Document · PDF

Begroting 2026

Raadsvergadering 10 november 2025, gemeente LochemBij agendapunt: Begroting 202625.544 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Begroting 2026

INHOUDSOPGAVE Begroting 2026 ........................................................................................................................................ 1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 3 Aanbiedingsbrief ...................................................................................................................................... 4 Samenvatting ........................................................................................................................................... 6 Financiële positie ..................................................................................................................................... 8 Dekkingsplan ......................................................................................................................................... 11 Programmaplan ..................................................................................................................................... 16 Thema Klimaat en Energie .................................................................................................................... 17 Thema Gezond en vitaal leven ..............................................................................................................

19 Thema Leefbare kernen ........................................................................................................................ 20 0. Bestuur en ondersteuning ................................................................................................................. 21 1. Veiligheid ........................................................................................................................................... 24 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ......................................................................................................... 26 3. Economie ........................................................................................................................................... 30 4. Onderwijs ........................................................................................................................................... 33 5. Sport, cultuur en recreatie ................................................................................................................. 35 6. Sociaal Domein ................................................................................................................................. 40 7. Volksgezondheid en milieu ................................................................................................................ 47 8.

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ..................................................... 51 Algemene dekkingsmiddelen................................................................................................................. 54 Overig .................................................................................................................................................... 56 Paragrafen ............................................................................................................................................. 60 Lokale heffingen ................................................................................................................................ 61 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 67 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................ 83 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................... 87 Financiering .......................................................................................................................................

90 Verbonden partijen ............................................................................................................................ 93 Grondbeleid ..................................................................................................................................... 107 Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................. 131 Beslispunten ........................................................................................................................................ 132 Bijlagen ................................................................................................................................................ 134 Bijlage 1: Begrotingsrichtlijnen ........................................................................................................ 135 Bijlage 2: Intensiveringslijst ............................................................................................................. 136 Bijlage 3: Overzicht baten en lasten per programma en taakveld................................................... 143 Bijlage 4: Overzicht incidentele baten en lasten ..............................................................................

149 Bijlage 5: Meerjarig overzicht reserves ........................................................................................... 152 Bijlage 6: Kostenonderbouwing lokale heffingen............................................................................. 155 Bijlage 7: EMU-saldo ....................................................................................................................... 158 Bijlage 8: Geprognosticeerde balans .............................................................................................. 160 Bijlage 9: Beleidsindicatoren ........................................................................................................... 161 Bijlage 10: Dekkingsplan ................................................................................................................. 167

AANBIEDINGSBRIEF

Met vertrouwen de toekomst in Inleiding De financiële situatie is voor gemeenten onzeker. Tot voor kort was er zelfs sprake van het ‘ravijnjaar’ 2026. Dat gold ook voor Lochem. Daarom startten wij in oktober 2024 met een zorgvuldig proces om de voorspelde financiële tegenvallers op te vangen. Dit deden wij op basis van het VNG-advies ‘Hoop op het beste, maar bereid u voor op het ergste’. Ons advies was om geen onomkeerbare stappen te nemen en ruimte voor keuzes voor u als gemeenteraad te bieden. Het uitgangspunt was om nu en in de toekomst financieel gezond te blijven. Voor de Kadernota 2026 brachten we daarom ombuigingsmaatregelen in beeld om tot een meerjarig sluitende begroting te komen. Het ging hierbij om een bedrag aan ombuigingsmaatregelen van € 4 miljoen in 2026 oplopend naar € 5,7 miljoen in 2029. Vlak voor de behandeling van de Kadernota 2026 in uw gemeenteraad werden de positieve financiële gevolgen van de meicirculaire 2025 bekend. Wij informeerden u hierover in de beeldvormende tafel van 23 juni en via ons memo van 27 juni jl. Daarmee doet zich een unieke situatie voor. De kadernota schetste een financieel somber beeld. Na doorrekening van de meicirculaire bleek dat de financiële situatie voor Lochem een stuk positiever is. Dit betekent dat we minder hoeven te bezuinigen dan gedacht.

Opdracht gemeenteraad aan college Door de onverwacht positieve meicirculaire was er geen noodzaak om de voorliggende Kadernota 2026 met daarin voorgestelde ombuigingsmaatregelen één op één te verwerken in de Begroting 2026. U vroeg ons daarom om een nieuw dekkingsvoorstel en verzocht ons daarbij de volgende uitgangspunten te volgen (uit raadsbesluit Kadernota 2026 d.d. 7 juli 2025): 1. De ‘lucht’ wordt maximaal uit de begroting gehaald. 2. Voor te stellen ombuigingen zijn realistisch conform de eisen van de provincie. 3. Rekening houden met de stapeling van maatregelen voor onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers. Het resultaat is een meerjarig sluitende Begroting 2026 Voor u ligt de Begroting 2026. Ondanks de positieve gevolgen van de meicirculaire 2025 moeten we nog steeds bezuinigen. Inclusief de financiële gevolgen van de Bestuursrapportage 2025 gaat het hierbij om een ombuigingsbedrag (begrotingstekort) van € 2,8 miljoen in 2026 oplopend naar € 3,2 miljoen in 2029. De uitgangspunten die u ons meegaf bij de bespreking van de kadernota hebben we ter hand genomen. Op basis daarvan hebben we de ombuigingsmaatregelen (volgens de eerder gevolgde beoordelingsmethodiek) afgezet tegen de actuele stand van zaken. Ook hebben we uw inbreng, en die van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners meegewogen.

Het resultaat is een meerjarig sluitende Begroting 2026 waarin we een stapeling van maatregelen voor doelgroepen zoveel mogelijk voorkomen. We ontzien het sociaal domein zoveel mogelijk. Naast de ‘lucht’ in de begroting hebben we ook gekeken door de bril van efficiëntere bedrijfsvoering en begroten we scherper. In enkele gevallen actualiseerden we de ombuigingsbedragen of ingangsdatum van maatregelen. Eveneens stellen we op termijn een beperkte verhoging van de belastingen voor. De definitieve besluitvorming hierover is aan de nieuwe gemeenteraad. Met dit totale pakket aan maatregelen dekken we de tekorten en creëren we financiële ruimte voor een beperkte hoeveelheid nieuw beleid en de toekomstige opgaven. Tot slot Wij presenteren onze laatste begroting van deze bestuursperiode. Op 18 maart 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. We geven een gemeente door die financieel gezond is, met ruimte voor keuzes door het nieuwe gemeentebestuur en toekomstige ontwikkelingen. Daarbij hebben we oog gehouden voor de maatschappelijke gevolgen van onze keuzes. En zijn we zorgvuldig omgegaan met de belangen van onze inwoners, ondernemers en organisaties. We sluiten deze bestuursperiode af met vertrouwen in de toekomst en de bestuurlijke kracht van Lochem. 4

SAMENVATTING Met deze samenvatting brengen we de belangrijkste onderdelen van deze begroting in één oogopslag voor u in beeld. Met onderstaande overzichten krijgt u een beeld van het verloop van onze financiën: de nieuwe activiteiten, het dekkingsplan en tot slotte de financiële positie. In de hoofdstukken hierna leest u een verdere toelichting van de verschillende onderdelen en vindt u meer detailinformatie. Nieuwe activiteiten Begroting 2026 De nieuwe activiteiten Begroting 2026 zorgen voor extra lasten in de begroting: Bedragen in € Nr. Programma Activiteit

2026 15.000

2027

2028

2029

Kroonbenoemde burgemeester

10.000

Tablets raadsperiode 2026-2030

8.000

Bluswaterbronnen ten behoeve van natuurbrandbeheersing

10.000

Netwerkstudie toevoerroute F348 en omgeving Epse

Epse - A1

5.000.000

- Dekking Algemene Reserve

-5.000.000

25.000

Verbreden onverharde fietspaden

150.000

Versterking bibliotheekwerk

103.000

150.000

Aanbesteding ICT Sociaal Domein

550.000

225.000

Implementeren basisdienstverlening schuldhulpverlening Formatie schuldhulpverlening

75.000

Werkbudget preventie

16.000

Opvanglocatie Ampsenseweg.

