Concept Jaarstukken 2025
Tekst van het document
€ 2.303.000
Decembercirculaire 2025 In de decembercirculaire ontvingen we onder andere middelen voor de wet versterking regie volkshuisvesting (€ 132.000), faciliteitenbesluit opvangcentra (€ 117.000), compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven (€ 53.000) en meerkosten Oekraïne sociaal domein (€ 62.000). Daarnaast is het voordeel op het BTW-compensatiefonds € 400.000 hoger dan geraamd.
€ 694.000
Verrekening 2023 en 2024
€ 110.000
55
- = nadeel, bedragen x € 1.000
Overzicht baten en lasten We ontvingen in 2025 nog bedragen over eerdere jaren.
€ 3.107.000
Totaal voordeel ten opzichte van de begroting 0.8
Suppletie OB/BCF 2023: voordeel € 95.000
Overige baten en lasten
Wij hebben de btw verwerking op de inkoopfacturen over het jaar 2023 beoordeeld. Hieruit bleek dat we een aanvullende aangifte BTW compensatiefonds en omzetbelasting konden indienen bij de belastingdienst, waarmee we € 95.000 terug ontvingen. Incidenteel voordeel. Lasten
1.443
1.880
1.306
574
0.5
Treasury
237
457
200
257
0.8
Overige baten en lasten
663
816
521
295
0.61
OZB woningen
435
480
464
15
0.62
OZB niet-woningen
97
118
114
4
0.64
Belastingen overig
12
10
6
3
Kapitaallasten
0
0
0
0
Loonkosten
0
0
0
0
Belangrijkste afwijkingen: 0.5
Treasury
Rente leningen: voordeel € 253.000
Door lagere uitgaven op investeringen in 2025 dan oorspronkelijk geraamd, hebben we minder geld geleend. Incidenteel voordeel. 0.8
Overige baten en lasten
Stelpost saldo jaarrekening: nadeel € 150.000
In de begroting zetten we elk jaar een negatief bedrag van € 150.000. Hiermee houden we al rekening met een positief jaarrekeningresultaat (onderuitputting). De provincie heeft bij de beoordeling van de Begroting 2026 aangegeven deze algemene stelpost niet meer toe te staan. Structureel nadeel. 0.8
Overige baten en lasten
Stelpost overhead: voordeel € 252.000
Deze middelen zijn in 2025 nog niet ingezet. In 2025 is wel een plan opgesteld voor de versterking en verdere inrichting van de financiële functie. De uitvoering hiervan vindt plaats in 2026, waardoor de bijbehorende middelen in dat jaar worden aangewend. Incidenteel voordeel. 0.8
Overige baten en lasten
Stelpost werkprogramma 8: voordeel € 150.000
In de begroting reserveren we jaarlijks bij nieuwe activiteiten de bijbehorende budgetten. Met een raadsbesluit stelt de raad deze beschikbaar. Voor 'Opstellen omgevingsplan' is geen raadsvoorstel aangeboden in 2025. Incidenteel voordeel. Totaal programma 9
73.386
77.412
80.655
3.243
Overhead en VPB Beheer en technisch onderhoud dashboards Uitgevoerd Het gebruik van actuele en betrouwbare informatie vraagt om structureel beheer en technisch onderhoud van dashboards. Dit wordt uitgevoerd door een data-analist in eigen dienst. In 2025 is gewerkt aan het wegwerken van technische achterstanden. Daarmee is een stabiele technische basis gerealiseerd. Niet uitgevoerd In het afgelopen jaar is niet ingezet op aanvullende ondersteuning en het verder ontwikkelen van dashboards, omdat de focus lag op het wegwerken van technische achterstanden. Herinrichting gemeentehuis Uitgevoerd Alle werketages zijn heringericht. Dit betreft schilderwerk, vervanging vloerbedekking, meer groen op de werkplek, beschutte overlegplekken en realisering van hybride vergadermogelijkheden. Niet uitgevoerd
56
Het verbeteren van de toegankelijkheid van de centrale hal. In 2026 wordt dit opgepakt en worden er geleide lijnen en bewegwijzering aangebracht. Ook wordt het vergadercentrum op de begane grond en de foyer bij de raadszaal opgeknapt. Toegankelijkheid en arbo-eisen gemeentehuis Uitgevoerd De vervanging van beeldschermarmen en de bekabeling is uitgevoerd. Niet uitgevoerd Aan de toegankelijkheid van de centrale hal en de receptie is in 2025 geen uitvoering gegeven. Dit wordt in 2026 opgepakt. Organisatie ontwikkeling Uitgevoerd Begin 2025 zijn de meeste vacatures voor teamleider vervuld en is het ontwikkeltraject gestart. Onder begeleiding van een extern bureau hebben de teamleiders in twee groepen zes trainingsdagen gevolgd. Niet uitgevoerd Sturen op arbeidskosten Uitgevoerd In 2025 hebben we strak gestuurd op arbeidskosten. Omdat we midden in de ombuigingen zaten zijn we voorzichtig van start gegaan, waardoor we ook een aantal activiteiten niet hebben uitgevoerd. We hebben meer uren kunnen schrijven op grondexploitaties dan we in de begroting hadden opgenomen. Niet uitgevoerd Toekomstbestendige ICT dienstverlening (functioneel beheer kantoorapplicaties) Uitgevoerd In 2025 namen we een functioneel beheerder voor MS365 aan. Hierdoor krijgen gebruikers van Teams, Outlook, SharePoint en OneDrive betere ondersteuning.
Niet uitgevoerd Datalab GO Uitgevoerd Jaarlijks betalen wij contributie aan DatalabGO. Deze samenwerking heeft onder andere geleid tot de uitvoering van een datavolwassenheidsscan. Daarnaast zijn trainingen gegeven, zoals Power BI en datagedreven werken, waarmee de kennis en vaardigheden binnen de organisatie zijn versterkt. Niet uitgevoerd Overige activiteiten Vernieuwen functiewaarderingssysteem Uitgevoerd
57
De taakinventarisaties zijn begin 2025 afgerond. Daarna zijn alle functies voorlopig ingedeeld. Vervolgens heeft het college een voorlopig besluit genomen over de functiematrix, de indelingslijst en de conversietabel. De Ondernemingsraad heeft positief geadviseerd over het functiehuis. Het Lokaal Overleg heeft ingestemd met de conversietabel. De voorlopige indeling is gedeeld met de medewerkers. Niet uitgevoerd Toekomstbestendige ICT Uitgevoerd In 2025 werkten we aan de basis voor een Toekomstbestendige ICT waarbij wij medewerkers digitaal vaardiger maakten en zo de ondersteuning verder te professionaliseren. Ook werkten we aan kaders en spelregels rondom het gebruik van Microsoft applicaties. Ook is in 2025 een adviseur Informatievoorziening gestart die de organisatie in projecten met een informatiecomponent op tactisch én operationeel niveau ondersteunt. Niet uitgevoerd. Het budget was bedoeld om medewerkers voldoende digitaal vaardig te maken. Niet alleen de digitalisering van gemeentelijke diensten neemt toe, meer dan ooit wordt er van medewerkers verwacht dat zij voldoende digitaal weerbaar zijn en blijven in het kader van informatiebeveiliging. Het verbeteren van digitale vaardigheden van medewerkers vraagt in 2026 om een andere aanpak. Met de nieuw aangenomen sleutelfunctionarissen voeren we deze werkzaamheden uit. Overhead en VPB
Toelichting algemene lasten Elk programma in de jaarrekening kent uitgaven voor salarissen en kapitaallasten. Het resultaat op deze onderwerpen bekijken wij over het totaal van de jaarrekening. Voor 2025 zijn er de volgende afwijkingen: Toelichting salarislasten In de financiële verantwoording per programma is het saldo van de loonkosten opgenomen. Het totaalsaldo aan loonkosten bedraagt in 2025 € 25,9 miljoen. Dit is € 1.072.000 minder dan begroot. Door een hogere doorbelasting van uren aan onder andere de grondexploitaties is een voordeel op de loonkosten ontstaan van € 385.000. In 2024 zijn wij gestart met de nieuwe organisatiestructuur. Tegelijkertijd is het ombuigingsproces in het kader van het ravijnjaar gestart. Dit maakte dat er in de eerste helft van 2025 uiterste terughoudendheid is betracht ten aanzien van extra personeelsinzet. Ook waren niet alle vaste posities het gehele jaar al bezet. Hierdoor is een voordeel ontstaan op de loonkosten binnen de formatie. Toelichting kapitaallasten Het verschil tussen de begrote en werkelijke kapitaallasten in 2025 is € 840.000 voordelig. Dit voordeel bestaat uit € 555.000 rente en € 285.000 afschrijvingen. De omslagrente is berekend op basis van de werkelijke rentelasten en -baten. De omslagrente in 2025 komt uit op 0 procent. In de begroting was rekening gehouden met 0,5 procent. Hierdoor ontstaat een incidenteel voordeel.
