CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Rekenkamerrapport Duurzaamheid

Raadsvergadering 29 januari 2026, gemeente LingewaardBij agendapunt: Rapport Rekenkamer Duurzaamheid (hamerstuk)29.204 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

44

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

5 Doelmatigheid 5.1 Belangrijkste bevindingen In deze paragraaf toetsen we de bevindingen uit dit hoofdstuk aan het normenkader. Tabel 11 – Normenkader Doelmatigheid (efficiëntie): de mate waarin de doelstellingen worden behaald tegen de laagst mogelijke kosten Deelvraag: Wat is de omvang van de middelen (zowel capaciteit als budget) die de gemeente heeft ingezet om de ambities te realiseren? Norm: • De ambities en maatregelen staan in realistische verhouding tot het daarvoor beschikbaar gestelde budget en capaciteit (fte). • De instrumenten worden voornamelijk gefinancierd met structurele middelen (in tegenstelling tot incidentele middelen). Beoordeling: Voldoet deels aan de norm. Toelichting: • De gemeente heeft veel ingezet op het werven van extra capaciteit en is voor het thema duurzaamheid gegroeid van 3,5 fte naar 10-11 fte. Waar eerst veel tijdelijke krachten waren, bestaat de bezetting nu voornamelijk uit vaste krachten. • Op meerdere domeinen (klimaatadaptatie, mobiliteit, circulariteit) komt naar voren dat capaciteit een uitdaging is voor de uitvoering van ambities en beleid en om actief deel te nemen aan de regionale overlegstructuren. • De gemeente heeft een vast Duurzaamheidsbudget dat gekort wordt vanwege het ravijnjaar. • Voor biodiversiteit is op dit moment te weinig budget.

Voor klimaatadaptatie is een beperkt budget beschikbaar, maar wordt budget bij de relevante domeinen vrijgemaakt. • De gemeente zet veel in op het werven van externe middelen (o.a. CDOKE, PAW) om uitvoering te geven aan haar ambities.

5.2 Capaciteit Structurele uitbreiding van capaciteit met het programma KEC Tijdens de evaluatieperiode heeft de gemeente veel ingezet op het uitbreiden van haar capaciteit. In de eerdere evaluatie van Over Morgen kwam al naar voren dat een forse uitbreiding van capaciteit nodig was om met alle opgaven aan de slag te gaan. In totaal zou 13,75 fte nodig zijn om uitvoering te geven aan het herijkte beleidskader energietransitie. Dit heeft de gemeente stapsgewijs gedaan. Uit de interviews komt naar voren dat er tot drie jaar geleden ongeveer 2 vaste medewerkers op duurzaamheid actief waren. De rest van de benodigde fte werd vooral ingevuld door tijdelijke krachten. Uit de eerdere evaluatie van Over Morgen uit 2023 bleek dat er destijds zo’n 3,5 fte op het onderwerp energietransitie actief was. Bij het opzetten van het programma is veel ingezet op

45

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

uitbreiding van de capaciteit en het vasthouden van personeel door goed werkgeverschap te bieden. Uit de interviews blijkt dat de CDOKE-middelen vanuit het Rijk erg hebben geholpen om nieuwe medewerkers aan te nemen. In totaal is de huidige capaciteit voor het programma KEC rond de 9 fte. Tabel 12 laat zien hoe dit verdeeld is over de onderwerpen. Alle fte’s zijn vast in dienst, op uitzondering van een projectleider warmte en de communicatieadviseur. Het programma heeft een extra communicatieadviseur aanvullend op de vaste communicatiemedewerkers van de gemeente. Voor circulariteit is recentelijk een nieuwe medewerker aangetrokken die het circulariteitsbeleid van de gemeente meer vorm gaat geven. De gemeente wil daarnaast de benodigde capaciteit om circulariteit mee te nemen in GWW-projecten gaan organiseren. Uit de interviews komt naar voren dat het vinden van meer capaciteit voor dit onderwerp wel een uitdaging blijft. Tabel 12 – Verdeling van het aantal fte per onderwerp van het programma KEC Onderwerp

Aantal fte

Klimaatadaptatie

0,45 fte

Energietransitie

6,1 fte

Circulaire economie

1,8 fte

Communicatieadviseur

0,6 fte

Totaal

8,95 fte

Naast de bovengenoemde fte’s zijn er meerdere medewerkers zijdelings betrokken bij de onderwerpen uit het programma. De gemeente wil inzetten op een gedragen programma waar werknemers uit andere clusters en teams zich ook verantwoordelijk voor voelen om duurzaamheid in hun werk mee te nemen. Uit de interviews komt naar voren dat de professionalisering van het programma wel tijd vraagt van de betrokkenen en dat dit mede door de vele (externe) overleggen een uitdaging kan vormen. Werkzaamheden rondom klimaatadaptatie en biodiversiteit verweven in meerdere gemeentelijke domeinen Uit de interviews komt naar voren dat er nu 0,45 fte direct beschikbaar is voor klimaatadaptatie. Deze beperkte hoeveelheid had te maken met een destijds lastige financiële situatie toen de LAS werd opgesteld. Er is echter ook bewust voor gekozen klimaatadaptatie te laten verankeren in andere domeinen, dus de totale capaciteit valt uiteindelijk hoger uit. Zo wordt bijvoorbeeld de aanleg van waterberging tegen wateroverlast opgepakt binnen het domein Water/Riolering. De aanleg van groen tegen hittestress wordt uitgevoerd door het domein Stedelijk Groen. De coördinator klimaatadaptatie is tegelijk ook beleidsadviseur voor het gemeentelijk watertakenplan (GWP). Dit is een voordeel, aangezien klimaatadaptatie dan ook een goede plek in het GWP krijgt en hierdoor extra middelen beschikbaar komen.

46

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Voor biodiversiteit zijn er nu vijf personen actief die fulltime werkzaam zijn. De focusgebieden zijn verdeeld tussen deze personen, waarbij de een zich focust op natuur, landschap en biodiversiteit en iemand anders actief is op stedelijk groen en spelen en verantwoordelijk is voor het uitvoerende beleid. Daarnaast is er nog een medewerker die zich richt op groen en biodiversiteit in het landelijk gebied en zijn er nog een groenbeheerder en boombeheerder. Net zoals bij klimaatadaptatie geldt dat biodiversiteit verweven is in de functies en alle taken van deze medewerkers. Gemeente is actief in meerdere regionale projecten, wat uitdagend kan zijn vanwege de beperkte capaciteit Uit de interviews komt wel naar voren dat wat betreft klimaatadaptatie de gemeente in veel verschillende overlegtafels over klimaatadaptatie deelneemt. Zo is er een nieuwe regionale samenwerkingsagenda voor klimaatadaptatie en neemt de gemeente deel aan de GMR. Er zijn op dit moment te weinig mensen bij de gemeente om bij alle werkgroepen en regionale overlegtafels aan te sluiten. Er wordt nu intern een overlegstructuur opgesteld om met alle betrokkenen af te stemmen en bij te praten over alle regionale werkgroepen en overleggen. Ook op het gebied van circulariteit worden veel regionale overleggen georganiseerd binnen GMR-verband, gericht op kennisdeling binnen de GWW.

Deelname voor kleinere gemeenten hierbij is echter uitdagend vanwege onder andere capaciteitsgebrek. Maar juist vanwege beperkte capaciteit is het goed om wel op die samenwerking en kennisdeling in te zetten. Te weinig capaciteit om uitvoering te geven aan duurzame mobiliteit In het cluster mobiliteit zijn drie beleidsmedewerkers actief en één verkeerskundig projectleider. Ook is er nog één uitvoerende kracht voor mobiliteit die werkzaam is in een ander team. Naast deze medewerkers wordt er ook meer capaciteit ingehuurd omdat het team projectrealisatie van de gemeente niet voldoende projectleiders ter beschikking heeft. Uit de interviews komt naar voren dat er niet genoeg capaciteit is om duurzame mobiliteit goed op te pakken. Op dit moment is er niet iemand die zich specifiek op duurzame mobiliteit inzet. Met name de uitvoeringscapaciteit, projectleiders, is niet genoeg. Daarnaast zijn er veel ambities, zowel bij de gemeente als op regionaal niveau. Door de beperkte capaciteit moeten er keuzes gemaakt worden, waardoor sommige dingen niet goed opgepakt kunnen worden. Inzet voor NEXTgarden in verschillende teams De werkzaamheden voor dit tuindersgebied vallen onder verschillende teams bij de gemeente: de inzet voor opwek en het warmtenet valt onder het strategische cluster duurzaamheid, terwijl de ruimtevraag juist onder het cluster economie valt.

