiddelde WOZ-waarde in 2022 van f 353.000. We presenteren de lokale lasten voor een meerpersoonshuishouden. Bedrag Bedrag Loon op Zand (tarief 2022) f 952 Bernheze f 878 Dalfsen f 822 Oisterwijk f 868 Oldebroek f 863 Dongen f 959 Heusden f 794 Tilburg f 687 Waalwijk f 730 De hoogte van de woonlasten zegt, zonder nader onderzoek, niets over het voorzieningenniveau van een gemeente. Vandaar dat aan de uitkomst van de benchmark geen harde conclusies kunnen worden verbonden. Wel is zichtbaar waar Loon op Zand afwijkt in vergelijking met andere gemeenten. In 2022 waren de gemiddelde woonlasten in Nederland f 929.

37

Gemeentelijke belastingen OZB In deze begroting corrigeren we de OZB-opbrengst met het inflatiepercentage van 2,4^!, zijnde de consumentenprijsindex (cpi) in 2023. Hiermee volgen we in deze begroting de lijn van het coalitieakkoord, en niet de lijn van de kadernota 2023. De OZB wordt geheven via een percentage van de WOZ-waarde. Het percentage voor 2022 wordt beïnvloed door twee zaken: - Stijging van de WOZ-waarde per 1 januari 2021 (peildatum); - Macro-economische ontwikkelingen zoals die in de algemene uitkering worden meegenomen. In de tabel hieronder staan de percentages voor 2020 - 2022 vermeld. 2021 0á WOZ-waarde Woningen - Eigenaar 0,1301 - Gebruiker - Totaal 0,1301 Niet-woningen - Eigenaar 0,2449 - Gebruiker 0,1943 - Totaal 0,4392

2022

2023

0,1213 0,1213

0,1071 0,1071

0,2486 0,1972 0,4458

0,2479 0,1966 0,4458

Hondenbelasting In het coalitieakkoord is het voornemen uitgesproken om de opbrengst hondenbelasting in overeenstemming te brengen met de kosten die gemaakt worden voor de uitvoering van de belastingtaak en de uitvoering van het beheerplan hondenuitlaatplaatsen. Dit heeft tot gevolg dat de opbrengst hondenbelasting met ca. C 20.000 kan dalen. De tariefverhoging, zoals opgenomen in de kadernota 2023, wordt daarom ook niet doorgevoerd. De tarieven worden verlaagd met 12,9^!. Tarief (in C) Eerste hond Tweede en volgende hond Kennel

2021 45,20 67,65 248,20

2022 46,32 69,34 254,40

2023 40,34 60,30 221,57

Vermakelijkhedenretributie Vanaf 1 januari 2018 wijzigde de maatstaf van heffing voor de vermakelijkhedenretributie. De onderliggende methodiek is gewijzigd naar het aantal betalende bezoekers van de vermakelijkheid in peiljaar T-2 dat de 50.000 te boven gaat. Voor het berekenen van de retributie maken we gebruik van het profijtbeginsel. De heffingsgrondslag is afhankelijk van parameters die bestaan uit de lasten die de gemeente heeft ten behoeve van de dagrecreant. Door gebruik te maken van een peiljaar in het verleden (T-2), is voor alle belastingplichtigen direct de hoogte bekend van het te betalen recht. Het vermakelijkhedentarief zal bij het opstellen van de verordening worden vastgesteld. Voorgesteld zal worden om het tarief vast te stellen op C 0,16 per betalende bezoeker. Hoewel daarmee het tarief per bezoeker daalt ten opzichte van 2022, wijzigt de totale heffingsgrondslag nagenoeg niet.

Toeristenbelasting In de kadernota 2023 wordt uitgegaan van een tariefverhoging van 2,5^!. Gezien de ontwikkeling van het aantal overnachtingen, stijgt de opbrengst toeristenbelasting. Een tariefverhoging is daarom niet noodzakelijk. De tarieven toeristenbelasting wijzigen niet ten opzichte van de tarieven in de jaren 2021 en 2022.