340.000

75.000

- Bijdrage COA

-340.000

Overhead

Deelname Datalab GO

150.000

Overhead

Aanbesteding personeelsinformatiesysteem

45.000 644.000

259.000

TOTAAL nieuwe activiteiten

1.129.000

Dekkingsplan Hieronder een samenvatting van het dekkingsplan voor de Begroting 2026, welke bestaat uit ombuigingsmaatregelen en "lucht uit de begroting". Dit zorgt voor een structureel sluitende begroting met financiële ruimte: bedragen in € Bezuiniging 2026 Totaal ombuigingsmaatregelen Bijstelling programmabudgetten begroting") Totaal dekkingsplan

("lucht uit de

Bezuiniging 2027

Bezuiniging 2028

Bezuiniging 2029

1.828.000

2.832.000

3.948.000

3.408.000

897.000

915.000

917.000

912.000

2.725.000

3.747.000

4.865.000

4.320.000

Financiële positie Dit leidt tot de volgende begrotingssaldi voor de komende jaren:

bedragen x €

- = nadeel 2026

2027

2028

2029

506.000

1.472.000

1.039.000

1.126.000

Incidenteel begrotingssaldo

-924.000

-413.000

-11.000

139.000

Structureel begrotingssaldo

1.430.000

1.885.000

1.050.000

987.000

Saldo Begroting 2026 Waarvan:

FINANCIËLE POSITIE Inleiding De Begroting 2026 is de technische uitwerking van de Kadernota 2026. Aanvullend daarop nemen wij op: • de 'Bluswaterbronnen ten behoeve van natuurbrandbeheersing' (programma 1) is een nieuwe activiteit (raad 15-9-2025); • het budget voor het 'Continueren extra bijdrage aan de lokale publieke omroep' (programma 5; zie Kadernota 2026) is met het aannemen van de 'Motie vreemd aan de orde - Structurele Versterking Lokale Journalistiek Lochem' (raad 15-9-2025) beschikbaar gesteld door de raad en daarmee is de nieuwe activiteit in deze begroting niet meer opgenomen, en • de 'Opvanglocatie Ampsenseweg (programma 6) is een nieuwe activiteit. Deze verwerken we budgettair neutraal via de financiële bijstelling in deze begroting. Daarnaast actualiseren we het financiële beeld met de structurele financiële gevolgen vanuit de Bestuursrapportage 2025, tussentijdse raadsbesluiten, de financiële bijstelling en het dekkingsplan van de Begroting 2026 inclusief onttrekking aan de Algemene Reserve in 2026.

De Begroting 2026 wordt structureel sluitend met het dekkingsplan Met de Bestuursrapportage 2025 inclusief de meicirculaire 2025 verbeterde het financieel perspectief ten opzichte van de Kadernota 2026, maar voorzien we nog steeds voor 2026 een tekort op de begroting. Dit betreft een tekort van € 2.792.000 in 2026 oplopend naar € 3.226.000 in 2029. En daarbij zagen we ook dat het 'ravijnjaar' is verschoven van 2026 naar 2028. Door met name het dekkingsplan (B) zoals hieronder opgenomen, en verder toegelicht in het afzonderlijke hoofdstuk in deze begroting, maken we een structureel sluitende Begroting 2026. bedragen x €

- = nadeel 2026

2027

2028

2029

Saldo na Kadernota 2026

-6.661.000 -5.859.000 -5.956.000

-5.388.000

Bestuursrapportage 2025 (totaal exclusief bijstelling programmabudgetten)

3.869.000

2.036.000

2.162.000

Saldo na Bestuursrapportage 2025

-2.792.000 -2.347.000 -3.920.000

-3.226.000

3.512.000

Raadsvoorstellen met financiële gevolgen juli-september 2025 - Motie vreemd aan de orde: Structurele versterking lokale journalistiek Lochem (raad 15-9-2025)

-26.000

A. Financiële bijstelling Begroting 2026

99.000

98.000

96.000

33.000

B. Dekkingsplan Begroting 2026 Bijstelling programmabudgetten ("Lucht uit de begroting")

897.000

915.000

917.000

912.000

Ombuigingsmaatregelen

1.828.000

2.832.000

3.946.000

3.407.000

C. Inzet algemene reserve

500.000

Saldo Begroting 2026

506.000

1.472.000

1.039.000

1.126.000

Waarvan: Incidenteel begrotingssaldo

-924.000

-413.000

-11.000

139.000

Structureel begrotingssaldo

1.430.000

1.885.000

1.050.000

987.000

A. Financiële bijstellingen in de Begroting 2026 In het financieel perspectief verwerkten wij een aantal financiële bijstellingen zoals hieronder uitgesplitst. Dit betreffen: I. De besparingen uit de Begroting 2026 van Tribuut en Regio Stedendriehoek; 2. Een verschuiving van de lasten bij de activiteit 'Kroonbenoemde burgemeester' tussen het jaar 2026 en 2027; 3. De financiële gevolgen van de nieuwe activiteit 'Bluswaterbronnen ten behoeve van natuurbrandbeheersing' (programma 1) (raad 15-9-2025); 4. Het budget voor 'Cultuur en Erfgoedpact' was voor 2028 nog opgenomen, maar kan vervallen; 5. De 'Opvanglocatie Ampsenseweg (programma 6) is een nieuwe activiteit. Deze verwerken we budgettair neutraal via de financiële bijstelling in deze begroting voor de jaren 2025-2029. Wij passen het begrotingssaldo aan met bovenstaande mutaties voor de jaren 2025 tot en met 2029. Zie hieronder voor de bedragen per jaar. bedragen x €

- = nadeel 2025

2026

2027

2028

2029

Tribuut - Begroting 2026

58.000

63.000

51.000

38.000

Regio stedendriehoek - Begroting 2026

46.000

40.000

5.000

Kroonbenoemde burgemeester (activiteit programma 0)

-5.000

5.000 -10.000

-10.000

Financiële bijstelling:

Bluswaterbronnen (activiteit programma 1)

-10.000

Cultuur en Erfgoedpact (activiteit programma 5)

15.000

Opvanglocatie Ampsenseweg (activiteit programma 6)

-130.000

-340.000

Bijdrage COA Opvanglocatie Ampsenseweg (act.progr. 6)

