Document · PDF

Begroting 2026

Raadsvergadering 10 november 2025, gemeente LochemBij agendapunt: Begroting 202625.544 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

3.2

In 2025 namen we incidenteel € 25.000 op voor een uitvoeringsplan gebouw Markt 3 - Stadshuus.

3.2

In 2025 namen we incidenteel € 60.000 op voor dotatie verliesvoorziening grondexploitatie Stijgoord.

4. ONDERWIJS 4.1 Openbaar basisonderwijs Wat willen we bereiken? Dat de Lochemse Jeugd gezond en veilig kan opgroeien. Zo ontwikkelt de jeugd zich zo goed mogelijk. We willen een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

4.2 Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? We willen dat er goede onderwijsvoorzieningen in de directe omgeving beschikbaar zijn voor de jeugd in de gemeente. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Wat willen we bereiken? Dat de Lochemse jeugd gezond en veilig opgroeit, zodat zij zich zo goed mogelijk kan ontwikkelen. Er is een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Verder is er minder ongeoorloofd verzuim en meer jongeren hebben een startkwalificatie (een diploma op havo/vwo of mbo niveau 2 of hoger). Meer jongeren zoeken werk. We willen dat meer mensen kunnen lezen en schrijven. Het leerlingenvervoer voldoet aan de vastgestelde eisen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: • Onderwijs Achterstanden Beleid 2006-2010 • Overlegregeling Lokale Educatieve Agenda gemeente Lochem 2020 • Beleidsnota Leerplicht 2025 (2025) • Visie op de brede school ontwikkeling in de gemeente Lochem (2011) • Algemene subsidieverordening Lochem (2025) • Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs (2017) • Integraal Huisvestingsplan 2018-2028 (2017) • Beleidsregel bekostiging gymnastiekonderwijs 2017 • Handhavingsbeleid Wet Kinderopvang Gemeente Lochem (2018) • Regionaal programma VSV 2020-2024 • Omgekeerde Verordening Sociaal Domein 2024 • Gemeenschappelijke Regeling PlusOV 2025

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Onderwijs

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

503

653

401

4.1

Openbaar basisonderwijs

4.2

Onderwijshuisvesting

4.3

Onderwijsbeleid en leerlingzaken

Lasten

496

630

395

3.556

4.146

4.101

4.096

4.113

4.123

4.1

Openbaar basisonderwijs

155

144

4.2

Onderwijshuisvesting

379

392

268

4.3

Onderwijsbeleid en leerlingzaken

1.547

1.782

1.476

1.479

1.510

1.538

Kapitaallasten

816

952

1.339

1.338

Loonkosten

659

875

867

853

834

-3.053

-3.493

-3.700

-3.696

-3.713

-3.722

Totaal programma Onderwijs

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 4.3

Voor het jaar 2025 is een rijksbijdrage van € 235.000 opgenomen ten behoeve voor de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO).

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 4.2

In 2025 namen we € 105.000 meer op voor huur onderwijshuisvesting. Waarvan € 62.000 voor Bartimeusschool en € 43.000 voor VSO Pactum.

4.3

Voor het jaar 2025 is € 235.000 opgenomen ten behoeve voor de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO).

4.3

In 2025 namen we € 71.000 meer op voor leerlingenvervoer.

5. SPORT, CULTUUR EN RECREATIE 5.1 Sportbeleid en activering Wat willen we bereiken? Het aanmoedigen van een leven lang plezierig sporten en bewegen voor iedereen. We doen dit met een aantrekkelijke openbare ruimte en toekomstbestendige sportverenigingen. Hierdoor stimuleren we de ontmoeting tussen bewoners. Sport zetten we in om probleemgedrag en gezondheidsproblemen te voorkomen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.2 Sportaccommodaties Wat willen we bereiken? De sportaccommodaties zijn een onderdeel van het maatschappelijk vastgoed. De spelregels van het accommodatiebeleid gelden ook voor de sportaccommodaties. Dat betekent dat wij alleen verantwoordelijk zijn voor de instandhouding van accommodaties voor bewegingsonderwijs (gymzalen). We zien een landelijke ontwikkeling waarin accommodaties ontstaan met een breed palet aan voorzieningen (sporthallen, dorps-/kulturhus, etc.). Het initiatief daarvoor ligt bij het maatschappelijk veld. Om die reden moedigen wij betrokkenen in alle kernen (o.a. accommodatiebesturen en dorpsraden) aan om toekomstbestendige accommodatieplannen te ontwikkelen. We willen zorgen dat het voorzieningenniveau minimaal gelijk blijft, tegen lagere exploitatiekosten. Door de exploitatiekosten te verminderen kunnen wij gemeentelijke subsidies verder afbouwen. Het duurzamer maken van gebouwen helpt in dit proces. Het verduurzamen van gebouwen is in dit proces een belangrijk hulpmiddel waarin wij faciliteren of regisseren. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.3 Cultuurprestaties Wat willen we bereiken? We dragen bij aan een levendige samenleving met een sterk, afwisselend, toegankelijk cultureel aanbod van hoge kwaliteit. De uitgangspunten staan in de Lochemse cultuurvisie ‘Kijk op Cultuur’ en het bijbehorend uitvoeringsplan. Door cultuur stimuleren we de persoonlijke ontwikkeling en de vitaliteit van onze inwoners. Behalve Schouwburg Lochem, Bibliotheek Berkel & IJssel (BIJ de Bieb) en Muzehof Centrum voor de Kunsten zijn er tal van culturele instellingen en initiatieven die deel uitmaken van -en samenwerken in het rijke culturele veld. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.4 Musea Wat willen we bereiken? We betrekken inwoners bij kunst en cultuur en daarmee bevorderen we het bewustzijn van ons cultureel erfgoed. Ook zorgen onze musea ervoor dat mensen in hun vrije tijd graag naar onze gemeente komen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

5.5 Cultureel erfgoed Wat willen we bereiken? Cultureel erfgoed maakt onze gemeente aantrekkelijk om te wonen, te leven en te recreëren. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit. 36

5.6 Media Wat willen we bereiken? We hechten belang aan mediawijsheid van burgers en instellingen in onze gemeente. Dit om een bewuste, kritische en actieve houding te bevorderen in een samenleving waarin media volop aanwezig is. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Versterken bibliotheekwerk Vanaf 2027 zijn gemeenten wettelijk verplicht om een basisniveau van bibliotheekvoorzieningen te bieden. Het Rijk heeft hiervoor in 2025 en 2026 extra geld toegevoegd aan het gemeentefonds. In Lochem en Gorssel is BIJ de Bieb fysiek aanwezig, en ook in de kleinere kernen zijn bibliotheekfuncties beschikbaar. Met de extra incidentele middelen van € 103.000 voor 2026 zetten we de ingezette koers voort. Zo zorgen we ervoor dat we in 2027 voldoen aan de nieuwe wet.

