Kadernota 2026

In 2025 zal besluitvorming en afronding van de omgevingsconsultatie plaatsvinden. In 2026 en 2027 vind de nadere uitwerking en planologische procedure plaats. Vanaf 2028 kan het project worden uitgevoerd. Hoe betrekken we inwoners en organisaties? Om te komen tot een voorkeursontwerp is er afgelopen twee jaar met verschillende organisaties en inwoners afgestemd. Hierbij is een klankbordgroep actief, die meekijkt in het proces en de verschillende ontwerpstappen. In de klankbordgroep zijn de volgende organisaties vertegenwoordigd: Dorpsraad Epse-Joppe, Fietsersbond, A1 Bedrijvenpark, LTO Noord en Cumela, Stichting behoud natuur en landschap Woon- en leefklimaat Buitengebied Epse, Stichting IJssellandschap en stichting Das en Boom. Daarnaast zijn er diverse gesprekken geweest met bewonersgroepen langs de weg in verband met de verschillende belangen die ze kennen bij het uitbreiden van de capaciteit van de weg en het gebruik van de aansluitingen. Er zijn algemene inloopbijeenkomsten geweest voor alle belanghebbenden en geïnteresseerden. Bij de uitwerking van het ontwerp en voorbereiding van de realisatie worden alle betrokkenen op de hoogte gehouden en waar nodig en gewenst geconsulteerd. Wat kost het? Incidenteel in 2028 € 5.000.000 eenmalige bijdrage aan de provincie Gelderland, ten laste van de algemene reserve.

Verbreden onverharde fietspaden Wat doen we al? De gemeente Lochem kent een uitgebreid recreatief fietsnetwerk. In 2024 stelden we het Fietsplan Lochem 2024 -2035 op. Het recreatieve fietsnetwerk neemt hier een belangrijke plek in. Het verbeteren van het recreatieve netwerk is een van de speerpunten van het fietsplan. Wat gaan we (extra) doen? We onderzoeken op welke belangrijke (toeristische) schakels behoefte is aan het verbeteren van het recreatieve fietsnetwerk. We richten ons daarbij voornamelijk op de onverharde fietspaden. We kijken hoe we deze schakels kunnen optimaliseren, bijvoorbeeld door de fietspaden te verbreden of door een andere verharding (zoals Achterhoek Padvast) toe te passen. We geven daarmee een impuls aan het fietsen in Lochem en geven invulling aan de in 2024 aangenomen motie ‘’verbreden onverharde fietspaden’’. Hoe betrekken we inwoners en organisaties? We betrekken stakeholders, zoals de fietsersbond en Achterhoek toerisme, bij de uitwerking. De 28

uitvoering stemmen we af met aanwonende van de betreffende zandwegen. We passen hier de treden 'informeren' en 'raadplegen' van de participatieladder toe. Wat kost het? Incidenteel in 2026 en 2027 € 150.000.

2.1 Verkeer en vervoer - Ombuigingen

8. Bezuiniging DVO Circulus Korte toelichting Circulus verzorgt het dagelijks onderhoud en serviceonderhoud aan onze openbare ruimte conform afspraken uit het IBOR-plan uit 2019. In samenspraak geven we nadere invulling aan een jaarlijkse bezuiniging. O.a. verlagen we de frequentie van het maaien van grasvelden, in centrumgebieden gaan we van onderhoudsniveau A naar onderhoudsniveau B, bijvoorbeeld bij onkruidbeheersing , straatvegen en zwerfvuil. Ook besparen we op de bestrijding van de eikenprocessierups. Gezien het totale pakket aan werkzaamheden dat valt onder de DVO is in afstemming met Circulus een bezuiniging te realiseren door optimalisaties in de uitvoering waarmee een taakstelling van ten minste € 200.000 het vertrekpunt is voor de DVO 2026. De invulling van de bezuiniging leggen we vast in de Dienstverleningsovereenkomst 2026. We schouwen maandelijks op de beeldkwaliteitsafspraken en sturen bij waar nodig Effect De bezuiniging heeft beperkte invloed op de beeldkwaliteit. Het beeldkwaliteitsniveau in de centrumgebieden (kernen en omgeving gemeentehuis) verlagen we met één niveau van A naar B. Hiermee houden we het niveau van de gehele openbare ruimte op een voldoende niveau en voorkomen we een algehele achteruitgang of verloedering van de openbare ruimte. Zo blijft de Lochemse openbare ruimte aangenaam om in te verblijven, te bewegen en te ontmoeten.

Bedrag Structureel vanaf 2026 € 200.000.

9. Asfaltwegen Korte toelichting Het beheerplan Wegen 2025 - 2030 ondersteunt ons in het structureel beheren en onderhouden van ons gehele wegenareaal. De opgaven vanuit het beheerplan worden vervat in een Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP). We bezuinigen op dit MJOP. Er wordt bezuinigd op groot onderhoud maatregelen en klein onderhoud maatregelen aan wegen. Effect We voeren minder onderhoud uit. Een deel van de wegen blijven hierdoor langer in een slechtere staat. Dit leidt op den duur tot een achterstand in onderhoud. Om een achterstand van de toestand van wegen weer op orde te brengen, dient daarop op enig moment in geïnvesteerd te worden. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 200.000.

11. Verkeerseducatie Korte toelichting We halveren de inzet op verkeerseducatie. Dit betekent dat we keuzes moeten maken in welke activiteiten we aanbieden op het gebied van verkeerseducatie. We kiezen voor een soberder educatie programma, waarbij de jonge verkeersdeelnemers prioriteit (blijven) houden. We sluiten zoveel mogelijk aan bij regionale of provinciale activiteiten om kosten te besparen. 29

Effect Het effect van deze bezuiniging is dat er minder aanbod zal zijn om verkeersdeelnemers kennis en vaardigheden aan te bieden om veilig deel te nemen aan het verkeer. Door een soberder verkeerseducatie programma aan te bieden is er minder ruimte om bijvoorbeeld verkeersdeelnemers bewust te maken van het eigen verkeersgedrag. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 20.000.

12. Vergunning nutsbedrijven Korte toelichting Nutsbedrijven dienen een vergunning aan te vragen voor het aanleggen en onderhouden van ondergrondse infra in de openbare ruimte. Hiervoor wordt de bovengrond opgebroken om een sleuf te graven en na de werkzaamheden wordt de bovengrond weer teruggebracht. Ter plaatse van de sleuf ontstaat na een bepaalde periode ongelijkheid in de bovengrond door zettingsverschillen in de ondergrond. Om de bovengrond weer te herstellen wordt daarom aan de nutsbedrijven een degeneratievergoeding opgelegd. Effect Nutsbedrijven kennen steeds grotere opgaven door bijvoorbeeld de energietransitie. Hierdoor wordt de bovengrond steeds vaker opgebroken. Daarom is de realistische verwachting dat zolang er grotere opgaven van de nutspartijen zijn, er meer degeneratievergoedingen geïnd kunnen worden. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 200.000.