Bij de bestuursrapportage 2025 is per abuis een bijstelling van een afschrijvingen verkeerd verantwoord. Hierdoor ontstaat er nu een voordeel van € 360.000 ten opzichte van de begroting. De restwaarde voor het krediet Flexibele woonunits Zutphenseweg is herberekend op basis van de werkelijke uitgaven. De restwaarde is naar beneden bijgesteld, hierdoor stijgen de afschrijvingskosten; een nadeel van € 60.000. 58
- = nadeel, bedragen x € 1.000
Overzicht baten en lasten Taak- Omschrijving taakveld veld Baten 0.4
Overhead
0.10
Mutaties reserves
Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
2024
2025
2025
2025
5.643
12.522
9.199
-3.323
237
218
237
20
5.406
12.304
8.962
-3.342
Belangrijkste afwijkingen: 0.4
Ondersteuning vervoercentrale: nadeel € 45.000
Overhead
De ondersteuning voor PlusOV viel de afgelopen jaren lager uit dan verwacht. Dit komt door steeds beter lopende processen. Hierdoor dalen onze structurele inkomsten vanuit deze samenwerking, terwijl een deel van onze interne kosten doorloopt. Structureel nadeel. 0.4
Detachering personeel: voordeel € 65.000
Overhead
Binnen de gemeente Lochem is een medewerker tijdelijk gedetacheerd naar een samenwerkingsverband. Incidenteel voordeel. 0.10
Mutaties reserves: nadeel € 692.000
Mutaties reserves
De onttrekkingen aan de reserves zijn in totaal € 692.000 lager dan begroot. Aan de algemene reserve is € 1.265.000 minder onttrokken en aan de bestemmingsreserves is € 573.000 meer onttrokken. Door het onbenut laten van budgetten is minder onttrokken aan de reserves. Incidenteel nadeel. Zie ook bij Overzicht van baten en lasten het overzicht mutatie reserves voor een specificatie. Lasten
25.256
22.239
31.743
-9.504
4.584
4.401
4.661
-260
-87
87
6.069
11.349
-5.280
2.640
7.354
-4.714
743
782
695
86
8.985
8.347
7.771
576
0.4
Overhead
0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
0.10
Mutaties reserves
7.144
0.11
Resultaat van de rekening van baten en lasten
3.819
Kapitaallasten Loonkosten
-20
Belangrijkste afwijkingen: 0.4
Overhead
Klein onderhoud gemeentehuis: nadeel € 62.000
In 2025 voerden wij extra en onvoorzien klein onderhoud uit aan het gemeentehuis, zoals het herstellen van lekkages, liftstoringen en het aanpassen van toegangsdeuren. Incidenteel nadeel. 0.4
Overhead
Gemeentehuis Hanzeweg: nadeel € 27.000
Tijdens de verbouwing zijn extra schoonmaakwerkzaamheden nodig geweest. Hierdoor zijn de kosten hoger uitgevallen dan begroot. Incidenteel nadeel. 0.4
Overhead
Automatisering: nadeel € 208.000
De gemeente heeft recent nieuwe aanbestedingen uitgevoerd om aan de rechtmatigheidsregels te voldoen. Hierbij worden vaker cloudoplossingen gebruikt, die meestal duurder zijn. Ook extra kosten voor doorontwikkeling en koppelingen zorgen voor een hogere uitgave dan begroot. Incidenteel nadeel. 0.4
Overhead
Ciso: voordeel € 36.000
Wij hebben intern onderzoek gedaan naar de informatiebeveiliging in de organisatie. Door beperkte inzetbaarheid konden wij minder onderzoeken uitvoeren dan gepland. Daardoor gaven wij € 36.000 minder uit dan begroot. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Dashboard beheer technisch onderhoud: voordeel € 25.000
We hebben dit budget het afgelopen jaar niet ingezet, omdat we de technische achterstanden hebben weggewerkt. Daardoor ligt er nu een stabiele basis. We stellen voor om het resterende budget over te hevelen naar 2026, zodat we dit in het komende jaar effectief inzetten voor de verdere ontwikkeling en het beheer van dashboards. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Communicatie: voordeel € 31.000
Hoewel we onze gemeentelijke bijeenkomsten hetzelfde organiseerden als in 2024, gaven we dit jaar minder uit dan begroot. In 2025 was er financiële onzekerheid en moesten we ombuigen. Daarom werkten we zuinig en stelden we geplande verbeteringen en vervanging van materialen uit. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Overbrengen Archief: voordeel € 31.000
We hebben nog een lopende verplichting voor archiefbeheer. Een groot deel van het fysieke archief is inmiddels overgebracht naar het Regionaal Archief Zutphen, maar de resterende personeelskosten voor het beheer lopen nog door. We stellen daarom voor om het budget mee te nemen naar 2026, zodat we deze wettelijke werkzaamheden kunnen afronden en verantwoorden. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Werving en selectie: nadeel € 35.000
Over 2025 zijn meer kosten gemaakt op werving en selectie, met name door een aantal werving en selectie opdrachten voor moeilijk te vervullen functies extern te beleggen. Incidenteel nadeel. 0.4
Overhead
Organisatie ontwikkeling: voordeel € 102.000
59
- = nadeel, bedragen x € 1.000
Overzicht baten en lasten
Het budget voor organisatieontwikkeling is ingezet voor het leiderschapsprogramma voor teamleiders en managers. We zijn in 2025 gestart met deze ontwikkeling welke wordt afgerond in 2026. De inschatting is dat het afronden van het programma € 115.000 gaat kosten. Voor 2026 staat reeds € 50.000 begroot We stellen voor om € 65.000 over te hevelen voor volgend jaar. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Contributie/bijdrage VNG & PMG: nadeel € 81.000
We betalen naast het lidmaatschap van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ook voor het lidmaatschap van de 50+‑gemeente, de Gelderland Academie en voor deelname aan activiteiten van de VNG. De extra bijdrage aan de VNG‑activiteiten is vastgesteld in de algemene ledenvergadering. Structureel nadeel. 0.4
Overhead
Subsidie coördinator: voordeel: € 33.000
We hebben dit jaar minder kosten gemaakt, omdat we de inzet van de senior adviseur subsidiecoördinator beperkt hebben. Daardoor zijn de uitgaven lager uitgevallen dan begroot. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Groenvoorziening gemeentehuis: voordeel € 45.000
Door de vertraging in de verbouwing van het gemeentehuis kunnen we het beleid voor het plaatsen van groenvoorziening in de publieke ruimte dit jaar niet uitvoeren. Een beperkt deel van het budget hebben we in 2026 nog nodig om dit beleid alsnog uit te voeren. Het resterende bedrag hevelen we niet over. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Toekomst bestendige ICT: voordeel € 37.000
In 2025 werkten we aan de basis voor een toekomstbestendige ICT‑omgeving. De ontwikkeling van digitale vaardigheden en digitale weerbaarheid van medewerkers is echter nog niet uitgevoerd. In 2026 moeten we medewerkers trainen in veilig werken, bewust omgaan met informatie en het gebruik van Microsoft 365‑toepassingen. Het resterende budget van € 37.000 zetten we in voor deze trainingen en ondersteunende activiteiten. We stellen daarom voor om dit budget mee te nemen naar 2026. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Aanbesteding Raadsinf syst/ Bestuursinf syst: voordeel €158.000
We ronden in 2026 het nieuwe raads- en bestuursinformatiesysteem af, dat in februari wordt opgeleverd. In 2026 moeten we de inrichting afronden en gebruikers begeleiden. Voor dit laatste deel van 2026 hebben we nog € 36.000 nodig. Het overige budget is niet meer nodig en kan vrijvallen. Incidenteel voordeel. 0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
Vennootschapsbelasting: voordeel € 87.000
De definitieve aanslag vennootschapsbelasting 2024 levert een incidenteel voordeel op van € 87.000. 0.10
Mutaties reserves
Mutaties reserves: nadeel € 5.280.000
De toevoegingen aan de reserves zijn in totaal € 5.280.000 hoger dan begroot. Aan de bestemmingsreserves is € 5.280.000 meer dan begroot. Incidenteel nadeel. Zie ook bij Overzicht van baten en lasten het overzicht mutatie reserves voor een specificatie. 0.11
Resultaat van de rekening van baten en lasten
Resultaat: nadeel € 7.364.000
Dit betreft het voordelige resultaat over 2025. Totaal programma 10
