Rekenkamerrapport Duurzaamheid
Tekst van het document
Strategie warmtetransitie lingewaard. Provincie Gelderland. (2018). Gaaf gelderland: Omgevingsvisie. Provincie Gelderland. (2024a). Samen werken aan de klimaatdoelen: Gelders programma klimaat 2021-2030. Provincie Gelderland. (2024b). Uitvoeringsagenda biodiversiteit gelderland. Provincie Gelderland. (z.j.). Circulair in alles wat we doen: Gelderse uitvoeringsagenda circulaire economie 2025-2027. RES Arnhem - Nijmegen. (2024). Regionale energie strategie arnhem - nijmegen 2024: Verrijking res 1.0. Rijksoverheid. (2019). Klimaatakkoord. RVO. (lopend). R-ladder - strategieën van circulariteit. https://www.rvo.nl/onderwerpen/r-ladder Samenwerkende Netwerken Regio Rivierenland. (2021). Rivierengebied klimaatbestendig: Samen aan de slag! (regionale adaptatie strategie). SER. (2013). Energieakkoord voor duurzame groei.
70
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
A Beleidstheorie In deze bijlage staat de reconstructie van de beleidstheorie centraal. We hebben een reconstructie gemaakt voor de vier verschillende duurzaamheidsthema’s. Een beleidstheorie is het geheel aan veronderstellingen waar beleid op berust. De beleidstheorie omvat een beschrijving van het beleid, de problemen die het beleid beoogt op te lossen, de doelen van het beleid en de middelen en activiteiten om deze doelen te bereiken. In de praktijk wordt de beleidstheorie achter het beleid niet altijd expliciet beschreven in beleidsteksten. Daarom is een beleidsreconstructie nodig om dit in beeld te brengen.
71
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
A.1 Beleidstheorie klimaatadaptatie en biodiversiteit Figuur 12 − Beleidstheorie klimaatadaptatie en biodiversiteit
72
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
A.2 Beleidstheorie energietransitie Figuur 13 − Beleidstheorie energietransitie
73
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
A.3 Beleidstheorie circulaire economie Figuur 14 – Beleidstheorie circulaire economie
74
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
A.4 Beleidstheorie duurzame mobiliteit Figuur 15 – Beleidstheorie duurzame mobiliteit
75
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
B Overzicht interviewpartners Tabel 22 geeft een overzicht van de personen die we in het kader van dit onderzoek hebben geïnterviewd. Tabel 22 – Overzicht interviewpartners Interview nr.
Functie
Organisatie
1
Voorzitter/bestuurslid
Stichting Lingewaard Energie/Stichting Boomrijk Lingewaard
2
Coördinator duurzaamheid & planmatig onderhoud
Woningcorporatie Waardwonen
3
Speerpuntcoördinator energietransitie
Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen
Speerpuntcoördinator circulaire bouw en infrastructuur Opgavemanager verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) 4
Programmamanager Klimaat, Energie en Circulair
Gemeente Lingewaard
Programma-ingenieur energietransitie 5
Beleidsadviseur water, riolering en klimaatadaptatie
Gemeente Lingewaard
Beleidsmedewerker natuur en landschap 6
Beleidsadviseur verkeer en mobiliteit
Gemeente Lingewaard
Teammanager technisch wijkbeheer
76
7
Beleidsmedewerker afval en grondstoffen
Gemeente Lingewaard
8
Wethouder duurzaamheid
Gemeente Lingewaard
9
Raadslid VVD Raadslid GroenLinks Raadslid CDA Raadslid B06 Raadslid D66 Raadslid Lingewaard.NU
Gemeente Lingewaard
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
C Landelijke en regionale beleidscontext In deze bijlage geven we per duurzaamheidsthema een overzicht van de landelijke, provinciale en regionale doelen op het gebied van duurzaamheid.