2.2 Parkeren Wat willen we bereiken? Vooral in oudere woonwijken en winkelgebieden komen parkeerproblemen voor. Als meer dan 90% van de parkeerplaatsen in gebruik is, is de parkeerdruk hoog. Wij houden regelmatig parkeeronderzoeken. Hiermee stellen we de parkeerdruk vast en sturen we bij om genoeg bereikbare parkeerplaatsen te houden. Verder stellen wij parkeereisen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Zo komen er geen nieuwe parkeerproblemen. Wij zetten in op het bevorderen van elektrische en deelauto’s. We bouwen aan een dekkend netwerk voor laadinfrastructuur. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

2.3 Recreatieve havens Wat willen we bereiken? Wij zorgen voor goede voorzieningen voor recreanten in de passantenhaven van Lochem. Zodat we

30

meer overnachtingen en bezoekers krijgen. We benutten het Twentekanaal dan ook goed voor passanten. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

2.4 Economische havens en waterwegen Wat willen we bereiken? Wij zijn goed bereikbaar over water. De haven aan het Twentekanaal worden vaak gebruikt. Dit is goed voor de economische ontwikkeling, de werkgelegenheid en de leefbaarheid. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

2.5 Openbaar vervoer Wat willen we bereiken? Wij stemmen lokaal en regionaal de verschillende manieren van openbaar vervoer goed op elkaar af. We zetten ons in voor goede voorzieningen voor op- en overstappen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Ontwikkelingen

31

Herinrichting Graaf Ottoweg - Nieuwstad De afgelopen jaren is er gewerkt aan het toekomstbestendig maken van het centrum van Lochem. Het doel daarbij is de verkeersveiligheid en leefbaarheid van het centrum van Lochem te verbeteren. Er is voor een groot deel invulling gegeven aan de uitvoering van het verkeerstructuurplan centrum Lochem. Voor het laatste deel van het centrumgebied hebben we in 2024 een gebiedsvisie opgesteld. Dit betreft de Graaf Ottoweg, Nieuwstad (inclusief kruising Barchemseweg/ Zutphenseweg/ Nieuwstad), Smeepoort en de Oosterwal. In 2025 leggen we de opgestelde gebiedsvisie voor aan de gemeenteraad. Het betreft een omgevingsontwerp inclusief een raming van verschillende varianten, met verschillende keuzes (zoals wel of geen gracht). Vervolgens werken we de gebiedsvisie uit tot een ontwerp en worden de gesprekken met de omgeving opgestart. Na 2026 wordt tot uitvoering overgegaan. Voor deze herinrichting wordt zoveel mogelijk gebruikt gemaakt van al beschikbare middelen en subsidies, maar zal aanvullend budget noodzakelijk zijn.

Brug Almenseweg De brug Almenseweg is in slechte staat. De brug is onderdeel van de N826 en ligt over het Afleidingskanaal. Na onderzoek blijkt dat er een bijzondere situatie aan de orde is m.b.t. onderhoudsplichtigen. In de legger van het waterschap en de wegenlegger van de gemeente is beschreven dat de constructie van de brug onderhouden dient te worden door het waterschap en dat de bovenliggende delen van de brug onderhouden dienen te worden door de gemeente. De "gebruiker" van de brug is de Provincie. Gezien de bijzondere situatie is deze brug niet eerder opgenomen geweest in het te onderhouden areaal civiele kunstwerken van de gemeente. In 2025 gaan we in gesprek met het Waterschap Rijn&IJssel en de Provincie Gelderland waarbij het uitgangspunt is om de brug over te dragen aan de Provincie Gelderland. De verwachting is dat er door de Provincie een bijdrage verlangd gaat worden om de brug over te nemen.

32

3. Economie 3.1 Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? We streven naar tevreden ondernemers en een goed ondernemersklimaat. Met een groeiend aantal arbeidsplaatsen en mensen die mee kunnen doen. Dit doen we door het uitvoeren van de ‘Economische agenda’ en het ondersteunen van innovaties. Daarin besteden we ook aandacht aan een specifieke groep ondernemers de agrarische ondernemers en directe verwante ondernemingen. Ze staan op dit moment sterk onder druk vanuit verschillende dossiers zoals stikstof, natuur en landschap. De landbouw is van belang voor Lochem als plattelandsgemeente en speelt een belangrijke rol in het landschap. Daarom besteden we meer aandacht en geld aan deze sector en de ondernemers. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

3.1 Economische ontwikkeling - Ombuigingen

15. Bedrijfsontwikkeling Korte toelichting In plaats van jaarlijks over gaan tot het 1 keer per twee jaar organiseren van de Beursvloer. De subsidie BTO (Bevordering Technisch Onderwijs) Berkelstreek halveren en gelijktrekken met de bijdrage die de gemeente Berkelland verstrekt. Op overige kleinere uitgaven is ook aanvullend een beperkte besparing te realiseren. Effect De activiteiten van Lochem Doet (o.a. de organisatie va de Beursvloer) bestaan vooral uit uren. Halvering betekent dan ook dat de activiteiten zeer beperkt uitvoerbaar zullen worden. Halvering betekent ook minder opbrengsten voor stichtingen en verenigingen. Halvering van de subsidie BTO Berkelstreek betekent dat wij een gelijke bijdrage gaan leveren als de gemeente Berkelland. Om de basisschoolkinderen hetzelfde aanbod te blijven bieden zullen inkomsten voor de stichting dan elders moeten worden gevonden. Er zal minder ruimte zijn voor economisch onderzoek. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 24.182.

16. Digitaal ondernemers platform (economische agenda) Korte toelichting In 2020 is , in navolging van Lochem Spreekt, een Lochem Zaken Panel opgestart. Met dit panel zijn in de afgelopen jaren ondernemers bevraagd op onderwerpen die hen aangaan. In de eerste jaren na oprichting zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd vanuit het daarvoor beschikbare budget. Daarna is de onderzoeksfrequentie afgenomen. Er was minder noodzaak voor specifieke onderzoeken. En we willen niet onderzoeken om te onderzoeken. 33

Effect Het effect van deze bezuiniging is dat er minder mogelijkheden zijn voor gebruikmaking van dit panel. Minder onderzoeken onder de aangesloten ondernemers. Met het opheffen van dit budget zal er elders (uit andere budgetten of via een aparte aanvraag voor nieuw budget) financiering moeten worden gezocht voor het uitvoeren van nieuwe onderzoeken. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 10.497.

17. Uitvoering dynamische economische agenda Korte toelichting Ondernemingsavond 1 keer per 2 jaar organiseren in plaats van ieder jaar. Er zullen minder onderzoeken worden uitgevoerd voor ruimtelijke economische onderbouwingen. Effect Ondernemers zullen ervaren dat er slechts 1 keer per 2 jaar een ondernemersavond wordt georganiseerd. Het contact met de ondernemers en de betrokkenheid van ondernemers in relatie tot de gemeente zal hierdoor mogelijk verminderen. Indien vanuit de ondernemersverenigingen gewenst, kan de bijdrage vanuit ondernemersverenigingen zelf omhoog om de jaarlijkse avond te continueren. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 11.497.

18. Cofinanciering LEADER (2023-2027) Korte toelichting LEADER is een 4-jarig Europees subsidieproject (2024 tot en met 2027) waar Lochem via een samenwerking met de regio Achterhoek aan deelneemt. Het project is gericht op plattelandsontwikkeling en steunt initiatieven van inwoners en ondernemers. De Europese bijdrage is door deelname van meer regio’s dan verwacht gekrompen met 60%. Omdat er sprake is van een gelijk aandeel gemeentelijke cofinanciering, is ook deze gedaald met 60%. Deze financiële uitgangspositie was bekend vanaf de start van LEADER en gecommuniceerd met deelnemende partijen. Als gevolg hiervan is de minimale en maximale bijdrage voor een project in vergelijking met de vorige LEADER periode naar beneden bijgesteld om meerdere projecten een kans te geven. Met de kennis van nu kunnen we in 2026 en 2027 incidenteel € 58.250 bezuinigen en vanaf 2028 structureel € 121.000, waarvan we in 2029 al € 58.250 al in beeld hadden, per saldo een extra bezuiniging van € 62.750 . Effect Door het lagere totale subsidievolume kunnen er minder projecten gesteund worden en is er per project minder subsidie beschikbaar. Bedrag Incidenteel € 58.250 in 2026 en 2027, structureel vanaf 2027 € 121.000. Omdat we in een eerder stadium al incidenteel in 2029 € 58.250 in beeld hadden, resteert in dat jaar een structureel deel van de bezuiniging van € 62.750.

