Programmabegroting 2025
Tekst van het document
29
Goede onderwijshuisvesting (doel 2) We gaan verder met de uitvoering van de eerste termijn van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Het gaat om de meerjarige projecten: OBC De Heister in Bemmel, IKC Het Sterrenbos in Huissen, IKC De Vonkenmorgen in Gendt en IKC De Doornick in Doornenburg. In het eerste kwartaal van 2025 leggen we het geactualiseerde IHP ter besluitvorming aan uw raad voor. In dit geactualiseerde IHP besteden we meer aandacht aan inclusief onderwijs en de gevolgen hiervan voor huisvesting. Bekendheid en kennis rondom laaggeletterdheid bij professionals en inwoners vergroten om het aantal laaggeletterden te verminderen (doel 3) We maken samen met de gemeente Overbetuwe een nieuw uitvoeringsplan laaggeletterdheid waarbij we ketenpartners en onze eigen medewerkers een training aanbieden.
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 4
Onderwijs
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
4.1
Openbaar basisonderwijs
-55
-49
-54
-54
-55
-49
-54
-54
-
-2.267
-2.350
-2.711
-2.714
3
-153
-134
-139
-139
-
-2.114
-2.216
-2.572
-2.575
3
-1.662
-2.096
-2.217
-2.668
451
-438
-699
-754
-1.205
451
60405 Leerlingenvervoer
-1.215
-1.366
-1.435
-1.435
-
60406 Volwasseneducatie
-9
-31
-28
-28
-
60401 Openbaar basisonderwijs 4.2
Onderwijshuisvesting
60402 Bijzonder basisonderwijs 60403 Onderwijshuisvesting 4.3
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
60404 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
Saldo Lasten en Baten
2025 Baten
-3.984
-4.495
-4.982
-5.436
454
Onttrekkingen reserves
-
-
-
-
-
Toevoegingen reserves
-4
-
-
-
-
-3.988
-4.495
-4.981
-5.436
454
Saldo inclusief mutaties reserves
Beleidsnota's Beleidsnotitie Visie Integraal Kind Centrum gemeente Lingewaard (2015) Beleidsnota leerlingenvervoer ‘Samen kom je verder’ (2014, aangepast in 2018) Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (2019) Beleidsplan sociaal domein "Iedereen hoort erbij!"(2021) Uitvoeringsplan Onderwijskansenbeleid Lingewaard (2021)
30
Investeringsplan 4.01 Uitvoering integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) (KN'24) Investering Looptijd Toelichting € 9.020.000 2024 - 2026 Voor de realisatie van de vier scholen uit de eerste termijn van het IHP zijn al diverse budgetten gevoteerd. Dit budget betreft het overige benodigde investeringsbudget voor de realisatie van IKC De Doornick. Daarnaast is het bedoeld om de budgetten voor realisatie van IKC de Doornick, IKC De Vonkenmorgen en IKC 't Sterrenbos te indexeren met de BDB index van 1-1-2023 naar 1-1-2024.
5. Sport, cultuurproductie en cultuurparticipatie Onder dit programma vallen taken op het gebied van sport, bibliotheek, cultuur, kunst, cultureel erfgoed, monumenten en archeologie, groen & openluchtrecreatie. De economische component van recreatie en toerisme (promotie, toeristenbelasting, e.d.) valt onder programma 3. De ruimtelijke component van recreatie, zoals het aanleggen van recreatieve routes, valt onder programma 8.
Ontwikkelingen Onzekerheid bezuinigingen cultuur- en sportsector We zien meerdere voorgenomen bezuinigingen voor de cultuur- en sportsector vanuit het Rijk, zoals de BTW verhoging op sport en cultuur. Deze bezuinigingen en onzekerheden hierover hebben impact op de sport- en cultuursector, juist nu - in relatie tot de versterking van de sociale basis - sport en cultuur onmisbare schakels zijn.
Wat willen we bereiken? We streven naar sociale samenhang en vitaliteit van onze inwoners. Samen met verenigingen en andere maatschappelijke organisaties zorgen we voor een aantrekkelijk aanbod van voorzieningen. De beleving en behoefte van de inwoner zijn het uitgangspunt. De besteding van hun vrije tijd staat hierbij centraal. We werken aan aantrekkelijke openbaar toegankelijke voorzieningen en een aantrekkelijke openbare ruimte voor iedereen. Een leefomgeving die uitnodigt om erop uit te gaan, elkaar te ontmoeten en mee te doen. Onze doelen zijn: 1. Gezonde inwoners in een samenleving waarin jong tot oud mee kan doen doordat we een passend aanbod aan sportieve, culturele en recreatieve activiteiten bieden in de directe leefomgeving van onze inwoners. 2. Duurzame, aantrekkelijke, betaalbare en toegankelijke sportaccommodaties in Lingewaard. 3. Natuur, biodiversiteit en landbouw verbinden en versterken. 4. Zorgen voor een openbare ruimte die uitnodigt tot (samen) bewegen met voldoende uitdagende speelmogelijkheden voor kinderen in alle kernen.