5.7 Openbaar groen en openlucht recreatie Wat willen we bereiken? We behouden en versterken de kwaliteit van de natuur en het landschap. Een aantrekkelijk en veilig landschap, met goed onderhouden laanbomen in diverse soorten, leeftijden en structuren. Wij werken aan een basisniveau van onderhoud en onderhouden openbaar groen zodat geen onveilige situaties ontstaan. De openbare ruimte blijft aantrekkelijk om te verblijven. Dit geldt ook voor de speelruimten en trapvelden waar kinderen spelen. Via speeltuinverenigingen stimuleren we het beheer en onderhoud van deze speelruimten en versterken de contacten in de buurt. Bovendien willen we actief de biodiversiteit binnen de gemeente behouden en vergroten. Belangrijke basisvoorwaarden zijn daarbij het duurzaam behouden van groene landschapselementen in ons buitengebied. Maar ook het lokaal terugvorderen en weer zelf in beheer nemen van onze eigendommen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: • Notitie afstoten snippergroen (2006) • Subsidieregeling incidentele culturele activiteiten • Groenvisie (2006) • Renovatieplan groen (2007) • Landschapsontwikkelingsplan (2009) • Accommodatieplan per kern (2014) • Strategische visie beheer en onderhoud openbare ruimte gemeente Lochem (2012) • Algemene subsidieverordening (2013) • Herijking Erfgoedbeleid Gemeente Lochem (2016) • Evaluatie speelruimtebeleid (2016) • Subsidieregeling Speelruimtebeleid 2016 - 2020 (2016) • Organisatie- en bedrijfsplan 2e fase BuitenRuimte (2016) • Integraal beheer openbare ruimte (IBOR) (2019) • Cultuurhistorische waardenkaart (2019) • Erfgoedvisie Gemeente Lochem 2020 – 2030; Erfgoed in verbinding (2020) • Sport- en beweegakkoord Lochem (2020) • Subsidieregeling Sportvoorziening 2022 • Biodiversiteitsplan Lochem Natuurlijk (2021) • Beleidsplan Beheer laanbomen buitengebied (2021) • "Kijk op Cultuur" - cultuurvisie (2016) • "Kijk op Cultuur" - Uitvoeringsplan 2023 en verder (2023)

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Sport,Cultuur en Recreatie

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

1.055

981

861

679

662

5.1

Sportbeleid en activering

194

193

166

5.2

Sportaccommodaties

602

549

567

5.5

Cultureel erfgoed

5.6

Media

223

217

106

5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

8.734

10.188

9.472

9.270

9.172

9.146

Lasten 5.1

Sportbeleid en activering

5.2

Sportaccommodaties

5.3

662

528

607

586

553

536

1.647

1.834

1.207

1.202

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

935

995

980

5.4

Musea

113

119

5.5

Cultureel erfgoed

217

104

100

5.6

Media

925

1.039

888

855

800

799

5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

3.351

3.925

3.993

3.736

Kapitaallasten

297

302

305

426

425

Loonkosten

722

1.263

1.283

1.282

1.268

1.250

-7.680

-9.206

-8.611

-8.590

-8.509

-8.483

Totaal programma Sport,Cultuur en Recreatie

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 5.6

In 2025 namen we incidenteel € 111.000 op voor een specifieke uitkering van het Rijk voor het verruimen van de openingstijden en stimuleren van het bibliotheekwerk in de kernen. Deze mutatie is opgenomen als overheveling in de jaarrekening 2024.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 5.2

In 2025 namen we € 60.000 op voor klein onderhoud voor de buitenzwembaden. € 30.000 voor het buitenzwembad de Berkel in Almen en € 30.000 voor het buitenzwembad de Boskoele in Gorssel.

5.2

In 2025 is de bezuinigingsopdracht voor de zwembaden € 60.000 incidenteel afgeraamd.

5.2

In 2025 namen we incidenteel een bedrag van € 466.000 op voor sportvoorzieningen. Hiervan is € 304.000 als overheveling verwerkt in de jaarrekening 2024.

5.2

In 2025 namen we € 40.000 op voor het actualiseren van het accommodatiebeleidsplan.

5.6

In 2025 namen we incidenteel een bedrag van € 177.000 op voor bibliotheekwerk. Hiervan is € 111.000 voor het verruimen van de openingstijden en stimuleren van het bibliotheekwerk in de kernen. Deze mutatie is opgenomen als overheveling in de jaarrekening 2024. En € 66.000 om inwoners laagdrempelig toegang te geven tot bibliotheekvoorzieningen.

5.7

In 2025 namen we incidenteel € 65.000 minder op voor trajectenkap.

6. SOCIAAL DOMEIN 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Wat willen we bereiken? Inwoners helpen zichzelf en elkaar, iedereen doet mee, kan veilig leven en zich ontwikkelen. Mensen voelen zich nuttig en gewaardeerd en nemen zoveel mogelijk deel aan de samenleving. Voorzieningen sluiten aan bij de behoefte van de samenleving en stellen mensen in staat om deel te nemen aan de samenleving, elkaar te ontmoeten en elkaar te helpen. Inwoners doen dit samen, als het kan. We hebben al een krachtige samenleving, maar we versterken meedoen in de samenleving. Inwoners nemen samen verantwoordelijkheid voor hun omgeving, hun buurt en de mensen om zich heen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Opvanglocatie Ampsenseweg We ontvangen vanaf 2026 van het COA een jaarlijkse bijdrage van € 340.000. We nemen dit budgetneutraal op. Uit deze bijdrage betalen we activiteiten die integratie en participatie bevorderen, veiligheidsbevorderende maatregelen, wanneer nodig extra inzet voor voortijdse en voorschoolse educatie, leerplicht en overige ambtelijke inzet.

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wat willen we bereiken? De gemeente Lochem streeft naar dienstverlening van hoge kwaliteit. We hebben de verschillende 'loketten' in het sociaal domein ondergebracht bij 't Baken. Zo bieden we een betere kwaliteit van dienstverlening aan inwoners. Ook krijgt hiermee het inzetten van de eigen kracht van inwoners meer aandacht. Voor ’t Baken gelden vijf uitgangspunten: perspectief van de inwoner, eigen kracht, dichtbij, samenhang en effectiviteit. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Aanbesteding ICT Sociaal Domein Voor het afhandelen van aanvragen in het sociaal domein gebruiken we een ICT-systeem voor Participatie, Wmo en Jeugd. Het huidige contract loopt tot juni 2027 en kan daarna niet meer verlengd 40

worden vanwege Europese aanbestedingsregels. Daarom starten we in 2026 een nieuwe aanbesteding. De totale kosten zijn incidenteel en worden geschat op € 775.000, verdeeld over 2026 (€ 550.000) en 2027 (€ 225.000), afhankelijk van de uitkomst van de aanbesteding.

6.3 Inkomensregelingen Wat willen we bereiken? De meeste inwoners kunnen zelfstandig meedoen in de samenleving door betaald werk en in andere vormen. Een deel van onze inwoners kan dat niet. Wij ondersteunen hen (tijdelijk) met een inkomensregeling. Daarmee kunnen ze de stap naar meedoen maken. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Implementeren basisdienstverlening schuldhulpverlening De landelijke dwingende afspraken voor schuldhulpverlening maken structurele inzet van de regiefunctie en samenwerking tussen ketenpartners noodzakelijk. Deze samenwerking vindt plaats in het Financieel Adviesteam (FAT). Dit team helpt inwoners met geldproblemen en kijkt ook naar andere zorgen zoals werk, inkomen, gezondheid en wonen. We gaan ook (financiële) begeleiding en coaching aanbieden. Daarbij gebruiken we een methode die mensen helpt om beter met geld om te gaan. Om dit goed te doen is extra geld nodig: in 2026 en volgende jaren € 75.000 voor formatie en € 16.000 voor activiteiten die geldproblemen helpen voorkomen.

6.4 WSW en beschut werk Wat willen we bereiken? We willen dat elke Lochemse inwoner zich nuttig en gewaardeerd voelt. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.5 Arbeidsparticipatie Wat willen we bereiken? Werk is de beste sociale zekerheid. Daarom willen we zoveel mogelijk inwoners (duurzaam) aan het werk helpen op de reguliere arbeidsmarkt. We ondersteunen de inwoner om de hoogst haalbare trede op de participatie ladder van het sociaal domein te bereiken. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.6 Hulpmiddelen en diensten (WMO) Wat willen we bereiken? Inwoners van Lochem kunnen hun woning normaal gebruiken en zich in de woning of directe omgeving verplaatsen. Hierdoor blijven zij zelfredzaam en kunnen meedoen in de samenleving. Er zijn voldoende hulpmiddelen voor degene die ze nodig hebben. Deze hulpmiddelen zijn van goede kwaliteit. En passen bij de vraag en ondersteuningsbehoefte. De inwoner is tevreden over de aanpassingen, levering en service van de hulpmiddelen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.71 Maatwerk dienstverlening 18+ Wat willen we bereiken? Mensen in een kwetsbare situatie kunnen zich zoveel mogelijk zelf redden en meedoen aan onze samenleving. Zij krijgen op tijd passende ondersteuning. Zoveel mogelijk in hun eigen leefomgeving en aansluitend op hun eigen behoefte. De Lochemse jeugd groeit gezond en veilig op. Zo kunnen jongeren zich optimaal ontwikkelen. Als inwoners hulp op maat nodig hebben, krijgen zij die hulp vanuit hun perspectief en eigen kracht. Dichtbij de inwoner, goed op elkaar afgestemd en met zichtbare resultaten voor zowel de inwoner als de samenleving. Er is een samenhangend en toegankelijk netwerk van voorzieningen voor alle inwoners, professionals en andere betrokkenen.