-19.613
-9.717
-22.544
-12.827
60
PARAGRAFEN
61
Lokale heffingen Deze paragraaf geeft op hoofdlijnen inzicht in de verschillende lokale heffingen, belastingen en de lokale lastendruk. Beleid lokale heffingen In 2025 verhoogden we de belastingtarieven met 3,7%, gebaseerd op de verwachte loon- en prijsstijgingen binnen de overheid. Dit gold voor de toeristenbelasting, forensenbelasting, parkeerbelasting, precariobelasting, lijkbezorgingsrechten en reclamebelasting. Vanaf 2025 hieven we de havengelden weer op basis van het laadvermogen, zoals tot en met 2021. De leges, zoals vermeld in onze legesverordening, stegen ook met 3,7%, behalve de promillages van het Gelders Genootschap en leges die al op het maximale tarief zaten. De marktgelden bleven gelijk aan 2024. De OZB-opbrengst bepaalden we door de begrote opbrengst 2024 met 3,7% te verhogen. De rioolheffing en afvalstoffenheffing dekten volledig de kosten. Onroerendezaakbelasting De OZB-opbrengsten voor woningen en niet-woningen weken in 2025 slechts beperkt af van de begroting. Bedragen in €
OZB OZB woningen eigenaar
2022
2023
2024
2025
Tarief
0,08%
0,06%
0,06%
0,06%
Werkelijk
4.308.772
4.234.325
4.365.069
4.532.367
Begroot
4.324.932
4.182.799
4.366.842
4.528.415
0,14%
0,13%
0,13%
0,14%
Werkelijk
960.387
932.743
952.781
1.017.350
Begroot
960.763
931.057
972.024
1.007.988
0,12%
0,11%
0,12%
0,12%
659.321
634.529
624.822
699.319
OZB niet-woningen eigenaar Tarief
OZB niet-woningen gebruikers Tarief Werkelijk
62
Begroot
681.097
660.357
689.413
714.921
Toeristenbelasting Toeristenbelasting is een belasting voor aanbieders van overnachtingsmogelijkheden. Denk aan hotels, campings en bed & breakfast-voorzieningen. We heffen toeristenbelasting als een aanbieder een overnachtingsmogelijkheid aanbiedt tegen betaling. De aanbieder mag de belasting aan de gasten doorberekenen. We heffen toeristenbelasting na het einde van het belastingjaar. Bij het opstellen van de jaarrekening hebben we nog niet alle aangiftes ontvangen en niet alle aanslagen opgelegd. Voor 2025 maakten wij een inschatting van de opbrengsten van circa € 1.235.000. Er was in 2025 € 925.000 begroot, dus dit betekent een voordeel van ongeveer € 310.000. Bedragen in € Toeristenbelasting
2022
2023
2024
2025
Werkelijk
837.978
979.671
1.083.805
1.237.073
Begroot
824.730
680.171
903.619
924.647
Forensenbelasting Forensenbelasting is een belasting die we heffen als iemand meer dan negentig dagen per jaar een gemeubileerde woning beschikbaar heeft en niet in deze gemeente staat ingeschreven. De hogere inkomsten komen o.a. doordat er de afgelopen jaren extra recreatiewoningen zijn gebouwd. Daarnaast analyseren we de controlewerkzaamheden van Tribuut om te bepalen of we de raming voor 2026 en de jaren daarna moeten aanpassen. Bedragen in € Forensenbelasting
2022
2023
2024
2025
Werkelijk
237.937
262.000
277.078
303.359
Begroot
234.921
238.880
249.391
258.618
63
Rioolheffing Rioolheffing is een belasting voor huishoudens en bedrijven die we heffen om het behoud en beheer van de riolering te betalen. Met de inkomsten kan de gemeente ook de maatregelen betalen die nodig zijn om het grondwater op peil te houden en regenwater te verwerken. Op 22 maart 2021 stelden we het ‘Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025’ (GRP) vast. Volgens dit GRP blijft de rioolheffing gelijk tot en met 2025. Het tarief voor 2025 is € 332,66 bij een verbruik tot 350 m3 per jaar. Uitgangspunt bij deze heffing is dat de tarieven de kosten dekken. Insteek is om investeringen zo doelmatig en effectief mogelijk te laten zijn. Dat doen we door kritisch te kijken of er geen andere oplossingen mogelijk zijn om het doel te bereiken. Bedragen in € Rioolheffing
2022
2023
2024
2025
332,66
332,66
332,66
332,66
Werkelijk
5.962.863
6.057.049
6.130.979
6.124.665
Begroot
5.921.401
5.953.669
5.985.937
6.018.205
Tarief
Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing is een belasting die alle huishoudens moeten betalen. Met deze inkomsten kan de gemeente huisvuil gescheiden laten brengen, ophalen, afvoeren en verwerken. Het is een wettelijke taak die we in 2025 voor 15.789 huishoudens uitvoerden. Bedragen in € Afvalstoffenheffing
2022
2023
2024
2025
Tarief*
214,21
223,59
251,01
260,21
Werkelijk
3.313.178
3.551.568
4.046.000
4.202.713
Begroot
3.322.318
3.664.000
3.814.000
3.814.000
* De genoemde bedragen zijn gebaseerd op de gebruikers van 140 liter minicontainers. Het getal bestaat uit het vaste belastingtarief + de kosten van het gemiddeld aantal aanbiedingen restafval- en GFT per gebruiker.
Bouwleges Bouwleges zijn kosten die we rekenen bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning.
64
De inkomsten uit bouwleges vallen dit jaar hoger uit dan verwacht. Dit komt doordat het aantal aanvragen en de moeilijkheid van bouwplannen sterk wisselen. Ook de kosten en externe omstandigheden verschillen per jaar. Bedragen in € Bouwleges
2022
2023
2024
2025
Werkelijk
794.401
793.556
858.194
742.018
Begroot
700.442
609.214
636.019
659.551
Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten is een belasting die we heffen voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen en de gemeentelijke diensten voor de gemeentelijke begraafplaatsen. Deze inkomsten hangen samen met het totaal aan begrafenissen, bijzettingen of verstrooiingen. Bedragen in € Lijkbezorgingsrechten
2022
2023
2024
2025
Werkelijk
338.428
332.920
311.571
422.655
Begroot
379.046
385.868
346.671
373.277
Havengelden Havengelden is een belasting die we heffen bij het gebruik van de gemeentelijke haven of kade voor schepen. Bedragen in € Havengelden
2022
2023
2024
2025
Werkelijk
99.740
99.863
105.824
160.810
Begroot
70.074
93.613
103.612
159.671
Overzicht lastendruk gemeente Lochem Lastendruk is het bedrag dat inwoners gemiddeld betalen aan gemeentelijke belastingen. Bedragen in € Eigenaar en gebruiker
2022
2023
2024
2025
65
Gemiddelde WOZ-waarde woning
373.000
459.000
465.000
466.000
Onroerend zaakbelasting eigenaar
298,40
275,40
279,00
287,00
Afvalstoffenheffing basis
152,10
151,98
164,01
177,18
Variabel minicontainer grijs
52,80
53,76
65,45
62,62
Variabel minicontainer groen
17,50
17,87
21,55
20,41
Rioolheffing <350 m³
332,66
332,66
332,66
332,66
Totaal
853,46
831,67
862,67
879,87
Bedragen in € Gebruiker
2022
2023
2024
2025
Afvalstoffenheffing basis
152,10
151,98
164,01
177,18
Variabel minicontainer grijs
52,80
53,76
65,45
62,62
Variabel minicontainer groen
17,50
17,85
21,55
20,41
Rioolheffing <350 m³
332,66
332,66
332,66
332,66
Totaal
537,71
556,25
583,67
592,87
De gemiddelde WOZ-waarde woning is pas na 3 jaar definitief, na de uitkomsten van de herwaardering. Bron voor de gemiddelde WOZ-waarde is de Waarderingskamer. Voor de afvalstoffenheffing is het gemiddeld aantal aanbiedingen voor: • Variabel minicontainer grijs 6,20 € 10,10 per aanbieding • Variabel minicontainer groen 7,11 € 2,87 per aanbieding Lastendruk in vergelijking met omliggende gemeenten Gemiddelde WOZwaarde
Tarief OZB woningen eigenaren
Lochem
€ 466.000
0,0616
312
333
Bronckhorst
€ 443.000
0,0970
302
270
Voorst
€ 459.000
0,1065
235
234
Zutphen
€ 334.000
0,1080
309
154
Deventer
€ 357.000
0,1087
313
198
Gemeente
Tarief Tarief rioolheffing afvalstoffenheffing
66
Berkelland
€ 385.000
0,1087
219
393
Bron gemiddelde WOZ-waarde van woningen (waardepeildatum 1-1-2024): de Waarderingskamer Bron: tarieven: Coelo Atlas lokale lasten 2025 De tarieven voor afvalstoffenheffing en rioolheffing betreffen de tarieven voor meerpersoonshuishoudens. Voor het vergelijken van verschillende gemeentes maakt het Coelo gebruik van een aantal uitgangspunten. Bij het tarief afvalstoffenheffing gaat het Coelo uit van een ander aantal ledigingen dan de gemeente Lochem. Hierdoor zijn afwijkingen mogelijk tussen de verschillende tabellen.