2026 € 58.250 2027 € 58.250 2028 € 121.000 2029 € 62.750

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Wat willen we bereiken? We willen lokale en regionale bedrijven optimaal faciliteren in hun economische ontwikkeling. Dit doen we door het bieden van ruimte, zodat zij bij groei de kans hebben om in Lochem actief te blijven. 34

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur - Ombuigingen

19. Gebouw Hanzeweg 14M Lochem Korte toelichting In het kader van het project Etalage naar de toekomst is het pand aan de Hanzeweg 14m strategisch aangekocht. Het pand was verhuurd maar staat nu leeg. Het pand verkopen we. Effect Het verkopen van het pand levert een incidenteel voordeel op en structureel minder onderhoudslasten. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 1.613.

20. Gebouw Markt 2 Lochem Korte toelichting Het pand wordt voor meer inkomsten verhuurd dan begroot. Effect Meer huurinkomsten dan begroot. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 1.880.

3.3 Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen Wat willen we bereiken? Het zo goed en makkelijk mogelijk helpen van ondernemers door: • Vaste aanspreekpunten binnen onze organisatie; • Het doelgericht ondersteunen; • Hulp te bieden bij het zoeken naar nuttige regelingen voor het bedrijf (subsidies, fondsen, regelgeving, e.d.). Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

35

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

3.4 Economische promotie Wat willen we bereiken? We willen een uitstekend voorbeeld zijn voor recreatie en toerisme in Nederland. Meer overnachtingen, evenementen, naamsbekendheid en het bevorderen van het goede gevoel moeten hiervoor zorgen. Dit doen we door het promoten van de gemeente Lochem op het gebied van economie, recreatie en toerisme. We werken daarvoor nauw samen met de andere gemeenten in de Achterhoek. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

3.4 Economische promotie - Ombuigingen

21. Digitaal platform/agenda recreatie, toerisme, cultuur Korte toelichting Sinds enkele jaren is de website/tool www.makkelijkjeevenementaanmelden.nl actief. Deze website is op verzoek van diverse (culturele) organisaties ontwikkeld door de gemeente. Op deze site kunnen o.a. concept-evenementen worden gemaakt zodat andere organisatoren een beeld krijgen welke evenementen er ook zijn gepland in dezelfde periode. Dankzij deze website worden VVV Lochem en andere media-organisaties automatisch op de hoogte gebracht van de georganiseerde evenementen. De tool op deze website heeft het onderhoud en updates nodig. Ook wordt, waar mogelijk, gewerkt aan verbetering/gebruiksvriendelijkheid van de tool. Dit om te zorgen dat steeds meer organisatoren deze gaan gebruiken. Effect Het effect van de bezuinigingsmaatregel is dat er geen budget meer beschikbaar is om deze website/tool te onderhouden en/of vernieuwen. De afgelopen jaren zijn er verschillende kleine onderhoudswerkzaamheden verricht . De verwachting is dat er vanaf 2026 groot onderhoud/aanpassing van de tool vereist is om deze werkbaar te houden. We zullen op dat moment een inventarisatie maken van het gebruik en afhankelijk van de uitkomst van een kosten/batenanalyse met een verzoek komen voor incidenteel budget voor een grootschalige aanpassing van het systeem. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 10.333.

108. Forensenbelasting Korte toelichting Het voorstel is de forensenbelasting met 50% te verhogen vanaf 2026. Daarna volgt een jaarlijkse extra verhoging met 5%. De forensenbelasting is in onze gemeente verschuldigd wanneer iemand

36

meer dan negentig dagen per jaar een gemeubileerde woning beschikbaar houdt voor zichzelf of zijn gezin, zonder dat hij of zij in de gemeente Lochem hoofdverblijf heeft. Effect Hogere kosten voor tweede-woning bezitters. Mogelijk maatregelen van tweede woningbezitters waardoor ze niet meer onder de 90 dagen grens vallen. Bijkomend (positief) effect is dat reguliere woningen minder interessant worden als tweede woning bezit en daarmee deze woningen beschikbaar blijven/komen voor reguliere woningzoekenden. Bedrag 2026 € 125.000 2027 € 138.750 2028 € 153.000 2029 € 173.000

109a. Toeristenbelasting Korte toelichting De toeristenbelasting in de gemeente Lochem kent verschillende tarieven. Deze worden jaarlijks geïndexeerd. Sommige van deze tarieven liggen onder het regionaal gemiddelde, andere er boven. Wij verhogen de toeristenbelasting vanaf 2026 met 15% ten opzichte van 2025. Effect Het risico bestaat dat door verschillende procentuele stijgingen op elkaar te stapelen de hoogste tarieven nog verder uit de pas gaan lopen en overnachten in de gemeente Lochem minder aantrekkelijk wordt. Dit kan betekenen dat toeristen naar andere gemeentes uitwijken. Dat zou dan tot gevolg kunnen hebben dat er toeristenbelasting wordt misgelopen en de uiteindelijke opbrengsten dalen. Of dit risico reel is daarover kunnen nu geen uitspraken worden gedaan. Er is geen onderzoek gedaan naar de prijselasticiteit. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 150.000.

37

4. Onderwijs 4.1 Openbaar basisonderwijs Wat willen we bereiken? Dat de Lochemse Jeugd gezond en veilig kan opgroeien. Zo ontwikkelt de jeugd zich zo goed mogelijk. We willen een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

4.2 Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? We willen dat er goede onderwijsvoorzieningen in de directe omgeving beschikbaar zijn voor de jeugd in de gemeente. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit en het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP).

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Wat willen we bereiken? Dat de Lochemse jeugd gezond en veilig opgroeit, zodat zij zich zo goed mogelijk kan ontwikkelen. Er is een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Verder is er minder ongeoorloofd verzuim en meer jongeren hebben een startkwalificatie (een diploma op havo/vwo of mbo niveau 2 of hoger). Meer jongeren zoeken werk. We willen dat meer mensen kunnen lezen en schrijven. Het leerlingenvervoer voldoet aan de vastgestelde eisen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? 38

We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken - Ombuigingen

24. Taalhuis Korte toelichting Het Taalhuis wordt deels bekostigd uit lokale middelen en deels vanuit de Wet Educatie en Beroep (WEB). Het lokale budget wordt besteed aan het sterk positioneren van de taalhuiscoördinator en de taalhuisvrijwilliger. De taalhuisdocent wordt uit de WEB-gelden gefinancierd. We bezuinigen 10% op het lokale budget van het Taalhuis. Effect De voorgestelde bezuiniging van 10% heeft als effect dat het Taalhuis minder aandacht kan besteden aan het versterken van het ketennetwerk. De doorstroom van taaldocent naar taalhuisvrijwilliger (die de match moet maken tussen de taalvrager en de vrijwilliger) stagneert. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 4.161.

25. Leerplicht en kwalificatieplicht Korte toelichting Standaard geeft het leerplichtsysteem Carel alleen inzicht in de wettelijk verplichte rapportages. Met extra rapportages monitoren we de werkvoorraad van de leerplichtconsulenten en de begeleiding van de Lochemse jongeren. Met deze bezuiniging vervallen de extra rapportages. Effect We kunnen minder efficiënt werken omdat we over minder gegevens beschikken. Er is geen direct effect voor inwoners. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 1.767.

Ontwikkelingen

IHP en Verordening Onderwijshuisvesting In het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP-Onderwijs) actualiseren we de onderwijsprojecten. We nemen de adviezen van de raad uit de adviserende tafel van 24 maart 2025 mee en vertalen de uitgangspunten in een meerjarige planning en een financieel perspectief. We passen de verordening onderwijshuisvesting aan op de keuzes die we in het IHP maken. Het IHP wordt in de tweede helft van 2025 afgerond en aangeboden ter besluitvorming aan de raad. De financiële gevolgen verwerken we in de meerjarenbegroting 2026.