31
Wat gaan we doen in 2025? Gezonde inwoners in een samenleving waarin jong tot oud mee kan doen doordat we een passend aanbod aan sportieve, culturele en recreatieve activiteiten bieden in de directe leefomgeving van onze inwoners (doel 1) Met diverse projecten voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs en nieuwkomers werken we samen met de gemeenten Overbetuwe en Arnhem aan het realiseren van de kerntaken van ons cultuurakkoord. We stellen het beleidsplan cultureel erfgoed vast. Met diverse projecten, zoals het realiseren van een sportzone bij sportpark Ressen, werken wij samen met onze netwerkpartners aan het realiseren van de pijlers binnen ons sportakkoord. We vieren in 2025 80 jaar vrijheid waarbij we verschillende activiteiten in onze gemeente organiseren. Duurzame, aantrekkelijke, betaalbare en toegankelijke sportaccommodaties in Lingewaard (doel 2) Voor Huissen werken we op sportpark De Blauwenburcht aan een multifunctionele sportaccommodatie, waaronder aanleg van twee kunstgrasvoetbalvelden, een beachsportveld en een multicourt. Daarnaast verduurzamen we de gymzaal het Sterrenbos. Voor Bemmel beginnen we met de realisatie van een nieuwe sporthal bij het OBC voor onderwijs en sportverenigingen.
Voor Gendt verduurzamen we sporthal Walburgen en de gymzaal aan de Nijmeegsestraat Voor Haalderen ontwikkelen we een multifunctionele cultuur- en sportaccommodatie (MFCSA) op het terrein van voetbalvereniging RKVV HAVO. We ronden het accommodatieplan Doornenburg en Angeren af. We implementeren nieuwe, uniforme huurcontracten voor de buitensportverenigingen. Natuur, biodiversiteit en landbouw verbinden en versterken (doel 3) Vanuit de doelen in de omgevingsvisie werken we aan omgevingsprogramma's. In 2025 ronden we in samenspraak met uw raad het omgevingsprogramma biodiversiteit en landschap af. Het programma omvat maatregelen en projecten die leiden tot realisatie van de doelen voor biodiversiteit en landschap uit de omgevingsvisie. Zorgen voor een openbare ruimte die uitnodigt tot (samen) bewegen met voldoende uitdagende speelmogelijkheden voor kinderen in alle kernen (doel 4) We voeren vier veiligheidsinspecties uit op ieder speeltoestel. We vervangen speelvoorzieningen in onder andere: Irenestraat in Angeren; Muntstraat in Huissen; Dr. Rudolf van Oppenraaijstraat in Bemmel.