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.72 Maatwerk dienstverlening 18Wat willen we bereiken? Mensen in een kwetsbare situatie zijn zoveel mogelijk zelfredzaam en kunnen deelnemen aan onze samenleving. Lochemse jeugd groeit gezond en veilig op, zodat zij zich zo optimaal mogelijk kunnen ontwikkelen. Er is een samenhangend en toegankelijk netwerk van voorzieningen voor alle inwoners, professionals en andere betrokkenen. Als zij hulp op maat nodig hebben krijgen zij deze vanuit hun perspectief en eigen kracht, dichtbij, goed op elkaar afgestemd en met zichtbare resultaten voor zowel de inwoner als de samenleving. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.81. Geëscaleerde zorg 18+ Wat willen we bereiken? Soms is hulp op maat niet voldoende. Er is dan tijdelijk een vangnet nodig voor de meest kwetsbare inwoners. Daarbij werken we vooral regionaal samen. Dit kan zijn op het gebied van financiën of een andere woonsituatie. Een vangnet organiseren wij vanuit het perspectief van de inwoner en eigen kracht. Dichtbij, goed op elkaar afgestemd en met effectiviteit voor individu en samenleving. Soms met een dwingend karakter. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

6.82. Geëscaleerde zorg 18Wat willen we bereiken? Soms is hulp op maat niet voldoende voor de meest kwetsbare inwoners. Er is dan tijdelijk een vangnet nodig. Daarbij werken we meestal regionaal samen. Financiële hulp kan nodig zijn of hulp bij een andere woonsituatie of het ouderlijk gezag. Een vangnet organiseren wij vanuit het perspectief van de inwoner en eigen kracht. Dichtbij, goed op elkaar afgestemd en met effectiviteit voor individu en samenleving. Soms met een dwingend karakter.

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma ligt onder andere vast in de beleidsnota’s: Nota’s van het Rijk/provincie Nota’s van de regio: • Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijk opvang 2024 - 2026 regio Midden IJssel 'Kracht in kwetsbaarheid' • Regiovisie Samen tegen huiselijk geweld, aanpak huiselijk geweld 2020-2023 (2020) Nota’s van de gemeente: • “Dichtbij zijn en voorkomen” visie op preventie gemeente Lochem (2020) • Algemeen beleidskader sociaal domein (2019) • “Met de samenleving werken naar een toereikend geheel aan ontmoetingsinitiatieven”, visie op ontmoetingsinitiatieven in de gemeente Lochem (2018) • Nota Verbonden Partijen (2019) • Verordening Sociaal Domein 2024 • Beleidskader Schuldhulpverlening 2023-2026 • Lokaal gezondheidsbeleid (2020) • Handhavingsbeleid Wet kinderopvang Gemeente Lochem (2018) • “Veerkrachtig ouder worden in gemeente Lochem”, beleids- en actieplan ouderen (2019) • “Omzien naar elkaar”, beleidsplan informele hulp in de gemeente Lochem (2020) • Minimabeleid Perspectief! (2017) • Beleidsregels Sociaal Domein 2024 • Lange termijn aanpak "Bestrijding oorzaken van armoede" (2022) • Lokaal uitvoeringsplan Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen 2024 - 2026 gemeente Lochem • Subsidieregeling algemene oplossingen in het sociaal domein Gemeente Lochem 2015 • Preventie- en handhavingsplan alcohol (2020) • Sport en beweegakkoord gemeente

Lochem (2020) • "Dichtbij zijn en voorkomen", Uitvoeringsagenda preventie (2020) • Uitvoeringsagenda Samen tegen Huiselijk geweld, aanpak huiselijk geweld 2020-2023 (2020) • De Participatieladder in Lochem • Lochemse Inclusie en Diversiteitsagenda 2023 – 2026 • Uitvoeringsagenda Wet Inburgering (2022) • Beleidsplan Jeugdhulp en Wmo (2020) • Uitvoeringsprogramma Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening 2024-2025

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Sociaal domein

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

16.009

15.554

15.486

9.864

10.137

9.791

6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

6.863

6.856

6.732

872

771

520

6.2

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

6.3

Inkomensregelingen

7.658

7.335

7.390

6.4

WSW en beschut werk

576

601

495

6.5

Arbeidsparticipatie

6.6

Maatwerkvoorzieningen (WMO)

6.71

Maatwerkdienstverlening 18+

269

275

512

6.81

Geëscaleerde zorg 18+

534

429

430

431

6.92

Coördinatie en beleid Jeugd

374

384

42.732

46.694

46.754

44.016

43.655

43.334

Lasten 6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

5.576

6.933

6.490

3.652

3.406

3.074

6.2

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

556

960

1.045

1.076

6.3

Inkomensregelingen

9.450

9.584

9.216

9.236

9.237

6.4

WSW en beschut werk

3.113

3.186

3.164

3.116

3.033

3.030

6.5

Arbeidsparticipatie

520

495

6.6

Maatwerkvoorzieningen (WMO)

2.042

1.619

1.727

1.808

1.943

2.056

6.71

Maatwerkdienstverlening 18+

6.449

6.745

7.096

6.72

Maatwerkdienstverlening 18-

7.530

8.164

7.887

7.900

7.906

7.912

6.81

Geëscaleerde zorg 18+

216

261

294

375

6.82

Geëscaleerde zorg 18-

303

349

311

314

6.92

Coördinatie en beleid Jeugd

-98

-101

Kapitaallasten

234

878

Loonkosten

6.910

8.164

8.151

8.071

7.994

7.893

-26.723

-31.140

-31.268

-34.152

-33.518

-33.543

Totaal programma Sociaal domein

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 6.1

In 2025 namen we € 45.000 meer op voor een bijdrage van het Rijk voor Inburgering.

6.1

In 2025 namen we een incidentele baat van € 30.000 op voor de opvangen van alleenstaande minderjarige vluchtelingen.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 6.1

In 2025 namen we € 107.000 meer op voor Inburgering.

6.1

In 2025 namen we incidenteel € 259.000 op voor de uitvoering van de opvang van ontheemden.

6.2

In 2025 namen we € 101.000 minder op voor Welzijnscoördinatoren.

6.3

In 2025 namen we € 355.000 meer op voor bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidies (BUIG).

6.6

In 2025 namen we € 50.000 minder op voor Wonen, Rolstoelen en Vervoer (wrv) omdat we over zijn gegaan van koop naar huur van hulpmiddelen.

6.6

In 2025 namen we € 46.000 minder op voor Vraag afhankelijk vervoer.

6.71

Vanaf 2026 namen we structureel € 241.000 meer op voor de tariefstijging door het kostprijsonderzoek voor Wet maatschappelijk ondersteuning (Wmo) zorg in natura.

6.71

In 2025 namen we € 110.000 minder op voor Wmo Huishoudelijke hulp zorg in natura.

6.72

Vanaf 2026 namen we structureel € 259.000 meer op voor de tariefstijging door het kostprijsonderzoek voor Jeugdhulp zorg in natura.

6.81

In 2025 namen we € 33.000 minder op voor Beschermd Wonen.

6.82

In 2025 namen we € 32.000 meer op voor Jeugdbescherming zorg in natura.

7. VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU 7.1 Volksgezondheid Wat willen we bereiken? Wij hebben de taak om de gezondheid van onze inwoners te beschermen, te bewaken en te bevorderen. Deze taak hebben wij vanuit de wet Publieke gezondheid. Daarvoor is er een samenhangend en toegankelijk netwerk van voorzieningen voor alle inwoners, professionals en andere betrokkenen. Hierdoor kan de Lochemse jeugd gezond en veilig opgroeien en zich zo optimaal mogelijk ontwikkelen. Hierdoor kunnen volwassenen gezond en zoveel mogelijk zelfredzaam, deelnemen aan de samenleving. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

7.2 Riolering Wat willen we bereiken? Het beheer van het rioolstelsel voldoet aan het Bestuursakkoord Water en aan het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 (GRP). Regen- en afvalwater wordt op een duurzame, effectieve en efficiënte manier verwerkt. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

7.3 Afval Wat willen we bereiken? Het Afval en Grondstoffenplan 2021-2025 vernieuwen we voor een periode van 5 jaar. Het nieuwe Afval- en grondstoffenbeleidsplan leggen we in 2026 voor aan de gemeenteraad. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

7.4 Milieubeheer Wat willen we bereiken? We onderschrijven de landelijke doelstelling klimaatneutraal in 2050. Hiervoor willen we zoveel mogelijk duurzame opwek binnen onze gemeentegrenzen realiseren. We zetten ons volledig in, met draagvlak en samenwerking als uitgangspunt. Voor de warmtetransitie zetten we in op energiebesparing als voorbereiding op de stap naar aardgasvrij. Hiervoor openden we in 2024 het EnergieloketLochem. Alle inwoners van Lochem bieden we gratis advies over verduurzaming en helpen we met het aanvragen van subsidieregelingen. In de BuurtEnergieStrategie werken we met inwoners binnen de verschillende kernen samen. We bieden hierbij ondersteuning, faciliteren studies en stimuleren kennisoverdracht. Ook willen we samen met het bedrijfsleven en de industrie werken aan de vraagstukken die daar leven rondom energiebesparing, energiedelen, circulair materiaalgebruik, de warmtetransitie en het beperken van de uitstoot van broeikasgassen. Met innovatieve pilots en projecten willen we werken aan een toekomstbestendig bedrijfsleven. De gemeente is verantwoordelijk voor het opstellen van milieubeleid en de handhaving hiervan. De Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) verzorgt grotendeels de handhaving. Wij sturen op gebiedsgericht milieubeleid. Hiervoor nemen we in het omgevingsplan milieunormen op voor bijvoorbeeld geur, geluid en bodemkwaliteit.

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

7.5 Begraafplaatsen en crematoria Wat willen we bereiken? Een goed basisniveau van onderhoud van het openbaar groen en veiligheid op begraafplaatsen garanderen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nationale en provinciale nota’s: • Klimaatakkoord • Gelders Energie Akkoord • Nationaal isolatieprogramma 2022-2024 • Green Deals Ministerie I en M • Landelijk Afvalbeheerplan (LAP3) • Uitvoeringsprogramma VANG-HHA 2021-2025 Nota's van de regio: • Agenda Cleantechregio • Regionale Energie Strategie Cleantechregio, november 2021 Nota’s van de gemeente: • Nota Begraafplaatsen deel 1 (2011) • Nota Begraafplaatsen deel 2 (2012) • Toekomstvisie gemeentelijke begraafplaatsen Lochem (2022) • Regiovisie Samen tegen huiselijk geweld, aanpak huiselijk geweld 2020-2023 (2020) • Uitvoeringsagenda Samen tegen huiselijk geweld, aanpak huiselijk geweld 2020-2023 (2020) • Investeren in gezondheid - lokaal Gezondheidsbeleid (2020) • Preventie en handhavingsplan alcoholmatiging (2021) • “Dichtbij zijn en voorkomen” visie op preventie gemeente Lochem (2020) • "Dichtbij zijn en voorkomen", Uitvoeringsagenda preventie (2020) • Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 (2021) • Grondstoffenplan 2021-2025 (2021) • Uitvoeringsprogramma Klimaat en Energie 2021-2023 (2021) • Energieloket Lochem (2023) • Regionaal energieloket (2021-2024) • Monitoringsrapportage 2017 Klimaat en energie (2018) • Beleidskader kleinschalig wind (2019 – aanpassing 2022) • Klimaatadaptatieplan Lochem 2021-2025 • Uitvoeringsprogramma

Klimaatadaptatieplan gemeente Lochem 2021-2025 • Omgevingsvisie 2040

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Volksgezondheid en Milieu

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

12.090

12.079

11.737

11.773

11.277

122

208

158

Riolering

6.591

6.474

6.177

6.326

7.3

Afval

4.595

4.504

7.4

Milieubeheer

470

519

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

312

373

378

384

388

395

14.319

14.786

14.046

14.110

13.647

13.645

7.1

Volksgezondheid

7.2

Lasten

11.284

7.1

Volksgezondheid

1.456

1.683

1.623

1.532

1.561

7.2

Riolering

5.181

5.014

4.714

4.865

4.869

4.870

7.3

Afval

3.688

3.619

3.614

3.620

3.629

3.632

7.4

Milieubeheer

1.589

2.145

2.010

1.510

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

452

511

450

448

449

Kapitaallasten

882

962

770

Loonkosten

1.071

853

864

860

854

-2.229

-2.708

-2.309

-2.337

-2.370

-2.361

Totaal programma Volksgezondheid en Milieu

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 7.1

In 2025 namen we incidenteel € 59.000 op voor de specifieke uitkeringen van het Rijk voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

7.2

In 2026 nemen we structureel € 145.000 meer aan te incasseren rioolheffing op.

7.2

In 2026 nemen we incidenteel € 442.000 minder op voor egalisatie binnen het GRP, in afwachting van vaststelling in 2026 van het nieuwe Watertakenplan.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 7.1

In 2025 namen we incidenteel € 59.000 op voor uitgaven in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

7.2

In 2026 verwachten we incidenteel € 312.000 minder kosten ten laste van de Voorziening vervanging riolering te brengen, in afwachting van vaststelling in 2026 van het nieuwe Watertakenplan.

7.4

In 2026 nemen we structureel € 43.000 minder op voor duurzaamheid, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting. Per saldo snijden we niet in de uitgaven aan duurzaamheid. Uitgaven binnen dit budget betalen we vanuit de specifieke gelden voor Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energie (CDOKE) die we van het Rijk ontvangen.

7.4

In 2026 nemen we structureel € 30.000 minder op voor coördinatie energiecoaches, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting. Per saldo snijden we niet in de uitgaven aan coördinatie energiecoaches. Uitgaven binnen dit budget betalen we vanuit de specifieke gelden voor Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energie (CDOKE) die we van het Rijk ontvangen.

7.4

In 2026 nemen we structureel € 30.000 minder op voor Buurt Energie Strategie - aan de slag, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting. Per saldo snijden we niet in de uitgaven aan Buurt Energie Strategie - aan de slag. Uitgaven binnen dit budget betalen we vanuit de specifieke gelden voor Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energie (CDOKE) die we van het Rijk ontvangen.

7.5

Vanaf 2026 nemen wij structureel € 50.000 minder op voor onderhoud begraafplaatsen.

8. VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE VERNIEUWING 8.1 Ruimte en leefomgeving Wat willen we bereiken? We verhogen de kwaliteit van onze leefomgeving door het actualiseren en maken van (nieuw) beleid. Ook doen we investeringen. We zorgen voor een balans van activiteiten in de fysieke leefomgeving met een goede verdeling van functies zoals wonen, werken of recreatie. We houden oog voor persoonlijke wensen. Aanvragen van vergunningen, het maken van beleid en besluitvorming sluiten aan bij de Omgevingswet. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

8.2 Grondexploitatie woningbouw Wat willen we bereiken? We proberen tot een evenwichtig aanbod van nieuwe en toekomstbestendige woonlocaties te komen, waar het goed wonen en leven is. Bij voorkeur met sluitende grondexploitatie. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

8.3 Wonen en bouwen Wat willen we bereiken? We willen een aantrekkelijke gemeente blijven om te wonen. Voor de huidige inwoners die in hun woning willen blijven wonen. En voor nieuwe inwoners die de gemeente Lochem als een aantrekkelijke gemeente zien. Dit betekent dat we een breed aanbod van woningen hebben: in verschillende prijsklassen en typen. Daarbij richten we ons op woningbouw in alle kernen. Samen met de kernen geven we vorm aan vraaggerichte woningbouwplannen. Dit doen we door met maatwerk aan te sluiten op de vraag naar woningen. In de uitvoering van het woonbeleid gaat aandacht uit naar: • de beschikbaarheid en betaalbaarheid van wonen • leefbare kernen • wonen met zorg • woningverbetering en duurzaamheid. 51

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van het Rijk: • Nationale Omgevingsvisie (NOVI) • Nationale Woon-en Bouwagenda Nota’s van de provincie: • Omgevingsverordening Gelderland (2025) • Omgevingsvisie Gaaf Gelderland • Vernieuwd Actieplan Wonen 2025-2027 Nota’s van de regio: • Regionale Economische Visie • Regionale Woondeal 2022-2030 en Regionale woondeal 2.0 (Huisvesting ouderen en aandachtsgroepen) Gemeentelijke nota's: • Landschapsontwikkelingsplan (2009) • Masterplan Etalage naar de Toekomst (2009) • Beleidskader Functieverandering Lochem 2011 • Bestemmingsplannen kernen en buitengebied (2007-2013) • Economische agenda 2017-2018 (2016) • Afwegingskader (woon)zorginitiatieven (2019) • Woonvisie Lochem 2018-2025 • Strategische keuzes woningbouw (2022) Addendum op de Woonvisie Lochem 2018 (aangepast 7-7-2025) • Beleidsregels kamerverhuur gemeente Lochem (2025) • Beleidsregels Woningsplitsing, woningdelen en pré-mantelzorgwoning (2025) • Kernvisies wonen (2022 en 2023) • Nota grondbeleid (2023) • Omgevingsvisie 2040

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

1.904

3.553

3.311

3.324

2.478

2029 2.467

8.1

Ruimte en leefomgeving

230

262

265

267

183

186

8.2

Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

551

1.987

1.522

1.520

1.512

1.485

8.3

Wonen en bouwen

1.123

1.304

1.524

1.537

783

796

4.052

6.686

6.332

6.343

5.424

5.420

Lasten 8.1

Ruimte en leefomgeving

833

664

404

412

259

8.2

Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

256

1.380

1.376

1.378

1.379

1.375

8.3

Wonen en bouwen

535

1.129

1.000

1.001

234

Kapitaallasten

Loonkosten

2.405

3.417

3.455

-2.148

-3.134

-3.021 -3.019

-2.946

-2.953

Totaal programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 8.2

In 2025 namen we incidenteel € 565.000 incidenteel meer op aan vrijval van verliesvoorziening voor de grondexploitaties Almen Zuid 2A/B, Scheggertdijk en Kop van Oost.

8.2

In 2026 nemen we structureel € 100.000 meer op met betrekking tot aan ontwikkelaars doorberekende interne uren binnen grondexploitaties via kostenverhaal, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting.

8.3

In 2026 nemen we incidenteel € 168.000 meer aan te incasseren rijkssubsidie 'Lokale Aanpak Isolatie' (LAI) op.

8.3

In 2026 nemen we structureel € 51.000 meer op door kostendekkendheid van de leges voor omgevingsvergunningen te verhogen, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 8.1

In 2025 namen we incidenteel € 200.000 incidenteel meer op voor de Startnotitie programma Vitaal Buitengebied.

8.1

In 2025 namen we incidenteel € 50.000 incidenteel meer op voor het herijken van de gemeentelijke monumentenlijst.

8.3

In 2026 nemen we incidenteel € 168.000 meer op voor uitgaven 'Lokale Aanpak Isolatie' (LAI).

8.3

In 2025 namen we incidenteel € 82.000 meer op voor de Dynamische woonvisie.

8.3

In 2025 namen we incidenteel € 115.000 meer op voor aanpak energiearmoede.

8.3

In 2025 namen we incidenteel € 115.000 meer op voor uitbreiding energiearmoede bestrijding.

ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN Inleiding Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten zonder vooraf bepaald bestedingsdoel. Het geld is vrij te besteden. Inkomsten die hier onder vallen zijn de uitkering uit het gemeentefonds, gemeentebelastingen, dividend, erfpacht en rente. In de begroting staat ook een post onvoorzien. De wet schrijft dit voor. De post 'onvoorzien' is € 1. In de praktijk heeft deze post daarmee geen functie. Voor onvoorziene uitgaven vallen wij terug op het begrotingssaldo en de algemene reserve. Wij hanteren hierbij de criteria van de drie O’s; onvoorzien, onvermijdelijk en onuitstelbaar. De volgende taakvelden vallen onder de algemene dekkingsmiddelen: • Treasury • OZB woningen • OZB niet-woningen • Parkeerbelasting • Belastingen overig • Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds • Overige baten en lasten Het financieel beleid is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s • • • • • • • • •

Verordening financieel beleid, beheer en organisatie gemeente Lochem 2023 (art. 212) Verordening controle op het financiële beheer en op de inrichting van de financiële organisatie gemeente Lochem 2023 (art. 213) Nota rechtmatigheidsverordening Lochem 2023 Treasurystatuut 2018 Garantie geldleningen notitie raad 20091207 Nota reserves en voorzieningen 2019 (raad 9-3-2020) Amendement Nota reserves en voorzieningen (raad 9-3-2020) Nota Waarderen, Activeren en Afschrijven 2019 (raad 9-3-2020) Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing (8- 2-2021)

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Algemene Dekkingsmiddelen

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029 85.782

74.830

79.292

79.867

81.928

83.094

0.5

Treasury

1.221

1.249

1.192

1.210

1.214

0.7

Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds

67.356

71.642

72.122

74.043

74.645

77.212

0.8

Overige baten en lasten

173

0.61

OZB woningen

4.365

4.528

4.616

4.704

5.110

5.198

0.62

OZB niet-woningen

1.578

1.723

1.756

1.790

1.943

1.976

0.63

Parkeerbelasting

0.64

Belastingen overig

Lasten

122

1.443

4.546

5.234

7.192

14.202

11.761

0.5

Treasury

237

457

364

381

386

0.8

Overige baten en lasten

663

3.482

4.279

5.050

10.832

7.416

0.61

OZB woningen

435

480

467

481

506

513

0.62

OZB niet-woningen

118

115

118

124

126

0.64

Belastingen overig

Kapitaallasten

-0

-150

Loonkosten

1.152

2.345

3.460

73.386

74.746

74.633

74.736

68.891

74.021

Totaal programma Algemene Dekkingsmiddelen

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 0.5

In 2025 namen we € 41.000 aan dividend uitkering Alliander op.

0.7

De algemene uitkering is het vrij te besteden geld dat wij jaarlijks ontvangen van het Rijk. Twee keer per jaar geeft het Rijk aan wat gemeenten ontvangen. Hier zijn diverse factoren zoals bevolkingsgroei op van invloed.

0.61

Vanaf jaar 2026 en verder indexeren we de OZB-inkomsten met 2% per jaar.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 0.5

Vanaf 2026 namen we structureel € 110.000 minder op voor rente kortlopende geldleningen.

0.8

Onder het taakveld 0.8 Overige baten en lasten zijn de stelposten van de begroting opgenomen. De budgetten voor nieuw beleid staan standaard als stelpost vermeld. Na definitieve besluitvorming door de gemeenteraad komen de budgetten beschikbaar. Lopende het jaar neemt het totaal aan stelposten af. Hierdoor is de stand aan het einde van het jaar 2025 lager dan de daaropvolgende jaren. Ook de stelposten voor loon- en prijscompensatie staan hier. Deze stelposten nemen jaarlijks toe door rekening te houden met de toekomstige loon- en prijsontwikkelingen.