47

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

5.3 Middelen Voor het programma KEC zijn de middelen van de drie beleidslijnen (klimaatadaptatie, energie en circulair) gekoppeld. Figuur 11 laat een overzicht zien van de budgetten, gestructureerd in incidentele budgetten en structurele budgetten. Figuur 11 – Overzicht van de budgetten binnen het programma KEC

Bron: (Gemeente Lingewaard, 2025).

5.3.1

Structurele middelen Structureel duurzaamheidsbudget wordt gekort vanwege het ‘ravijnjaar’ In de evaluatieperiode was er een structureel jaarlijks duurzaamheidsbudget beschikbaar van € 245.000, onderverdeeld in algemene duurzaamheid en de pijlers van het energietransitiebeleid (zie Tabel 13). Dit budget was exclusief personele lasten. In 2025 is het budget ingekort tot € 195.000 vanwege het aankomende ravijnjaar. Te zien is dat in 2021 en 2022 de onderverdeling in het budget gelijk was. De onderverdeling tussen de pijlers lijkt niet te zijn opgenomen in de begroting van 2024. In 2025 is de verdeling aangepast. Het budget voor energiebesparing is opgehoogd, en de budgetten voor duurzaamheid, energietransitie algemeen en duurzame opwek zijn naar beneden gesteld.

48

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Dit komt onder andere doordat de jaarlijkse bijdrage aan het energieloket van € 140.000 is opgenomen onder de pijler energiebesparing. Tabel 13 – Overzicht van het structurele duurzaamheidsbudget en de onderverdeling tussen de onderwerpen tussen 2020-202517 Begrotingsjaar

Onderwerp

Bedrag

2020

Energieloket

€ 35.000

Energiebesparing inwoners

€ 10.000

Subsidie Lingewaard Energie

€ 15.000

Opwek duurzame energie

€ 20.000

Warmtetransitie

€ 30.000

Energiemonitoring

€ 10.000

Regionale Energiestrategie

€ 25.000

Verduurzaming bedrijven

€ 40.000

Verduurzaming gemeentelijke organisatie

€ 30.000

Overig

€ 30.000

Totaal

€ 245.000

Duurzaamheid

€ 50.000

Energietransitie, algemeen

€ 75.000

Pijler 1 Energiebesparing

€ 90.000

Pijler 2 Duurzame opwek

€ 15.000

Pijler 3 Warmtetransitie

€ 15.000

Totaal

€ 245.000

2023

Duurzaamheid

€ 245.000

2024

Duurzaamheid en energietransitie

€ 245.000

2025

Duurzaamheid

€

2021 t/m 2022

17

49

5.000

Energietransitie algemeen

N.v.t.

Pijler 1 Energiebesparing

€ 160.000

Pijler 2 Duurzame opwek

€

Pijler 3 Warmtetransitie

€ 25.000

Totaal

€ 195.000

5.000

Bronnen: Wat mag het kosten? | Begroting 2020 Wat mag het kosten? | Begroting 2021 Wat mag het kosten? | Begroting 2022 Wat mag het kosten? | Begroting 2024 Wat mag het kosten? | Begroting 2025

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Deel budget revitalisering van de Zilverkamp voor duurzaamheid Er is specifiek budget voor de revitalisering van de Zilverkamp. Dit budget is gebruikt voor verschillende herinrichtingen van de wijk. Vanuit deze middelen is in totaal € 250.000 beschikbaar gesteld voor duurzaamheid in de wijk. Medio 2020 was hier nog € 180.000 van over. In de begroting voor 2024 is genoemd dat er nog € 160.000 over was. In de tussenliggende jaren en in 2025 wordt dit budget niet vermeld in de begroting. Jaarlijkse bijdrage aan het energieloket en stichting Lingewaard Energie De gemeente geeft jaarlijks een subsidie aan Lingewaard Energie voor het uitvoeren van het energieloket. De stichting dient hiervoor jaarlijks een plan en begroting in, en legt aan het eind van het jaar verantwoording af. Niet gebruikte middelen worden teruggestort naar de gemeente. Door de inzet van vrijwilligers vanuit de stichting blijven de kosten voor het energieloket relatief lager. In de begroting van 2020 was er € 35.000 voor het energieloket gereserveerd en € 15.000 voor Lingewaard Energie. In de tussenliggende jaren is geen specifiek bedrag genoemd. In 2024 was de bijdrage opgehoogd naar € 150.000 vanwege de toename van de energieadvies aanvragen. In 2025 bedroeg de subsidie € 140.000. Er is uitgesproken dat de subsidie voor de stichting wordt voortgezet.

Voor komend jaar wordt wel 10% gekort op de subsidie, vanwege het 'ravijnjaar'. Middelen voor klimaatadaptatie deels vanuit het Gemeentelijk Watertakenplan (GWP) De gemeente hanteert de strategie dat klimaatadaptatie moet landen binnen bestaande beleidsdomeinen. Dit vertaalt zich in dat deze domeinen zelf de benodigde (investerings)budgetten moeten regelen. Voorbeelden zijn het domein Stedelijk Groen die zelf investeert in het vergroenen van de openbare ruimte of het domein Wegen dat de kosten dekt voor waterdoorlatende/groene verharding. In de LAS en de uitvoeringsagenda zelf is daarom een kleiner budget opgenomen voor algemenere maatregelen. Voor de meeste domeinen moeten er nog actualisaties gedaan worden van beleidsplannen, wat een geschikt moment is om budget vrij te maken voor klimaatadaptieve maatregelen. Voor het Gemeentelijk Watertakenplan (GWP) is dit in 2022 al gedaan. De gemeenteraad heeft gekozen voor het hoogste ambitieniveau voor het GWP, met veel ruimte voor duurzaamheid en klimaatadaptatie. Dit heeft als resultaat gegeven dat er een extra investeringsbudget van 2,7 miljoen euro voor de periode 2023-2027 vrijkwam. Acties georganiseerd voor bewoners worden zowel uit de LAS als het GWP gefinancierd, zie Tabel 14. Tabel 14 – Overzicht van het budget voor verschillende klimaatadaptatie maatregelen gericht op bewoners

50

Maatregel

Budget

Regentonactie

Max. € 50.000 vanuit het GWP (2023-2027)

Afkoppelcoach

Max. € 51.000 vanuit het GWP (2023-2027)

Tuincoach

Max. € 5.000 vanuit de LAS

Tegeltaxi

Max. € 1.000 vanuit de LAS

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Middelen voor klimaatadaptatie zijn verdeeld onder lokale uitvoering en bijdrage aan regionale aanpak De opgenomen middelen in de begroting voor klimaatadaptatie bestaan zowel uit het budget voor de LAS als de bijdrage aan het regionale samenwerkingsverband KAR, waarbinnen de RAS wordt opgesteld. In de begroting uit 2024 was voor het thema klimaatadaptatie € 94.000 opgenomen. In 2025 was er € 87.800 begroot18. Het meest recente budget laat dus de benodigde middelen zien voor de lokale uitvoering en de regionale bijdragen. Van de € 87.800 is € 41.800 beschikbaar voor de lokale uitvoering en € 46.000 voor de regionale bijdrage. De regionale bijdrage is vanaf 2025 verhoogd, voorheen bedroeg dit namelijk € 15.000. Op dit moment te weinig budget voor biodiversiteitsbeleid Op het gebied van biodiversiteit kwam tijdens de interviews naar voren dat er op het moment te weinig budget is. Hoewel in andere gemeenten er specifiek budget voor biodiversiteit is gereserveerd binnen het budget voor klimaatadaptatie, is dit in Lingewaard (nog) niet het geval. Afvalstoffenheffing kostendekkend, andere benodigde middelen moeten nog in kaart worden gebracht Op gebied van grondstoffenbeleid hanteert de gemeente een afvalstoffenheffing die 100% kostendekkend is en voorziet in de benodigde middelen voor afvalinzameling en verwerking.