Kwijtschelding De daadwerkelijke lasten voor kwijtschelding rioolheffing en afvalstoffenheffing waren lager. In het overzicht hieronder staat het verloop van de lasten voor kwijtschelding in de afgelopen vier jaar. Bedragen in € Afvalstoffenheffing
2022
2023
2024
2025
Werkelijk
91.320
102.025
106.864
107.739
Begroot
115.000
115.000
115.000
115.000
Werkelijk
147.717
157.680
156.244
148.437
Begroot
162.400
164.836
164.836
164.836
Rioolheffing
67
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is financiële tegenvallers (risico's) op te vangen. Het weerstandsvermogen bepalen wij door de relatie te leggen tussen de middelen die beschikbaar zijn om de risico's financieel af te dekken (de beschikbare weerstandscapaciteit) en de financieel gekwantificeerde risico's (de benodigde weerstandscapaciteit). Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Lochem bestaat uit: a. Exploitatie (structurele bronnen) bestaande uit: • •
begrotingspost onvoorzien onbenutte belastingcapaciteit
b. Eigen vermogen (incidentele bron) bestaande uit: • algemene reserve
Weerstandscapaciteit jaarrekening 2025
Bedrag
Onvoorzien*
€1
Onbenutte belastingcapaciteit**
€ 8.176.000
Totaal structureel
€ 8.176.001
* De post onvoorzien is bij de Begroting 2026 op € 1 gezet. ** De onbenutte belastingcapaciteit, onderdeel OZB, heeft betrekking op de mogelijkheid de OZB tarieven te verhogen. Wij nemen als uitgangspunt de door het Rijk gehanteerde artikel 12 norm van 0,1648% van de WOZ waarde (meicirculaire 2025). Het verschil tussen artikel 12 norm en de OZB tarieven die wij in 2026 heffen is de onbenutte belastingcapaciteit. Doordat we bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing uitgaan van 100% kostendekking is daar geen sprake van onbenutte capaciteit.
Weerstandscapaciteit jaarrekening 2025
Bedrag
Algemene reserve*
28.846.000
Totaal incidenteel
28.846.000
* De stand per 31 december 2030 is de werkelijke stand per 1 januari 2026 vermeerderd met de geraamde mutaties t/m 2030. Inclusief raadsbesluiten tot en met de raad van 3 maart 2026 en de werkelijke reservemutaties jaarrekening 2025. Exclusief geraamde reservemutaties als gevolg van het jaarrekeningresultaat 2025 en de overheveling van restant budgetten 2025 naar 2026.
Risicomatrix Op basis van de inschatting van het risico stellen wij een risicomatrix op. Hiermee geven wij een overall inzicht in omvang en kans waarop het risico zich kan voordoen. Omvang risico Enorm > 1.000.000 Substantieel 250.000-1.000.000
9 3-5
4-7-8
68
Matig 100.000-250.000
1-11
Gering 50.000-100.000
6
Minimaal 0-50.000
10 Onwaarschijnlijk 0-20%
Mogelijk 20-40%
Aannemelijk 40-60%
Waarschijnlijk 60-80%
Zeer waarschijnlijk 80-100% Kans risico
Overzicht van alle structurele en incidentele risico’s (benodigde weerstandscapaciteit)
Toelichting structurele risico's
Structureel risico 1 Kosten Wmo woningaanpassingen
1
Omschrijving Risico
Kosten Wmo woningaanpassingen De uitgaven voor woningaanpassingen zijn jaarlijks zeer wisselend. De lage eigen bijdrage door het abonnementstarief, zorgt bij meerdere gemeenten voor veel meer aanvragen dan toen de eigen bijdrage nog inkomensafhankelijk was. Mensen die willen verhuizen naar een gelijkvloerse woning kunnen dit vaak niet vanwege een tekort aan dit type woningen. Dit verklaart een toename in trapliften en andere woonvoorzieningen. In een aantal gevallen zijn er hele dure woningaanpassingen, die een groot deel van de lasten veroorzaken. De aanvragen voor deze grote, dure woningaanpassingen zijn heel grillig en onvoorspelbaar. Het risico op extra kosten voor woningaanpassingen blijft bestaan. Dit komt onder meer door een in november 2025 aangenomen amendement van de gemeenteraad. Hierin staat dat het uitgangspunt is dat inwoners in hun eigen woonomgeving kunnen blijven wonen (indien gewenst).
Taakveld
6.6 Maatwerkvoorzieningen WMO
Beheersmaatregel
Dit budget wordt sterk door individuele casuïstiek bepaald. Wij hebben hierop weinig sturingsmogelijkheden, maar we volgen de ontwikkelingen op de voet. In 2025 besteedden we € 244.000 aan woningaanpassingen. Dit was € 128.000 minder dan begroot.
Bruto bedrag
€ 150.000
Kans
Waarschijnlijk 60-80%
Nettobedrag
€105.000
69
Structureel risico 2 Wet kwaliteitsborging voor het bouwen
2
Omschrijving Risico
Wet kwaliteitsborging voor het bouwen De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is op 1 januari 2024 ingegaan. Hoewel de wet leidt tot een verschuiving van gemeentelijke taken en daarmee een verwachte landelijke daling van circa 30% in bouwleges (voor Lochem eerder ingeschat op 15%), blijkt dit risico zich in de praktijk niet te manifesteren. Door de huidige hoogconjunctuur en het grote aantal bouwinitiatieven zijn de opbrengsten uit bouwleges juist gestegen. Hierdoor komt het eerder opgenomen risico op lagere legesinkomsten als gevolg van de Wkb te vervallen.
Taakveld
8.3 Wonen en bouwen
Beheersmaatregel
Bruto bedrag
Vervalt
Kans Nettobedrag
70
Structureel risico 3 Toerekening uren investeringen en grondexploitaties
3
Omschrijving Risico
Toerekening uren investeringen en grondexploitaties Medewerkers van de gemeente Lochem steken tijd in het uitvoeren van investeringen en grondontwikkeling. Dit betekent dat de kosten van de investeringen en de grondontwikkeling worden verhoogd met de uren van de eigen medewerkers. De kosten van de investeringen en grondontwikkeling verdelen wij over meerdere jaren in de vorm van afschrijvingen. Hierdoor ontstaat in dat jaar een voordeel op de reguliere loonkosten binnen de begroting. Het toerekenen van eigen uren aan investeringen en grondontwikkeling kan alleen als er voldoende aanbod is van projecten. In de begroting houden wij jaarlijks rekening met € 675.000 aan loonkosten die wij aan investeringen en grondontwikkeling besteden. Het risico bestaat dat er te weinig projecten zijn om die uren aan te besteden. Daardoor kan alsnog een deel van deze loonkosten ten laste van de begroting van het huidige jaar komen.