130.000

340.000

99.000

98.000

96.000

33.000

Saldo financiële bijstelling

C. Inzet algemene reserve We zetten een bedrag van € 500.000 in vanuit de algemene reserve. Dit om financiële ruimte te creëren voor toekomstige opgaven. Eind 2029 resteert er nog een geraamd bedrag van ruim € 25 miljoen in de algemene reserve. Wij nemen ‘zwarte blokjes’ op in de intensiveringslijst om budget beschikbaar te stellen Een aantal activiteiten in de intensiveringslijst (bijlage 2) heeft een zwart blokje. Met dit zwarte blokje stelt de gemeenteraad het betreffende budget of investeringskrediet direct beschikbaar. Dit besluit kent een afzonderlijk beslispunt. Op deze manier voorkomen wij onnodige besluitvormingsprocedures om op een later tijdstip budget beschikbaar te stellen. Met het vaststellen van deze begroting geeft de gemeenteraad voor die activiteiten invulling aan het budgetrecht. Het gaat hier om activiteiten waarbij: • • • • •

de politieke afweging al plaatsvond voor 16 september 2025; bestuurlijke afspraken zijn gemaakt; het voorbereidingsbudget betreft; uitvoering wordt gegeven aan ingezet beleid; het formatie betreft;

Na instemmen met de zwarte blokjes door de raad kan het college over gaan tot uitvoering in 2026. Bij activiteiten waar we nu geen zwart blokje aangeven loopt de budgetvraag via een afzonderlijk raadsvoorstel. De intensiveringslijst bestaat uit de nieuwe activiteiten uit de Kadernota 2026. Maar ook uit de activiteiten uit de begrotingen van voorgaande jaren, waarvan de budgetten of het krediet nog niet door de raad beschikbaar zijn gesteld ("budgetrecht"). 9

Wij nemen de uitgangspunten voor de Begroting 2026 op in de begrotingsrichtlijnen om vast te stellen Elk jaar stellen we begrotingsrichtlijnen voor het nieuwe jaar op. Dit zijn de uitgangspunten die wij gebruiken bij onder meer het opstellen van de begroting. In bijlage 1 staan de begrotingsrichtlijnen voor 2026 ter vaststelling.

Meerjarig sluitende Begroting 2026 maar onzekerheid blijft Begin september 2025 werd bekend dat het demissionaire kabinet € 728 miljoen beschikbaar stelt om gemeenten te compenseren voor de hoge jeugdzorgkosten van de jaren 2023 en 2024. Daarmee vervalt voor de VNG de noodzaak om juridische stappen te ondernemen. Volgens de VNG is er nu sprake van ‘een werkbare financiële situatie voor gemeenten’. Ze noemt dit ‘een belangrijke stap’ in het versterken van de samenwerking tussen het rijk en de lokale overheden. Tegelijkertijd blijven beide partijen in gesprek over ‘een evenwichtige verdeling van ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht.’ Dit bedrag komt terug in de septembercirculaire 2025 die op Prinsjesdag verscheen. Dit zal het financieel resultaat voor 2025 verbeteren, maar niet structureel. De septembercirculaire 2025 verschijnt te laat om de financiële gevolgen daarvan mee te kunnen nemen in de Begroting 2026. De financiële uitkomsten van de septembercirculaire 2025 zullen we voor de meningvormende tafel van 27 oktober 2025 in beeld brengen. We zijn voor onze financiën voor het grootste deel afhankelijk van het Rijk.

De Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 en daarop aansluitend de formatie van een nieuw kabinet zorgen ervoor dat we op korte termijn niet meer duidelijkheid krijgen op wat we financieel kunnen verwachten vanuit Den Haag voor de jaren 2026 en verder. De hoop is dat de nieuwe regering ons op korte termijn meer stabiliteit en zekerheid brengt op het gebied van de gemeentefinanciën. En daarbij ook dat zij oog heeft voor de (financiële) opgaven in het sociale en fysieke domein, en op het gebied van dienstverlening. Het blijft een uitdaging om te gaan met de blijvende financiële onzekerheid.

DEKKINGSPLAN Het dekkingsplan vormt een belangrijk onderdeel van de Begroting 2026. In de Kadernota 2026, stond een uitgebreide lijst met ombuigingsmaatregelen om de dreigende tekorten in de toekomst op te vangen. Daarop volgde via de meicirculaire 2025 de aankondiging van het Rijk dat Lochem meer geld krijgt dan op dat moment aangenomen. Dit leidt tot een nieuw voorstel met ombuigingsmaatregelen in deze Begroting 2026. Op basis van het nieuwe financieel vooruitzicht hebben we gekeken welke ombuigingsmaatregelen uit het voorstel bij de Kadernota 2026 nog nodig zijn. Op basis van de eerder gehanteerde beoordelingsmethodiek zijn de maatregelen gerangschikt. Dit houdt in dat de maatregelen die het best passend zijn op basis van de gehanteerde criteria onderdeel blijven uitmaken van het dekkingsplan. De criteria zijn: • Beperkt maatschappelijk effect • De mate van onomkeerbaarheid • Draagt structureel bij aan bezuinigingsopgave • Is tijdig te realiseren • Sluit aan bij prioriteiten inwoners Daarbij hebben we alle maatregelen beoordeeld naar de inbreng van gemeenteraad, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners en de actuele stand van zaken. Op deze manier zijn alle ombuigingsmaatregelen uit het voorstel bij de Kadernota 2026 heroverwogen. De belangrijkste uitgangspunten daarbij zijn: 1. Het meerjarig structureel sluitend maken van de begroting per 2026 2.

We halen de lucht uit de begroting 3. Voor te stellen ombuigingen zijn realistisch conform de eisen van de provincie 4. Rekening houden met de stapeling van maatregelen voor onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers 5. Het sociaal domein zoveel mogelijk ontzien 6. Onomkeerbare besluiten waar mogelijk voorkomen 7. De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten 8. Zo mogelijk financiële ruimte creëren voor toekomstige opgaven 9. Incidentele begrotingstekorten mogen worden opgevangen door de Algemene Reserve De nieuwe, gunstiger financiële positie maakt dat er minder ombuigingsmaatregelen nodig zijn. En dat sommige maatregelen pas later van kracht hoeven worden of in bedrag zijn verlaagd. Zo is bijvoorbeeld de ombuigingsmaatregel ‘taakstelling Gemeenschappelijke regelingen’ vervallen, gaat de ombuigingsmaatregel ‘digitaal ondernemersplatform’ twee jaar later in (2028 in plaats van 2026) en zijn de ombuigingsbedragen bij de maatregel ‘inburgering taxivervoer’ verlaagd. Ook keken wij naar het vergroten van onze inkomsten. Het verhogen van inkomsten past wat ons betreft in het uitgangspunt om de zwaarste lasten over de sterkste schouders te verdelen. De voorstellen uit de Kadernota 2026 komen, deels aangepast, terug in deze begroting. De voorgenomen verhoging van de forensen- en toeristenbelasting gaat een jaar later in (2027 in plaats van 2026).

Daarmee laten we het definitieve besluit aan de nieuwe gemeenteraad. Ten slotte hebben we de nu voorgestelde ombuigingsmaatregelen beoordeeld op de gevolgen voor de personele formatie. De invulling en effecten van de ombuigingsmaatregelen hebben hier naar verwachting geen invloed op. In sommige gevallen zal er aanvankelijk extra werk zijn om invulling te geven aan een maatregel. We verwachten dit op te kunnen vangen binnen de huidige bezetting. Om op de korte en middellange termijn de juiste balans te houden tussen een veranderende omgeving, groeiende opgaven en het behoud van kwaliteit en continuïteit in de dienstverlening blijft het belangrijk om goed zicht te houden of de formatie in gelijke tred blijft houden met de taken. Op basis van de onlangs geformuleerde arbeidsmarktstrategie gaan wij hier verder mee aan de slag.