Daarnaast kwam tijdens de interviews naar voren dat het textiel wordt opgehaald door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, dat is goedkoper. Het verschil in kosten wordt teruggebracht naar goede doelen in de gemeente. Verder is de gemeente in 2025 bezig met het opzetten van een beleidsplan voor circulariteit. De benodigde middelen hiervoor worden daarmee ook in kaart gebracht. Voor nu genoeg mobiliteitsbudget, beperkende factor voor uitvoering is uitvoeringscapaciteit Op het gebied van mobiliteit blijkt uit de interviews dat er genoeg budget is, maar dat de beperkende factor hier met name de uitvoeringscapaciteit is, waardoor er niet genoeg uitvoering kan worden gegeven aan ambities.

5.3.2

Incidentele middelen Gemeente zet in op het werven van externe middelen De gemeente heeft in de evaluatieperiode ook extern geld verworven en subsidiestromen binnengehaald. Dit is belangrijk om de doelstellingen te halen. De gemeente heeft hiervoor middelen nodig vanuit de regio, provincie en het Rijk aangezien gemeentelijke begrotingen steeds meer onder druk komen te staan. Een paar voorbeelden die in de 18

51

In 2024 was er geen bijdrage aan de regionale samenwerking begroot, aangezien de nieuwe uitvoeringsagenda voor de RAS moest worden vastgesteld. Echter vielen de kosten hoger uit, omdat in 2024 de personeelskosten nog waren opgenomen. Dit is vanaf 2025 niet meer opgenomen onder deze post.

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

interviews werden genoemd is dat de gemeente vanuit de regio middelen heeft gekregen voor de verduurzaming van NEXTgarden. Daarnaast werkt de gemeente samen met Alliander aan aquathermie, en voor een onderzoek naar geothermie is veel geld gekomen vanuit EBN en de provincie. Op het gebied van klimaatadaptatie heeft de gemeente de Impulsregeling Klimaatadaptatie ontvangen vanuit het Rijk. Dit betreft een cofinancieringsregeling, waarbij 33% door het Rijk werd gefinancierd. De aanvraag liep via het samenwerkingsverband KAR. Lingewaard heeft in 2023 voor zeven projecten de subsidie aangevraagd. In totaal is € 355.337 toegekend. De projecten dienen uiterlijk in 2027 te zijn afgerond. Energietransitiefonds De gemeente heeft naast haar structurele duurzaamheidsbudget een Energietransitiefonds. Het fonds is in 2020 ingesteld en had een startkapitaal van € 773.670, minus onttrekkingen uit 2019. De gemeente kan beroep doen op dit fonds wanneer zij al haar structurele middelen besteed heeft. Het fonds is een vorm van tijdelijke middelen, de middelen in het fonds zijn namelijk eindig en worden niet structureel aangevuld. Het fonds kan aangevuld worden met mogelijke opbrengsten. Zo blijkt uit de jaarrekening 2023 dat er middelen vanuit de uitvoering voor het klimaatakkoord zijn toegevoegd aan het fonds (€ 307.000) en de aflossing van een lening door het Gietwaterbedrijf (€ 87.500)19.

De jaarlijkse aflossing van de lening van het Gietwaterbedrijf worden gestort in het Energietransitiefonds. In de begroting (zie Tabel 15) is jaarlijks tussen de € 300.000 en € 350.000 begroot als onttrekkingen uit het fonds. In de praktijk bleek echter dat deze bedragen niet volledig zijn ingezet vanwege de inzet van subsidiegelden, waarna het resterende bedrag terug in het fonds werd opgenomen. De gemeente heeft in 2024 voor het eerst geen beroep gedaan op het fonds. In de begroting wordt gesproken dat naar verwachting de middelen uit het energietransitiefonds in 2026/2027 uitgeput zullen zijn. Tabel 15 − Overzicht van de begrote middelen uit het Energietransitiefonds over de periode 2020-2025 Begrotingsjaar

Thema

Middelen

2020

Energiebesparing

€ 100.000

Duurzame energie opwekken

€ 200.000

Totaal

€ 300.000

Energietransitie algemeen

€

25.000

Energiebesparing

€

25.000

Duurzame opwek

€ 150.000

Warmtetransitie

€ 140.000

Totaal

€ 340.000

2021

19

52

Wat heeft het gekost? | Jaarstukken 2023

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Begrotingsjaar

Thema

Middelen

2022

Energietransitie algemeen

€

15.000

Energiebesparing

€

75.000

Duurzame opwek

€ 100.000

Warmtetransitie

€ 150.000

Totaal

€ 340.000

2023

Niet bekend

Niet bekend

2024

Totaal

€ 350.000

2025

Energietransitie algemeen

€

Energiebesparing

€ 215.000

Duurzame opwek

€

5.000

Warmtetransitie

€

35.000

Totaal

€ 350.000

95.000

CDOKE-middelen ingezet voor vormgeven KEC-programma De gemeente Lingewaard heeft in de jaren 2023-2025 jaarlijks CDOKE-middelen ontvangen. Deze middelen heeft de gemeente ingezet voor het aantrekken van structureel, vast personeel om het KEC-programma vorm te geven. Deze middelen worden doorgezet t/m 2030. Tabel 16 – Overzicht van gegunde CDOKE-middelen aan de gemeente Lingewaard. Jaar

CDOKE-middelen

2023

€ 776.682

2024

€ 783.728

2025

€ 790.773

Bron: Overzicht bedragen per gemeente en provincie.

Post voor investeringen in windprojecten In de meerjarenbegroting is ook los van het duurzaamheidsbudget een post gereserveerd voor investeringen in windenergieprojecten. Dit bedraagt in totaal € 125.000. Het budget is ingezet voor de begeleiding van het windpark Caprice. Meerjarenbudget voor zon op dak In de meerjarenbegroting is daarnaast in 2020 een budget gereserveerd voor het realiseren van zon op dak op gemeentelijk vastgoed van € 1.650.000. Deze middelen zijn in 2020 ingezet voor het realiseren van 3.274 zonnepanelen op daken van zes gemeentelijke gebouwen.

53

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

PAW-budget voor de Zilverkamp In 2020 heeft de gemeente een subsidie gekregen vanuit het Rijk in kader van het PAWtraject. In totaal bedroeg deze subsidie € 4,15 miljoen. Hiervan is € 3,5 miljoen gereserveerd voor de onrendabele top van de warmtetransitie. € 650.000 is gereserveerd voor het financieren van onderzoeken en communicatie en participatie. Voor de periode 2025-2028 is € 540.000 inzetbaar. Dit wordt ingezet voor het verdere traject richting het realiseren van een warmtenet in de Zilverkamp t/m 2028. SPUK Lokale Aanpak Isolatie De gemeente heeft in het kader van de Nationale Isolatieprogramma (NIP) € 3,1 miljoen ontvangen. Deze middelen zet de gemeente in om inwoners te stimuleren hun woningen te isoleren, dit doet de gemeente in de vorm van een subsidie. SPUK-energiearmoede De gemeente heeft middelen ontvangen in teken van energiearmoede. De gemeente heeft hiervoor een energiesteun project opgezet met Welzijn Lingewaard, waarbij bewoners laagdrempelige ondersteuning wordt aangeboden. Daarnaast heeft de gemeente sinds juli 2025 een witgoedregeling opgezet met deze middelen. Begin dit jaar was er nog € 440.000 beschikbaar vanuit deze middelen. Groenfonds en Landschapsfonds voor biodiversiteit maatregelen De gemeente Lingewaard heeft twee fondsen die gebruikt worden voor het treffen van biodiversiteit maatregelen: het Groenfonds en het Landschapsfonds: 1.

Het Groenfonds wordt aangevuld met middelen als financiële compensatie wanneer tijdens woning- of wegenbouw er groen wordt verwijderd en dit niet gecompenseerd wordt door nieuw groen. 2. Het Landschapsfonds wordt aangevuld met middelen bij woningbouwprojecten in landelijk gebied.