38

2021 2,00 1,25 2,00 1,25 3,00 250,00 200,00 100,00

Tarief (in C) Bed & Breakfast (B&B) Groepsaccommodaties Kampeerterrein Mini-kampeerterrein Overige accommodaties Jaarplaats Seizoensplaats Voorseizoensplaats

2022 2,00 1,25 2,00 1,25 3,00 250,00 200,00 100,00

2023 2,00 1,25 2,00 1,25 3,00 250,00 200,00 100,00

Afvalstoffenheffing Het jaarlijkse resultaat op het product reiniging, zowel voor- als nadelig, wordt verrekend met de voorziening reiniging. De voorziening reiniging is bedoeld om fluctuaties in de tarieven op te vangen. Als uitgangspunt geldt 100% kostendekkendheid. Mede als gevolg van het financiële resultaat bij de jaarrekening 2021 bereikte de voorziening reiniging een hoger niveau dan noodzakelijk wordt geacht. Daarom verstrekte het college een éénmalige korting op het tarief in 2022. De tarieven voor 2023 zijn nagenoeg gelijk aan 2022, exclusief de toegekende korting. 2021

Tarief (in C) Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden Bedrijven (tarief incl. omzetbelasting) Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten - Overhead - BTW Totale kosten - Opbrengsten afvalstoffenheffing - Opbrengsten reinigingsrecht Totale opbrengsten Dekkingspercentage

247,20 342,48 418,48

2022 (excl.

2022 (incl.

korting

korting)

240,92 328,34 397,29

225,18 306,89 371,33

2023 241,45 328,22 397,15

2.344

In dit overzicht geven we een specificatie en toelichting bij de kosten toegerekend aan de 305 afvalstoffenheffing, inclusief de mate van 439 kostendekkendheid. 3.088 Zowel de ontwikkeling van de kosten (denk aan 3.044 CO2-heffing) als opbrengsten (denk aan 44 statiegeld op kleine flessen en blikjes) maakt 3.088 dat het werkelijk verloop van kosten en 100% opbrengsten lastig te voorspellen is.

Rioolheffing 2021 220,00

Tarief (in C) Minimumtarief (tot 250 m3) Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten - Overhead - BTW Totale kosten - Opbrengsten rioolheffing Totale opbrengsten Dekkingspercentage

1.979 316 182 2.477 2.477 2.477 100%

2022 210,00

2023 210,00

In dit overzicht geven we een specificatie en toelichting bij de kosten toegerekend aan de rioolheffing, inclusief de mate van kostendekkendheid.

39

Paragraaf 2. Risicomanagement en weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is om risico's op te vangen. Voldoende weerstandscapaciteit zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. In het coalitieakkoord 2018­ 2022 is bepaald dat de ratio van het weerstandsvermogen minimaal 1,0 moet zijn.

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Ratio

B 2021 7.128 4.840 1,47

B 2022 8.423 4.022 2,09

JR 2020 7.936 5.266 1,51

JR 2021 8.793 4.282 2,05

B 2023 13.173 4.432 2,97

JR 2021

B 2023

Risico's De oorlog in de Oekraïne (maar ook andere ontwikkelingen in het brede vluchtelingenvraagstuk), de wereldwijde naweeën van de pandemie en de huidige inzichten over de periode ná het Regeerakkoord zorgen voor nog niet nader te duiden onzekerheden. Deze onzekerheden laten zich veelal financieel lastiger duiden dan risico's in bijvoorbeeld het grondbedrijf, zeker in de fase waarin we ons nu bevinden.

3,00 2.50 2,00 1.50 1,00 0,50

B2021

JR 2020

B 2022

We monitoren de ontwikkelingen op Ratio ------- Norm (ondergrens) de voet en gaan over tot waardering van de onzekerheden zodra hier betere schattingen van te maken zijn. We moeten ons ook realiseren dat deze ontwikkelingen mogelijk leiden tot andere en grotere uitgaven dan we bij de begroting 2023 voorzien. Dit leidt tot een beeld dat de ratio weerstandsvermogen ruim boven de minimale norm zit, terwijl het risicoprofiel gevoelsmatig verslechtert. De volgende uitgangspunten worden gehanteerd bij de risico-inschatting: - Risico's waarvoor beheersingsmaatregelen zijn getroffen welke het risico afdekken worden niet financieel vertaald in het risicoprofiel. - Risico's met een omvang (kans x impact) kleiner dan C 100.000 worden alleen opgenomen indien de impact groter dan C 500.000 is. De volgende risico's zijn geactualiseerd (bedragen x C1.000): Onderwerp

Omschrijving

I/S

Risico Jaarrekening 2021

Actualisatie

Risico Begroting 2022

Algemene uitkering gemeentefonds

In augustus 2021 zijn de voorlopige effecten van de herverdeling gemeentefonds bekend gemaakt. Dit is financieel volledig verwerkt in de meerjarenbegroting 2022-2025. De omvang van de algemene uitkering blijft schommelen. Hiervoor is

S

466

Dit risico is ongewijzigd.