In het besef dat dit met de huidige krapte op de arbeidsmarkt een forse uitdaging is. Om die reden nemen wij hiervoor in de risicoparagraaf van deze begroting een risicobeschrijving op. Daarmee willen we zoveel mogelijk recht doen aan de feitelijke situatie. Hieronder volgt het totaaloverzicht van alle voorgestelde ombuigingsmaatregelen. Deze vormen samen het dekkingsplan. Een uitgebreidere versie hiervan treft u aan in bijlage 10.

bedragen in € Maatregel Progr.

Omschrijving

Bezuiniging Bezuiniging Bezuiniging Bezuiniging Toelichting maatregel 2026 2027 2028 2029

College van B. en W. representatie

2.000

2.000 We geven op jaarbasis 10% minder uit aan representatiekosten college.

Eenvoudig schrijven, doen

6.000

6.000 Dit budget om medewerkers te ondersteunen in het eenvoudig schrijven vervalt.

Alcoholwet

5.000

5.000 We nemen de jaarlijkse opbrengsten voor leges Alcoholwet op in de begroting.

Bezuiniging DVO Circulus

160.000

160.000 In samenspraak geven we nadere invulling aan een jaarlijkse bezuiniging vanaf 2027.

Asfaltwegen

200.000

200.000 We bezuinigen op het Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP) wegen.

Verkeerseducatie

20.000

20.000 We halveren de middelen op verkeerseducatie vanaf 2027.

Vergunning nutsbedrijven

200.000

200.000 We gaan een vergoeding innen bij Nutsbedrijven wanneer zij werkzaamheden uitvoeren in de openbare ruimte.

Digitaal ondernemers platform (economische agenda)

10.000

10.000 We bouwen het budget af vanaf 2028.

Uitvoering dynamische economische agenda

11.000

11.000 Vanaf 2028 stellen we het budget naar beneden bij.

Cofinanciering LEADER (2023-2027)

58.000

121.000

121.000 We kunnen in 2026 en 2027 incidenteel € 58.250 bezuinigen en vanaf 2028 structureel € 121.000.

Gebouw Hanzeweg 14M Lochem

2.000

2.000 Vanwege verkoop vervalt dit budget.

Gebouw Markt 2 Lochem

2.000

2.000 Het pand wordt voor meer inkomsten verhuurd dan voorheen begroot.

Forensenbelasting

125.000

139.000

153.000 We verhogen de forensenbelasting met 50% vanaf 2027. Daarna volgt een jaarlijkse extra verhoging met 5%.

Toeristenbelasting

150.000

150.000 Wij verhogen de toeristenbelasting vanaf 2027 met 15% ten opzichte van 2025.

Verduurzaming en modernisering De Beemd

350.000

- De geplande realisatie schuift op naar 2027.

MFA Gorssel

722.000

- De geplande realisatie schuift op naar 2028.

MFA Gorssel realisatie; parkeerkelder

25.000 Het niet realiseren van de half ondergrondse parkeergarage levert een besparing op in de investering en in de exploitatie van de MFA;

Areaaluitbreiding Openbare ruimte

68.000

68.000 We leggen het extra onderhoud van de openbare ruimte als gevolg van areaaluitbreiding neer bij de initiatiefnemer.

Uitvoering inburgering

25.000

38.000

38.000 We stoppen met de inzet van de taxibusjes.

Uitvoering inburgering

11.000

31.000

41.000 We besparen op de huur van ruimten die we gebruiken voor inburgeringslessen.

bedragen in € 21

Uitvoering inburgering

11.000

11.000 Welzijn Lochem maakt meer gebruik van de inzet van vrijwilligers.

2019 Bijdrage collectieve ziektekostenverzekering

15.000

5.000

5.000 We controleren periodiek of de verzekerden op basis van woonplaats en inkomen (nog) recht hebben op de collectieve zorgverzekering.

Wonen, Rolstoelen en Vervoer

150.000

100.000

50.000

- We gaan deze hulpmiddelen huren van de leverancier in plaats van kopen.

Vraagafhankelijk vervoer

5.000

5.000 Vanaf januari 2026 krijgen nieuwe gebruikers maximaal 1.500 kilometer WMO-vervoer per jaar ter beschikking.

Buurt Energie Strategie aan de slag

30.000

30.000 De gemeente ontvangt uitvoeringsgelden van de Rijksoverheid (SPUK CDOKE) voor activiteiten gerelateerd aan duurzaamheid. Hierdoor kan het reguliere budget vervallen.

Duurzaamheid

43.000

43.000 De gemeente ontvangt uitvoeringsgelden van de Rijksoverheid (SPUK CDOKE) voor activiteiten gerelateerd aan duurzaamheid. Hierdoor kunnen deze reguliere budgetten (deels) vervallen.

Verlenging coördinatie energiecoaches

30.000

30.000 De gemeente ontvangt uitvoeringsgelden van de Rijksoverheid (SPUK CDOKE) voor activiteiten gerelateerd aan duurzaamheid. Hierdoor kan het reguliere budget vervallen.

Beheer en onderhoud Data Warehouse licenties

20.000

20.000 Door met eigen medewerkers een datawarehouse op te zetten met de architectuur van Datalab GO, werken we efficiënter tegen minder kosten.

Bouwgrondexploitaties

100.000

100.000 Interne uren berekenen in grondexploitaties berekenen we via kostenverhaal door aan ontwikkelaars.

Rente kortlopende geldleningen

110.000

110.000 Verlagen van het budget voor de rentelasten van kortlopende leningen.

OZB Woningen en Nietwoningen eigenaar en gebruiker

435.000

435.000 De extra OZB-verhoging van de inkomsten van OZB-woningen en niet-woningen eigenaar en gebruiker levert een extra inkomst op van € 435.000 vanaf 2028.

Indexeren belastingopbrengsten

181.000

364.000

551.000

737.000 De belastingopbrengsten indexeren we vanaf 2026 jaarlijks met 2%.

Inkomsten leges

50.000

50.000 De kostendekkendheid van de leges voor omgevingsvergunningen wordt vanaf 2026 structureel verhoogd. We zien al meerdere jaren een structurele stijging van de leges. Dit heeft vooral te maken met het gestegen aantal aanvragen

Algemene uitkering

475.000

475.000 Het bijramen van de stelpost BTW-compensatiefonds (BCF) levert een structureel voordeel op van € 475.000 vanaf 2026.

Onvoorzien

5.000

5.000 Stelpost onvoorzien stellen we

bedragen in € bij naar een symbolische € 1. 36

Inkomsten Hanzeweg 8

3.000

3.000 Een deel van gemeentehuis verhuren we onder andere aan Plus-OV. Het huurbedrag wordt jaarlijks geïndexeerd met een percentage van het huurbedrag.

Planning en control

24.000

24.000 Inhuur gaan we betalen vanuit het loonkosten budget.

Diverse budgetten personeel

101.000

101.000 We gaan soberder om met diverse personele budgetten.

Communicatie

5.000

5.000 We gaan nieuwjaarsbijeenkomsten en bijeenkomsten voor nieuwe inwoners soberder uitvoeren.

Informatievoorziening

5.000

5.000 Abonnementen die we niet meer echt nodig hebben nemen we niet meer af.

Gemeentegids

3.000

- Stoppen met de tweejaarlijkse uitgave van de papieren gemeentegids.