54

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

6 Interne en externe samenwerking 6.1 Belangrijkste bevindingen In deze paragraaf toetsen we de bevindingen uit dit hoofdstuk aan het normenkader. Tabel 17 – Normenkader Interne samenwerking Deelvraag: Hoe verloopt de ambtelijke samenwerking tussen de verschillende beleidsterreinen? Norm: • Duurzaamheidsdoelstellingen werken integraal door in de verschillende beleidsterreinen. • De gemeente benut de synergieën tussen de beleidsterreinen en pakt eventuele knelpunten aan. Beoordeling: Voldoet grotendeels aan de norm. Toelichting: • In de afgelopen jaren heeft de gemeente grote inzet gepleegd om de integraliteit van de duurzaamheidsthema’s te borgen in het programma KEC. • Naast het directe programmateam zijn er meerdere teams binnen de gemeente die aan duurzaamheidsthema’s werken en daarvoor samenwerken met het programmateam KEC. • Er is meer aandacht nodig voor de integraliteit van circulariteit, bijvoorbeeld bij GWW, beheer en woningbouw.

Tabel 18 – Normenkader Externe samenwerking Deelvraag: Hoe betrekt de gemeente stakeholders bij het duurzaamheidsbeleid en hoe verloopt de samenwerking met deze stakeholders? Norm: • De gemeente betrekt stakeholders bij zowel het opstellen als het uitvoeren van het duurzaamheidsbeleid. • Stakeholders ervaren de samenwerking met de gemeente als positief. Beoordeling: Voldoet grotendeels aan de norm. Toelichting: • De gemeente werkt regelmatig samen met woningcorporatie Waardwonen op de thema’s energietransitie en klimaatadaptatie. De samenwerking wordt als positief ervaren, al zijn enkele voorgenomen samenwerkingsacties niet tot uitvoering gekomen. • De gemeente neemt zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau een actieve rol in binnen de GMR en vraagt partners om input voor het gemeentelijke beleid. • De gemeente betrekt bewonersinitiatieven in wisselende mate bij het opstellen van beleid en het uitvoeren van projecten.

55

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Deelvraag: Hoe dragen inwoners en maatschappelijke organisaties bij aan de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid en op welke manier stimuleert/ondersteunt de gemeente hen hierbij? Norm: • De gemeente zorgt ervoor dat de juiste randvoorwaarden aanwezig zijn, waarmee zij inwoners en andere partijen stimuleert tot of ondersteunt bij het nemen van duurzaamheidsmaatregelen. • De gemeente zet zowel juridische, economische als communicatieve beleidsinstrumenten in om andere partijen te stimuleren tot het nemen van maatregelen. Beoordeling: Voldoet deels aan de norm. Toelichting: • De gemeente werkt samen met bewonersinitiatieven op meerdere thema’s. Op het thema energietransitie draagt de gemeente financieel bij aan Stichting Lingewaard Energie. Tegelijkertijd wordt de rol van de gemeente niet altijd als ondersteunend ervaren, soms zelfs als remmend. • Op het thema biodiversiteit is er een goede samenwerking tussen de gemeente en bewonersinitiatieven: de bewonersinitiatieven worden tijdig betrokken en worden op verschillende manieren ondersteund door de gemeente. • De gemeente werkt samen met bewonersinitiatieven aan het informeren van bewoners over duurzaamheid. • Er worden obstakels ervaren bij verduurzamingstrajecten van corporatiewoningen met betrekking tot vergunningstrajecten vanuit de gemeente.

• Waardwonen kreeg bij het opstellen van haar flora- en faunaplan geen ondersteuning vanuit de gemeente.

6.2 Interne samenwerking Programma KEC is opgestart vanuit de wens om duurzaamheidsambities in samenhang op te pakken Zoals eerder benoemd zijn de duurzaamheidsthema’s sinds begin 2025 ondergebracht in een programma. Voorheen werden de thema’s separaat opgepakt en was de aanpak lange tijd gefragmenteerd. Vanuit de directie kwam echter een aantal jaren geleden de wens om meer programmatisch te werken om beter te kunnen sturen en duidelijkere kaders te hebben om duurzaamheidsambities concreter en effectiever vorm te geven. Dit betekende een overgang naar een aanpak waarin doelen, middelen en samenwerkingen beter op elkaar worden afgestemd. Het proces richting het programmatisch werken is in 2023 gestart. Het programma is rond half februari 2025 vastgesteld door het college, waarna het ter informatie naar de raad is gestuurd. Het programma is vastgesteld voor de periode tot 2030. Een apart programma voor duurzaamheid heeft voordelen. Door de thema’s te bundelen in de KEC-structuur, kan de voortgang centraal worden gecoördineerd en de onderlinge samenwerking worden versterkt. Als duurzaamheid wordt belegd in de lijnorganisatie, bestaat het risico dat het thema wordt ondergesneeuwd als slechts één van de vele ambities die de gemeente moet realiseren. Hoewel een programma goed is om extra aandacht te vragen voor een onderwerp als duurzaamheid, is een programma altijd tijdelijk.

Uiteindelijk moet het onderwerp ondergebracht worden in één afdeling of meerdere relevante afdelingen in de lijnorganisatie. Er zijn ook plannen voor soortgelijke programma’s voor mobiliteit en woningbouw. Hierbij is het wel belangrijk om de verschillende programma’s goed met elkaar te laten interacteren.

56

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Nauwe samenwerking met andere teams binnen de gemeente Er is een cluster gevormd van personen die direct betrokken zijn bij het programma KEC. Naast samenwerking binnen het programma is er ook samenwerking met andere teams. Vanuit het programma wordt bijvoorbeeld gewerkt met het team Verduurzaming gemeentelijk vastgoed en inkoop. Hoewel beide onderwerpen niet belegd zijn binnen het programma KEC, denkt het programma wel met deze teams mee over hoe zij duurzaamheid mee kunnen nemen in projecten. De primaire verantwoordelijkheid voor het meenemen van duurzaamheid in projecten, ligt primair bij de teams. Uit de interviews blijkt dat er binnen de teams steeds meer bewustwording komt voor duurzaamheid. Naast deze samenwerking, heeft het programma KEC nauw contact met het team wonen op het gebied van de prestatieafspraken met woningcorporaties. Uit de interviews blijkt dat met name de programmamanager de vaste factor is binnen het team en goed te vinden en aan te spreken is voor andere teams binnen de organisatie. Projectleider duurzaamheid binnen het cluster projectrealisatie Binnen het cluster projectrealisatie werken twee mensen specifiek aan duurzaamheid: een projectleider en een projectondersteuner. Wanneer projecten van beleid naar projectuitvoering gaan, wordt dit overgebracht naar het cluster projectrealisatie.

Hier wordt dan een specifieke projectleider duurzaamheid aan gekoppeld. De voortgang wordt dan weer teruggerapporteerd aan het programmateam. Dit was 2-3 jaar geleden nog niet het geval. Behoefte aan borging van circulariteit in verschillende domeinen Het thema circulariteit beslaat meerdere domeinen, zoals grond-, weg- en waterbouw (GWW), beheer en woningbouw. De gemeente zet zich in op interne bewustwording bij alle teams die zich bezighouden met GWW-projecten. Uit de interviews komt naar voren dat er behoefte is aan meer structurele borging van circulaire inkoop en bouw binnen de gemeentelijke organisatie. Het is tot nu namelijk onvoldoende duidelijk hoe deze domeinen circulariteit meenemen in hun werk en uitvoering. Vanuit het team circulariteit wordt wel het initiatief genomen om zaken rondom de inzameling van afval meer circulair te maken (bijvoorbeeld: vervangen van staal door gerecycled PET in ondergrondse afvalcontainers en tests met het leasen en hergebruiken van afvalbakken), maar dit is geen formeel beleid. Aandacht voor integraliteit van klimaatadaptatie binnen de gemeente Bij klimaatadaptatie komen meerdere domeinen samen. Bij vergroening van de openbare ruimte, bijvoorbeeld, is het domein Wegen verantwoordelijk voor het ontstenen, en het domein Groen voor nieuwe aanplant en voor groenonderhoud.

Vanuit het thema klimaatadaptatie wordt ingezet op bewustwording binnen de organisatie. Zo zijn er presentaties gegeven bij verschillende teams. Uit de interviews blijkt dat er bij de teams steeds meer bewustzijn is over klimaatadaptatie en dat het steeds meer wordt meegenomen door projectleiders, beleidsadviseurs en het team beheer. Een voorbeeld hiervan is dat, hoewel dit nog niet in het wegenbeleid is opgenomen, in de praktijk al wel

57

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

wordt gewerkt met waterdoorlatende verharding. Ook zijn de domeinen duurzaamheid en klimaatadaptatie betrokken in de projectgroep voor het opstellen van het omgevingsprogramma landbouw, natuur en biodiversiteit (LNB), samen met collega’s vanuit recreatie en erfgoed. De kerngroep van dit omgevingsprogramma bestaat uit drie collega’s vanuit de afdeling groen.