466

40

Sportvrijstelling BTW Projecten "grondbedrijf" Impact corona op opbrengst toeristenbelasting

Extra middelen jeugdzorg

Onderwijs­ huisvesting

BTW De Wetering

Inflatie

een risico opgenomen dat er 25% kans is dat de algemene uitkering 5% afwijkt (C 1,8 miljoen). De fiscale positie van EWW B.V. ligt ter beoordeling voor bij de Belastingdienst. Daarna is duidelijk of de btw-aftrek op de investering van onder andere De Werft in stand blijft. Impact is C 1 miljoen, kans is 507o. Uit MPG 2021 volgt een risico inschatting van bijna C 1,2 miljoen. Zie ook paragraaf grondbeleid. Risico neemt af nu de maatregelen zijn ingetrokken. Er blijft onzekerheid over het verdere verloop van corona. Risico ingeschat op 5% van de begrote jaaropbrengst Uit het Regeerakkoord blijkt dat de jeugdgelden voor de periode 2022 - 2025 worden doorgevoerd. Na 2025 moet rekening gehouden worden met een daling. Tot 2026 waarderen we dit risico vooralsnog op 0. De gemeente is verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting. De komende jaren wordt duidelijk of meer nieuwbouw noodzakelijk is. Het risico is ingeschat op de omvang van de kapitaallasten van één schoolgebouw. Voor de Wetering wordt ingezet op het volledig verrekenen van de BTW op de investeringskosten. Hierover bestaat vooraf echter geen zekerheid. In het worst-case scenario blijkt achteraf dat een groot deel van de BTW niet verrekenbaar is. Dit gaat om C 1,2 miljoen. Door toenemende materiaalkosten en beschikbaarheid van mensen en materialen worden hogere indexeringen toegepast in contracten door leveranciers.

I

500

Ongewijzigd, nog geen uitspraak belastingdienst

500

I

1.186

Dit risico is ongewijzigd.

1.186

I

130

Dit risico is ongewijzigd.

130

S

0

Dit risico is ongewijzigd.

0

S

300

Dit risico is ongewijzigd.

300

I

1.200

Dit risico is ongewijzigd.

1.200

S

500

Dit risico is ongewijzigd.

500

Totaal

4.282

4.282

De volgende risico's zijn nieuw: Onderwerp

Rentestijging

Omschrijving

Medio 2022 heeft de ECB het rentetarief meerdere keren verhoogd. De rente op de kapitaalmarkt is hierdoor verder gestegen. Stijging van de rente leidt tot hogere rentelasten.

I/S

Risico jaarrekening 2021

S

Actualisatie

Risico Begroting 2022

In de begroting is rekening gehouden met een extra rentelast van C 150.000 voor nieuwe geldleningen. Het risico is de rentelast voor nieuwe geldleningen hoger is dan dit bedrag. ^ rentestijging op een lening van C 7.500.000 betekent een extra last van C 75.000. Risico is ingeschat op een stijging van 27o.

150

Totaal

150

Onzekerheden (nog niet financieel te kwantificeren): Onderwerp

Omschrijving

I/S

Risico jaarrekening 2021

Regeerakkoord

Fondsen voor mobiliteit en duurzaamheid

S

pm

Opvang vluchtelingen Oekraïne

Op dit moment werkt het kabinet aan financiering van de opvanglocaties in gemeenten. Uitgangspunt daarbij is dat het kabinet de kosten die gemaakt zullen worden door gemeenten integraal worden vergoed. De opvang van vluchtelingen kan op vele

I

Pm

Actualisatie Voor enkele grote maat­ schappelijke opgaven vormt het Rijk fondsen gedurende deze kabinetsperiode. Bijvoorbeeld een fonds voor de duurzaamheidsopgave. Echter, voor deze opgave zijn langdurig en ook structurele middelen nodig. Het effect van de opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne heeft voordelige en nadelige effecten. De vraag is hoe hoog de vergoedingen vanuit het Rijk

Risico Begroting 2022

pm

pm

41

fronten consequenties hebben (Bijvoorbeeld: woningmarkt, zorg, onderwijs, werk, sociale voorzieningen).

Eenmalige compensatie energie

Cyber- en datasecurity

zullen zijn, hoe lang de opvangvoorzieningen nodig zijn en uiteindelijk ook wat de structurele effecten van deze ontwikkeling zullen zijn.