Totaal ombuigingsmaatregelen

1.828.000

2.832.000

3.948.000

3.408.000

Bijstelling programmabudgetten ("lucht uit de begroting")

897.000

915.000

917.000

912.000

Totaal dekkingsplan

2.725.000

3.747.000

4.865.000

4.320.000

PROGRAMMAPLAN Inleiding Het programmaplan heeft drie thema's en negen inhoudelijke programma’s. Ook staat er informatie over algemene dekkingsmiddelen en overhead in. In elk programma geven we antwoord op de drie W-vragen: • Wat willen we bereiken? • Wat gaan we daarvoor doen? • Wat mag het kosten? De beschrijving van ‘Wat we willen bereiken’ maakt onderdeel uit van de kaderstellende rol van de raad. Bij de Kadernota 2026 actualiseerden we deze doelen voor zover nodig. Bij 'Wat gaan we daarvoor doen?' beschrijven we onze activiteiten kort in een paar zinnen. We doen dit omdat we de activiteiten al uitgebreid beschreven hebben bij de Kadernota 2026. Toen heeft de raad ook besloten over deze activiteiten. Niet alles wat we doen als gemeente staat beschreven bij de programma's en thema's. De activiteiten richten zich op nieuwe of extra inspanningen (ambities) binnen het betreffende beleidsterrein. Reguliere activiteiten beschrijven wij niet tenzij het om politieke redenen van belang is. Uiteraard betekent dit niet dat er geen inzet plaatsvindt. Ook binnen de reguliere activiteiten voeren wij verbeteringen door en worden resultaten behaald. Informatie over o.a. onze verbonden partijen, weerstandsvermogen, grondbeleid en lokale heffingen staat in afzonderlijke paragrafen. De paragrafen gaan dieper in op het betreffende onderwerp.

Wat mag het kosten Elk programma bevat een financieel overzicht ‘Wat mag het kosten’. Het komt voor dat over de jaren heen er verschillen zijn in de bedragen die begroot worden. Om hier op voorhand inzicht in te geven, nemen wij bij deze overzichten een toelichting op. De toelichting verklaart het verschil tussen de budgetten voor het jaar 2026 ten opzichte van 2025. De toelichting op de eventuele afwijkingen in de loonkosten en kapitaallasten volgen na de programma’s. Deze toelichting is op het totaal van alle programma’s.

We geven inzicht in de indicatoren Elk jaar nemen we een vaste set beleidsindicatoren en kengetallen op in de begroting en jaarstukken. Het merendeel is wettelijk verplicht. De beleidsindicatoren en kengetallen presenteren we overzichtelijk in bijlage 9. De cijfers bestaan uit de verplichte set beleidsindicatoren BBV (Regeling beleidsindicatoren gemeenten), Burgerpeiling en Overige beleidsindicatoren. De beleidsindicatoren BBV zijn terug te vinden op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Voor de burgerpeiling wordt er gebruik gemaakt van het inwonerspanel ‘Lochem Spreekt’. De burgerpeiling wordt om de 2 jaar uitgevoerd. In 2023 is de meest recente burgerpeiling uitgevoerd. Eind 2022 is de formulering van de inwonerspeiling aangepast naar B1-taalniveau. Het is mogelijk dat deze herformulering van invloed is op de interpretatie van de vragen en daardoor ook de resultaten. Begin 2026 voeren we de eerstvolgende burgerpeiling uit.

THEMA KLIMAAT EN ENERGIE Klimaat en Energie Inleiding Klimaat en Energie raken iedereen. Onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente. Toenemende beperkingen op het elektriciteitsnet (netcongestie) en wisselende energieprijzen maken dat het onderwerp energie leeft in de maatschappij. De afgelopen periodes van droogte en wateroverlast maken ook het bewustzijn groter dat we onze openbare ruimte klimaatbestendig moeten inrichten. Het thema Klimaat en Energie strekt zich uit over bijna alle beleidsvelden. Bijvoorbeeld duurzame opwek raakt de gebouwde omgeving, industrie en bedrijfsleven, landbouw en mobiliteit. Op deze onderwerpen is de invloed van de gemeente heel wisselend. De gemeente is bij al deze onderwerpen voor het Rijk een belangrijke partner. Daarom ondersteunt het Rijk de gemeenten in ieder geval tot 2030 met extra geld om capaciteit in te huren of onderzoeken door adviesbureaus te laten uitvoeren. Deze zogenaamde 'CDOKE-gelden' mogen we breed inzetten voor deze werkzaamheden Wij hebben ons aangesloten bij de doelstelling om energieneutraal te zijn in 2050. De route naar energieneutraliteit kan langs verschillende paden lopen. Duurzame opwek is één van die paden. Bij energieneutraliteit wekken we evenveel duurzame energie op als we verbruiken. We kijken opnieuw naar de uitgangspunten voor de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0.

Door netcongestie en de beschermde status van de wespendief op de Veluwe, maar ook doordat zon op landbouwgrond slechts onder bepaalde voorwaarden nog mag, vertraagt de realisatie. Voor de RES 2.0, die inmiddels de naam Regionaal Programma Energievoorziening (RPE) draagt, kijken we daarom ook naar andere vormen van opwek dan alleen grootschalige zon en wind. Ook het beperken van uitstoot van broeikasgassen is van belang op weg naar een duurzame toekomst. Dit kan door aanpassingen in de bedrijfsvoering van de industrie, vermindering van de uitstoot van broeikasgassen in de landbouw en het landgebruik en het besparen van energie en grondstoffen. Regels van het Rijk en vanuit Europa geven hier sturing aan. Ook circulariteit is hierin een belangrijk onderwerp. Wat willen we bereiken? We willen in Lochem doen wat goed is voor de inwoners, het klimaat, bodem, water en biodiversiteit. Voor energie opwek heeft de coalitie in het pluspuntenakkoord toegevoegd dat Lochem energieneutraal wordt in 2050. Wij voeren dat akkoord zo goed mogelijk uit, startpunt hiervoor is het RPE met ambities voor duurzame opwek uiterlijk in 2035. In de routeplanner naar energieneutraliteit maken we de weg naar 2050 concreter. We willen dat iedereen kan meedoen aan de energietransitie.

Projecten voor lokaal eigendom en het subsidiepakket voor de verduurzaming van slecht geïsoleerde woningen moeten de energierekening betaalbaar maken en de duurzame opwek stimuleren. Daarbij komen de winsten ten goede van de lokale bevolking. We streven naar een circulaire samenleving. De rol voor circulair bouwen en ontwikkelen wordt steeds groter. Aandacht voor circulariteit moet leiden tot een bewustere consumptie en hergebruik van goederen zodat afvalstoffen tot het minimum beperkt worden. Het doel van klimaatadaptatie is minimale maatschappelijke schade door klimaatverandering. Onze ambitie is een klimaatadaptieve inrichting in 2050. Dit betekent dat we in een veranderend klimaat prettig kunnen blijven leven, wonen en werken in Lochem. In het klimaatadaptatieplan zijn maatregelen opgenomen waarmee we stappen zetten om deze ambitie te halen. Aandacht voor klimaat, energie en milieuaspecten bevordert de gezondheid van onze inwoners.