Taakveld
9. Algemene dekkingsmiddelen
Beheersmaatregel
Jaarlijks schatten wij in of het aantal projecten en de toekomstige ontwikkeling daarvan voldoende zijn. In 2025 besteedden wij 7.975 uur aan projecten. Dit leidde tot een voordeel van € 385.000
Bruto bedrag
€ 675.000
Kans
Onwaarschijnlijk 0 – 20%
Nettobedrag
€ 67.500
71
Structureel risico 4 Onbenutte ruimte onder plafond BTW-compensatiefonds (BCF)
4
Omschrijving Risico
Onbenutte ruimte onder plafond BTW-compensatiefonds (BCF) Het Rijk veranderde in 2018 de regels voor het BTWcompensatiefonds (BCF). Voorheen zat het geld van dit fonds structureel in de raming van de algemene uitkering. Vanaf 2018 nemen we bij de septembercirculaire alleen het geld voor het huidige jaar op. De wijziging levert een structureel financieel nadeel op voor de gemeenten in de begroting. De provincie als financieel toezichthouder staat gemeenten toe om onder voorwaarden de verwachte inkomst weer structureel op te nemen in de begroting. Één van de voorwaarden is het opnemen van een risicobeschrijving.
Taakveld
0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
Beheersmaatregel
Opnemen van een risicobeschrijving volgens het advies van de provincie. In het dekkingsplan bij de Begroting 2026 stemde de raad in met een verhoging van de raming van 50% naar 100% van de laatst bekende afrekening. Als voorlopige raming nemen we op 100% van de laatst bekende afrekening. De raming is nu vanaf 2026 € 550.000 (meicirculaire 2025).
Bruto bedrag
€ 550.000
Kans
Aannemelijk 40 – 60%
Nettobedrag
€ 275.000
72
Structureel risico 5 Structurele effecten leges door Omgevingswet
5
Omschrijving Risico
Structurele effecten leges door Omgevingswet Het betreft een fundamentele herziening van het omgevingsrecht met grote gevolgen voor de werkwijze van de overheid. De ingangsdatum was 1 januari 2024. Afhankelijk van de nog te maken lokale gemeentelijke keuzes in het Omgevingsplan, is een substantiële vermindering van de legesopbrengsten voor omgevingsvergunningen mogelijk. Bijvoorbeeld omdat meer bouwwerkzaamheden vergunningsvrij kunnen zijn. Dit nadeel komt voor rekening van de gemeente. In 2025 hebben we nog te weinig ervaring opgedaan om dit risico te kunnen beoordelen.
Taakveld
8.1 Ruimte en leefomgeving
Beheersmaatregel
Vanuit de Omgevingswet kunnen gemeenten zelf in hoge mate bepalen welke activiteiten vergunningsvrij worden. Als de gemeente kiest voor meer vergunningsvrij bouwen, dan kunnen we voor die activiteiten geen leges heffen. Dat wordt duidelijk als we komende jaren met het Omgevingsplan aan de slag gaan en de regels voor vergunningsvrij bouwen gaan bepalen. Om de capaciteit te beperken, kunnen we de klant sturen op zelf informatie inwinnen over de mogelijkheden. Bijvoorbeeld door de vergunningcheck digitaal in te laten vullen op het Omgevingsloket.
Bruto bedrag
€ 370.000
Kans
Onwaarschijnlijk 0 – 20%
Nettobedrag
€ 37.000
73
Structureel risico 6 Toename beroep op bijzondere bijstand
6
Omschrijving Risico
Toename beroep op bijzondere bijstand De regeling bijzondere bijstand is een open einde regeling. Iedereen die voldoet aan de voorwaarden kan in aanmerking komen voor één of meerdere vergoedingen binnen de bijzondere bijstand. De uitgaven in 2025 liggen boven het begrote bedrag. Er is een klein risico dat de uitgaven verder toenemen. Aanleiding hiervoor kunnen de wijzigingen in het project Energiearmoede, de huisvesting van statushouders en de inflatie zijn.
Taakveld
6.3 Inkomensregelingen
Beheersmaatregel
De beleidsregels bijzondere bijstand zorgen voor eenduidigheid in de uitvoering.
Bruto bedrag
€ 80.000
Kans
Mogelijk 20 - 40%.
Nettobedrag
€ 24.000
Structureel risico 7 Prijsstijgingen en onzekerheid van levering
7
Omschrijving Risico
Prijsstijgingen en onzekerheid van levering In de afgelopen jaren stegen diverse diensten en producten sterk in prijs. Met name producten waarbij de component energie, transport en lonen een groot deel van de prijs bepalen. Daarnaast zijn er macroeconomische factoren die zorgen voor prijsstijgingen. Gezien de ontstane onzekerheid over de prijsstijgingen en marktontwikkelingen nemen wij hiervoor een structureel risicobedrag op. Structureel, omdat ook aflopende contracten verlengd of opnieuw worden aanbesteed.
Taakveld
Alle taakvelden.
74
Beheersmaatregel
Bruto bedrag
De verwachte mutaties in prijzen en loonkosten op rijksniveau beïnvloeden het accres. Wij pasten de stelpost prijzen in onze begroting aan op basis van de informatie in de laatste circulaire. Bij de raming voor verwachte prijsstijgingen 2025 gingen we uit van 2,7%. In werkelijkheid is er meer prijscompensatie verwerkt ten laste van deze stelpost. De wettelijke tariefstijging van Jeugd/Wmo 2025 is bijvoorbeeld 3,9%, en de DVO Buitenruimte met Circulus is met 5,7% gestegen. Hier staat tegenover dat we te maken hebben met een daling van de elektriciteits- en gasprijzen in 2025. Per saldo levert dit structureel een nadeel op van € 110.000 oplopend naar € 291.000 in 2029. Bij de raming voor verwachte prijsstijgingen 2026 e.v. gaan we uit van 2,1%. € 400.000
Kans
Aannemelijk 40 - 60%
Nettobedrag
€ 200.000
Structureel risico 8 Arbeidsmarkt
8
Omschrijving Risico
Arbeidsmarkt Voor verschillende vakgebieden heerst er krapte op de arbeidsmarkt. Daardoor komt het voor dat bij verloop vacatures niet direct kunnen worden ingevuld en zelfs inhuur noodzakelijk is. Hier loopt de gemeente Lochem een risico. Op dit moment hebben we te maken met een verloop van ongeveer 10 % bij een loonsom van € 25.900.000. We merken dat bij ongeveer 1 op de 5 gevallen een vacature niet direct kan worden ingevuld. Dit maakt dat we een risico lopen van € 518.000.
Taakveld Beheersmaatregel
Alle taakvelden. Inmiddels is een arbeidsmarktstrategie vastgesteld. Hieruit volgen verschillende acties om te zorgen dat we gekwalificeerd personeel kunnen blijven aantrekken.
Beheersmaatregel
€ 518.000
75
Kans
Aannemelijk 60 - 80%
Nettobedrag
€ 362.500
Totaal nettobedrag structurele risico’s Totaal nettobedrag structurele risico’s
€ 1.071.100
Toelichting incidentele risico's
Incidenteel risico 9 Grondexploitaties
9
Omschrijving Risico
Grondexploitaties Per grondexploitatie brengen we de risico’s in kaart op basis van de huidige inzichten. Hoe verder een plan in ontwikkeling is, hoe minder risico’s te verwachten zijn. Voor het bepalen van de risico’s, gebruiken we de Monte Carlosimulatie. Deze simulatie berekent het financiële projectrisico. Daardoor is met een betrouwbaarheidsgehalte van 90% zeker dat het weergegeven financieel risico, het maximale risico is. Voor alle grondexploitaties berekenen we de standaard ramingsonzekerheden en de project specifieke risico’s in de risicoanalyse door. Het totaalbedrag aan risico’s voor de grondexploitaties is € 1.586.000. De risico’s bij de Begroting 2025 waren in totaal € 1.394.000. De risico’s namen toe met € 192.000 toe. Zie de paragraaf Grondbeleid voor een toelichting op de risico's.