Vanuit het Rijk is een compensatie per huishouden toegezegd voor de oplopende energiekosten. Voor huishoudens met een inkomen tot maximaal 120% van de bijstandsnorm is er een aanvullende vergoeding van C 800,- toegezegd. Deze regeling moet worden uitgevoerd door Baanbrekers. I/S

De minister heeft toegezegd dat de gemeenten volledig gecompenseerd worden voor de aanvullende vergoeding. Echter, dit is nog niet bekrachtigd en er zijn geen uitspraken over de bijbehorende uitvoeringskosten. Daarnaast is nu sprake van een eenmalige compensatie, maar wat gebeurt er als de energiekosten hoog blijven. Betreft risico van cyberaanval e.d. die de continuïteit van de automatiseringsomgeving bedreigen en/of het verlies van data veroorzaken.

I

pm

De rijksmiddelen voor de toeslag zijn via de meicirculaire toegekend. Voor de uitbreiding en verlenging worden in de septembercirculaire middelen toegekend. We verwachten dat deze middelen toereikend zijn om de toeslagen en de uitvoeringskosten te betalen. Het risico van een tekort ligt bij de gemeente.

pm

Pm

Het risico op schade door een mogelijke cyberaanval neemt steeds verder toe. Een incident van enige omvang brengt direct hoge schade met zich mee.

pm

Samenvatting risico-inschatting Risico 4.282 150 4.432

Geactualiseerde eerder ingeschatte risico's Nieuwe risico's Inschatting jaarrekening 2021 (excl. PM-risico's)

Financiële kengetallen Gerealiseerd Solvabiliteit (streefwaarde: 20 - 50^j) Netto schuldquote (streefwaarde: < 9CW) Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle

Prognose

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

23% 67%

2^ 62%

25% 38%

29% 42%

3^ 48%

33% 41^

35% 36%

34% 44%

34% 44%

49%

28%

31^

37%

40W

35%

42%

42%

0% 2%

-1?í 2%

-1?í 1^

-r/% 3%

-1?í 0%

95% C 990

99% C 1.062

C 946

C 1.173

C 1.143

geldleningen (streefwaarde: < 90^ Grondexploitatie (streefwaarde: < 20W) Struct. exploitatieruimte (streefwaarde: > 0)

-3?í

2% 6%

1^

-2?í

Belastingcapaciteit (streefwaarde: 90 - 105^j) Nettoschuld per inwoner

C 1.297

106% C 1.207

117^ C 790

1m C 857

De gerealiseerde cijfers zijn gebaseerd op de jaarrekeningen van de betreffende jaren. De prognose vanaf 2022 komt voort uit de geprognosticeerde balans. De solvabiliteit is in de afgelopen jaren fors verbeterd en zal de komende periode verder verbeteren. Dit is vooral een gevolg van de positieve resultaten over 2020 en 2021 en de positieve 2e bestuursrapportage 2022. In de komende begrotingsperiode wordt de algemene reserve door toevoegingen in 2024 en 2025 verder versterkt. De solvabiliteit verbetert daarmee naar ruim 34% ultimo 2026. De netto schuldquote vertoont in de prognose een redelijk constant beeld en blijft ruim onder de streefwaarde. In de schuldquote gecorrigeerd voor alle geldleningen worden de uitgezette geldleningen meegenomen. In 2022 wordt een omvangrijke uitgezette geldlening afgelost. Daardoor stijgt de gecorrigeerde schuldquote in 2023, terwijl de ongecorrigeerde schuldquote afneemt. Een omvangrijke grondexploitatie is risicovol als daarmee de baten van de gemeente in grote mate afhankelijk zijn van de opbrengsten uit grondexploitaties. In voorgaande jaren zijn relatief veel

42

grondverkopen geweest en de kosten voor bouw- en woonrijp maken komen later. Het negatieve percentage betekent dat de opbrengsten tot dusver zelfs groter zijn dan de baten. Dat maakt een grondexploitatie minder risicovol. De belastingcapaciteit wordt berekend door de gemiddelde woonlasten van een gezin af te zetten tegen het landelijk gemiddelde. Dat gemiddelde wordt gebaseerd op de Atlas van de Lokale Lasten van het COELO. Een belastingcapaciteit hoger dan 100% betekent dat de gemiddelde woonlasten in onze gemeente hoger zijn dan het landelijk gemiddelde. Aangezien het landelijk gemiddelde voor het komende jaar nog niet bekend is, wordt voor 2023 gerekend met het gemiddelde van 2022. Voor 2023 blijven de woonlasten net onder het landelijk gemiddelde. De schuld per inwoner zal ten opzichte van 2020 verder stijgen, maar vertoont vervolgens een redelijk constant beeld.