39

5. Sport, cultuur en recreatie 5.1 Sportbeleid en activering Wat willen we bereiken? Het aanmoedigen van een leven lang plezierig sporten en bewegen voor iedereen. We doen dit met een aantrekkelijke openbare ruimte en toekomstbestendige sportverenigingen. Hierdoor bevorderen we de ontmoeting tussen bewoners. Sport zetten we in om probleemgedrag en gezondheidsproblemen te voorkomen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.1 Sportbeleid en activering - Ombuigingen

27. Sportverenigingen Korte toelichting Er is een jaarlijks bedrag van € 18.317 begroot voor sportverenigingen. We zetten dit in voor de subsidieregeling Maatschappelijke Inzet Sportverenigingen en de jaarlijkse subsidie voor de Sportraad Lochem. Het restant bedrag gebruikten we in de afgelopen jaren voor incidentele activiteiten, waaronder onderzoek naar vitale sportverenigingen en kleine initiatieven vanuit sportverenigingen. Met een structurele bezuiniging van € 6.000 continueren we deze subsidieregelingen maar schrappen we deze incidentele activiteiten. Aan deze activiteiten zijn geen wettelijke verplichtingen en afspraken verbonden. Effect Er is geen budget beschikbaar voor incidentele activiteiten voor of vanuit sportverenigingen die niet passen binnen de subsidieregeling Maatschappelijke Inzet Sportverenigingen. Die activiteiten worden niet meer uitgevoerd of worden door sportverenigingen zelf gefinancierd. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 6.000.

28. Stimuleren Sport Korte toelichting Er is voor 2026 € 50.000 begroot voor het ondersteunen van initiatieven van inwoners en organisaties die een bijdrage leveren aan het stimuleren van sport en bewegen van onze inwoners. Er zijn geen wettelijke verplichtingen of afspraken aan verbonden. Effect Met deze bezuinigingsmaatregel kunnen we niet meer financieel bijdragen aan sportieve initiatieven die ervoor zorgen dat inwoners jong en oud gemotiveerd worden om te sporten en te bewegen. Bedrag Incidenteel in 2026 € 50.000. 40

5.2 Sportaccommodaties Wat willen we bereiken? De sportaccommodaties zijn een onderdeel van het maatschappelijk vastgoed. De spelregels van het accommodatiebeleid gelden ook voor de sportaccommodaties. Dat betekent dat wij alleen verantwoordelijk zijn voor de instandhouding van accommodaties voor bewegingsonderwijs (gymzalen). We zien een landelijke ontwikkeling waarin accommodaties ontstaan met een breed palet aan voorzieningen (sporthallen, dorps-/kulturhus, etc.). Het initiatief daarvoor ligt bij het maatschappelijk veld. Om die reden moedigen wij de betrokkenen in alle kernen (o.a. accommodatiebesturen en dorpsraden) aan om toekomstbestendige accommodatieplannen te ontwikkelen. De insteek hierbij is om het voorzieningenniveau minimaal gelijk te houden tegen lagere exploitatiekosten. Door de exploitatiekosten te verminderen kunnen wij gemeentelijke subsidies verder afbouwen. Verduurzaming van vastgoed is in dit proces een belangrijk hulpmiddel waarin wij faciliteren of regisseren. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.2 Sportaccommodaties - Ombuigingen

31. Sportcomplex De Beemd Korte toelichting Door de aanleg van padelbanen kan Zwembad De Beemd € 80.000 extra inkomsten genereren. Dit kan worden verminderd op de jaarlijkse exploitatiesubsidie. De haalbaarheid van deze maatregel is afhankelijk van de toekenning van een omgevingsvergunning. Effect Met de inkomsten van padelbanen kan De Beemd de exploitatie op niveau houden ondanks een verlaging van de jaarlijkse exploitatiesubsidie. Bedrag Structureel vanaf 2028 € 80.000.

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Wat willen we bereiken? We dragen bij aan een levendige samenleving met een sterk, afwisselend, toegankelijk cultureel aanbod van hoge kwaliteit. De uitgangspunten staan in de Lochemse cultuurvisie ‘Kijk op Cultuur’ en het bijbehorend uitvoeringsplan. Door cultuur bevorderen we de persoonlijke ontwikkeling en de vitaliteit van onze inwoners. Behalve Schouwburg Lochem, Bibliotheek Berkel & IJssel (BIJ de Bieb) en Muzehof Centrum voor de Kunsten, zijn er tal van culturele instellingen en initiatieven die deel uitmaken van -en samenwerken in het rijke culturele veld.

41

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie - Ombuigingen

32. Muzehof Centrum voor de kunsten Korte toelichting Als culturele basisvoorziening in het sociaal domein richt Muzehof zich op cultuur educatie -en participatie. Muzehof draagt bij aan de culturele ontwikkeling van het jongste kind tot en met oude(re) inwoners van Lochem, in samenwerking met vele culturele en maatschappelijke partijen, organisaties en vele zelfstandig ondernemers. Dit leidt onder andere tot afname van zowel eenzaamheid als laaggeletterdheid. We bezuinigen 10% op onze gemeentelijke bijdrage aan de Muzehof. Dit wordt ingevuld door een versobering van het activiteitenaanbod. Effect Soberder uitvoering geven aan cultuureducatie -en participatie leidt vooral tot een afname van deelname aan cultuurbeoefening in de vrije tijd, met name door de jeugd. De afname heeft vooral betrekking op muzieklessen, samenspel en stimuleren van amateurkunst. Maar ook op de samenwerking met muziekverenigingen, (kleine) podia en vele lokale culturele evenementen. De inzet van expertise door Muzehof, evenals de organisatiekracht neemt ook af. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 21.853.

33. Kunstbevordering buitenruimte Korte toelichting Het onderhoud op kunstobjecten in de buitenruimte is onderdeel van de dienstverleningsovereenkomst die met Circulus in 2024 is afgesloten. Effect De frequentie van onderhoud van kunstobjecten in de buitenruimte gaat omlaag van jaarlijks naar eens per twee jaar. Voor inwoners is er geen direct effect. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 8.244.

34. Uitvoeren Kijk op cultuur uitvoeringsplan Korte toelichting Het uitvoeringsbudget Kijk op Cultuur hangt samen met het uitvoeringsplan 2023 Kijk op Cultuur. Het budget is bestemd voor bijdrage aan structurele culturele activiteiten en voor de Cultuur Contactpersoon (CCP). De CCP levert advies en expertise, stimuleert samenwerking en kennisdeling binnen het culturele veld en ondersteunt bij de ontwikkeling van culturele projecten. We bezuinigen 10% op het budget, dit betekent een afname in de activiteiten die ondersteund worden. 42

Effect Door versobering van het budget kunnen niet alle culturele activiteiten ondersteund worden en vallen initiatieven mogelijk stil. De inzet van de CCP wordt beperkter. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 3.000.

35. Culturele evenementenpot Korte toelichting Dit budget wordt jaarlijks optimaal benut voor bijdragen aan diverse en vele incidentele culturele activiteiten. Deelname aan en genieten van het lokale culturele aanbod biedt een sociale basis en draagt bij aan een inclusieve samenleving. Dit leidt onder andere tot afname van eenzaamheid en laaggeletterdheid. We bezuinigen 10% op het budget. Dit betekent dat we minder activiteiten ondersteunen. Effect Door versobering van het budget kunnen niet alle culturele activiteiten ondersteund worden en vallen initiatieven mogelijk stil. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 4.382.