C.1
Overkoepelend: klimaatmitigatie en CO2reductie Figuur 16 geeft een overzicht van de doelen op het gebied van de klimaatmitigatie (CO2reductie), op verschillende schaalniveaus. Figuur 16 − Nationale, provinciale en regionale doelen op het gebied van CO 2-reductie en de energietransitie20
Nationaal
Provinciaal
20
77
• 2030 49% reductie van broeikasgassen t.o.v. 1990 (Klimaatakkoord, later aangescherpt naar 55%) • 2035 CO2-vrij elektriciteitssysteem in 2035 • 2050 95% reductie van broeikasgassen t.o.v. 1990 (Klimaatakkoord, later aangescherpt naar netto nul uitstoot in 2050) Klimaatneutraal energiesysteem
• 2030 55% minder uitstoot van broeikasgassen dan in 1990. Klimaat/CO2-neutrale provinciale organisatie • 2050 Volledig klimaatneutraal
Bronnen: Nationaal: (Rijksoverheid, 2019); (Ministerie van EZK, 2019); (Ministerie van EZK, 2023). Provinciaal: (Provincie Gelderland, 2018); (Provincie Gelderland, 2024a); Onze duurzame organisatie
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
C.2
Energietransitie Figuur 17 geeft een overzicht van de doelen op het gebied van de energietransitie, op verschillende schaalniveaus. Figuur 17 – Nationale, provinciale en regionale doelen op het gebied van CO 2-reductie en de energietransitie21
Nationaal
• 2020 Besparing van het finale energiegebruik met 1,5% per jaar 14% hernieuwbare energieopwekking 2023 16% hernieuwbare energieopwekking • 2030 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzamen • 2035 CO2-vrij elektriciteitssysteem in 2035
• 2050 We gebruiken alleen nog duurzame energie Elk gebouw is aardgasvrij
Provinciaal
Regionaal
• 2030 We realiseren het bod van 1,62 TWh en streven naar een betere verdeling tussen zon en wind. We vergroten het aandeel windenergie We streven naar minimaal 50% lokaal eigendom 65.000 woningen in de Groene Metropoolregio verduurzaamd en aardgasvrij in 2030 • 2050 347.000 woningen in de Groene Metropoolregio verduurzaamd en aardgasvrij
Regionaal: (RES Arnhem - Nijmegen, 2024). 21 Bronnen: Nationaal: (Rijksoverheid, 2019); (SER, 2013); (Ministerie van EZK, 2023). Provinciaal: (Provincie Gelderland, 2018); Energietransitie: van fossiele brandstof naar milieuvriendelijke energiebronnen. Regionaal: (RES Arnhem - Nijmegen, 2024).
78
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
C.3
Klimaatadaptatie en biodiversiteit Figuur 18 geeft een overzicht van de doelen op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit, op verschillende schaalniveaus.
Figuur 18 − Nationale, provinciale en regionale doelen op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit22
Nationaal
Provinciaal
Regionaal
22
79
• 2020 Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen handelen klimaatbestendig en waterrobuust • 2030 Oppervlakte beschermde natuur op land van vergroten van 26% in 2020 tot 30% 10% van het landbouwgebied ingericht voor behoud en herstel van biodiversiteit (beide Europees doel en die door alle EU-landen zijn overeengekomen) • 2050 Klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van Nederland
• 2030 75% van de doelen van de Europese doelen van de vogel- en habitatrichtlijn is behaald • 2050 Gelderland is klimaatbestendig Het gaat goed met de biodiversiteit in Gelderland
• 2020 Klimaatadaptief handelen • 2050 Klimaatadaptief ingericht/klimaatbestendig en waterrobuust Rivierenland
Bronnen: Nationaal: (Ministerie van I&W et al., 2019); (Ministerie van I&M, 2016); (EC, 2020). Provinciaal: (Provincie Gelderland, 2018); (Provincie Gelderland, 2024b). De ambitie van de provincie dat het in 2050 ‘goed gaat met de biodiversiteit’, is niet concreet. In de Uitvoeringsagenda biodiversiteit (Provincie Gelderland, 2024b) staat dat de provincie wil inzetten op het behouden en versterken van biodiversiteit in het landelijk gebied en in stad en dorp, en op inwonersparticipatie bij behouden en versterken van biodiversiteit in de eigen leefomgeving. Regionaal: (Klimaat Actief Rivierenland, 2024); (Samenwerkende Netwerken Regio Rivierenland, 2021). Daarnaast besteedt de Woondeal 2.0 (GMR, 2023) aandacht aan klimaatadaptief bouwen, naast conceptueel en circulair bouwen.