Geprognotiseerde balans (per 31 december van het jaar) Activa (im)Materiële vaste activa Financiële vaste activa: kapitaalverstrekkingen Financiële vaste activa: leningen Financiële vaste activa: uitzettingen > 1 jaar Totaal vaste activa

2021 54.462 197

2022 59.520 197

2023 61.644 197

2024 59.209 197

2025 66.496 197

2026 65.143 197

6.983 245

6.720 363

1.114 384

1.114 368

1.114 352

1.114 334

61.887

66.800

63.340

60.888

68.159

66.789

Voorraden: onderhanden werk & overige grond- en hulpstoffen Voorraden: gereed product en handelsgoederen & vooruitbetalingen Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal vlottende activa

407

260

-713

-435

-655

-811

11.588 155 1.543 13.693

8.907 155 1.543 10.865

8.907 155 1.543 9.892

8.907 155 1.543 10.170

8.907 155 1.543 9.950

8.907 155 1.543 9.794

Totaal activa

75.580

77.665

73.231

71.058

78.109

76.582

Passiva Eigen vermogen Voorzieningen Vaste schuld Totaal vaste passiva

2021 22.224 12.693 33.924 68.841

2022 24.308 12.142 34.478 70.927

2023 23.809 11.930 30.755 66.493

2024 24.718 11.494 28.109 64.320

2025 26.708 10.959 33.704 71.371

2026 26.353 10.379 33.113 69.844

Vlottende schuld Overlopende passiva Totaal vlottende passiva

4.199 2.539 6.738

4.199 2.539 6.738

4.199 2.539 6.738

4.199 2.539 6.738

4.199 2.539 6.738

4.199 2.539 6.738

Totaal passiva

75.580

77.665

73.231

71.058

78.109

76.582

43

EMU-saldo T-1

T 2022

Omschrijving

T+1 2023

2024

x C 1000,-

x C 1000,-

x C 1000,-

Volgens realisatie tot en met sept. 2022, aangevuld met raming resterende periode

Volgens begroting 2023

Volgens meerjarenraming in begroting 2023

1.

Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c)

3.100

498

909

2.

Mutatie (im)materiële ^ste acti^

5.058

2.124

-2.435

3.

Mutatie voorzieningen

-551

-212

-436

4.

Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)

-147

-973

278

5.

Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiële vaste activa

0

0

0

-2.362

-864

2.630

Berekend EMU-saldo

44

Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente heeft op haar grondgebied een groot aantal kapitaalgoederen zoals gebouwen, wegen, constructies, riolering, water en groen met een groot aandeel in de gemeentelijke begroting. Deze kapitaalgoederen leveren een belangrijke bijdrage aan de uitvoering van de programma's van de begroting, zoals milieu, onderwijs en verkeer. Slecht onderhoud kan leiden tot risico's en daarbij mogelijke aansprakelijkstelling van de gemeente. Bovendien kan het leiden tot kapitaalvernietiging. In deze paragraaf wordt achtereenvolgens het IBOR beleidskader geschetst met de vastgestelde kwaliteitsniveaus. Erna wordt een overzicht gegeven van de cyclus van beleids- en beheerplannen van de onderdelen van de openbare ruimte. De verschillende kapitaalgoederen worden kort toegelicht en afgesloten met een tabel van de onderhoudsbudgetten.

IBOR 2014-2023 In het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2014-2023 "Samen Buiten-Gewoon- Tevreden" zijn de onderhoudskwaliteiten voor de openbare ruimte benoemd. We hanteren voor onze openbare ruimte drie verschillende ambitieniveaus (A is hoog, C is laag). Deze ambitieniveaus zijn gekoppeld aan de onderstaande gebiedsindeling en functies: Ambitieniveau A B C Centrum Woonbuurten Gebiedsontsluitingswegen Industrie Buitengebied

-

;

-

Het beheer van de openbare ruimte doen we graag samen met de bewoners en de ondernemers. Zij krijgen dan ook de ruimte om een + te realiseren op het vastgestelde ambitieniveau. In 2018 heeft de raad extra geld beschikbaar gesteld om de verzorgende kwaliteit van het groen in de woonbuurten op een B niveau te onderhouden, dit houdt in dat de onkruidbestrijding in het groen in de woonbuurten op een hoger niveau wordt uitgevoerd.