Draagt bij aan de volgende werelddoelen:

THEMA GEZOND EN VITAAL LEVEN Gezond en vitaal leven Inleiding Gezondheid is ons belangrijkste bezit, zowel als mens en als samenleving. Gezondheid is meer dan alleen niet ziek zijn. Het voorkomen van gezondheidsproblemen helpt ons om vitaal te blijven en de kwaliteit van leven te verbeteren. We willen een gezond en vitaal leven makkelijker maken. Een gezonde leefstijl is belangrijk. Zo blijft de Nederlandse zorg in de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar. We werken aan een sterke en veerkrachtige samenleving in Lochem, met goede netwerken en een sterke sociale basis. De Sociaal Economische Raad (SER) benadrukt in zijn rapport 'Gezond opgroeien, wonen en werken'(SER, december 2023) het belang van gezondheidsbevordering. Door in te zetten op gezondheidsbevordering worden inwoners veerkrachtiger. Zo kunnen zij meer bijdragen aan de samenleving en de arbeidsmarkt, nu en in de toekomst. De brede blik op gezondheid en het bevorderen van gezondheid noemen we 'Gezondheid in alle beleidsdomeinen'. Vanuit verschillende gebieden, zoals de gezondheidszorg, het sociaal domein of de fysieke leefomgeving, werken we aan gezondheid en vitaliteit. Wat willen we bereiken? Een samenleving waarin iedereen mee kan doen. We willen een samenleving waarin iedereen zelf de regie heeft en houdt, zolang als het kan, op een manier die bij hen past.

Naoberschap, omzien naar elkaar, is hierbij heel belangrijk. Jongeren en ouderen moeten zo lang mogelijk prettig, veilig, zelfstandig en samen kunnen wonen en meedoen. Initiatieven vanuit de samenleving om dit te behouden of te bevorderen steunen we als gemeente van harte. Zelf invulling geven aan je leven gaat beter als je dat samen met je directe omgeving kunt doen, bij voorkeur in goede gezondheid. Als gemeente willen we bijdragen aan de best mogelijke zorg die toegankelijk is voor jong en oud. Lukt dat niet meer? Dan kijken we als gemeente naar passende ondersteuning, met oog voor de menselijke maat. Onze doelen zijn: Het blijvend versterken van de sociale basis, voor een veerkrachtige Lochemse samenleving. Sport en bewegen stimuleren. Het preventief bevorderen van gezondheid. Draagt bij aan de volgende werelddoelen:

THEMA LEEFBARE KERNEN Leefbare kernen Inleiding Leefbare kernen zijn belangrijk voor het welzijn van de mensen die er wonen en werken . De identiteit van onze gemeente kenmerkt zich door naoberschap. Naoberschap betekent dat inwoners naar elkaar omkijken, voor elkaar klaarstaan en elkaar bijstaat met raad en daad. Dit vormt een belangrijk onderdeel van de leefbaarheid in de kernen. De leefbaarheid van kernen staat echter onder druk. Ook vanuit de Rijksoverheid is de aandacht voor leefbaarheid in kernen op het platteland toegenomen. Uit onderzoek van de Wageningen Universiteit, dat is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van LNV (During, 2022), blijkt dat de overheid meer verantwoordelijkheid moet nemen om de leefbaarheid op het platteland te waarborgen. Het gaat om het stimuleren van economische ontwikkeling, behoud van voorzieningen, het versterken van de onderlinge band tussen inwoners, te zorgen voor een voldoende gevarieerd woningaanbod en groei in balans. Belangrijke aanbeveling uit het onderzoek van de WUR is om bewoners meer te betrekken bij deze opgaven. Dit sluit aan bij onze ambities om vanuit participatie en verbinding te werken. Op deze manier zorgen we ervoor dat onze dorpen en het omliggend buitengebied leefbaar blijven voor toekomstige generaties.

Wat willen we bereiken? Leefbare kernen met voldoende groen, ruimte om te bewegen en bereikbare voorzieningen voor een goede gezondheid en welzijn van inwoners. Inzetten op een gevarieerd woningaanbod, waarin verschillende leeftijden en doelgroepen naast elkaar wonen. Dit geeft een basis voor versterken van het naoberschap. Veel opgaven kunnen we als gemeente niet alleen oplossen. Samenwerken met maatschappelijke partners is hierbij noodzakelijk. Denk aan woningbouwcorporaties, onderwijsinstellingen, zorgverzekeraars, dorpsraden, lokale ondernemersverenigingen, maar ook de regio Stedendriehoek, provincie etc. Draagt bij aan de volgende werelddoelen:

0. BESTUUR EN ONDERSTEUNING 0.1 Bestuur Wat willen we bereiken? Wij willen een krachtige en betrokken samenleving. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Kroonbenoemde burgemeester De installatie van een nieuwe kroonbenoemde burgemeester voor Lochem is voorzien in het voorjaar van 2027. Het proces om tot deze voordracht te komen duurt circa 9 maanden en bestaat uit het opstellen van een profielschets en het selecteren van een kandidaat. Voor dit proces wordt externe begeleiding ingehuurd. De kosten betreffen voornamelijk de begeleiding van het proces, het betrekken van de samenleving en daarnaast extra facilitaire kosten zoals het huren van (externe) locaties. De nieuwe raad besluit op welke wijze de samenleving wordt betrokken bij het opstellen van de profielschets voor een nieuwe burgemeester. De kosten voor de externe begeleiding bedragen in 2026 € 15.000 en in 2027 € 10.000

Tablets raad De gemeente Lochem stelt digitale middelen en abonnementen beschikbaar aan raadsleden en fractievertegenwoordigers, zoals vastgelegd in landelijke regels. Deze middelen zijn belangrijk voor hun werk en worden ook aan fractievertegenwoordigers aangeboden. In 2026 komen er nieuwe gemeenteraadsverkiezingen en zijn de huidige apparaten afgeschreven. Daarom krijgen de nieuwe raadsleden en fractievertegenwoordigers nieuwe apparatuur. De investering bedraagt in 2026 € 31.000, met vanaf 2027 jaarlijkse kapitaallasten van € 8.000.

0.2 Burgerzaken Wat willen we bereiken? Wij willen een klantgerichte en dienstverlenende organisatie zijn. Voor inwoners, bedrijven en instellingen zijn we de toegang naar de overheid. Zij merken dat wij klantgericht werken en goed toegankelijk zijn, zowel fysiek als digitaal. We hebben kennis van zaken en werken doeltreffend. Als gemeente zijn we voor iedereen duidelijk herkenbaar. We werken verder aan een organisatie die snel handelt en die dichtbij de inwoners staat.

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Wat willen we bereiken? Binnen de portefeuille ‘Overige gronden en gebouwen’ bevinden zich activa die we vaak vanuit strategische overwegingen in eigendom houden. Als het eigendom niet langer nodig is, onderzoeken we of we ze kunnen verkopen. We onderhouden onze eigendommen en verhuren of verpachten deze. Zo houden ze hun waarde. Dat is gunstig als we ze later toch verkopen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: • Beleidslijn Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob 2013) • Nota Meerjaren Onderhoudsplan (MOP 2023-2027) • Participatie in Lochem (2023) • Nota verbonden partijen (2018) • Visie op dienstverlening (2019)

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Bestuur en ondersteuning

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

841

738

515

525

533

Burgerzaken

771

692

469

479

487

494

Beheer overige gebouwen en gronden

4.075

4.407

3.330

3.315

3.313

3.348

1.433

1.467

704

690

688

723

0.1

Bestuur

0.2 0.3 Lasten

540

0.1

Bestuur

0.2

Burgerzaken

753

655

277

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

Kapitaallasten

1.827

2.221

2.233

-3.234

-3.668

-2.814

-2.790

-2.780

-2.808

Loonkosten Totaal programma Bestuur en ondersteuning

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 0.2

In 2025 namen we € 240.000 meer op voor leges reisdocumenten.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 0.1

In 2025 namen we incidenteel € 404.000 meer op voor de hogere verplichting aan wachtgeld.

0.1

In 2025 namen we incidenteel € 230.000 op voor een raadsinformatie systeem.