OVERIG Overhead en vennootschapsbelasting

0.4 Overhead Hier vallen alle kosten onder die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Het primaire proces betreft alle activiteiten die rechtstreeks een bijdrage leveren aan producten of diensten. De voorschriften van verslaglegging schrijven voor, dat wij alle overheadkosten als totaal in beeld brengen. In de programma’s geven wij alle kosten weer die te maken hebben met het primaire proces. Wat gaan we daarvoor doen?

Deelname Datalab GO Gemeenten in Oost-Gelderland werken samen in het Datalab GO om met minder geld meer maatschappelijk effect te bereiken. Medewerkers van zeven gemeenten onderzoeken drie thema’s: sociaal-economische ontwikkelingen, een groene en klimaatbestendige leefomgeving, en criminaliteit en overlast. De resultaten staan in interactieve dashboards die gemeenten gebruiken op verschillende niveaus. Op basis van een positieve evaluatie wordt het Datalab verder ontwikkeld tot een regionaal data- en expertisecentrum. De jaarlijkse bijdrage is €150.000 vanaf 2026. Vanaf 2026 komt er een nieuwe samenwerkingsovereenkomst.

Aanbesteding Personeelsinformatiesysteem Voor de personeels- en salarisadministratie maakt de gemeente Lochem tot 1 januari 2027 gebruik van het pakket van ADP. Samen met de gemeente Zutphen is een aanbesteding gestart die in 2025 wordt afgerond. Na afronding van de aanbesteding vindt de implementatie plaats in 2026. Dit brengt incidentele kosten van € 45.000 in 2026 met zich mee.

0.9 Vennootschapsbelasting De heffing vennootschapsbelasting maakt onderdeel uit van het resultaat in de begroting en jaarrekening. Deze heffing staat als een centrale post in de begroting. Er vindt geen toerekening plaats aan programma’s. We doen aangifte over het totale (gesaldeerde) resultaat van de vennootschapsplichtige activiteiten.

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) OVERIG Overhead, VpB, Mutaties Reserves

Werkelijk Begroting Begroting 2024

Baten 0.4

Overhead

0.10

Mutaties reserves

Lasten

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

5.643

12.612

9.329

2.408

7.353

237

218

221

2.305 221

5.406

12.394

9.108

2.187

7.132

2.084

25.256

19.459

21.921 12.260

12.255

12.344

4.584

4.172

3.557

3.544

3.516

3.528

-20

6.159

8.884

166

158

131

0.4

Overhead

0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

0.10

Mutaties reserves

7.144

0.11

Resultaat van de rekening van baten en lasten

3.819

743

782

1.049

969

1.053

8.431

7.582

7.530

7.633

-12.592 -9.852

-4.902

-10.039

Kapitaallasten Loonkosten Totaal programma OVERIG Overhead, VpB, Mutaties Reserves

8.985

8.347

-19.613

-6.848

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 0.10

De mutaties in de reserves fluctueren per jaar. In het meerjarig overzicht reserves (bijlage 5) staat een specificatie van deze mutaties.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 0.4

In 2025 namen we incidenteel € 33.000 meer op voor vernieuwen functiewaarderingssysteem.

0.4

In 2025 namen we incidenteel € 37.000 meer op voor toekomstbestendige ICT.

0.4

In 2025 namen we incidenteel € 50.000 op voor overbrengen archief.

0.4

In 2025 namen we incidenteel € 63.500 op voor aanpassing inrichting gem. huis groenvoorziening binnen.

0.4

In 2025 namen we incidenteel € 98.000 meer op voor ICT software.

0.4

In 2025 namen we incidenteel € 165.000 meer op voor organisatieontwikkeling dan in 2026.

0.10

De mutaties in de reserves fluctueren per jaar. In het meerjarig overzicht reserves (bijlage 5) staat een specificatie van deze mutaties.

Toelichting algemene lasten Elk programma in de begroting kent uitgaven voor loonkosten en kapitaallasten. Hieronder leggen we uit wat er veranderd is in de begroting van 2026 vergeleken met die van 2025 voor het totaal van de loonkosten en kapitaallasten. Toelichting kapitaallasten De kapitaallasten in 2026 zijn € 1.300.000 hoger dan in 2025. Het verschil is ontstaan door de geplande investeringen, waarvan de kapitaallasten in de begroting 2026 zijn opgenomen. Dit betreffen de opvanglocatie Zonnekampstraat te Gorssel € 650.000, Nieuwbouw scholen € 350.000, Gemeentehuis € 115.000 en ICT-middelen € 174.000 . Toelichting loonkosten De loonkosten in 2026 zijn € 182.000 hoger dan in 2025. Het verschil is ontstaan door de CAO stijging van de loonsom in 2026 (hogere lasten). Daarnaast vullen we tijdelijke functies in 2026 niet meer in (lagere lasten).

Totaaloverzicht baten en lasten van de programma's Hieronder volgt het totaaloverzicht baten en lasten voor de komende jaren. In het overzicht staan ook de onttrekkingen en de toevoegingen aan de reserves. Het overzicht is op 'stand' Begroting 2026. ( Bedragen x € 1.000 ) 2026 Programma

baten

2027

lasten

saldo

baten

2028

lasten

saldo

baten

2029

lasten

saldo

baten

lasten

saldo

0 - Bestuur en ondersteuning

515

3.330

-2.814

525

3.315

-2.790

533

3.313

-2.780

540

3.348

-2.808

1 - Veiligheid

3.426

-3.370

3.539

-3.483

3.615

-3.558

3.616

-3.558

2 - Verkeer, vervoer en waterstaat

620

7.982

-7.362

627

8.125

-7.497

635

8.044

-7.409

641

8.044

-7.403

3 - Economie

2.222

1.808

414

2.496

1.816

681

2.535

1.722

813

2.576

1.728

848

4 - Onderwijs

401

4.101

-3.700

401

4.096

-3.696

401

4.113

-3.713

401

4.123

-3.722

5 - Sport,Cultuur en Recreatie

861

9.472

-8.611

679

9.270

-8.590

662

9.172

-8.509

662

9.146

-8.483

6 - Sociaal domein

15.486

46.754

-31.268

9.864

44.016

-34.152

10.137

43.655

-33.518

9.791

43.334

-33.543

7 - Volksgezondheid en Milieu

11.737

14.046

-2.309

11.773

14.110

-2.337

11.277

13.647

-2.370

11.284

13.645

-2.361

8 - Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing

3.311

6.332

-3.021

3.324

6.343

-3.019

2.478

5.424

-2.946

2.467

5.420

-2.953

Totaal programmas

35.210

97.251

-62.041

29.746

94.630

-64.884

28.716

92.706

-63.989

28.421

92.404

-63.982

Algemene Dekkingsmiddelen

79.867

4.728

75.139

81.928

5.720

76.208

83.094

13.163

69.930

85.782

10.635

75.147

221

13.038

-12.817

221

12.095

-11.874

221

12.098

-11.877

221

12.214

-11.993

115.298

115.016

281

111.895

112.445

-550

112.031

117.967

-5.936

114.424

115.252

-828

Overhead Totaal saldo van baten en lasten Algemene reserve

1.398

1.320

5.044

Reserve kapitaallasten

1.970

5.909

-3.938

1.970

109

1.862

1.970

109

1.862

1.970

109

1.862

Reserve functiegericht wegbeheer

100

Reserve ontheemden opvang en huisvesting

5.637

2.823

2.814

112

Reserve grondexploitatie

-71

-52

-43

-20

Totaal mutaties reserves

9.108

8.884

225

2.187

166

2.022

7.132

158

6.975

2.084

131

1.954

124.406

123.900

506

114.082

112.610

1.472

119.163

118.124

1.039

116.508

115.382

1.126

Begrotingssaldo

Een sluitende (meerjaren)begroting; de financiële techniek De provincie Gelderland is financieel toezichthouder. Het is van belang en wettelijk verplicht dat wij een structureel sluitende meerjarenbegroting hebben. De provincie ziet er op toe dat we een structureel sluitend begrotingssaldo hebben. Op basis van de wettelijke voorschriften moet minimaal de begroting voor het volgende jaar (2026) structureel en reëel in evenwicht zijn. De structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Met reëel evenwicht wordt bedoeld dat de geraamde baten en lasten volledig en realistisch zijn. Als 2026 niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moeten wij aannemelijk maken dat het evenwicht in de eerstvolgende jaren (uiterlijk 2029) tot stand komt. Om te bepalen of we een structureel sluitende meerjarenbegroting hebben, is onderscheid tussen structureel en incidenteel van belang. In principe zijn alle gemeentelijke baten en lasten structureel. In de praktijk komen ook incidentele baten en lasten voor. Bij de bepaling van het structurele evenwicht betrekken wij het overzicht incidentele baten en lasten (zie bijlage 4). Door de incidentele baten en lasten uit het begrotingssaldo te halen, ontstaat het structureel begrotingssaldo. 58

Onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves zijn van invloed op de financiële positie De belangrijkste reserve in relatie tot onze financiële positie is de Algemene Reserve. Naast de Algemene Reserve zijn er nog diverse bestemmingsreserves. Deze reserves kennen een specifiek bestedingsdoel. In bijlage 5 nemen we een meerjarig overzicht van alle reserves op. We geven daarbij aan welke geraamde incidentele (I) en structurele (S) toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves er zijn. Ook is te zien hoeveel geld er in de reserves zit. Om eenmalige projecten te realiseren doen wij soms een beroep op de reserves. Ook worden eenmalige opbrengsten uit bijvoorbeeld de grondexploitaties toegevoegd aan de Reserve Grondexploitaties. Al deze onttrekkingen en toevoegingen vinden plaats na besluitvorming door de gemeenteraad. De Bestemmingsreserve Kapitaallasten heeft een wat afwijkend karakter. Deze reserve gebruiken wij voor de dekking van kapitaallasten. De kapitaallasten zijn de rente en afschrijving van investeringen. Tegenover de jaarlijkse last in de begroting van de rente en afschrijving staat een jaarlijkse toevoeging aan de begroting ten laste van de reserve kapitaallasten. De onttrekkingen aan de Bestemmingsreserve Kapitaallasten zijn daarmee structureel opgenomen in de begroting.

Dit maakt dat de Bestemmingsreserve Kapitaallasten niet vrij besteedbaar is tenzij er voor de wegvallende structurele bijdrage uit de reserve alternatieve structurele opbrengsten zijn. Naast bovenstaand inzicht in de cijfers van de begroting is ook het risicoprofiel belangrijk. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing lichten wij dit toe. In de paragraaf wordt ook de relatie gelegd met de Algemene Reserve.

PARAGRAFEN

Lokale heffingen Inleiding De belastingtarieven voor 2026 berekenen we door het tarief van 2025 te verhogen met een indexatiepercentage van 1,9%. Dit is volgens de begrotingsrichtlijnen. Dit percentage is een combinatie van de verwachte loon- en prijsstijgingen bij de overheid. Het inflatiepercentage geldt voor de volgende belastingsoorten: • Toeristenbelasting • Forensenbelasting • Lijkbezorging • Precariobelasting • Reclamebelasting • Parkeerbelasting Voor een aantal belastingen is de tariefberekening anders. De uitleg volgt hieronder. Uiterlijk tijdens de raadsvergadering van december 2025 stelt de gemeenteraad de belastingverordeningen 2026 vast. In het dekkingsplan voor de Begroting 2026 is een ombuigingsmaatregel opgenomen om de belastingopbrengsten vanaf 2026 met jaarlijks 2% te indexeren. Bij de jaarlijkse vaststelling van de belastingverordeningen door de gemeenteraad wordt het definitieve indexatiepercentage vastgesteld. Voor 2026 is dat voor de meeste belastingsoorten 1,9%. Bij het raadsvoorstel van de belastingenverordeningen brengen we de financiële gevolgen van deze afwijking in beeld.

Havengelden Voor 2026 zien we af van indexering van het havengeldentarief. Dit voorkomt verdere lastenverzwaring voor intensieve gebruikers in een jaar waarin nog geen besluit is genomen over de invoering van een abonnementsstructuur. Dat biedt ruimte om de discussie over abonnementen zorgvuldig te voeren, terwijl de sector kan rekenen op stabiele tarieven. Daarbij geldt dat de opbrengsten uit havengelden in 2025 duidelijk hoger zijn dan in de periode 2021–2024. In 2027 kan indexering opnieuw overwogen worden. Op basis van actuele gegevens en met bestuurlijk draagvlak.

Rioolheffing Op 22 maart 2021 stelde de raad het 'Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025' (GRP) vast. We voorzien dat we een nieuw WaterTakenPlan in 2026 vaststellen, inclusief de nieuwe rioolheffing voor 2027-2030. De rioolheffing voor 2026 blijft € 332,66 bij een verbruik tot 350 m3 per jaar. Overzicht rioolheffing eigenaar en gebruiker per huishouden Werkelijk

2022

Rioolheffing <350 m3

333

2023

333

Prognose

2024

333

2025

333

2026

333

Afvalstoffenheffing De kosten voor het inzamelen, afvoeren en verwerken van huishoudelijk afval en grondstoffen betalen wij uit de inkomsten van de afvalstoffenheffing. Deze heffing per huishouden bestaat uit twee onderdelen: 1. Vastrecht; Het vastrecht tarief in 2026 is € 198,06. Dit tarief valt € 20,88 hoger uit per aansluiting dan in 2025. 2. Gedifferentieerd tarief (diftar); Huishoudens bieden zelf restafval en GFT aan om op te halen, en betalen per lediging. Dus hoe vaker zij dit afval aanbieden, hoe hoger de kosten. Dit geldt voor minicontainers en voor verzamelcontainers. De verwachting van het aantal aanbiedingen bepaalt het tarief voor 2026. De variabele tarieven laten een beperkte stijging zien ten opzichte van 2025. De tarieven voor 2026 zijn: Vastrecht: € 198,06 Diftar; per aanbieding: REST minicontainer (adresgebonden Kliko) € 10,59 REST verzamelcontainer € 3,01 GFT minicontainer (adresgebonden Kliko) € 3,01 GFT verzamelcontainer € 0,84 Overzicht afvalstoffenheffing eigenaar en gebruiker per huishouden Werkelijk

Prognose

Afvalstoffenheffing *

2022

2023

2024

2025*

2026

205

224

246

266

295

* In februari 2026 verstuurt Tribuut de aanslagen gemeentelijke belastingen. Dan worden de ledigingen van afvalcontainers over 2025 opgelegd. Tot die tijd blijft de gemiddelde afvalstoffenheffing een prognose. De afvalstoffenheffing wordt berekend op basis van het verwachte gemiddelde aantal ledigingen per huishouden van de minicontainers plus het vastrecht. In 2026 is het verwachte gemiddelde 6,9 aanbiedingen minicontainers REST afval en 7,9 aanbiedingen minicontainers GFT afval per jaar.

Onroerende zaakbelasting (OZB) De onroerende zaakbelasting (OZB) bestaat uit een eigenaren- en een gebruikersbelasting. Wij berekenen de OZB tarieven aan de hand van de opbrengsten en de verwachte totale WOZ-waarde. De verwachtte gemiddelde WOZ-waardeontwikkeling voor het belastingjaar 2026 is 10,5% voor woningen en 2% voor niet woningen. Dit op basis van de WOZ waardeontwikkeling tussen waardepeildatum 01-01-2024 en 01-01-2025. Wij verhogen de opbrengsten van de onroerend zaakbelastingen in 2026 met de inflatiecorrectie van 1,9% ten opzichte van 2025.