Het beheer van de openbare ruimte is een reguliere taak van de gemeente, die bestaat uit de jaarlijkse beheers-, vervangings- en onderhoudsmaatregelen. Voor het beheer van de (kapitaalgoederen in de) openbare ruimte beschikt de gemeente over een aantal instrumenten: 1. Beheersystemen waarin van alle objecten in de openbare ruimte de relevante data zijn ingebracht. 2. Jaarlijkse schouw naar de onderhoudsgesteldheid van de objecten in de openbare ruimte. 3. Meerjaren Uitvoeringsplan (MUP) met daarin alle geplande uitvoeringsprojecten. De informatie uit deze instrumenten leiden tot planning van de onderhoudswerkzaamheden. Om te zorgen voor een integrale benadering van ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte is het Handboek Integraal Werken Openbare Ruimte (HIWOR) beschikbaar. Bij het opstellen van de beheerplannen in 2019 en 2020 is naar voren gekomen dat er een achterstand is in met name het vervangen van groen, speelvoorzieningen en wegen. Ook werd de gestelde doelstelling voor de verlaging van het energieverbruik bij de openbare verlichting niet gehaald. Met de vaststelling van de beheerplannen is geld beschikbaar gekomen voor levensduurverlengend onderhoud en vervanging van al onze kapitaalgoederen zoals de openbare

45

verlichting, groen en speelvoorzieningen. Met continuering van deze middelen wordt de achterstand de komende jaren ingelopen.

Beleids-en beheerplannen

Act

Plan

»Aanpassen wat niet volgens plan is verlopen

' Plannen wat we gaan doen en hoe we dat gaan doen

1

De basis voor het beheer van de openbare ruimte wordt gevormd door de hier getoonde cyclus. Dit cyclisch werken is duidelijk zichtbaar in de beleids- en beheerplannen die er zijn voor het beheer van de openbare ruimte. In navolgende tabel is dit weergegeven.

Check

Controleren of alles volgens plan is gelopen

Doen wat we hebben gepland

Beleids- en beheerplan Integraal beleid openbare ruimte (IBOR) (2014) Beheerplan wegen (2019) Beheerplan civieltechnische kunstwerken (2019) Beleids- en beheerplan openbare verlichting (2020) Programma Water en Riolering (PWR) (2020) Speelnotitie (2015) Groenstructuurplan (2019) Boombeleid (2020) Beheerplan groen, speel- en zitvoorzieningen (2019) Beheerplan bijzondere objecten (2021) Meerjaren onderhoudsplan (MJOP) (2018)

Frequentie actualisatie 10jaar Financieel: 2 jaar Geheel: 4 jaar

Fin. vertaling in begroting Ja Ja Ja

Reserve/ voorziening

Bestemmingsreserve wegen

Taak­ veld Divers 2.1

Ja 4 jaar 10jaar 4 jaar 4 jaar Financieel: 2 jaar Geheel: 4 jaar 4 jaar 4 jaar

Ja Nee Ja Ja Ja Ja

Voorziening riolering Bestemmingsreserve calamiteiten groen om kosten te dekken voor ziekten en plagen en stormschade

7.2 5.7

Voorziening De Wetering

divers

Toelichting kapitaalgoederen Wegen, openbare verlichting en civiele kunstwerken: In de openbare ruimte is het volgende areaal aanwezig voor de onderdelen wegen, openbare verlichting en civiele kunstwerken: Voorziening Hoeveelheden Het onderhoud van wegen, openbare Wegen Asfaltverharding 529.600 m2 verlichting en civiele kunstwerken is gericht Elementverharding 991.200 m2 op de technische kwaliteit: de weg en brug Betonverharding 35.900 m2 moeten bruikbaar zijn, de lamp moet Halfverharding 119.100 m2 Openbare verlichting Masten 5.700 stuks branden. Bij openbare verlichting wordt de Armaturen 5.800 stuks vervanging van lampen door LED wordt LED-lampen 2.400 stuks gecontinueerd. Door de beëindiging van de Gewone lampen 3.900 stuks productie van PLL lampen in 2023 moeten Civiele kunstwerken Bruggen 4 stuks komende jaren meer lampen worden Tunnels 4 stuks Muren 4 stuks vervangen. Dit betreft 80% van het aantal gewone lampen dat nog in ons areaal

46

aanwezig is. Bij de begroting 2024 zal hiervoor een vervangingsstrategie worden opgenomen. Voor wegen staan we aan de vooravond van een intensieve periode van vervanging. Veel wegen zijn aan het eind van hun levensduur en zullen moeten worden aangepakt. Om dit gestructureerd aan te pakken en afstemming met andere onderdelen van de openbare ruimte of herinrichtingen te zoeken is een meerjarenplanning opgesteld. De dekking hiervan zal terug te vinden zijn in het reguliere onderhoud en het investeringsplan.