5.4 Musea Wat willen we bereiken? We verbinden kunst en cultuur met onze inwoners en daarmee bevorderen we bewustzijn van ons cultureel erfgoed. Ook vormen onze musea een belangrijke aantrekkingskracht voor de vrijetijdseconomie. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.5 Cultureel erfgoed Wat willen we bereiken? Cultureel erfgoed maakt onze gemeente aantrekkelijk om te wonen, te leven en te recreëren. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

43

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.5 Cultureel erfgoed - Ombuigingen

36. Gemeentelijk monumentenbeleid Korte toelichting Een deel van dit budget wordt besteed aan de erfgoedcommissie om uitvoering te geven aan de wettelijke taak van advisering en vergunningverlening bij rijksmonumenten. De rest van het budget wordt ingezet voor de monumentencoach, de Open Monumentendag, de ondersteuning van lokale initiatieven, incidenteel onderhoud van eigen monumenten (niet gebouwen zijnde) en advisering op het gebied van erfgoed. We bezuinigen 10% op het budget. De financiële bijdrage voor initiatieven wordt minder. Effect Door versobering van het budget verlagen we onze bijdrage aan de Open Monumentendag, incidenteel onderhoud en aan lokale initiatieven. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 4.008.

37. Streekcultuur, subsidies Korte toelichting Dit budget is bestemd voor het Erfgoed Centrum Achterhoek en Liemers (ECAL) en wordt ingezet voor niet archief-wettelijke taken. Het betreft het onder de aandacht brengen (en houden) van de cultuur historie van de regio Achterhoek en Liemers. We bezuinigen 10% op het budget. Effect De versobering van het budget leidt tot een versobering van de dienstverlening door het ECAL. Voor inwoners betekent dit dat de bekendheid over het erfgoed minder wordt. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 1.121.

5.6 Media - Nieuwe activiteiten Wat willen we bereiken? We hechten belang aan mediawijsheid van burgers en instellingen in onze gemeente. Dit om een bewuste, kritische en actieve houding te bevorderen in een samenleving waarin media volop aanwezig is. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

44

Continueren extra bijdrage aan de lokale publieke omroep Wat doen we al? De gemeente draagt bij aan de bekostiging van de Lokale Publieke Omroep, Radio Ideaal. In 2023 is besloten om voor de jaren 2024 en 2025 € 0,88 extra bij te dragen, tot een totaal van € 1,50 per inwoner. De bijdrage is gericht op het versterken van de journalistieke kwaliteit en op het proces om te komen tot een streekomroep. Dit in afwachting van veranderingen in het publieke media bestel en een beoogde wetswijzing tot vorming en financiering van streekomroepen. Wat gaan we (extra) doen? Omdat de beoogde wetswijziging op zich laat wachten heeft Radio Ideaal een nieuwe zendmachtiging gevraagd aan het Commissariaat voor de Media, voor de periode juli 2025 - juni 2030. Met het verkrijgen van een zendmachtiging heeft de gemeente ook een bekostigingsplicht. In het raadsvoorstel d.d. 18 maart 2025 is voorgesteld om, zolang de streekomroep en de financiering daarvan nog onzeker zijn, de bijdrage van € 1,50 per inwoner te continueren. In de begroting is voor de lokale publieke omroep een bedrag gereserveerd van € 21.000 per jaar (gebaseerd op de oorspronkelijke € 0,62 per inwoner). Continuering van de eerder toegekende (extra) bijdrage helpt Radio Ideaal om de komende jaren de samenwerking met andere partijen richting een streekomroep verder vorm te geven.

Hoe betrekken we inwoners en organisaties? De lokale publieke omroep maakt, wettelijk verplicht, gebruik van een Publiek beleidsbepalend orgaan. Hierin zijn uiteenlopende maatschappelijke partijen vertegenwoordigd die moeten toezien op het media aanbod van Radio Ideaal. Wat kost het? Uitgaande van een bijdrage van €1,50 per inwoner is een extra budget van € 30.000 per jaar nodig, zolang de zendmachtiging aan Radio Ideaal loopt en er nog geen sprake is van een streekomroep. De verwachting is dat de nieuwe Mediawet in 2027 in werking treedt en de financiering van de streekomroep in 2028 door het Rijk wordt overgenomen. Incidenteel in 2026 en 2027 € 30.000 .

Versterken bibliotheekwerk Wat doen we al? De gemeente heeft van het rijk voor 2024 twee Specifieke Uitkeringen (SPUK) gekregen: één voor het versterken van kleine kernen en één voor het verruimen van openingstijden. BIJ de Bieb heeft deze SPUK-middelen gebruikt om het lokale bibliotheekwerk te versterken. Er is geïnvesteerd in het verruimen van openingstijden, uitbreiden van dienstverlening, inzet van professionele medewerkers (naast de vele vrijwilligers), activiteiten ter versterking van basisvaardigheden, cursussen met verschillende maatschappelijke doelen en activiteiten in de kernen. De decentralisatiemiddelen voor 2025, de opvolger van de SPUK's, zijn ingezet om deze koers te handhaven en de dienstverlening door BIJ de Bieb voort te zetten. Wat gaan we (extra) doen? Het Rijk zet in op de versterking van bibliotheken. Per 2027 wordt de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorziening aangescherpt. Gemeenten krijgen dan een wettelijke zorgplicht waarbij een basisniveau van dienstverlening (‘een bibliotheek in de buurt’) en verschillende voorzieningen (‘een volwaardige bibliotheek’) beschikbaar moeten zijn voor inwoners. De ingezette koers richting 2027 wordt gehandhaafd om te voldoen aan deze zorgplicht. Hoe betrekken we inwoners en organisaties? De bibliotheek biedt een centrale ontmoetingsplek in de samenleving, waar iedereen welkom is.

BIJ de Bieb is fysiek gevestigd in de kernen Lochem en Gorssel, de functies van de bibliotheek zijn ook vertegenwoordigd in de kleinere kernen van de gemeente. Er is sprake van vrije en laagdrempelige toegang tot informatie, persoonlijke ontwikkeling, debat en cultuur.

45

Wat kost het? Incidenteel in 2026 € 103.000 .

5.6 Media - Ombuigingen

38. Openbare bibliotheken Korte toelichting Als culturele basisvoorziening in het sociaal domein richt Bibliotheek Berkel & IJssel zich op het ondersteunen van persoonlijke ontwikkeling en het verbeteren van maatschappelijke kansen voor onze inwoners. Deze taken zijn vastgelegd in het landelijke Bibliotheekconvenant 2024-2027. De bibliotheek werkt steeds meer samen met Muzehof centrum voor de Kunsten en met Schouwburg Lochem. We bezuinigen 5% op het budget voor dienstverlening. Het aantal activiteiten wordt verminderd. De realisatie van de nieuwe taken (zorgplicht) zoals die onder 'Versterken bibliotheekwerk' in deze Kadernota is opgenomen zorgt voor een andere focus in de invulling van de dienstverlening. Effect De bezuiniging leidt tot een sobere dienstverlening. In de praktijk betekent het soberder uitvoeren een afname van het aantal activiteiten die de bibliotheek uitvoert omdat de bibliotheek de personeelsuren verlaagt en kort op de collectie. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 35.743.