6.3 Externe samenwerking 6.3.1

Samenwerkingsverbanden Tabel 20 geeft de samenwerkingsverbanden weer waarin de gemeente Lingewaard deelneemt op het gebied van duurzaamheid. Tabel 20 – Samenwerkingsverbanden op het gebied van duurzaamheid waarin Lingewaard deelneemt

58

Samenwerkingsverband/partner

Duurzaamheidsthema

Beschrijving

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR)

Alle thema’s

De GMR is een samenwerkingsverband van zeventien gemeenten op basis van een gemeenschappelijke regeling. Binnen de GMR wordt onder andere samengewerkt aan deze thema’s: 1. Circulaire bouw en infrastructuur. 2. Circulaire economie: grondstoffen en ketens. 3. Water en klimaatadaptatie. 4. Transitie naar duurzame energie. Samenwerking vindt op ambtelijk en bestuurlijk niveau plaats.

RES Arnhem-Nijmegen

Energietransitie

Regionale Energie Strategie voor de regio ArnhemNijmegen. Dit wordt binnen de GMR-samenwerking opgepakt.

WNL

Energietransitie

Gemeentelijk warmtebedrijf met Firan en Duurzame Energienetwerken Gelderland.

Woningcorporatie Waardwonen

Energietransitie, klimaatadaptatie

In de prestatieafspraken leggen de gemeente en woningcorporatie afspraken vast met betrekking tot duurzaamheid. In de prestatieafspraken zijn onder andere afspraken gemaakt op de volgende thema’s: 1. Bewustwording huurders. 2. Nieuwe technologische ontwikkelingen. 3. Aardgasloze wijken. 4. Klimaatadaptatie. 5. Circulair nieuwbouwen. 6. Duurzaamheidsbeleid.

Regionaal Expertiseteam Energie (REE)

Energietransitie

Het REE is een initiatief van de zestien gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen en ondersteunt bedrijven en ondernemers bij hun verduurzaming.

NEXTgarden

In samenwerking met Firan wordt gewerkt aan de uitbreiding van het warmtenet.

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Samenwerkingsverband/partner

Duurzaamheidsthema

Beschrijving

Klimaatactief Rivierenland (KAR)

Klimaatadaptatie en biodiversiteit

Samenwerking van gemeenten in Rivierenland, waterschap Rivierenland en de provincie Gelderland. De Regionale Adaptatie Strategie is opgesteld en er wordt samengewerkt aan de hand van een uitvoeringsagenda.

NAL-samenwerkingsregio Oost

Duurzame mobiliteit

Dit samenwerkingsverband is van provincies Gelderland en Overijssel en de inliggende netbeheerders. De samenwerkingsregio ondersteunt gemeenten bij de uitrol van laadinfrastructuur, onder andere door het delen van kennis en het organiseren van aanbestedingen voor laadpalen in de publieke ruimte. Gemeente Lingewaard maakt onderdeel uit van de kopgroep van gemeenten bij het opstellen van een integrale laadvisie.

Slim & Schoon Onderweg

Duurzame mobiliteit

In dit samenwerkingsverband werken achttien gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen samen aan een beter bereikbare en schonere regio. Er wordt samengewerkt met provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het bedrijfsleven (VNO-NCW, werkgevers) en vervoerders.

Gemeente Lingewaard speelt zowel ambtelijk als bestuurlijk een proactieve rol binnen de GMR Gemeente Lingewaard is binnen de GMR actief bij meerdere opgaven. Voor mobiliteit vindt samenwerking plaats binnen de opgave ‘de verbonden regio’. Verdere duurzaamheidsonderwerpen worden behandeld in de opgave ‘de circulaire regio’. Ook werkt de gemeente binnen de GMR aan de RES 2.0 (Regionale Energiestrategie). Uit de interviews blijkt dat Lingewaard binnen de regio wordt gezien als een ambitieuze gemeente die actief deelneemt aan de regionale overleggen. De gemeente heeft onder andere verduidelijking gebracht in de verdeling van rollen en taken tussen de GMR en de gemeenten, wat heeft geholpen in het aanbrengen van structuur in de regio. Voor het ambtelijk platform Circulaire Regio is de programmamanager van Lingewaard het vaste aanspreekpunt. De programmamanager sluit aan bij de overleggen en zorgt ervoor dat de relevante beleidsmedewerkers worden betrokken. Ook voor het programma circulair en conceptueel bouwen zijn er nu vaste contactpersonen bij de gemeente Lingewaard. Uit de interviews zijn daarnaast de volgende punten naar voren gekomen met betrekking tot de activiteiten en rol van de gemeente Lingewaard binnen de GMR: • Binnen de RES stelt de gemeente zich actief en professioneel op.

Met de vastgestelde energievisie laat de gemeente Lingewaard zien dat ze haar bijdrage levert aan het regionale opwekbod met zowel zonne- als windprojecten. • Op het gebied van biodiversiteit en isolatie heeft de GMR een tijdelijke coördinerende rol op zich genomen voor het ontwikkelen van het Soorten

59

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Management Plan. Dit blijft in de provincie Gelderland namelijk achter in vergelijking met andere provincies. Lingewaard heeft zich direct aangesloten bij dit traject. • Circulariteit: de gemeente heeft met twee andere gemeenten in de regio geholpen met het opstellen van een memo voor het Bestuurlijk Platform Circulaire Regio (voorjaar 2024). De gemeente Lingewaard heeft een aantal sessies georganiseerd om haar duurzaamheidsbeleid vorm te geven. Lingewaard heeft de GMR uitgenodigd om mee te denken over het onderwerp circulariteit. • Op het gebied van klimaatadaptatie was de afstemming met de GMR te beperkt. Inmiddels is dit wat verbeterd. • Op het gebied van mobiliteit denken ambtenaren van de gemeente Lingewaard actief mee met de regionale plannen, bijvoorbeeld bij de gebiedsgerichte corridoraanpak A325, waar het gaat over duurzame mobiliteit. Daarnaast is de mobiliteitsvisie van de gemeente Lingewaard tot stand gekomen in samenwerking met de GMR. De visie van Lingewaard sluit dus goed aan op het beleid van de GMR.

Op bestuurlijk niveau speelt Lingewaard binnen de regio een bovengemiddelde rol doordat meerdere wethouders speerpunttrekkers zijn binnen de GMR (wethouder Maarten van den Bos is één van de bestuurlijk trekkers voor de RES, wethouder Rene Derksen is bestuurlijk trekker voor het regionale fietsbeleid en wethouder Aart Slob was een van de bestuurlijk trekkers van het regionale project over circulaire GWW). Bovendien is de burgemeester binnen de GMR actief op het gebied van duurzame mobiliteit. Uit de interviews blijkt dat de samenwerkingspartners erg tevreden zijn over hoe de wethouders zich binnen de RES en bij het fietsbeleid opstellen, namelijk proactief en benaderbaar. Uit de interviews blijkt dat de GMR een waardevolle samenwerking is, maar dat er wel veel overleggen zijn die veel tijd innemen. Binnen de gemeente Lingewaard is hier niet altijd voldoende capaciteit voor. Lingewaard loopt ertegenaan dat grote gemeenten binnen de samenwerking meer fte beschikbaar hebben, waardoor het belang van kleinere gemeenten soms niet even goed wordt meegenomen. Om deze reden heeft de gemeente binnen de opgave ‘de verbonden regio’ veel contact met de gemeente Overbetuwe om de krachten te bundelen en te zorgen dat het belang van de kleinere gemeenten goed wordt vertegenwoordigd.

Klimaatactief Rivierenland Op het gebied van klimaatadaptatie is de gemeente actief in het samenwerkingsverband Klimaat Actief Rivierenland (KAR), waar in totaal tien gemeenten bij betrokken zijn. Het waterschap levert een procescoördinator voor het samenwerkingsverband en ook de provincie is intensief betrokken. Uit de interviews kwam naar voren dat de gemeente Lingewaard veel tijd stopt in KAR, maar dat tegelijk het samenwerkingsverband veel oplevert. KAR werkt ook veel samen met de aangrenzende klimaatwerkregio Rijk van Maas en Waal.