0.1

In 2025 namen we incidenteel € 100.000 op voor het uitvoeringsprogramma college. Deze mutatie is opgenomen als overheveling in de Bestuursrapportage 2024.

0.2

In 2025 namen we incidenteel € 150.000 op voor de deelname aan Datalab GO.

0.2

In 2025 namen we € 115.000 meer op voor afdracht leges reisdocumenten aan het Rijk.

0.2

In 2025 namen we € 65.000 op voor de digitale agenda.

0.2

In 2025 namen we incidenteel € 35.000 meer op voor het houden van landelijke verkiezingen.

1. VEILIGHEID 1.1 Crisisbeheersing en brandweer Wat willen we bereiken? Een veilige woon- en leefomgeving. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Bluswaterbronnen ten behoeve van natuurbrandbeheersing Uitbreiding aantal bluswatervoorzieningen Op een aantal locaties in het buitengebied van Lochem moet de bluswatervoorziening worden versterkt om tot een betere dekking te komen van natuurgebieden met een zeer hoog brandrisico. Het boren van bronnen en deze voorzien van elektriciteit voor de noodzakelijke pompen kost gemiddeld € 20.000 - € 30.000 per put (afhankelijk van de locatie). Berekend is dat met 6 extra putten de gemeente een voldoende dekking heeft. De uitgaven bedragen in 2026 € 150.000 met structurele kapitaallasten vanaf 2027 van € 10.000 per jaar.

1.2 Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Wij willen een zo veilig mogelijke leef- en werkomgeving voor inwoners en bedrijven. Veiligheid is een relatief en moeilijk begrip. Relatief, omdat iemand een onveilig gevoel kan hebben terwijl het wel veilig is, of omgekeerd. Moeilijk, omdat er veel zaken zijn die een veilige omgeving en een veilig gevoel kunnen beïnvloeden. Om een zo veilig mogelijke gemeente te kunnen zijn, werken we samen. Vaste partners zijn Politie, Openbaar ministerie, buurgemeenten, Veiligheidshuis, Veilig Thuis, Halt, Welzijn Lochem, ‘t Baken, Viverion, IJsseldal Wonen, Habion, GGD en de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG). Met de VNOG werken we vooral samen op het gebied van de fysieke veiligheid en crisisbeheersing. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit. 24

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: • Notitie inzake permanente bewoning recreatieverblijven (1994) • Vervolgnotitie inzake permanente bewoning van recreatieverblijven (1997) deel 1 • Vervolgnotitie inzake permanente bewoning van recreatieverblijven (1997) deel 2 • Voortgangsnota bestrijding permanente bewoning recreatieverblijven (2002) • Strategisch VTH beleid 2021-2024 deel 1 • Strategisch VTH beleid 2021-2024 deel 2

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Veiligheid

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

453

1.1

Crisisbeheersing en brandweer

412

1.2

Openbare orde en veiligheid

Lasten

3.716

3.436

3.426

3.539

3.615

3.616

1.1

Crisisbeheersing en brandweer

2.693

2.770

2.739

2.868

2.944

1.2

Openbare orde en veiligheid

191

198

209

193

Kapitaallasten

Loonkosten

754

384

388

Totaal programma Veiligheid

-3.687

-2.983

-3.370

-3.483

-3.558

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 1.1

In 2025 namen we incidenteel € 403.000 meer op als gevolg van de verkoop van de oude Brandweerkazerne in Almen

2. VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT 2.1 Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? In 2025 vallen door verkeersveiligheidsmaatregelen minder verkeersslachtoffers. Het onnodig gebruik van auto’s dringen we terug. Fietsverkeer (zowel woon-werk als recreatief) stimuleren we. Weggebruikers voelen zich veilig en/of zijn zich bewust van een onveilige situatie. Dat doen we door een goede weginrichting die past bij de functie van de weg. Er is een goede afwikkeling van lokaal en regionaal verkeer op gemeentelijke en provinciale wegen, met minimale belemmeringen. We hebben verkeersveilige wegen, met bruggen, tunnels en viaducten. Het onderhoud past bij de intensiteit van het weggebruik en de snelheden die gereden mogen worden. De openbare verlichting voldoet aan het digitale beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen?

Netwerkstudie toevoerroute F348 en omgeving Epse Als onderdeel van de doorfietsroute F348 verbeteren we ook de toevoerroutes richting de F348. Vanuit Epse willen we de fietsverbindingen naar de F348 en naar Deventer via het A1 Bedrijvenpark verbeteren. We voeren een netwerkstudie uit om de bestaande routes te analyseren en in beeld te brengen of er in het netwerk stukken ontbreken of verbeterd moeten worden. De stakeholders die betrokken zijn bij de FN348 worden ook betrokken bij de netwerkstudie. We brengen de kosten voor de benodigde aanpassingen in beeld. Het uitvoeren van de netwerkstudie kost incidenteel in 2026 € 25.000.

Epse - A1 Er is samen met de provincie Gelderland en gemeente Deventer een verkenning uitgevoerd naar de beste oplossing voor het deel van de N348 tussen Epse en de aansluiting van de A1. Uit de verkenning is een voorkeursvariant gekomen die zorgt voor een vlotte en veilige doorstroming en daarnaast zorgt voor een goede landschappelijke inpassing en verbetering van de leefbaarheid rondom Epse. De afspraak is dat iedere wegbeheerder financieel verantwoordelijk is voor zijn eigen onderdeel van de aansluiting en wegvak. Hiervoor reserveren we nu middelen. In de vervolgstappen wordt het project verder uitgewerkt tot een definitief ontwerp en inpassingsplan. Dan worden ook de kosten gespecificeerd en zal daarover besluitvorming plaats vinden in de raad. Uitvoering staat gepland vanaf 2028. De reservering van kosten voor uitvoering van dit project bedragen incidenteel in 2028 € 5.000.000 (eenmalige bijdrage aan de provincie Gelderland, ten laste van de algemene reserve).

Verbreden onverharde fietspaden Het verbeteren van het recreatieve fietsnetwerk is een van de speerpunten van het in 2025 vastgesteld fietsplan. Als onderdeel daarvan onderzoeken we op welke belangrijke (toeristische) schakels behoefte is aan het verbeteren van het recreatieve fietsnetwerk en optimaliseren we die. Dat doen we bijvoorbeeld door deze te verbreden of door een andere soort verharding (zoals Achterhoek Padvast) toe te passen. We betrekken stakeholders, zoals de fietsersbond en Achterhoek toerisme, bij de uitwerking. De uitvoering hiervan kost incidenteel in 2026 en 2027 € 150.000.