Riolering en water In onderstaande tabel hebben we de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem van de voor onze gemeente weergegeven. Voorziening Hoeveelheden Voor het inzamelen en Inzameling Kolken hemelwaterriolering 2.800 stuks transporteren van het vrijkomende Kolken gemengde riolering 7.200 stuks afval- en regenwater beschikken we Afvoer (vrij verval) Gemengde riolering 84,3 km als gemeente Loon op Zand over een Vuilwaterriolering 20,7 km rioolstelsel met een totale lengte Hemelwaterriolering 30,3 km Overstortputten (verbeterd) 16 stuks van circa 136 km en 32 gemengde riolering rioolgemalen. Om ervoor te zorgen Hemelwateruitlaten 18 stuks dat tijdens extreme neerslag geen (verbeterd) gescheiden wateroverlast optreedt, is het riolering rioolstelsel voorzien van rioolAfvoer (mechanisch) Persleidingen 14,8 km overstorten en hemelwaterlozingsDrukriolering 67 km Drukriool-pompunits 238 stuks punten. Speciale rioolvoorzieningen Rioolgemalen 32 stuks (bergbezinkbassins) beperken de Bergbezinkbassins 3 stuks vuiluitworp van de riolering naar het Voorzieningen 5 stuks oppervlakte-watersysteem. Het Infiltratievoorzieningen 8 stuks afvalwater in het buitengebied Bijzondere (hemelwater) voorzieningen wordt ingezameld met 238 pompMeetpunten Grondwater 22 stuks units en verpompt via 67 km aan Afvalwater 3 stuks drukriolering.

Al dit afvalwater wordt Oppervlaktewater 0 stuks gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) 'De Roei' in Kaatsheuvel.

Openbaar groen, speelvoorzieningen en straatmeubilair (inclusief ondergrondse afvalvoorzieningen) Voorziening Groen

Hoeveelheden 1.374.204 m2 22 stuks 612 stuks 2.114 m 307 stuks 80 Stuks 26 Locaties

Het openbaar groen in de gemeente Loon op Zand speelt een belangrijke rol in de leefbaarheid Meubilair van de gemeente. Dit vergt echter ook de nodige inspanningen voor Speelvoorzieningen Afvalvoorzieningen het onderhoud. Afgelopen jaren is er regelmatig bezuinigd op het onderhoud van het groen. Dit heeft ertoe geleid dat het groen versleten is: beplanting is te hoog geworden, is verhout waardoor het niet meer teruggesnoeid kan worden, beplanting is weggevallen door droogte etc. De komende jaren wordt ingezet om een groot deel van het areaal te vervangen of om te vormen. Hierbij worden doelen als vergroten biodiversiteit, klimaatstress en burgerparticipatie meegenomen. Gazons, beplanting, etc. Bloembakken Banken en afvalbakken Hekwerken Toestellen Ondergrondse containers

47

Het aanwezige meubilair en speelvoorzieningen is geïnspecteerd. Hieruit is gebleken dat 330A van het areaal niet voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Ook hierin zal een inhaalslag moeten worden gedaan om weer aan het vastgestelde kwaliteitsniveau te voldoen. Concreet houdt dit in dat er banken en prullenbakken zullen worden voorzien van een nieuwe verflaag of in zijn geheel vervangen worden. Bij speelvoorzieningen speelt burgerparticipatie een duidelijke rol. Hetgeen gerealiseerd wordt moet zo veel mogelijk passen bij de wensen van de buurt. Hierbij zijn de kaders vanuit het beleid en financiën leidend. In de gemeente Loon op Zand zijn 26 locaties waar ondergrondse afvalvoorzieningen aanwezig zijn en ca. 10.000 adressen (maal 3 per woonadres) met mobiele containers (kliko's) . Onderhoud van de ondergrondse voorzieningen bestaat uit het reinigen van de ondergrondse bakken, vervangen van paslezers en functioneel houden.