5.7 Openbaar groen en openlucht recreatie Wat willen we bereiken? We behouden en versterken de kwaliteit van de natuur en het landschap. Een aantrekkelijk en veilig landschap, met goed onderhouden laanbomen in diverse soorten, leeftijden en structuren. Wij werken aan een basisniveau van onderhoud en zetten in op veiligheid van het openbaar groen. De openbare ruimte blijft aantrekkelijk om te verblijven. Dit geldt ook voor de speelruimten en trapvelden waar kinderen kunnen spelen. Via speeltuinverenigingen willen we het beheer en onderhoud van deze speelruimten stimuleren en de contacten in de buurt versterken. Bovendien willen we actief de biodiversiteit binnen de gemeente behouden en vergroten. Belangrijke basisvoorwaarden vormen daarbij het duurzaam behouden van groene landschapselementen in ons buitengebied. Maar ook het lokaal terugvorderen en weer zelf in beheer nemen van onze eigendommen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.7 Openbaar groen en openlucht recreatie - Ombuigingen

46

39. Areaaluitbreiding Openbare ruimte Korte toelichting Bij elke uitbreiding van het gebied, projecten en grondexploitaties gaan we alle toekomstige financiële consequenties voor het dagelijks beheer van de openbare ruimte (grijs en groen) bij de initiatiefnemers in rekening brengen. Deze financiële middelen worden duurzaam toegekend aan het budget voor het beheer van de buitenruimte door Circulus. Voorheen dekten we deze beheerkosten van uitbreidingen jaarlijks met een vast bedrag. Effect De maatregel vergt aanpassing van werkprocessen binnen de gemeente. De maatregel heeft geen effect op inwoners. Bedrag De maatregel levert in 2026 € 68.251 op, vanaf 2027 structureel € 67.586.

40. Renovatie gemeentelijk groen Korte toelichting Een deel van de plantvakken in de kernen is aan het einde van zijn levensduur en moet volledig worden aangepakt. We gaan deze plantvakken soberder renoveren door ze om te vormen naar gras of kruidenrijke vegetaties. Hierdoor dalen de inrichtings- en beheerkosten. We nemen deze omvormingen mee in de meerjarenplannen voor groenrenovaties van Circulus. Effect De maatregel heeft impact op de beeldkwaliteit van de directe leef- en woonomgeving van inwoners en ondernemers. Het zijn plantvakken in woongebieden en in centra. De overlast kan toenemen door ander (niet beoogd) gebruik zoals parkeren van auto's en het uitlaten van honden in deze groenvakken. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 42.000.

41. Duurzaam beheer bomen buitengebied Korte toelichting De trajectenkap voeren we in kleinere vorm uit. We beperken ons met deze maatregel tot het waarborgen van de veiligheid door regulier boombeheer (boomveiligheidscontroles, snoeien, risicokap en herplant). Hiermee voldoen we aan onze wettelijke zorgplicht. Structurele verjonging in de vorm van trajectenkap en herplant voeren we slechts zeer beperkt uit. Jaarlijks bepalen we samen met Circulus het aantal bomen dat we moeten vervangen. Effect De maatregel zorgt voor minder structurele verjonging en daarmee een ouder boombestand. Dit is enerzijds goed voor de natuur, anderzijds leidt het op termijn tot hogere beheerkosten door meer snoeiwerkzaamheden en meer risicokap (risicokap is duurder dan trajectenkap). Tevens leidt deze tot minder geschikte ruimte voor herplant en minder uniforme lanen (in leeftijd). Bedrag Structureel vanaf 2026 € 80.000.

Ontwikkelingen

47

Culturele multifunctionele accommodatie Elke 10 à 15 jaar is groot onderhoud nodig voor de Schouwburg Lochem. Binnen enkele jaren moet er verbouwd of herbouwd worden om gebreken aan het pand op te lossen. Daarbij kijken ze nadrukkelijk naar verduurzaming en veilig gebruik conform de ARBO-regels. Schouwburg Lochem wil samen met Bibliotheek Berkel & IJssel, Muzehof Centrum voor de Kunsten en Welzijn Lochem een integrale voorziening onder één dak realiseren. Deze vier instellingen kunnen elkaar versterken door gezamenlijke programmering, zowel cultureel als sociaal-maatschappelijk. Door samen te werken op het gebied van personeel, organisatie en systemen kunnen ze op middellange termijn kosten besparen. Samenwerken onder één dak zal ook een meerwaarde opleveren voor de inwoners van Lochem. De schouwburg kan als eigenaar van het pand onvoldoende financieel reserveren voor groot onderhoud en is daarom elke 10 à 15 jaar afhankelijk van een grote investering door de gemeente. In de komende periode zullen de plannen voor een nieuwe integrale voorziening (cultureel en sociaalmaatschappelijk) op de huidige locatie van Schouwburg Lochem worden opgesteld. Het initiatief ligt bij de partners.

48

6. Sociaal Domein 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Wat willen we bereiken? Inwoners helpen zichzelf en elkaar, iedereen doet mee, kan veilig leven en zich ontwikkelen. Mensen voelen zich nuttig en gewaardeerd en nemen zoveel mogelijk deel aan de samenleving. Voorzieningen sluiten aan bij de behoefte van de samenleving en stellen mensen in staat om deel te nemen aan de samenleving, elkaar te ontmoeten en elkaar te helpen. Inwoners doen dit samen, als het kan. We hebben al een krachtige samenleving, maar we willen versterken dat mensen blijven meedoen aan het gewone leven. Inwoners nemen samen verantwoordelijkheid voor hun omgeving, hun buurt en de mensen om zich heen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie - Ombuigingen

43. Welzijnswerk Korte toelichting Welzijn Lochem (WL) ontwikkelt nieuwe werkwijzen in verschillende programma's die de bestaande aanpak vervangt. Op hoofdlijn gebeurt dat langs drie lijnen. De eerste lijn betreft meer inzetten op collectieve ondersteuning in plaats van individuele ondersteuning. De tweede lijn betreft meer vrijwillige inzet ten opzichte van professionele inzet. De derde lijn stuurt op meer actief burgerschap. Hierdoor worden onderlinge verbanden tussen burgers nog meer versterkt. Daarnaast richt welzijnswerk zich meer op maatschappelijke effecten en participatie. De bezuiniging is besproken met de directeur WL in een bestuurlijk overleg. Het is een forse opgave, maar ook één waarover overeenstemming is om naar toe te ontwikkelen. Effect De dienstverlening van Welzijn Lochem verandert. Er wordt op een andere manier ondersteuning geboden, volgens de bovenstaande geschetste drie lijnen. Dit biedt ook nieuwe mogelijkheden en zorgt voor meer betrokkenheid van inwoners en de lokale opgaves. Bedrag Structureel 2026 2027 € 40.000 2028 € 80.000 2029 € 125.000

44. Relatieloket Korte toelichting De pilot Relatieloket is in 2024 gestart en loopt tot en met 2026. In 2026 vindt de evaluatie plaats. Als het Relatieloket wordt voortgezet, gebeurt dit vanaf dat moment sowieso in een soberder vorm. Hierbij houden we rekening met de uitkomsten van de evaluatie. 49

Effect Inwoners kunnen gebruik blijven maken van de dienstverlening die wordt geboden binnen het Relatieloket. De beschikbaarheid van de dienstverlening wordt wel beperkt. Bedrag Structureel vanaf 2027 € 5.000.

46. Uitvoering inburgering Korte toelichting Voor de inburgeringslessen regelen we op dit moment vervoer via taxibusjes en vervoer via vrijwilligers van Welzijn Lochem (WL). We onderzoeken waar de inburgeringslessen vanaf 2026 het beste georganiseerd kunnen worden. Inzet daarbij is de beperking van het aantal vervoersbewegingen. We stoppen met de taxibusjes, maar continueren het vervoer via de vrijwilligers van WL. Effect Van statushouders vragen we zo veel mogelijk zelfstandig met het reguliere openbaar vervoer naar de inburgeringslessen te gaan. Dit draagt bij aan het zelfredzaam worden. Dit kan in bepaalde situaties meer reistijd vragen van deze doelgroep. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 50.000.