De tarieven voor 2026 zijn: OZB Eigenaren Woningen 0,0566% OZB Eigenaren Niet Woningen 0,1391% OZB Gebruikers Niet Woningen 0,1166% WOZ waarde Werkelijk

2022

Gemiddelde WOZ waarde woning (Bedragen x € 1.000)

373

2023

459

Prognose

2024 2025

465

466

2026

515

Marktgelden Wij hebben de marktgelden voor 2026 niet geïndexeerd. We zien namelijk een terugloop van de markt. We willen de markt aantrekkelijk houden voor de huidige marktkooplieden. Ook willen we nieuwe marktkooplieden interesseren om er in de toekomst te gaan staan. Als de belangstelling toeneemt, verwachten we meer opbrengsten. Verder is het in de toekomst mogelijk interessant om enige vorm van prijsdifferentiatie aan te brengen.

BIZ-bijdrage Per 1 januari 2025 is op bedrijvenpark Aalsvoort een Bedrijven Investerings Zone ( BIZ) van kracht. Een BIZ is een afgebakend gebied, waarbinnen ondernemers samen investeren in de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving. De jaarlijkse bijdragen van de bedrijven (op basis van de WOZ waarde) worden gebruikt voor activiteiten die de leefbaarheid, veiligheid, ruimtelijke kwaliteit en economische ontwikkeling van het bedrijvenpark bevorderen.

Leges Het Gelders Genootschap adviseert ons over bouwplannen en toetst deze aan het welstands- en omgevingsbeleid. Hiervoor brengt het genootschap bij ons leges in rekening. De stijging van de tarieven van het Gelders Genootschap voor deze advisering in 2026 bedraagt 7,07%, met een minimum uurtarief van € 121. Deze lasten berekenen we door aan de aanvragers. In de tarieventabel van de legesverordening trekken we artikel 2.50.1.b gelijk met de tarieven van het Gelders Genootschap. In het dekkingsplan van deze begroting is uitgegaan van het verhogen van de kostendekkendheid van de leges voor omgevingsvergunningen en bestemmingsplanwijzigingen vanaf 2026 (€ 50.000 meeropbrengst structureel). In vierde kwartaal 2025 vindt er een nader onderzoek plaats naar de kostendekkendheid. De uitkomsten hiervan krijgen hun vertaalslag in de Begroting 2027. De leges worden geïndexeerd met 1,9%. De gemeenteraad stelt de legesverordening en de tarieventabel vast in december 2025.

Kwijtscheldingsbeleid In de gemeente Lochem kunnen belastingplichtigen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en de onroerende zaakbelasting bij woningen. Kwijtschelding is mogelijk bij een inkomen op bijstandsniveau en een minimaal vermogen. In 2026 begroten we €311.000 voor de kwijtschelding van de onroerende zaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing.

Lokale lastendruk De gemiddelde WOZ-waarde in tabel 1.1 kan afwijken van de indicator Gemiddelde WOZ-waarde (Bijlage 9: Beleidsindicatoren). Dit komt door gebruik van verschillende bronnen. Bronnen voor de indicator zijn het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) en waarstaatjegemeente.nl (CBS). Tribuut berekent de actuele WOZ-waarde. En neemt daarbij ook de herwaarderingen mee, bijvoorbeeld door bezwaren. Deze actuele WOZ-waarde staat in tabel 1.1 lokale lastendruk.

Tabel 1.1 Totaaloverzicht lokale lastendruk

Lokale lastendruk

Werkelijk

2022

Gemiddelde WOZ waarde woning (bedragen x € 1.000)¹

373

2023

Prognose

2024

459

465

2025

2026

466

515

Overzicht lastendruk eigenaar per huishouden

Werkelijk

2022

2023

Prognose

2024

2025

2026

OZB eigenaar ¹

282

273

279

287

291

Afvalstoffenheffing²

205

224

246

266

295²

Rioolheffing <350 m3

333

Totaal

819

830

858

886

919

Overzicht lastendruk gebruiker per huishouden

Werkelijk

2022

2023

Prognose

2024

2025

2026

Afvalstoffenheffing²

205

224

246

266

295

Rioolheffing <350 m3

333

Totaal

547

574

579

599

628

¹) Voor 2026 is de gemiddelde WOZ-waarde voor een woning een prognose en daardoor de OZB eigenaar ook. De uitkomsten van de herwaardering bepalen de definitieve waarden.

²) In februari 2026 worden de aanslagen gemeentelijke belastingen verzonden door Tribuut. Dan worden de ledigingen over 2025 opgelegd. Tot die tijd blijft de gemiddelde afvalstoffenheffing een prognose. We berekenen de afvalstoffenheffing op basis van het verwachte gemiddelde aantal ledigingen per huishouden van de containers plus het vastrecht. In 2026 is het verwachte gemiddelde 6,6 aanbiedingen minicontainers REST afval en 7,6 aanbiedingen minicontainers GFT afval.

Begrote lokale heffingen (bedragen x € 1.000)

Omschrijving Forensenbelasting OZB eigenaren niet-woningen OZB eigenaren woningen OZB gebruikers niet-woningen

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

277

259

264

394

413

433

953

1.008

1.027

1.047

1.136

1.156

4.365

4.528

4.616

4.704

5.110

5.198

625

715

729

743

807

820

Toeristenbelasting

1.084

925

943

1.111

1.130

1.148

Totaal lokale heffingen

7.304

7.435

7.579

7.999

8.596

8.755

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is financiële tegenvallers (risico's) op te vangen. Het weerstandsvermogen bepalen wij door de relatie te leggen tussen de middelen die beschikbaar zijn om de risico's financieel af te dekken (de beschikbare weerstandscapaciteit) en de financieel gekwantificeerde risico's (de benodigde weerstandscapaciteit). Daarnaast geven we inzicht in de mutaties reserves en omvang van de vrij besteedbare algemene reserve. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Lochem bestaat uit: a. Exploitatie (structurele bronnen) bestaande uit: • begrotingspost onvoorzien • onbenutte belastingcapaciteit b. Eigen vermogen (incidentele bron) bestaande uit: • algemene reserve

Weerstandscapaciteit begroting 2026

Bedrag

Onvoorzien

Onbenutte belastingcapaciteit*

€ 8.176.000

Totaal structureel

€ 8.176.000

Weerstandscapaciteit begroting 2026

Bedrag

Algemene reserve*

€ 25.341.000

Totaal incidenteel

€ 25.341.000

* De stand per 31 december 2029 is de werkelijke stand per 1 januari 2025 vermeerderd met de geraamde mutaties t/m 2029. Inclusief raadsbesluiten tot en met de raad van 15 september 2025, Bestuursrapportage 2025 en Begroting 2026.

Risicomatrix Op basis van de inschatting van het risico stellen wij een risicomatrix op. Hiermee geven wij een overall inzicht in omvang en kans waarop het risico zich kan voordoen. 67

Omvang risico

Enorm > 1.000.000

Substantieel 250.000-1.000.000

4-6

5-8

Matig 100.000-250.000

1-12

Gering 50.000-100.000

Minimaal 0-50.000

Onwaarschijnlijk 0-20%

Mogelijk 20-40%

Aannemelijk 40-60%

Waarschijnlijk 60-80%

Zeer waarschijnlijk 80-100%

Kans risico

Overzicht van alle structurele en incidentele risico’s (benodigde weerstandscapaciteit)

Toelichting structurele risico's

Structureel risico 1 Kosten Wmo woningaanpassingen

Omschrijving Risico

Kosten Wmo woningaanpassingen De uitgaven voor woningaanpassingen kunnen jaarlijks zeer wisselend zijn. Een klein aantal dure woningaanpassingen bepaalt vaak een groot deel van de lasten. De aanvragen voor deze grote, dure woningaanpassingen zijn grillig en onvoorspelbaar.

Taakveld

6.6 Maatwerkvoorzieningen WMO

Beheersmaatregel

Dit budget wordt sterk door individuele casuïstiek bepaald. Wij hebben hierop weinig sturingsmogelijkheden. In een breder verband blijven we binnen het sociaal domein continue kijken hoe we inwoners beter in staat kunnen stellen om minder afhankelijk te worden van hulpmiddelen.

Bruto bedrag

€ 100.000

Kans

Waarschijnlijk 60-80%

Nettobedrag

€ 70.000

Structureel risico 2 Jeugdhulp, extra middelen 2022 en verder

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16049491/1