Taakveld
Programma 3 en 8
Beheersmaatregel
Daar waar nodig vindt overleg plaats met de gemeenteraad over programmawijzigingen en de financiële aspecten daarvan. De ontwikkelingen op de woningmarkt, en de risico’s die daarbij horen, worden scherp in de gaten gehouden.
Bruto bedrag
n.v.t.
Kans
n.v.t.
76
Nettobedrag
€ 1.586.000
Incidenteel risico 10 Garanties
10
Omschrijving Risico
Taakveld
Garanties De gemeente verleent in het kader van haar maatschappelijke taak garanties aan verenigingen, stichtingen en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Het gaat om € 53.585.000 per 31 december 2025.De grootste component betreft het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) met € 53.542.000. Wij lopen nauwelijks risico op basis van de achtervangpositie bij het WSW. Totaalbedrag van de garanties waarover de gemeente risico loopt bedraagt € 43.000. Op 15 september 2025 stemde de raad in met raadsvoorstel 'Garantie geldlening Vereniging De Lochemse Golfclub'. Daarmee kan het college een nieuwe garantie verlenen van maximaal € 5 miljoen, waarvan € 4,75 miljoen als risico bij ons resteert omdat Stichting Waarborgfonds Sport (SWS) ons een garantie verstrekt van maximaal € 250.000. Deze garantstelling is een risico op het moment dat de goflclub een lening aangaat en dat is in 2025 nog niet van toepassing. 0.5 Treasury
Beheersmaatregel
Het WSW maakte afspraken met de VNG en het ministerie van BZK. Deze afspraken gaan over toezicht, verantwoording en informatievoorziening aan gemeenten vanuit de corporaties en het WSW over de gemeentelijke achtervangpositie binnen het WSW. Voor de overige garanties geldt dat de gemeente afhankelijk is van de bedrijfsvoering en (financiële) resultaten van de derden aan wie de garanties zijn verstrekt. Het periodiek monitoren is hier van belang.
Bruto bedrag
€43.000
Kans
Aannemelijk 40 – 60%
Nettobedrag
€ 21.500
77
Incidenteel risico 11 Oninbaarheid lening Trefpunt Omschrijving
Oninbaarheid lening Trefpunt In 2015 hebben diverse gesprekken plaatsgevonden over de aflossing van de nog uitstaande geldlening aan ’t Trefpunt. Het Trefpunt heeft exploitatieproblemen. We besloten daarom voorlopig niet tot inning van de openstaande termijnen over te gaan. Het Trefpunt lost niet meer af, maar betaalt wel de jaarlijkse rentekosten. Tussentijdse gesprekken met 't Trefpunt hebben uitgewezen dat de financiële situatie bij 't Trefpunt ongewijzigd is en dat inning van termijnbedragen de continuïteit van deze dorps-/sportaccommodatie in gevaar zou brengen. Dit knelpunt hebben wij in beeld gebracht in aanloop naar het raadsvoorstel voor de ontwikkeling van de mfa in Gorssel (raad 18-12-2023). Het niet meer innen van de openstaande termijnen en daarmee het laten vervallen van de lening is hier onderdeel van. Wij nemen dit verder mee bij de ontwikkeling en besluitvorming rond de mfa Gorssel.
Taakveld
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
Beheersmaatregel
De boekwaarde van de lening verrekenen wij binnen de ontwikkeling van het accommodatieplan Gorssel.
Bruto bedrag
€ 143.000
Kans
Waarschijnlijk 60 - 80%
Netto bedrag
€ 100.100
11
Totaal nettobedrag incidentele risico’s Totaal nettobedrag incidentele risico’s € 1.707.600
Om makkelijk te beoordelen en vergelijken werken wij met een ratio weerstandsvermogen Dit is een getal dat laat zien of wij voldoende financiële reserves hebben om risico’s op te vangen. Wij maken onderscheid in structureel en incidenteel. Bij de structurele ratio delen we het bedrag voor onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit door de som van de structurele risico’s. Bij de incidentele ratio delen wij het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve door de som van de incidentele risico’s. Onderstaand geven wij de berekening van de ratio: Ratio structureel weerstandsvermogen: 8.176.000 = 7,6 1.071.100 Ratio incidenteel weerstandsvermogen: 28.846.000 = 16,9 1.707.600
78
Ons weerstandsvermogen Om de ratio van het weerstandsvermogen te beoordelen, gebruiken wij de volgende beoordelingstabel: Beoordelingstabel weerstandsvermogen Schaal
Ratio weerstandsvermogen
A
> 2,0
Betekenis Uitstekend
B
1,4 < x < 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 < x < 1,4
Voldoende
D
0,8 < x < 1,0
Matig
E
0,6 < x < 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
Bron: De beoordelingstabel weerstandsvermogen is opgesteld door het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR).
Het structurele weerstandsvermogen is 7,7 en valt in schaal A en is uitstekend. Ten opzichte van de Begroting 2025 neemt de ratio voor het structurele weerstandsvermogen af van 8,6 naar 7,6. Het lagere ratio komt met name doordat de totale risico's harder stijgen dan de structurele belastingcapaciteit Het incidentele weerstandsvermogen is 16,9 en valt in schaal A en is uitstekend. Ten opzichte van de Begroting 2025 neemt de ratio voor het incidentele weerstandsvermogen af van 17,5 naar 16,9. Het lagere ratio komt met name door een hogere inschatting van het risico op de grondexploitatie en de verwachtte afname van de algemene reserve.
Financiële kengetallen Doordat alle gemeenten de kengetallen op dezelfde wijze berekenen, zijn de gemeenten onderling ook vergelijkbaar. Kengetallen:
Jaarrekening
Begroting
Jaarrekening
2024
2025
2025
Norm
netto schuldquote
2%
25%
3%
A
netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
-6%
17%
-4%
A
solvabiliteitsratio
58%
47%
58%
A
structurele exploitatieruimte
8%
3%
12%
A
grondexploitatie
9%
7%
8%
A
belastingcapaciteit
87%
84%
84%
A
Beoordeling en toelichting financiële kengetallen De afzonderlijke financiële kengetallen zeggen nog weinig over hoe de financiële positie van de gemeente is. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie. Dat is afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. De kengetallen bekijk je altijd in samenhang en ten opzichte van een normenkader. Hieronder lichten wij de kengetallen toe. Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote geeft de verhouding weer van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Het kengetal daalt doordat onze vorderingen en liquide middelen hoger zijn dan onze langlopende schulden. Dit komt door het positieve jaarrekeningresultaat 2025 van € 7,3 miljoen en de positieve resultaten van de jaren daarvoor. 79
Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteit is ten opzichte van de begroting 2025 licht gestegen door een hoger eigen vermogen. Dit komt mede door het positieve jaarrekeningresultaat 2025. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Er is nog ruimte om het OZB tarief te verhogen (onbenutte belastingcapaciteit).
Het tarief voor rioolheffing en afvalstoffenheffing is bij ons 100% kostendekkend. Ten opzichte van de begroting 2025 is de belastingcapaciteit gelijk gebleven. Normering Om goed invulling te geven aan de waarde van deze financiële kengetallen is een normenkader van belang. We sluiten aan bij de signaleringswaarden van de provincie Gelderland. Continuïteit en financiële positie De financiële positie van de gemeente Lochem is in 2025 goed. Er zijn op dit moment geen signalen die wijzen op risico’s voor de continuïteit. Wel geldt dat bij structurele tekorten of een te laag weerstandsvermogen het risico bestaat op preventief toezicht door de provincie. De begroting voldoet aan de wettelijke eisen van het BBV en het positieve rekeningresultaat versterkt de algemene reserve. Tegelijk blijven met name het sociaal domein en toekomstige investeringsopgaven aandachtspunten. Signaleringswaarden kengetallen provincie Gelderland Kengetallen
Provincie Gelderland 7-10-2015 Signaleringswaarden stresstest 100.000+ gemeenten Categorie A Minst risicovol
Categorie B
Categorie C meest risicovol
Netto schuldquote
< 90%
90 - 130%
> 130%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90 - 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
Begr. en MJR > 0%
Begr. of MJR > 0%
Begr. en MJR < 0%
Grondexploitatie
< 20%
20 - 35%
> 35%
Belastingcapaciteit
< 95%
95 - 105%
> 105%
Structurele exploitatieruimte
In bovenstaande tabel staan de signaleringswaarden die de provincie Gelderland als normenkader hanteert. Aan deze categorieën is geen directe kwalificatie gegeven.