2.2 Parkeren Wat willen we bereiken? Vooral in oudere woonwijken en winkelgebieden komen parkeerproblemen voor. Als meer dan 90% van de parkeerplaatsen in gebruik is, is de parkeerdruk hoog. Wij houden regelmatig parkeeronderzoeken. Hiermee stellen we de parkeerdruk vast en sturen we bij om genoeg bereikbare parkeerplaatsen te houden. Verder stellen wij parkeereisen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Zo komen er geen nieuwe parkeerproblemen. Wij zetten in op het bevorderen van elektrische en deelauto’s. We bouwen aan een dekkend netwerk voor laadinfrastructuur. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

2.3 Recreatieve havens Wat willen we bereiken? Wij zorgen voor goede voorzieningen voor recreanten in de passantenhaven van Lochem. Zodat we meer overnachtingen en bezoekers krijgen. We benutten het Twentekanaal dan ook goed voor passanten. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

2.4 Economische havens en waterwegen Wat willen we bereiken? Wij zijn goed bereikbaar over water. De haven aan het Twentekanaal wordt vaak gebruikt. Dit is goed voor de economische ontwikkeling, de werkgelegenheid en de leefbaarheid. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

2.5 Openbaar vervoer Wat willen we bereiken? Wij stemmen lokaal en regionaal de verschillende manieren van openbaar vervoer goed op elkaar af. We zetten ons in voor goede voorzieningen voor op- en overstappen. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van de provincie: • Omgevingsvisie Gaaf Gelderland Nota’s van de regio Stedendriehoek: • Fietsvisie Stedendriehoek (2012) • Verkenning snelle fietsroute Deventer –Zutphen (2017) • Mobiliteitsagenda Regio Stedendriehoek 2023-2027 Nota's Havenbedrijf: • Binnenhavenvisie Twentekanalen 2017-2030 • Bedrijfsplan 2022-2025

Nota’s van de gemeente: • Geluidsnota Lochem • Beleid Hogere grenswaardeprocedure • IBOR plan Gemeente Lochem (2019) • Beheer Civiele Kunstwerken (2024) • Beheerplan Wegen (2024) • Beleidsplan Licht in de openbare ruimte (2020) • Nota parkeernormen gemeente Lochem (2020) • Nota mobiliteit (2022) • Fietsplan Lochem 2024-2035 (2025) • Omgevingsvisie 2040 (2024) • Nota MOP Gebouwen 2023-2027 (2023) Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Verkeer, vervoer en waterstaat

Baten 2.1

Verkeer en vervoer

2.3

Recreatieve havens

2.4

Economische havens en waterwegen

2.5

Openbaar vervoer

Lasten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

653

574

620

627

635

641

436

349

394

399

405

410

153

160

162

164

166

167

6.124

12.336

7.982

8.125

8.044

2.1

Verkeer en vervoer

4.398

9.980

5.487

5.547

5.414

2.2

Parkeren

2.3

Recreatieve havens

2.4

Economische havens en waterwegen

165

161

2.5

Openbaar vervoer

186

180

Kapitaallasten

455

1.161

1.310

1.392

1.445

Loonkosten

854

804

813

-5.471

-11.762

-7.362

-7.497

-7.409

-7.403

Totaal programma Verkeer, vervoer en waterstaat

Baten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 2.1

In 2025 namen we incidenteel € 160.000 op voor inkomsten die wij ontvangen voor het bestrijden van zwerfafval op basis van de Regeling kunststofproducten voor eenmalig gebruik (SUP-regeling). Het betreft vergoedingen over de jaren 2023 en 2024. Deze middelen voegden we toe aan de reserve afvalstoffenheffing.

2.1

In 2026 nemen we structureel € 200.000 meer op aan opbrengsten degeneratievergoedingen nutspartijen, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting.

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 2.1

In 2026 nemen we structureel € 200.000 minder op aan kosten voor groot en klein onderhoud wegen, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 2,6 miljoen op aan vorming en storting in de voorziening groot onderhoud wegen.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 200.000 op aan vorming en storting in de voorziening groot onderhoud civiele kunstwerken.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 800.000 op aan bijdrage aan de provincie ten behoeve van de aanleg van de fietsroute F348.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 30.000 op voor het actualiseren van de wegenlegger.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 55.000 op voor aanpak bermenbeheer buitengebied.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 75.000 op voor Stimuleren fietsen.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 278.000 op aan bijdrage aan de provincie ten behoeve van twee vervangingen van VRI's aan de N348.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 54.000 op aan bijdrage aan de provincie ten behoeve van twee vervangingen van VRI's aan de Kwinkweerd.

2.1

In 2025 namen we incidenteel € 68.000 op voor inhuur projectbegeleiding Rondweg Lochem.

3. ECONOMIE 3.1 Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? We streven naar tevreden ondernemers en een goed ondernemersklimaat. Met een groeiend aantal arbeidsplaatsen en mensen die mee kunnen doen. Dit doen we door het uitvoeren van de ‘Economische agenda’ en het ondersteunen van innovaties. Daarin besteden we ook aandacht aan een specifieke groep ondernemers de agrarische ondernemers en directe verwante ondernemingen. Ze staan op dit moment sterk onder druk vanuit verschillende dossiers zoals stikstof, natuur en landschap. De landbouw is van belang voor Lochem als plattelandsgemeente en speelt een belangrijke rol in het landschap. Daarom besteden we meer aandacht en geld aan deze sector en de ondernemers. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Wat willen we bereiken? We willen lokale en regionale bedrijven optimaal faciliteren in hun economische ontwikkeling. Dit doen we door het bieden van ruimte, zodat zij bij groei de kans hebben om in Lochem actief te blijven. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

3.3 Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen Wat willen we bereiken? Het zo goed en makkelijk mogelijk helpen van ondernemers door: • Vaste aanspreekpunten binnen onze organisatie; • Het doelgericht ondersteunen; • Hulp te bieden bij het zoeken naar nuttige regelingen voor het bedrijf (subsidies, fondsen, regelgeving, e.d.).

Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

3.4 Economische promotie Wat willen we bereiken? We willen een uitstekend voorbeeld zijn voor recreatie en toerisme in Nederland. Meer overnachtingen, evenementen, naamsbekendheid en het bevorderen van het goede gevoel moeten hiervoor zorgen. Dit doen we door het promoten van de gemeente Lochem op het gebied van economie, recreatie en toerisme. We werken daarvoor nauw samen met de andere gemeenten in de Achterhoek. Dit draagt bij aan de volgende werelddoelen:

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren onze reguliere werkzaamheden uit.

Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van het Rijk: • Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Nota’s van de provincie: • Omgevingsverordening Gelderland (2023) • Omgevingsvisie Gaaf Gelderland Nota’s van de regio: • Regionale Economische Visie • Regionale Planning Bedrijventerreinen • Vrijetijdsagenda Recreatie en Toerisme (2025) • Regionaal Programma werklocaties 2025-2028 Gemeentelijke nota’s: • Landschapsontwikkelingsplan (2009) • Masterplan Etalage naar de Toekomst (2009) • Beleidskader Functieverandering Lochem (2011) • Bestemmingsplannen kernen en buitengebied • Integrale ruimtelijke structuurvisie (2013) 31

• • • • •

Visie recreatie en toerisme (2019) Herijkte visie en uitvoeringsprogramma recreatie en toerisme (2024) Economische Agenda (2023) Nota grondbeleid (2023) Omgevingsvisie 2040

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Economie

Baten

Werkelijk

Begroting

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

1.729

2.204

2.222

2.496

2.535

3.1

Economische ontwikkeling

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

304

945

940

915

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

3.4

Economische promotie

1.361

1.184

1.207

1.505

1.543

1.582

1.278

2.008

1.808

1.816

1.722

1.728

Lasten

2.576

3.1

Economische ontwikkeling

262

270

177

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

152

868

775

782

776

784

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

111

3.4

Economische promotie

341

329

Kapitaallasten

Loonkosten

414

374

379

377

374

451

195

414

681

813

848

Totaal programma Economie

Lasten - toelichting fluctuaties - vergelijking begroting 2026 t.o.v. begroting 2025 3.1

In 2025 namen we incidenteel € 35.000 op voor Onderzoek circulaire economie.

3.1

In 2026 nemen we structureel € 58.000 minder op aan kosten voor Cofinanciering Leader, als onderdeel van het dekkingsplan van deze begroting.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16049491/1