60

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

6.3.2

Andere samenwerkingen In deze paragraaf beschrijven we de samenwerkingen op het gebied van duurzaamheid met individuele partijen. Waardwonen De gemeente werkt regelmatig samen met woningcorporatie Waardwonen. Zo heeft Waardwonen een rol gespeeld bij het opstellen van de TVW. Op het gebied van klimaatadaptatie heeft de gemeente meerdere bijeenkomsten georganiseerd waar Waardwonen en het waterschap betrokken bij waren, waaronder een informatieavond over de impact van langdurige droogte op funderingen. Daarnaast overlegt de gemeente met Waardwonen over de inzet van de afkoppelcoach en tuincoach voor de aanleg van wadi’s en groenstroken en het vergroenen en biodivers maken van tuinen. Straatgerichte afkoppelprojecten worden afgestemd met de gemeente. De projecten van de gemeente en Waardwonen kunnen op deze manier goed gekoppeld worden, zodat woningen van de woningcorporatie van de riolering afgekoppeld kunnen worden. Uit de interviews komt naar voren dat de samenwerking tussen Waardwonen en de gemeente Lingewaard over het algemeen goed verloopt, maar dat een intensievere samenwerking op bepaalde vlakken gewenst is. Er is regelmatig overleg tussen de gemeente en de woningcorporatie, en de gemeente adviseert over de duurzaamheidsagenda van de woningcorporatie. Ook komt duurzaamheid aan bod in de prestatieafspraken.

Op het gebied van de energietransitie is er nauwe betrokkenheid, bijvoorbeeld bij het warmtenet in Zilverkamp. Op gebied van klimaatadaptatie kwam naar voren dat enkele samenwerkingsacties niet zijn doorgegaan. Dit kwam met name doordat de budgetreserveringen van de gemeente en Waardwonen niet synchroon liepen. Waardwonen en de gemeente hebben bijvoorbeeld meerdere keren geprobeerd een gezamenlijke afkoppelcoach aan te stellen, maar dit is niet gelukt omdat de gemeente en Waardwonen niet in hetzelfde jaar budget hadden gereserveerd hiervoor. De afkoppelcoach is nu geregeld vanuit de gemeente. Bij verduurzamingstrajecten van woningen ervaart Waardwonen obstakels door vergunningstrajecten. De gemeente Lingewaard heeft niet, zoals sommige andere gemeenten, een versoepelde vergunningsprocedure voor verduurzaming. Dit betekent dat bijvoorbeeld buitendakse isolatie een nieuwe omgevingsvergunning vereist, wat vertraging oplevert. Als het vergunningstraject soepeler zou verlopen, zouden verduurzamingsprojecten sneller kunnen worden uitgevoerd. Op gebied van biodiversiteit is de gemeente nu bezig met een Soorten Management Plan (SMP) voor natuurinclusief isoleren, en zo verduurzaming van de gebouwde omgeving makkelijker te maken. Waardwonen is gevraagd om hier ook aan deel te nemen, maar de woningcorporatie heeft dit traject zelf al eerder doorlopen.

Destijds heeft de woningcorporatie echter geen ondersteuning gekregen van de gemeente met betrekking tot het

61

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

flora en fauna plan. Waardwonen cofinanciert het SMP. Ook staan de eerdere onderzoeken van Waardwonen ter beschikking van de gemeente. Stichting Lingewaard Energie De gemeente werkt al meerdere jaren samen met stichting Lingewaard Energie. Deze samenwerking richt zich vooral op de energietransitie. Zo heeft de stichting zonnepanelen op scholen geplaatst en is de stichting verantwoordelijk voor het Energieloket. Op het gebied van klimaatadaptatie heeft de stichting op de website van het Energieloket een stuk opgenomen over het ontstenen en vergroenen van tuinen, maar verder neemt de stichting geen actieve rol in op het gebied van klimaatadaptatie. Op breder duurzaamheidsvlak organiseert de stichting samen met de gemeente een jaarlijkse Dag van de Duurzaamheid, gekoppeld aan de uitreiking van de Lingewaardse Duurzaamheidsprijs. De stichting heeft vier keer per jaar een ambtelijk overleg met de gemeente, waarin wordt teruggeblikt op afgelopen kwartaal. Daarnaast is er twee keer per jaar bestuurlijk overleg met de wethouder en is er tussentijds telefonisch en per e-mail contact. De stichting ondervindt echter meerdere obstakels in haar samenwerking met de gemeente. Uit de interviews komt naar voren dat er tot 2017 een goede samenwerking was tussen de stichting en de gemeente. Er was tot toen één vaste duurzaamheidscoördinator. Daarna volgden er veel personeelswisselingen.

Dit bemoeilijkte de samenwerking doordat er weinig continuïteit en kennis en -ervaringsopbouw was. De stichting ondervindt hier nog steeds hinder van. Soms moet de stichting de gemeente namelijk bijpraten over wat er twee jaar geleden is uitgezocht. Tegelijkertijd wordt ook genoemd dat de afgelopen jaren is ingezet op het optimaliseren van de samenwerking, door samen te werken naar concrete en meetbare doelen. De gemeente en de stichting hebben goed afgestemd wat de gemeente verwacht en wat de stichting kan bieden. Vanuit de gemeente is er nu een beleidsadviseur energiebesparing die het vaste aanspreekpunt is voor het energieloket. De samenwerking met deze persoon loopt goed. Daarnaast ondervindt de stichting bij het realiseren van nieuwe projecten soms weerstand van de gemeente rondom planologische processen. Een voorbeeld is een tweede drijvende zonnepark op het Zwanenwater. Dit zonnepark is door de gemeente tegengehouden, ondanks steun van de provincie Gelderland en het Rijk. Ook bij het nieuwe voorstel van agri-PV ondervindt de stichting weerstand van de gemeente. De gemeente geeft aan dat het realiseren van dit initiatief moeilijk is vanwege de RES 2.0 en de aangepaste verordening voor zon-op-land van de provincie. Een ander voorbeeld van een obstakel dat tijdens de interviews naar voren kwam, is ‘Operatie Isolatie’.

Hiervoor is het regionale energieloket ingeschakeld zonder dat het lokale energieloket van de stichting hierover is geïnformeerd. Dit heeft tot veel vragen geleid bij het lokale energieloket. De ervaring is dat de stichting soms te laat wordt betrokken door de gemeente bij nieuwe beleidsvisies of -kaders.

62

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Stichting Boomrijk Lingewaard Stichting Boomrijk Lingewaard is actief in de gemeente en signaleert wanneer er een kapvergunning wordt aangevraagd en let daarbij op of de redenen om te kappen voldoende onderbouwd zijn. Daarbij is er goede medewerking vanuit de afdeling groen en landschap van de gemeente Lingewaard. Ook wordt de stichting tijdig betrokken. Zo denkt de stichting bij wegreconstructies mee over hoe de kap van bomen voorkomen kan worden en zo niet, wat herplantingsmogelijkheden zijn. De stichting ervaart de samenwerking met de gemeente als erg positief en gelijkwaardig. Stichting Lingewaard Natuurlijk De stichting Lingewaard Natuurlijk focust zich op natuur en biodiversiteit. De stichting krijgt soms ondersteuning vanuit de gemeente, bijvoorbeeld in de vorm van procesbegeleiding. De stichting denkt mee bij ontwikkelings- en woningbouwprojecten van de gemeente, omdat de stichting veel gebiedskennis heeft. Daarnaast organiseert de stichting samen met de gemeente informatieavonden over biodiversiteit, bijvoorbeeld over vleermuizen en een levende tuin. Ook neemt de stichting deel aan de gebiedstafels voor het opstellen van het programma landschap, natuur en biodiversiteit. Ook treedt de stichting op als adviseur in het project Dorpen in ’t Groen.