80
Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Het onderhoud van de kapitaalgoederen beschrijven we in beheerplannen. Deze vallen binnen de beleidskaders van het Integrale Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR), waarin de raad koos voor het thema “Spelen, bewegen en ontmoeten”. De plannen geven de huidige en gewenste staat van onderhoud weer. In deze plannen staat ook hoe we de gewenste staat kunnen bereiken en behouden en hoeveel geld daarvoor nodig is. De beleidskaders zijn in het algemeen niet veranderd, maar er doen zich wel ontwikkelingen voor. Per kwartaal rapporteert Circulus onder andere over de afhandeling van meldingen openbare ruimte. In 2025 waren er 3.325 meldingen. Circulus schouwt en monitort de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. De kwaliteitsbeelden voldoen in het algemeen eind 2025 aan de doelstellingen volgens het IBOR plan. Waar beelden nog niet voldoen zijn hierover afspraken met Circulus gemaakt. Openbare verlichting
Openbare verlichting Beleidskader In april 2020 is het (digitale) beleidsplan "Licht in de openbare ruimte" vastgesteld. Onze inwoners willen een duurzame, leefbare, energiezuinige en prettige openbare ruimte. De openbare ruimte is veilig en op orde. Een goede openbare verlichting in de openbare ruimte draagt daar aan bij. We kijken waar licht nodig is, hoeveel licht we nodig hebben en op welk moment van de dag. Het nieuwe beleid draagt bij aan dat uitgangspunt en aan het doel om in 2030 energieneutraal te zijn. Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud De afgelopen jaren richtten we het onderhoud vooral op het in stand houden van de openbare verlichtingsinstallaties. En we reguleerden het gebruik van de openbare verlichting. Het beheer is gericht op veiligheid, leefbaarheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en het beperken van de milieubelasting. We onderhouden planmatig. We voeren de onderhoudsmaatregelen tijdig uit om de kwaliteit van de openbare ruimte in stand te houden. Op deze manier sluiten we kapitaalvernietiging en onveilige situaties uit. Gerealiseerd in 2025 In 2025 is er een nieuw meerjarige raamovereenkomst aanbesteed. Het beheren en onderhouden van de openbare verlichting beperkt zich tot onderhouden van het bestaande areaal. Financiën Het beheer en onderhoud heeft plaats kunnen vinden binnen de daarvoor beschikbaar gestelde middelen.
Wegen
Wegen Beleidskader We willen al onze wegen voor onze weggebruikers veilig en bereikbaar houden. Dit waarborgen we door onze wegen te onderhouden volgens het IBOR plan en het beheerplan Wegen. Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud In 2025 is de globale visuele inspectie van de wegen uit 2024 verwerkt. Uit deze inspectie blijkt dat de onderhoudsachterstand is toegenomen ten opzichte van 2022: van 2% naar 7%. Deze toename hangt samen met het feit dat de geplande onderhoudsmaatregelen in 2025 de wegen met een achterstand niet volledig hebben gedekt. Op basis van de huidige staat van de infrastructuur wordt verwacht dat de onderhoudsachterstand verder kan oplopen indien geen aanvullende maatregelen worden getroffen. Gerealiseerd in 2025 In 2024 is, bij de Begroting 2025, besloten het regulier onderhoud aan wegen uit te voeren volgens het Beheerplan Wegen. We voerden asfaltonderhoud uit, op onder andere: • Aalsvoort • Tusselerdijk • Hazelberg
81
• Schuppert • Larikslaan • Vrochterdijk • Esveldsdijk • Kapelweg • Kelhoutsweg We voerden onderhoud op klinkerverhardingen, uit op onder andere: • Spijkpad • Dorrewold • Capellenlaan • Mangelaan • Voetpad Endepol • Schoolterrein Harfsen • Aanpassen van boomkransen Lochemseweg Harfsen en de Bielderweg Financiën De aanvullende formatie voor wegbeheer en civiele kunstwerken is in 2025 gedurende 9 maanden niet ingevuld geweest wegens het ontbreken van een geschikte kandidaat. Hierdoor kon een deel van de geplande onderhoudswerkzaamheden niet worden uitgevoerd. De hiermee gemoeide middelen zijn niet volledig tot besteding gekomen. Dit resulteert in een onderschrijding van € 874.000 op het budget voor groot onderhoud. Wel loopt er nog een resterende verplichting door in 2026 ter hoogte van € 700.000.
Civiele kunstwerken
Civiele kunstwerken Beleidskader Onze civiele kunstwerken zijn onderdeel van de kapitaalgoederen en worden onderhouden om kapitaalvernietiging te voorkomen. Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud De bruggen en duikers bevonden zich in 2025 nog grotendeels in dezelfde staat als in 2024. Gerealiseerd in 2025
In 2024 is, bij de Begroting 2025, besloten het regulier onderhoud aan civiele kunstwerken uit te voeren volgens het Beheerplan Civiele Kunstwerken. In 2025 is gestart met het op orde brengen van het beheersysteem en met het reinigen van bruggen en duikers. Deze werkzaamheden lopen tot en met het eerste kwartaal van 2026. Na de reiniging volgen inspecties, waarna de benodigde onderhoudsmaatregelen worden gepland. De brug Binnenweg is vervangen en de Landbouwbrug is aangelegd. Financiën De aanvullende formatie voor wegbeheer en civiele kunstwerken is in 2025 gedurende 9 maanden niet ingevuld geweest wegens het ontbreken van een geschikte kandidaat. Hierdoor kon een deel van de geplande onderhoudswerkzaamheden niet worden uitgevoerd. De hiermee gemoeide middelen zijn niet volledig tot besteding gekomen. Dit resulteert in een onderschrijding van € 42.000 op het budget voor groot onderhoud en € 108.000 op het budget voor klein onderhoud.
Groen
Groen Beleidskader Het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) en de Dienstverleningsovereenkomst met Circulus (DVO 2025) vormen een belangrijke basis voor het beheer van het openbaar groen. Daar waar burgers het openbaar groen onderhouden gelden gebruikersovereenkomsten (Buurgroen). Met deze vorm van participatie kunnen inwoners een plus in de openbare ruimte aanbrengen. En kan de betrokkenheid van inwoners bij hun wijk en buurt worden vergroot. Het Biodiversiteitsplan Lochem (2021) biedt handvatten voor het vergroten van de biodiversiteit in het openbaar groen. Het beleid Duurzaam beheer laanbomen buitengebied (2021) vormt de basis voor duurzame instandhouding van de laanbomen in het buitengebied. De eikenprocessierups bestrijden we volgens het raadsbesluit uit 2021.
82
Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud Aan de hand van een maandelijkse schouw toetst Circulus de behaalde beeldkwaliteit, en rapporteert deze aan de gemeente. In kwartaalrapportages leggen we de afwijkingen op de gemaakte prestatieafspraken uit de DVO vast. Gerealiseerd in 2025 Naast het reguliere groenbeheer, gaven we samen met Circulus uitvoering aan: • Renovatie van groenvakken in kernen . • Her- en aanplant van bomen. • Wegzuigen nesten van eikenprocessierups (geen preventieve behandeling). • Grootse viering van dé nationale Boomfeestdag in Lochem samen met Stichting Nationale Boomfeestdag. • Verbetermaatregelen bij 5 begraafplaatsen. • Uitvoering project beheer laanbomen buitengebied. • Duurzaam roekenbeheer. Burgerparticipatie, in samenwerking met Circulus en Welzijn Lochem: • Afsluiten van verschillende nieuwe Buurgroen overeenkomsten. • Faciliteren van Japanse Duizendknoopbrigades in Gorssel en Eefde. • Faciliteren van werkgroepen biodiversiteit en groene vrijwilligersnetwerk. • Afronding van ophangen van 660 vleermuiskasten aan gemeentelijke laanbomen in het kader van het Soortmanagementplan. Overig : • Uitvoering publieksactie 'n boom mot kunn'n (aanplant van meer dan 800 bomen bij particulieren in kernen en buitengebied) en subsidieregeling initiatieven biodiversiteit. • Afronding onderzoek floristische waarden van bermen (eerste helft in 2024, tweede helft in 2025).
Financiën Het gehele dienstenpakket van Circulus is in 2025 binnen het beschikbare budget gebleven.