Gebouwen/ Vastgoed Vastgoed heeft 68 gebouwen in haar vastgoedportefeuille. Er zijn 14 vastgoedobjecten (waarbij de grond en het gebouw eigendom is van de gemeente, dan wel het gebouw gehuurd wordt door gemeente) in beheer en onderhoud van de gemeente. Voor het maatschappelijk vastgoed is de actualisatie van het (D)MJOP in een afrondende fase, waarbij we accent gelegd hebben op: - Verduurzaming: een duurzaamheidsscope is toegepast voor Het Klavier, De Brandweerkazernes en De Gemeentewerf. Deze zijn opgenomen in de actualisatie van de DMJOP's met als startdatum januari 2023. - Het onderhoudsniveau van Het Klavier is onderzocht en verwerkt in de adviesnota en het raadsvoorstel over de (D)MJOP'. De aanbesteding voor de E&W installaties voor Het Klavier, De Werft en De Brandweerkazernes is afgerond. Heijmans heeft deze aanbesteding gewonnen en de onderhoudsovereenkomst is met hen gesloten. De ingangsdatum van de nieuwe overeenkomst(en) is gestart op 1 juli 2022 en voor Het Klavier start deze op 1 januari 2023. Bij zowel de actualisatie als de aanbesteding voor het onderhoudscontract zijn wij alert geweest op de kostenbesparende elementen. Wel blijft marktwerking van dit moment een risico, apparatuur, staal en materialen zijn enorm in prijs gestegen.

Financiële toelichting onderhoudsbudgetten kapitaalgoederen Civiele kunstwerken Gebouwen/ vastgoed Groen Openbare verlichting Riolering en water Speelvoorzieningen/ straatmeubilair Wegen Totaal

R 2020 30 283 940 186 439 34 942 2.854

B 2021 88 450 915 75 597 64 926 3.115

B 2022 58 668 1.112 214 666 55 896 3.669

48

Paragraaf 4. Bedrijfsvoering Waar komen we vandaan? Op 15 juli 2021 sprak de gemeenteraad de ambitie uit om een zelfstandige gemeente te blijven. De raad nam een amendement aan waarin zij het college opriep om in beeld te brengen wat daar voor nodig is. De organisatievisie, zoals vastgesteld door het college in april 2020, roept op om een solide en wendbare organisatie te zijn. We hanteren drie kernwaarden: resultaat, samen, vitaal. In onze communicatie en dienstverlening passen we het LOL-principe toe (Luisteren - Open - Leren). In juni 2020 informeerden wij de raad hierover tijdens een beeldvormende raad. Deze solide en wendbare organisatie is nodig om inderdaad die zelfstandige gemeente te kunnen blijven. In 2022 is in het coalitie akkoord bevestigd dat de gemeente Loon op Zand een sterke, zelfstandige gemeente dient te blijven, waarin de inwoner centraal staat. Uitgesproken is dat we investeren in een toekomstbestendige organisatie die ambities mogelijk maakt in een veranderende samenleving. We zijn succesvol als zelfstandige gemeente als: 1. De inwoners tevreden zijn over de dienstverlening (dienstverlening). 2. De gemeente Loon op Zand financieel gezond is op de korte en lange termijn (middelen). 3. De organisatie in staat is om te zorgen voor een goede bezetting (mensen). 4. De organisatie in staat is om haar taken uit te voeren (processen).

Wat hebben we gedaan? In februari 2022 is een MT-plan vastgesteld. De roadmaps, zoals opgenomen in de begroting 2022, zijn samengebracht tot 3 sporen, waarlangs de ontwikkeling ter hand is genomen: - Spoor 1 omvat activiteiten die leiden tot het leveren van een betere dienstverlening aan inwoners en ondernemers, door een bereikbare en adequate dienstverlening te bieden. Een visie op dienstverlening is uitgewerkt en richt zich in 2025 op: multichannel en online. Deze visie omvat 3 opgaven: LOL-principe frontofficeconcept en 5 serviceformules, waarvan participatie er een is. De drie opgaven worden verder uitgewerkt in het najaar van 2022 en verder. - Spoor 2 omvat activiteiten omtrent vitaliteit van collega's, zoals een medewerkersonderzoek, ziekteverzuimbeleid, HR-gesprekken en de start van het opzetten van een nieuw functiehuis. - Spoor 3 omvat activiteiten waardoor in een goede samenwerking én met de juiste randvoorwaarden resultaten worden geboekt, zoals aandacht voor procesmanagement, de planning & controlcyclus, ICT-ontwikkeling, opdrachtgeverVopdrachtnemerschap en het uitwerken van een nieuw sturingsmodel. De verkenningen op de diverse vraagstukken die effect hebben op de foto van onze organisatie in 2025 én de bouw aan verbeteringen in de organisatie zijn dus reeds in gang gezet.