63

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

7 Rol van de raad 7.1 Belangrijkste bevindingen In deze paragraaf toetsen we de bevindingen uit dit hoofdstuk aan het normenkader. Tabel 21 – Normenkader Rol van de raad Deelvraag: Hoe wordt de gemeenteraad op de hoogte gehouden van de voortgang van het duurzaamheidsbeleid? Norm: • De gemeente stelt de raad periodiek en op een begrijpelijke manier op de hoogte van de voortgang van de doelen. Beoordeling: Voldoet deels aan de norm. Toelichting: • De gemeenteraad wordt via de P&C-cyclus op de hoogte gesteld van de voortgang. In de begroting en jaarstukken is een specifieke paragraaf opgenomen op het gebied van duurzaamheid. Daarin komen alle vier de thema’s uit deze evaluatie expliciet aan bod. • Ook worden er informatienota’s gestuurd en zijn er op het raadsinformatieavonden gehouden, vooral op het gebied van de energietransitie. • Er zijn wisselende geluiden over de kwaliteit van de informatievoorziening; sommige raadsleden vinden deze te fragmentarisch en inhoudelijk te technisch. • De raadsleden kunnen niet beoordelen of de gemeente op koers ligt om haar doelstellingen te realiseren, omdat er enkel kwalitatieve terugkoppeling plaatsvindt van de uitgevoerde activiteiten. Er vindt geen effectmonitoring plaats en de raadsleden weten niet in hoeverre de maatregelen bijdragen aan het bereiken van de doelen.

Deelvraag: Hoe heeft de raad zijn kaderstellende en controlerende rol ingevuld? Norm: • De raad heeft eenduidige kaders voor het duurzaamheidsbeleid vastgesteld en heeft invulling gegeven aan de controlerende taakstelling en/of is daartoe in de gelegenheid gesteld. • Raadsleden ervaren dat zij grip hebben op plan- en besluitvorming. Beoordeling: Voldoet aan de norm. Toelichting: • De raad wordt actief betrokken bij het opstellen van het duurzaamheidsbeleid, bijvoorbeeld bij het vaststellen van het ambitieniveau voor het klimaatadaptatiebeleid en het prioriteren van mobiliteitsmaatregelen. • Ook pakt de raad zelf een actieve rol, bijvoorbeeld door vragen te stellen, moties in te dienen en ambitieus duurzaamheidsbeleid vast te stellen. De raad beseft zich dat regionale samenwerking belangrijk is in de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid. Enkele raadsleden nemen dan ook deel in werkgroepen van de GMR. Deelvraag: Hoe verloopt de samenwerking tussen de ambtelijke organisatie, het college van B&W en de gemeenteraad? Norm: • Zowel de ambtelijke als bestuurlijke organisatie ervaren de onderlinge samenwerking als positief.

64

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Deelvraag: Hoe wordt de gemeenteraad op de hoogte gehouden van de voortgang van het duurzaamheidsbeleid? Beoordeling: Voldoet grotendeels aan de norm. Toelichting: • Uit de interviews blijkt dat de wethouder en het ambtelijke programmateam KEC samen de informatiebehoefte vanuit de raad peilen. Ook binnen het college wordt de samenwerking als positief en opbouwend ervaren. • Een aandachtspunt dat werd benoemd in een interview, is dat er in de gemeenteraad soms moties worden aangenomen, terwijl er niet altijd voldoende ambtelijke capaciteit is voor het uitvoeren hiervan.

7.2 Monitoring richting de raad Informatienota’s en -avonden om gemeenteraad op de hoogte te brengen van de voortgang van de energietransitie De informatie over duurzaamheid die met de gemeente wordt gedeeld, gaat vooral over de energietransitie. Zo zijn er de afgelopen jaren meerdere informatienota’s gestuurd over netcongestie, de voortgang in de wijk Zilverkamp en de nieuwe rol van de gemeente in de warmtetransitie. Daarnaast zijn er verschillende raadsoriëntatieavonden (ROA) georganiseerd die dingen over een concreet onderwerp met een directe aanleiding, zoals over het omgevingsprogramma, het warmtenet in Zilverkamp en de energievisie. De laatste ROA was in september 2024 met als onderwerp de ontwikkeling van de Warmtewet, als inleiding voor het warmteprogramma. De ROA’s worden meestal goed bezocht: van de meeste partijen zijn er wel een of enkele raadsleden aanwezig. Nog nauwelijks sprake van effectmonitoring, wel kwalitatieve terugkoppeling aan de raad via P&C-cyclus De belangrijkste manier waarop de gemeenteraad op de hoogte wordt gehouden van de voortgang op het thema duurzaamheid, is via de begrotingscyclus. In de begroting en jaarstukken wordt beschreven welke activiteiten het komende jaar op de planning staan en welke activiteiten de gemeente het afgelopen jaar heeft uitgevoerd.

Voor alle vier de duurzaamheidsthema’s uit deze evaluatie is een specifieke alinea opgenomen. De activiteiten worden kwalitatief beschreven. Tot op heden is er nog geen sprake geweest van (kwantitatieve) effectmonitoring, op een enkele informatienota uit 2021 na die gaat over de voortgang van de energietransitie. De doelen zijn helder en duidelijk voor de raadsleden, maar het is niet altijd duidelijk hoe de doelen bereikt kunnen worden en in welke mate de beleidsmaatregelen bijdragen aan de doelen. Hierdoor is het voor de meeste raadsleden die we hebben geïnterviewd niet helder in hoeverre de gemeente op schema ligt om de duurzaamheidsdoelen te realiseren. Een voorbeeld voor de energietransitie: het doel van elektriciteitsneutraliteit in 2030 is duidelijk voor de raadsleden. Er ligt een voorstel voor het plaatsen van windmolens, maar het is de raadsleden niet duidelijk in welke mate deze windturbines bijdragen aan het doel. De raad zou het verhelderend vinden om meer inzicht te krijgen in wat de afzonderlijke maatregelen bijdragen aan de realisatie van het overkoepelende doel.

65

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

In het programmaplan KEC staat dat de gemeente monitoring gaat inrichten ten behoeve van de besturing van het nieuwe programma. Daarbij wil de gemeente zowel op inspanning- als effectniveau gaan monitoren. De gemeente heeft het voornemen om jaarlijks een effectrapportage op te leveren, en daarnaast de raad via de P&C-cyclus te informeren over de voortgang van de projecten (inspanningen). Ook heeft de gemeente in het programmaplan een DIN (doelen-inspanningen-netwerk) opgenomen, waarin de ambitie, doelen en inspanningen op een overzichtelijke manier aan elkaar worden gekoppeld. Dit kan tegemoetkomen aan de wens van de raad om meer zicht te krijgen op hoe doelen en maatregelen samenhangen. Niet altijd te controleren of fte’s en budget doelmatig zijn ingezet Er zijn wisselende meningen over hoe transparant de gemeente is over waar de fte’s en budget voor duurzaamheid voor worden ingezet. De begroting is hiervoor te abstract en de resultaten die met de projecten worden geboekt niet altijd duidelijk en worden niet gekwantificeerd. Andere raadsleden geven aan dat het begrijpelijk is dat niet alle activiteiten (bijvoorbeeld een informatieavond of gedragsinterventies) naar een concreet effect te vertalen zijn. Wisselende meningen over kwaliteit en informatievoorziening Uit het interview met de raad komen verschillende beelden naar voren over de kwaliteit van de informatievoorziening.

Sommige raadsleden stellen dat de informatievoorziening fragmentarisch is en soms ad hoc, waardoor het lastig is om het overzicht te bewaren. Over het algemeen zijn de stukken die aan de raad gestuurd worden begrijpelijk voor de raadsleden, al wordt van enkele rapporten (bijvoorbeeld over windenergie) gezegd dat ze te technisch zijn en veel tabellen bevatten. Een partij geeft aan onvoldoende geïnformeerd te worden over de voortgang van de warmtetransitie in Zilverkamp. Daarom kiest deze fractie ervoor zich ook te laten informeren door externe experts. Enkele suggesties die in het interview met de raadsleden werden genoemd om de informatievoorziening te verbeteren, zijn: • een stoplichtsysteem (met toelichting) dat in een oogopslag de status van de verschillende projecten weergeeft; • een raadsoriëntatieavond organiseren waar een overzicht wordt gegeven over het totale duurzaamheidsbeleid.