47. Uitvoering inburgering Korte toelichting In 2026 start naar verwachting een nieuw contract met een organisatie voor het geven van inburgeringslessen. De huur van de lesruimten en werkruimte voor de consulenten wordt dan niet meer door de gemeente gefinancierd. De besparing loopt op per jaar omdat de cursisten gestart onder het ‘oude ‘ contract gefaseerd uitstromen in 2026 en 2027 en er steeds minder ruimtes nodig zijn voor de cursisten onder het oude contract. Effect De fysieke locatie voor de inburgeringslessen wordt straks door de aanbieder georganiseerd, in afstemming met de gemeente. We verwachten verder geen andere effecten. Bedrag In 2026 € 11.000, in 2027 € 31.000 vanaf 2028 structureel € 41.000.

48. Uitvoering inburgering Korte toelichting Welzijn Lochem blijft fietslessen aanbieden aan statushouders, maar maakt meer gebruik van de inzet van vrijwilligers. Het organiseren van de fietslessen wordt opgenomen binnen de regulier beschikbare uren van Welzijn Lochem. Welzijn Lochem doet zelf een voorstel welke bestaande werkzaamheden als gevolg van deze bezuiniging anders (of niet meer) worden ingevuld. Effect De fietslessen worden gecontinueerd voor de statushouders. We onderzoeken welke bestaande werkzaamheden anders worden ingevuld. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 11.000.

50

49. Samenkracht en burgerparticipatie; Algemene oplossingen Korte toelichting We hebben een regeling Algemene oplossingen waarmee we initiatieven van inwoners of groepen inwoners tijdelijk kunnen subsidiëren. Dit zijn initiatieven die maatwerkoplossingen vervangen. In de praktijk zijn er de afgelopen jaren nauwelijks aanvragen ontvangen. Er wordt beperkt tot geen gebruik gemaakt van dit budget. Initiatieven die in de toekomst worden ontvangen kunnen via andere beschikbare budgetten of via de reguliere P&C-cyclus ingebracht worden. Effect Er is geen nadelig effect omdat er zeer beperkt tot geen gebruik gemaakt wordt van dit budget. Bedrag In 2026 € 17.675, vanaf 2027 structureel € 19.025.

50. Wmo, mantelzorg Korte toelichting Mantelzorgers kunnen jaarlijks het mantelzorgcompliment aanvragen als zij gedurende 3 maanden minstens 8 uur mantelzorg leveren voor een naaste. We waarderen onze mantelzorgers in de gemeente Lochem. Dat kan via het uitkeren van een eenmalig bedrag, maar ook via andere vormen. We kiezen ervoor om de bijdrage te verlagen naar € 25 per jaar vanaf 2026 en tevens te kijken naar een mogelijke andere invulling van mantelzorgcompliment. De bezuiniging komt daarmee uit op € 45.000. Effect Vanaf 2026 ontvangen inwoners die recht hebben op het jaarlijkse mantelzorgcompliment een lager bedrag of de andere invulling van het mantelzorgcompliment. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 45.000.

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen - Nieuwe activiteiten Wat willen we bereiken? De gemeente Lochem streeft naar dienstverlening van hoge kwaliteit. We hebben de verschillende 'loketten' in het sociaal domein ondergebracht bij 't Baken. Zo bieden we een betere kwaliteit van dienstverlening aan inwoners. Ook krijgt hiermee het inzetten van de eigen kracht van inwoners meer aandacht. Voor ’t Baken gelden vijf uitgangspunten: perspectief van de inwoner, eigen kracht, dichtbij, samenhang en effectiviteit. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Aanbesteding ICT Sociaal Domein Wat doen we al? Voor de dienstverlening aan onze inwoners in het sociaal domein maken we gebruik van een ICT-

51

applicatie. Via deze ICT-applicatie handelen we aanvragen en ondersteuningsverzoeken af van inwoners op het gebied van Participatie, Wmo en Jeugd. Ook de financiële afwikkeling, verantwoording en monitoring loopt via deze applicatie. Het huidig contract loopt tot juni 2025 en wordt nog eenmalig verlengd tot juni 2027. Hierna is verlenging niet mogelijk vanwege het bereiken van de Europese aanbestedingsgrenzen. Wat gaan we (extra) doen? Vanwege het bereiken van de Europese aanbestedingsgrenzen starten we in 2026 een nieuwe Europese aanbesteding. We gaan aan de slag met voorbereidingsprocessen in aanloop naar de aanbesteding, het uitvoeren van de aanbesteding zelf, alsook de implementatie van de uitkomsten binnen de uitvoering. Hoe betrekken we inwoners en organisaties? De aanbesteding is intern bedrijfsvoeringproces, er vindt geen inwonerparticipatie plaats. Wat kost het? In de verschillende fases van dit project (voorbereidingsfase, aanbestedingsfase en implementatiefase) worden kosten gemaakt. De totale investering wordt op basis van ervaringen van vergelijkbare projecten bij andere gemeenten en toetsing door een externe specialist geschat op € 775.000. De daadwerkelijke kosten hangen uiteindelijk af van de uitkomsten van de aanbesteding en de vergelijking t.o.v. de huidige situatie. Incidenteel voor het jaar 2026 € 550.000 en 2027 € 225.000

6.3 Inkomensregelingen - Nieuwe activiteiten Wat willen we bereiken? De meeste inwoners kunnen zelfstandig meedoen in de samenleving door betaald werk en in andere vormen. Een deel van onze inwoners kan dat niet. Wij ondersteunen hen (tijdelijk) met een inkomensregeling. Daarmee kunnen ze de stap naar meedoen maken. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Implementeren basisdienstverlening schuldhulpverlening Wat doen we al? We geven uitvoering aan de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de speerpunten van beleid, vastgelegd in het Beleidskader schuldhulpverlening 2023-2026. De regisseur armoede en schulden, sociaal werkers van 't Baken, Stadsbank Oost Nederland en het Budgetadviescentrum werken lokaal aan preventie, vroegsignalering, regie op het traject schuldhulpverlening en acties uit het Uitvoeringsprogramma armoede en schulden. De regisseur armoede en schulden is onlangs samen met onze partners gestart met het Financieel Adviesteam om ervoor te zorgen dat inwoners de brede ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. De inzet van de regisseur armoede en schulden loopt in 2025 af. Wat gaan we (extra) doen? Het kabinet, de VNG, de NVVK en Divosa hebben in 2024 dwingende afspraken gemaakt om de schuldhulpverlening nog verder te versterken. Het doel is dat alle gemeenten en 52

schuldhulpverleningsorganisaties door het gefaseerd invoeren van de elementen uit het plan van aanpak Basisdienstverlening eenzelfde minimaal niveau van dienstverlening aanbieden. Als de partijen hier onvoldoende gehoor aan geven wordt de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gewijzigd. Het voldoen aan de landelijke basisdienstverlening voor schuldhulpverlening vraagt een structurele inzet van 0.67 fte. De komst van de Basisdienstverlening schuldhulpverlening betekent dat we in Lochem onze regiefunctie moeten behouden en processen in moeten richten om op alle levensgebieden zicht te krijgen en houden op mensen met financiële zorgen. Daarnaast gaan we (financiële) begeleiding en coaching inrichten, ondersteund door een methodiek om de financiële zelfredzaamheid van inwoners te vergroten. Hoe betrekken we inwoners en organisaties? Voor deze implementatie is geen sprake van inwonerparticipatie. Wat kost het? Structureel vanaf 2026 € 75.000 voor formatie en € 16.000 voor werkbudget preventie.

6.3 Inkomensregelingen - Ombuigingen

51. Bijdrage collectieve zorgverzekering Korte toelichting Voor het aan- en afmelden bij de Gemeentepolis maken we gebruik van de module www.gezondverzekerd.nl. Deze module is uitgebreid met een rechtmatigheidscheck en beschikkingsmogelijkheid aan de voorkant. Daarnaast gaan we periodiek controleren of de verzekerden op basis van woonplaats en inkomen nog recht hebben op de collectieve zorgverzekering. De eerste controle zal voor 1 oktober 2025 afgerond worden. Dit is ruim op tijd voor het overstapseizoen van de zorgverzekeringen. Effect De maatregel heeft effect op de inwoners die geen recht meer hebben op de Gemeentepolis. Deze inwoners kunnen gebruik maken van het spreekuur aan het einde van het jaar, als ze hulp nodig hebben bij het overstappen. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 15.000.