Riolering
Riolering Beleidskader In de raadsvergadering van 22 maart 2021 is het Gemeentelijk Rioleringsplan voor de periode 2021 – 2025 vastgesteld. Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud Het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 beschrijft het beleid op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. Ook beschrijft het hoe we de watertaken willen uitvoeren de komende jaren: • We werken aan een veilig, gezond, robuust en klimaatbestendig afvalwatersysteem, tegen zo laag mogelijke kosten. • We voorkomen dat de volksgezondheid in gevaar komt. • We richten de leefomgeving klimaatbestendig in. • We zorgen voor en robuust en duurzaam rioolstelsel en we willen de bewustwording rondom het thema water onder de inwoners vergroten. Het plan geeft aan dat Lochem de riolering structureel inspecteert volgens een ingepland schema. De samenwerking met Zutphen en het Waterschap Rijn IJssel in de zuiveringskring richt zich met name op het rioolbeheer. Op wat grotere schaal werken we met Achterhoekse gemeenten samen aan integrale en maatschappelijke onderwerpen als droogte en klimaat. Gerealiseerd in 2025 In het GRP staan vervangingsinvesteringen. Deze investeringen gebruiken we onder andere voor het vervangen en aanleggen van vrijvervalriool, afkoppelen van hemelwater, maar ook voor het vervangen van mechanische riolering.
In 2025 gebruikten we de investeringen onder andere voor: • de uitvoering van de Tramstraat en de Larenseweg in Lochem • de uitvoering van de Prunusweg in Gorssel • voorbereiding van de Albert Hahnweg in Lochem, uitvoering in 2026 • voorbereiding van de Korenkamp in Epse, uitvoering in 2026 • het vervangen en repareren van vrijvervalriool gemeentebreed We werkten aan een veilig, gezond, robuust en klimaatbestendig afvalwatersysteem, tegen zo laag mogelijke kosten. We voorkwamen dat de volksgezondheid in gevaar kwam en we richtten de leefomgeving klimaatbestendig in, we zorgden voor een robuust en duurzaam rioolstelsel. We hebben de bewustwording rondom het thema water onder de inwoners vergroot. Delen van de riolering zijn structureel gereinigd en geïnspecteerd. Financiën De werkzaamheden zijn binnen het voor 2025 beschikbare budget gebleven.
83
Gebouwen
Gebouwen Beleidskader Voor het onderhoud van alle gebouwen geldt op de eerste plaats het Meerjarig Onderhoudsplan gebouwen (MOP). Dit meerjarenplan beschrijft de gewenste staat van onderhoud en hoeveel geld daarvoor nodig is. Het huidige MOP, in januari 2024 door u vastgesteld, heeft een looptijd tot 2028. Op de 2e plaats heeft het gemeentelijk accommodatiebeleid invloed op de uitvoering van het onderhoud. Volgens dit beleid heeft de gemeente slechts een taak voor de instandhouding van huisvesting voor primair onderwijs en bewegingsonderwijs (gymzalen). Vaak huisvesten deze accommodaties ook andere maatschappelijke voorzieningen (sport-, cultuur- en welzijnsfuncties). Het beheer en onderhoud van dergelijke accommodaties zetten wij meer ‘op afstand’ . En wij bouwen de inzet van onze financiële middelen zoveel mogelijk af. Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud Minimaal eens per 5 jaar actualiseren wij de staat van onderhoud van de gebouwen opnieuw en vertalen dit naar het MOP. Hiermee voldoen wij aan de richtlijn uit het BBV om inzicht te hebben in de financiële positie en risico’s te beheersen. Uitgangspunt voor het onderhoud is de conditiemeting op basis van de NEN 2767, waarbij een conditie van 'redelijk tot goede staat' de insteek is (gemiddelde conditiescore 3). Gerealiseerd in 2025 In januari 2024 heeft u het huidig MOP vastgesteld.
Een inspectie van ons gebouwenbestand (door een deskundig bureau) ligt daaraan ten grondslag. Voor de periode tot 2028 kunnen wij hiermee het onderhoud van de gebouwen op het gewenste niveau houden. In 2025 hebben wij diverse onderhoudswerkzaamheden aan de gebouwen laten uitvoeren. Financiën Het deel van het MOP dat gaat over groot onderhoud betalen we uit de voorziening onderhoud gebouwen. De omvang van de voorziening moet toereikend zijn om op elk moment in het groot onderhoud te kunnen voorzien. Het deel van het MOP dat betrekking heeft op klein (dagelijks) onderhoud komt rechtsreeks ten laste van de exploitatierekening. Elke 5 jaar moet een geactualiseerd MOP worden vastgesteld.
84
Financiering Inleiding Voor de uitvoering van de programma’s zijn financiële middelen nodig. Om tijdig en tegen gunstige tarieven gelden aan te trekken of uit te zetten is de uitvoering van de treasuryfunctie belangrijk. Schatkistbankieren Gemeenten zijn verplicht om overtollige financiële middelen bij het rijk uit te zetten. Het drempelbedrag is bepaald op 2 procent van het begrotingstotaal en bedraagt voor het jaar 2025 € 2.287.000. Alleen de overtollige middelen die het drempelbedrag te boven gaan moeten bij het rijk gestald worden. Hiervoor is in 2025 een rentevergoeding ontvangen van € 82.446 Financiering Opgenomen vaste geldleningen De opgenomen vaste geldleningen hebben op 1 januari 2025 een boekwaarde van € 4.775.592. In 2025 is hierop € 913.469 afgelost en aan rente is € 197.305 betaald. De leningen hebben op 1 januari 2025 een gemiddeld gewogen rentepercentage van 4,57 procent (3,78 procent in 2024). In dit boekjaar zijn geen langlopende leningen aangegaan. Opgenomen kortlopende geldleningen In 2025 is gedurende een periode van 3 weken voor € 2 miljoen aan kortlopende geldleningen aangetrokken. Deze financiering heeft voor € 1.922 aan rentelasten gezorgd. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet voor het jaar 2025 bedraagt € 9,5 miljoen. Tot het bedrag van de kasgeldlimiet mogen kortlopende geldleningen worden aangetrokken. De kasgeldlimiet is niet overschreden.
Renterisiconorm De gemeente voldoet in 2025 aan de wettelijke renterisiconorm zoals opgenomen in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De renterisiconorm is bedoeld om te waarborgen dat de herfinanciering van leningen binnen aanvaardbare grenzen blijft, zodat het renterisico beheersbaar blijft. De norm schrijft voor dat het bedrag aan leningen dat binnen één jaar renteherziening of herfinanciering kent, niet meer mag bedragen dan 20% . Renteresultaat taakveld treasury In onderstaand overzicht zijn de werkelijke rentelasten/baten en de toegerekende rentelasten weergegeven. Aan de grondexploitaties en de taakvelden is geen rente toegerekend. De ontvangen rente is hoger dan de betaalde rente. En conform de notitie rente 2023 blijft dan het resultaat op het taakveld treasury staan.
85
Tabel renteresultaat Bedragen x € Berekening renteresultaat taakveld treasury
2025
Door te rekenen rente Rentelasten lange financiering
197.305
Rentelasten korte financiering
3.126
Rentebaten verstrekte geldleningen
123.503
Rentebaten korte financiering
89.717
Totaal door te rekenen rente
-12.790
Rente toegerekend aan grondexploitaties
-
Aan taakvelden/overhead toe te rekenen rente
-12.790
Werkelijk aan taakvelden/ overhead toegerekende rente
-
Renteresultaat op het taakveld treasury
-12.790
Rentebaten, wegens verstrekte geldleningen aan: Alliander
48.059
't Trefpunt
2.862
Revolving Fund duurzaamheidsleningen
912
Svn Duurzaamheidslening
3.647
Svn Starterslening
40.480
Svn Blijverslening/ Toekomstbestendig Wonen
27.321
ROZ rente crisisfonds energiekrediet ondernemers Totaal
222 123.503
86
Bedrijfsvoering Organisatie De ambtelijke organisatie richten we in volgens het directiemodel. De directie heeft beslissingsbevoegdheid. Het managementteam (MT) adviseert, informeert en stemt af.
Bestuur en ondersteuning
Indicator
Realisatie 2024
Begroting 2025
Realisatie Omschrijving indicator 2025