66

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

7.3 Controlerende en kaderstellende rol van de raad Raad wordt actief betrokken bij vormgeven duurzaamheidsbeleid De raad wordt actief betrokken bij de totstandkoming van het duurzaamheidsbeleid. Zo is er bij het opstellen van de Lokale Adaptatie Strategie (LAS) een enquête naar de raad gestuurd en zijn er klimaatgesprekken geweest. Ook is de raad betrokken bij de totstandkoming van het omgevingsprogramma Landbouw, Natuur en Biodiversiteit (LNB) via een raadsoriëntatieavond. Bij het thema klimaatadaptatie is de raad gevraagd om te kiezen voor een laag, gemiddeld of hoog ambitieniveau. Daarbij werden de belangrijkste voor- en nadelen en bijbehorende kosten van de drie opties aan de raad voorgelegd. Dit heeft de raad als prettig ervaren. Ook op het gebied van mobiliteit is de gemeenteraad nauw betrokken geweest, waarbij de raad door middel van scores heeft aangegeven wat ze belangrijk vindt binnen het maatregelenprogramma. Gemeenteraad pakt zelf ook actieve rol bij duurzaamheid De ambtelijke organisatie geeft aan dat de gemeenteraad een actieve rol inneemt en ambitieuze visies vaststelt, zoals de energievisie A15. Er worden inhoudelijke discussies gevoerd, waarbij ook tegenstanders van bepaalde keuzes meedenken over wat volgens hen dan wel de juiste route zou zijn. Volgens de ambtenaren is er veel verantwoordelijkheidsgevoel binnen de raad.

Periodiek worden er vanuit de raad vragen gesteld, bijvoorbeeld over funderingsproblematiek. Daarnaast is het programma LNB via een motie uit de raad tot stand gekomen. Raadsleden ook aangesloten bij regionale werkgroepen Enkele raadsleden nemen namens de gemeenteraad van Lingewaard deel in een werkgroep van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR). De raad realiseert zich dat een groot deel van de activiteiten enkel succesvol geïmplementeerd kunnen worden in samenwerking met anderen, en dat de gemeente op sommige vlakken is gebonden aan wat regionaal wordt besloten. Daarin speelt de GMR een belangrijke rol.

7.4 Ambtelijke en bestuurlijk samenwerking Samenwerking tussen ambtelijke organisatie, college van B&W en gemeenteraad over het algemeen positief Vanuit de ambtelijke organisatie werkt het programmateam KEC nauw samen met de wethouder om te peilen waar behoefte aan is vanuit de raad. Zo bespreken ze welke

67

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

onderwerpen de raad goed van op de hoogte is, en welke onderwerpen nog meer aandacht vragen. Verder blijkt uit de interviews dat de bestuurlijke en ambtelijke organisatie elkaar versterken. Een voorbeeld hiervan is het klimaatadaptief bouwen van scholen. Ook wordt de bestuurlijke samenwerking binnen het college als positief ervaren, waarbij gezamenlijk wordt bepaald waar de accenten in het duurzaamheidsbeleid op zouden moeten liggen. Een aandachtspunt dat in een van de interviews naar voren is gekomen, is dat er in de gemeenteraad soms moties worden aangenomen, zodat dat daarbij de voorwaarde is ingevuld dat er voldoende ambtelijke capaciteit is om hier invulling aan te geven.

68

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Literatuur Antea Group, & Gemeente Lingewaard. (2022). Gemeentelijk watertakenplan lingewaard 2023-2027. CE Delft. (2024a). Quickscan effectiviteit maatregelen: Rmp groene metropoolregio arnhemnijmegen. CE Delft. (2024b). Top 10 instrumenten ter stimulering van deelmobiliteit. College van B&W gemeente Lingewaard. (2021). Vastgestelde openbare besluitenlijst van de vergadering van burgemeester en wethouders. EC. (2020). Communication from the commission to the european parliament, the council, the european economic and social committee and the committee of the regions : EU biodiversity strategy for 2030 bringing nature back into our lives, com(2020) 380 final. Gemeente Lingewaard. (2019a). Beleidskader zonne-energie. Gemeente Lingewaard. (2019b). Grondstoffenbeleid 2020-2025 circulair en duurzaam. Gemeente Lingewaard. (2020a). Beleidskader energietransitie. Gemeente Lingewaard. (2020b). Beleidskader kleine windmolens. Gemeente Lingewaard. (2020c). Rapportage lokale stresstest ruimtelijke adaptatie gemeente lingewaard - als aanvulling op de regionale stresstest. Gemeente Lingewaard. (2021a). Mobiliteitsvisie. Gemeente Lingewaard. (2021b). Netwerk laadpalen voor elektrisch vervoer: Visie en plaatsingsbeleid. Gemeente Lingewaard. (2021c). Samen bouwen aan aardgasvrij in lingewaard - transitievisie warmte. Gemeente Lingewaard. (2022a). Lokale adaptatiestrategie lingewaard.

Gemeente Lingewaard. (2022b). Uitvoeringsagenda 2022-2026 lokale adaptatiestrategie. Gemeente Lingewaard. (2023a). Beleidskader energietransitie 2023-2025. Gemeente Lingewaard. (2023b). Informatienota - herijking beleidskader energietransitie. Gemeente Lingewaard. (2023c). Maatregelenlijst toekomstbestendig wonen lening. Gemeente Lingewaard. (2023d). Omgevingsvisie lingewaard: Ontwerp dd. Januari 2023. Gemeente Lingewaard. (2024a). Energievisie a15/betuweroute. Gemeente Lingewaard. (2024b). Samen werken aan een circulair lingewaard. Gemeente Lingewaard. (2024c). Startnotitie circulariteit. Gemeente Lingewaard. (2025). Programma klimaat, energie en circulariteit 2025 - 2030. GMR. (2023). Woondeal 2.0 regio arnhem-nijmegen: Samenwerkingsagenda voor de woningbouwopgave. GMR. (2025). Regionaal mobiliteitsprogramma 2030: Koersdocument. IPO, Ministerie van I&M, MRDH, & VRA. (2016). Bestuursakkoord zero emissie openbaar vervoer per bus. Kennisportaal Klimaatadaptatie. (lopend). Oorzaken van de toenemende hitte. https://klimaatadaptatienederland.nl/kennisdossiers/hitte/oorzaken/ KiM. (2021). Deelauto- en deelfietsmobiliteit in nederland: Ontwikkelingen, effecten en potentie. Klimaat Actief Rivierenland. (2024). Samenwerkingsagenda klimaat actief rivierenland 20242030. Milieu Centraal. (lopend). Bronscheiding, nascheiding en diftar.

https://www.milieucentraal.nl/minder-afval/afval-scheiden/bronscheiding-nascheidingen-diftar/

69

Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard

September 2025

Inhoud

Ministerie van EZK. (2019). Klimaatwet: Wet van 2 juli 2019, houdende een kader voor het ontwikkelen van beleid gericht op onomkeerbaar en stapsgewijs terugdringen van de nederlandse emissies van broeikasgassen teneinde wereldwijde opwarming van de aarde en de verandering van het klimaat te beperken (klimaatwet). Ministerie van EZK. (2023). Nationaal plan energiesysteem. Ministerie van I&M. (2016). Nationale klimaatadaptatie-strategie 2016 (nas). Ministerie van I&M, & Ministerie van EZ. (2016). Nederland circulair in 2050: Rijksbreed programma circulaire economie. Ministerie van I&M, VNG, KVAR, & Rijkswaterstaat. (2018). Uitvoeringsprogramma vang huishoudelijk afval (herijking 2018-2020). Ministerie van I&W. (2019). Schets mobiliteit naar 2040: Veilig, robuust, duurzaam. Ministerie van I&W. (2023). Nationaal programma circulaire economie 2023-2030 (ncpe). Ministerie van I&W, Ministerie van LNV, & Ministerie van BZK. (2019). Deltaprogramma 2020: Doorwerken aan de delta - nuchter, alert en voorbereid. Ministerie van IenW. (2024). Regionale monitor klimaatadaptatie. Een verkenning naar een monitoringssystematiek die decentrale overheden kan helpen om meer zicht te krijgen op de effecten van klimaatadaptatiemaatregelen. Over Morgen. (2023). Evaluatie, herijking en routekaart energietransitie gemeente lingewaard marsroute richting 2030. Over Morgen, & Gemeente Lingewaard. (2022).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=6f9676ed-20fe-489d-94c9-3cc98e4c0957