53. Bestrijding armoede Korte toelichting We introduceren een Kindpakket waarin we de verschillende regelingen voor kinderen bundelen. We bekijken alle minimaregelingen en onderzoeken hoe deze efficiënter uitgevoerd kunnen worden. Op dit moment zijn er meerdere regelingen voor kinderen en volwassenen, die bij verschillende organisaties aangevraagd kunnen worden. De introductie van het Kindpakket en het onderzoek naar efficiëntere uitvoering kunnen gevolgen hebben voor de contracten met onze samenwerkingspartners. Effect Het financiële effect voor de inwoners is minimaal. Door de introductie van het Kindpakket wordt het voor inwoners overzichtelijker om te zien van welke regelingen ze gebruik kunnen maken en waar ze deze aan kunnen vragen. Een bijkomend effect kan het tegengaan van het niet-gebruik van regelingen zijn. Het kan zijn dat het aantal aanvragen licht toeneemt. Dit is positief voor doelgroep, maar voor de gemeente een financieel risico. Bedrag Structureel vanaf 2027 € 40.000.

53

54. Tegemoetkoming zorgkosten Korte toelichting We stoppen met de regeling tegemoetkoming zorgkosten, een vorm van bijzondere bijstand voor inwoners die gedurende het jaar het verplicht eigen risico geheel of gedeeltelijk hebben verbruikt. Het gaat om buitenwettelijk begunstigend beleid. De regeling kan na aanpassing van de beleidsregels stopgezet worden. De groep inwoners die het betreft wordt hierover geïnformeerd en krijgt voorlichting en een informatief gesprek over de Gemeentepolis aangeboden. Effect De circa 100 inwoners hebben vanaf 2026 geen recht meer op compensatie van het verbruikte eigen risico. Dit kan een nadelig effect opleveren van maximaal € 385 per jaar. Voor inwoners die de tegemoetkoming ontvangen is het mogelijk interessant over te stappen naar de Gemeentepolis. Het eigen risico is in 2 van de 3 aanvullende pakketten meeverzekerd en de gemeente doet maandelijks een bijdrage in de premie. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 70.327.

6.4 WSW en beschut werk Wat willen we bereiken? We willen dat elke Lochemse inwoner zich nuttig en gewaardeerd voelt. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.5 Arbeidsparticipatie Wat willen we bereiken? Werk is de beste sociale zekerheid. Daarom willen we zoveel mogelijk inwoners (duurzaam) aan het werk helpen op de reguliere arbeidsmarkt. We ondersteunen de inwoner om de hoogst haalbare trede op de participatie ladder van het sociaal domein te bereiken. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

54

6.5 Arbeidsparticipatie - Ombuigingen

55. Arbeidsparticipatie Korte toelichting Iedere inwoner die met hulp van de gemeente een passende werkplek zoekt en behoudt krijgt begeleiding om de voor hem/ haar hoogst haalbare trede van de participatieladder te bereiken. We bezuinigen 10% op het budget. We voeren minder re-integratieactiviteiten uit. Effect Een deel van de inwoners uit de doelgroep moeten langer wachten op passende begeleiding omdat het aantal re-integratieactiviteiten wordt verminderd. De consulenten van 't Baken blijven wel in contact met de doelgroep en monitoren dit. Bedrag structureel Structureel vanaf 2026 € 50.000.

6.6 Hulpmiddelen en diensten (WMO) Wat willen we bereiken? Inwoners van Lochem kunnen hun woning normaal gebruiken en zich in de woning of directe omgeving verplaatsen. Hierdoor blijven zij zelfredzaam en kunnen meedoen in de samenleving. Wij hebben voldoende hulpmiddelen voor degene die ze nodig hebben. Deze hulpmiddelen zijn van goede kwaliteit. En ze passen bij de vraag en ondersteuningsbehoefte. De inwoner is tevreden over de aanpassingen, levering en service van de hulpmiddelen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.6 Hulpmiddelen en diensten (WMO) - Ombuigingen

56. Wonen, Rolstoelen en Vervoer Korte toelichting Een nieuw regionaal contract voor hulpmiddelen (woonvoorziening, rolstoelen en vervoershulpmiddelen) is gestart in oktober 2024. Daarin gaat de gemeente deze hulpmiddelen huren van de leverancier in plaats van kopen. Bij koop hadden we eenmalig aanschafkosten en gedurende de jaren dat het hulpmiddel bij de inwoner in gebruik is betalen we onderhoudskosten. Gemiddeld zijn de hulpmiddelen 4 jaar in gebruik bij inwoners. Het wegvallen van de aanschafkosten bij huur zorgt gedurende een periode van 4 jaar (2025-2029) voor lagere lasten. Dit komt doordat de onderhoudstarieven voor de hulpmiddelen die nog vanuit het oude contract in gebruik zijn bij inwoners lager zijn dan de huurtarieven uit het nieuwe contract. De aanschafkosten hiervan hadden we al in voorgaande jaren. Omdat steeds meer hulpmiddelen in het huurcontract komen nemen de lasten langzaam weer toe tot het niveau van 2024. Effect 55

De inwoners merken hier niets van, zij blijven de hulpmiddelen van dezelfde leveranciers en met dezelfde kwaliteit in bruikleen ontvangen. Bedrag 2026 € 150.000 2027 € 100.000 2028 € 50.000 2029 € 0

57. Vraagafhankelijk vervoer Korte toelichting Vanaf januari 2026 krijgen nieuwe gebruikers maximaal 1.500 kilometer WMO-vervoer per jaar ter beschikking. We passen de beleidsregels aan voor de nieuwe manier van toekennen. Effect Een klein groepje inwoners moet voor een deel van het recreatieve vervoer naar alternatieven zoeken. We helpen hierbij waar het kan. Bedrag Structureel vanaf 2026 € 5.000.

58. Vraagafhankelijk vervoer Korte toelichting Bij een aanvraag voor WMO-vervoer vragen we meer door om te beoordelen of het vrijwillig vervoer een betere optie is. Het financiële effect is een inschatting. Het effect wordt ook beïnvloed door de capaciteit aan vrijwillig vervoer die beschikbaar is, komt en blijft. Effect Er gaan meer inwoners reizen met een vrijwilliger in plaats van met een bus of taxi van het WMOvervoer. Een rit met een vrijwilliger kan tevens prettiger zijn omdat vrijwilligers desgevraagd vaak even mee naar binnen gaan. Bijvoorbeeld voor boodschappen of een doktersbezoek. Dit is voor de inwoner wel iets duurder omdat het tarief voor vrijwillig vervoer hoger is dan de eigen bijdrage voor WMOvervoer. Bedrag (structureel) Structureel vanaf 2026 € 7.000.

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ Wat willen we bereiken? Mensen in een kwetsbare situatie kunnen zich zoveel mogelijk zelf redden en meedoen aan onze samenleving. Zij krijgen op tijd passende ondersteuning. Zoveel mogelijk in hun eigen leefomgeving en aansluitend op hun eigen behoefte. De Lochemse jeugd groeit gezond en veilig op. Zo kunnen jongeren zich optimaal ontwikkelen. Als inwoners hulp op maat nodig hebben, krijgen zij die hulp vanuit hun perspectief en eigen kracht. Dichtbij, samenhangend en gericht op effectiviteit voor individu en samenleving. Er is een samenhangend en toegankelijk netwerk van voorzieningen voor alle inwoners, professionals en andere betrokkenen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

56

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.