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
C.4
Circulaire economie Figuur 19 geeft een overzicht van de doelen op het gebied van de circulaire economie, op verschillende schaalniveaus. Figuur 19 − Nationale, provinciale en regionale doelen op het gebied van de circulaire economie 23
Nationaal
Provinciaal
Regionaal
23
80
• 2020 Maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar 75% scheiding van huishoudelijk afval • 2022 Halveren van de hoeveelheid Nederlands afval die wordt verbrand en gestort van ongeveer 10 Mton naar 5 Mton • 2030 50% minder gebruik van primaire grondstoffen • 2050 100% circulaire economie
• 2027 30% minder gebruik van grondstoffen die snel opraken t.o.v. 2016 • 2030 50% minder gebruik van grondstoffen die snel opraken t.o.v. 2016
• 2025 Minimaal 25% van de nieuw te bouwen woningen wordt circulair gebouwd (25% minder gebruik van primaire grondstoffen) • 2030 Minimaal 50% van de nieuw te bouwen woningen wordt circulair gebouwd
Bronnen: Nationaal: (Ministerie van I&M & Ministerie van EZ, 2016); (Ministerie van I&M et al., 2018); (Ministerie van I&W, 2023). Provinciaal: (Provincie Gelderland, z.j.) Regionaal: Woondeal 2.0 (GMR, 2023) staat dat de gemeente Lingewaard in de periode 2022-2030 netto 1.300 woningen dient te realiseren. Daarnaast is in regionaal verband (GMR) het programma Conceptueel Circulair Bouwen opgesteld, dat inzet op meer conceptueel en circulair bouwen.
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
C.5
Duurzame mobiliteit Figuur 20 geeft een overzicht van de doelen op het gebied van duurzame mobiliteit, op verschillende schaalniveaus. Figuur 20 − Nationale, provinciale en regionale doelen op het gebied van duurzame mobiliteit 24
Nationaal
Provinciaal
• 2030 Alle bussen rijden zonder uitstoot en 35% van de totale verplaatsingen gebeurt met de fiets • 2050 Groei van mobiliteit is op een slimme manier opgevangen en mensen verplaatsen zich veilig, snel, betaalbaar en klimaatneutraal. Snel en veilig internet fungeert daarbij als alternatief voor fysieke verplaatsingen. Het netwerk voor goederenvervoer is toegankelijk, duurzaam en klimaatneutraal.
Regionaal
• 2030 Meer schone mobiliteit: 55% minder CO2-uitstoot door mobiliteit (personen en goederen) ten opzichte van 1990. Meer actieve mobiliteit, meer schone lucht en minder geluidsoverlast door mobiliteit: fiets en voetganger zijn de hoofdvervoerswijze en de luchtkwaliteit is beter, er is minder geluidsoverlast door mobiliteit en een hogere tevredenheid over de leefomgeving.
24
81
• 2025 Alle nieuwe ov-bussen zero-emissie • 2030 Emissieloze nieuwverkoop van personenauto's 8 miljard minder zakelijke (auto)kilometers Alle ov-bussen zero-emissie • 2040 Een veilig, robuust en duurzaam mobiliteitssysteem, waarbij de gebruiker en diens deurtot-deur-reis centraal staat en de impact op de leefomgeving minimaal is • 2050 Het mobiliteitssysteem voldoet aan de publieke kaders voor duurzaamheid, gezonde leefomgeving en veiligheid Nul CO2-uitstoot voor wegverkeer, ov, binnenvaart en binnenlands vliegverkeer
Bronnen: Nationaal: (Ministerie van I&W, 2019); (Rijksoverheid, 2019); (IPO et al., 2016). Provinciaal: (Provincie Gelderland, 2018). Regionaal: (GMR, 2025).
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
D Overzicht van maatregelen D.1 Klimaatadaptatie en biodiversiteit D.1.1
Hitte op de kaart Lokaal hitteplan Via de werkgroep KAR hebben de tien gemeenten hun lokale hitteplannen opgesteld. De GGD Gelderland-Midden en Zuid is hierbij betrokken geweest om samen met de gemeenten, het Rode Kruis en lokale welzijnsorganisaties deze hitteplannen op te stellen. Hierbij werd gebruik gemaakt van een uniforme opmaak voor alle gemeenten. De gemeente Lingewaard was betrokken als projectleider van dit project. In het hitteplan worden protocollen gestimuleerd voor wanneer het erg heet wordt in de gemeente. Daarnaast noemt de gemeente drie zaken die geen maatregel vormen, maar wel extra aandacht verdienen. Namelijk het meenemen van hittebestendigheid in klimaatbestendig bouwen, hittebestendigheid meenemen in de prestatieafspraken, en hittebestendigheid meenemen in het thema Klimaatbewust Lingewaard.
D.1.2
Klaar met scheurvorming In Lingewaard zijn er weinig acute problemen en klimaat kwetsbaarheden, behalve funderingsproblematiek. Er is namelijk sprake van een daling van de grondwaterstanden, wat leidt tot het inklinken van kleilagen en daarmee scheurvorming in de fundering van gebouwen. Ondersteuning van bewoners De gemeente geeft aan te ondersteunen en faciliteren waar nodig. De gemeente heeft een Platform Funderingsschade opgericht 25. Via dit platform kunnen bewoners met funderingsschade kennis delen en ervaringen wisselen. Ook heeft de gemeente financieel
25
82
Platform Funderingsschade | klimaatbestendig
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
bijgedragen aan een pilot van het Kennis Centrum Aanpak Fundering (KCAF) en het platform, waarbij bewoners een gratis gevelscan laten uitvoeren. Onderzoeken en dataverzameling De gemeente heeft meerdere onderzoeken laten uitvoeren door een extern adviesbureau. Ten eerste heeft de gemeente data verzameld over de schade door middel van een uitgebreid grondwatermeetnet. De gemeente heeft in 2018-2019 meerdere onderzoeken laten uitvoeren door een extern adviesbureau, daarnaast is de gemeente-initiatiefnemer en penvoerder van een regionaal onderzoeksproject met twee werkregio’s, waarbij 13 gemeenten betrokken zijn. Daarnaast is de gemeente samen met twee andere gemeenten een pilot aan het opstarten onder leiding van het KCAF. Samenwerkingen De gemeente heeft samen met het waterschap Rivierenland onderzoek gedaan naar welke maatregelen nu of tijdelijk al ingezet kunnen worden om water beter vast te houden. De gemeente gaat samen met het waterschap stuwtjes aanleggen, waarmee het water langer vast wordt gehouden en de omgeving langer vochtig houdt. Daarnaast heeft de gemeente inbreng geleverd voor het streefpeilenbesluit van gemeente Overbetuwe, waardoor gestreefd wordt naar een hoger waterpeil en voldoende middelen vrijgemaakt worden voor de aanleg van stuwtjes.
D.1.3
Aantrekkelijke buitenzwemwateren NB.: Op 16 juni 2025 heeft het college besloten de onderstaande twee maatregelen te laten vallen, omdat er in Lent ook twee buitenzwemlocaties zijn, de huidige locaties goed verspreid zijn over de gemeente en het uitbreiden van buitenzwemwaterlocaties kostbaar is.26 Onderzoek nieuwe officiële buitenzwemwateren In de LAS staat dat de gemeente onderzoek wil doen naar de stand van de huidige buitenzwemwateren, en wat er verbeterd kan worden aan de locaties. Daarnaast onderzoekt de gemeente of er nieuwe locaties nodig zijn en wat er moet gebeuren om de waterkwaliteit te behouden en te verbeteren. Totaalplan buitenzwemwateren In de LAS is opgenomen dat de gemeente een totaalplan voor buitenzwemwateren wil ontwikkelen om de buitenzwemwateren klimaatbestendig en aantrekkelijk te houden. Ook per zwemlocatie wordt een plan opgesteld met onder andere maatregelen voor het groenbeheer en verbetering van de zwemwaterkwaliteit.
26
83
Link naar collegebesluit: Document Lingewaard - 1337600 Informatienota - Maatregelen uit de Lokale Adaptatiestrategie - iBabs Publieksportaal
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
D.1.4
Groen, Groener, Groenst Vergroeningsactiviteiten De gemeente wil de openbare ruimte stapsgewijs vergroenen met als doel overtollig regenwater beter op te vangen, verkoeling te bieden, droogte tegen te gaan en biodiversiteit te vergroten. Daarnaast wil de gemeente ook anderen inzetten om te vergroenen. Op de website Klimaatbestendig Lingewaard geeft de meest recente informatie aan dat de gemeente hier in 2024 mee bezig wilde gaan. Uit de interviews komt naar voren dat de gemeente de centrumgebieden heeft vergroend en een inheemse bomenlijst heeft opgesteld. Daarnaast wil de gemeente parkeerplaatsen half verhard inrichten om zo meer ruimte te hebben voor groen en water beter lokaal te infiltreren. De gemeente heeft in 2023 al dit soort parkeerplaatsen gerealiseerd. Operatie Steenbreek Operatie Steenbreek was al in gang gezet voor het opstellen van de LAS.27 In deze campagne spoort de gemeente-inwoners aan om hun tuin te vergroenen. De gemeente heeft hiervoor ook een Tegeltaxi die gratis verwijderde tuintegels en stenen ophaalt en een tuincoach die gratis advies geeft over hoe de tuin vergroend kan worden.28 29 . Deze initiatieven worden gefinancierd vanuit de LAS. Ook maakt de gemeente het mogelijk voor inwoners om geveltuintjes aan te leggen.
Hier heeft de gemeente regels en voorwaarden voor opgesteld.30 Naast het stimuleren van bewoners wil de gemeente met bedrijven kijken hoe bedrijventerreinen ook vergroend kunnen worden. Nieuwe natuur De gemeente heeft als onderdeel van het nieuwe programma Landschap, Natuur en Biodiversiteit de huidige status van de natuur in kaart gebracht door middel van de BKN (Basiskwaliteit natuur) kaart. De gemeente wil op lokaal niveau de mogelijkheden verkennen voor nieuwe natuurdoelen. Dit wil de gemeente lokale samen met particulieren oppakken en in het buitengebied samen met agrariërs. De gemeente heeft in 2022 ambities opgesteld voor het natuurgebied Boven-Linge31: • het gebied functioneert beter bij het aan- en afvoeren van water; • het wordt fijner om te recreëren in het gebied; • er is meer ruimte voor extra plant- en diersoorten.
27 28 29 30 31
84
https://klimaatbestendig.lingewaard.nl/steenbreek Gratis tegels ophalen | klimaatbestendig Gratis Tuinadvies en Tuintips | klimaatbestendig Geveltuintjes in Lingewaard | Gemeente Lingewaard Stand van zaken | klimaatbestendig
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025
Inhoud
Klimaatbestendig bouwen en het GWP De gemeente wil klimaatbestendig bouwen borgen in het Gemeentelijk Watertaken Plan (GWP). Dit houdt in dat bij nieuwbouwprojecten voldoende aandacht is voor de omgang met water. Zo wil gemeente nieuwe normen met betrekking tot riolering en het watersysteem stellen, zodat er extra waterberging in de openbare ruimte gerealiseerd wordt. In het GWP voor 2017-2019 lijken al maatregelen genomen op het gebied van klimaatadaptatie zoals het realiseren van extra waterberging, meer infiltratie, het vergroten van de afvoercapaciteit en het afkoppelen van gebouwen van de riolering. In het GWP voor 2023-2027 zijn additionele maatregelen opgenomen die erop gericht zijn om te gaan met een veranderend klimaat (Antea Group & Gemeente Lingewaard, 2022). Zo zet de gemeente zich in voor het realiseren van nog meer waterberging in de openbare ruimte, het actief afkoppelen van maatschappelijke eigendommen en het vasthouden van water in de bodem en het watersysteem. Ook is het beleid rondom grondwater aangepast om zo funderingsschade te voorkomen. Aanpassing riool- en waterzorgheffing De gemeente heeft de riool- en waterzorgheffingstarieven in 2023 aangepast om de klimaatadaptieve maatregelen, gericht op wateroverlast en droogte, uit het GWP te financieren.
De gemeente hanteert nu een riool- en waterzorgheffing, welke bestaat uit twee delen: een gebruikersheffing en een eigenarenheffing. Voorheen betaalde alleen de gebruiker van de riolering heffing voor het afvoeren van afvalwater. Nu is er een eigenarenheffing toegevoegd, wat betekent dat de heffing betrekking heeft op meer gebouwen. De gemeente noemt dat de kosten voor de klimaatadaptatie maatregelen zo eerlijker verdeeld worden. De volgende tarieven worden gehanteerd: • voor het gebruikersdeel van een woning wordt € 147,36 per woning betaald: - bij afvoer van 0 tot en met 350 m3 betalen gebruikers een vast gedeelte van € 147,36; - bij afvoer van 351 m3 of meer, betaalt de gebruiker bovenop het vaste gedeelte € 35,44 meer per 100 m3 afvoer. • eigenaren betalen € 75,84 per object. Klimaatbestendig bouwen borgen in richtlijnen/bouwregels De gemeente wil richtlijnen opstellen met onder andere betrekking tot witte/groene daken en gevels en de inrichting van de openbare ruimte. Uit de interviews blijkt dat dit deels in uitvoering zit. Zo zijn er groennormen opgesteld voor nieuwbouwwijken zoals Driegaarden.
85
Evaluatie duurzaamheidsbeleid Lingewaard
September 2025