32
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 5
Sport, cultuurproductie en -participatie
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
5.1
Sportbeleid en activering
-279
-374
-346
-617
271
-279
-344
-310
-310
-
-
-30
-36
-307
271
Sportaccommodaties
-2.132
-2.745
-2.549
-3.855
1.305
60502 Binnensportaccommodaties
-634
-191
-215
-806
591
60503 Buitensportaccommodaties
-154
-192
-215
-477
263
60504 Zwembaden
-323
-334
-314
-515
200
60505 Binnensportacc. - Beheer & Onderh.
-829
-905
-826
-990
163
60506 Buitensportacc. - Beheer & Onderh.
-192
-1.123
-979
-1.067
88
60501 Sportbeleid en activering 60507 Brede SPUK sport, bewegen en cultuur 5.2
5.3
Cultuurpresentatie en cultuurproductie
-409
-548
-507
-509
2
60508 Vormings- en ontwikkelingswerk
-200
-252
-247
-249
2
60509 Cultuur
-186
-260
-187
-187
-
60510 Kunst in de openbare ruimte
-23
-36
-73
-73
-
Cultureel erfgoed
-66
-87
-155
-158
4
60511 Monumenten & Archeologie
-47
-69
-118
-121
4
60512 Oudheidkunde
-19
-18
-37
-37
-
Media
-881
-895
-929
-935
6
60513 Bibliotheken
-881
-895
-929
-935
6
-4.103
-4.269
-4.449
-4.671
222
60514 Natuur en landschap
-124
-180
-208
-242
34
60515 Recreatieve voorzieningen
-70
-99
-54
-85
32
60516 Speelvoorzieningen
-370
-353
-346
-346
-
60517 Dierenparken
-55
-59
-50
-50
-
60518 Groen- en reststroken
-72
-110
-48
-192
143
60519 Hondenuitlaatstroken
-177
-201
-213
-213
-
-2.509
-2.535
-2.674
-2.674
-
60521 Evenementen
-209
-221
-311
-324
13
60522 Park Lingezegen
-303
-327
-344
-344
-
60523 Watergangen / onderhoud
-214
-184
-201
-201
-
5.5
5.6
5.7
Openbaar groen en (openlucht)recreatie
60520 Onderhoud openbaar groen
Saldo Lasten en Baten
-7.870
-8.918
-8.935
-10.745
1.810
Onttrekkingen reserves
144
374
195
-
195
Toevoegingen reserves
-1.461
-1.558
-8
-8
-
Saldo inclusief mutaties reserves
-9.187
-10.102
-8.747
-10.753
2.005
33
Beleidsnota's Visie Beeldende Uitingen in de Openbare Ruimte Lingewaard (2012) Beleidsnota Cultureel Erfgoed Lingewaard (2022) Groenfonds 2015 en addendum (2021) Evaluatie sociaal-cultureel en maatschappelijk accommodatiebeleid (2016) Nota recreatie en toerisme: "Betuwe in verbinding: een dijk van een landschap" Lingewaard en Overbetuwe 2023 - 2028 (2023) Bomenlijst 2018 Uitvoeringsprogramma Landschap en Biodiversiteit 2019-2023 (2018) Contourennota accommodatie- en vastgoedbeleid (2019) Beleidsplan spelen (2019) Cultuurnota 'Beleef kunst en cultuur in Lingewaard' (2022) Sportbeleid gemeente Lingewaard 'Goed in beweging' (2021) Sport- & Beweegakkoord, ontmoeten door bewegen 2023-2026 (2023) Beleidsplan sociaal domein 'Iedereen hoort erbij' (2021)'
Investeringsplan 5.01 Vervanging groen en bomen 2024 - 2027 Investering Looptijd Toelichting € 123.000 van 2025 Veel openbaar groen is aan vervanging toe. We vervangen t/m openbaar groen op wijkniveau. De kwaliteit van de bomen en de € 123.000 2028 beplanting in de gemeente brengen we in beeld. Daarna pakken € 123.000 we op wijkniveau het groen aan dat het hardst aan vervanging toe € 123.000 is. € 123.000 5.02 Gastvrije Waaldijk Investering Looptijd € 100.000 2029-2032
Toelichting Parallel aan de lopende dijkversterkingsprojecten wordt de noordelijke Waaldijk in Gelderland heringericht. Autoverkeer blijft mogelijk, maar de dijk wordt voor recreatieverkeer veiliger en aantrekkelijker. Gemeenten betalen € 100.000 mee aan recreatieve voorzieningen zoals rustpunten, informatiezuilen en dergelijke. Op grond van de intentieverklaring om mee te doen aan het project is het investeringsbedrag gereserveerd. Provincie en Waterschap moeten nog een besluit nemen over de onderlinge verdeling van de kosten.
5.03 Fietspad Angerense Polder Investering Looptijd Toelichting € 10.000 2027-2029 In de Angerense Polder wordt in het kader van de herinrichting een nieuw fietspad rondom het fabrieksterrein opgeleverd in 2029. Om de toegankelijkheid voor met name fietsers te verbeteren, gaan we de bestaande route tussen de scheepswerf en de dijk bij Angeren overnemen van de huidige eigenaren.
34
5.04 Sportpark De Blauwenburcht (KN'24) Investering Looptijd Toelichting € 14.216.000 2025-2027 Op Sportpark Blauwenburcht bouwen we in het kader van het sportaccommodatieplan Huissen een multifunctionele sportaccommodatie. vanaf 2028 Vermindering exploitatielasten € 104.000 structureel. 5.05 Sporthal de Brink, turnlocatie (KN’24) Investering Looptijd Toelichting € 542.000 2027 Als onderdeel van het sportaccommodatieplan Huissen bouwen we een gedeelte van Sporthal De Brink om tot een turnlocatie. 5.06 Verduurzaming gymzalen Abacus & Sterrenbos (KN’24) Investering Looptijd Toelichting € 918.000 2025-2026 Als onderdeel van het accommodatieplan Huissen verduurzamen we de gymzaal het Sterrenbos naar energieneutraal.
6. Sociaal domein Dit programma richt zich op alle inspanningen op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet, de Wet inburgering en de Jeugdwet. Welzijn, preventie, armoedebeleid en schuldhulpverlening maken ook deel uit van dit programma. Daarnaast richt het zich op het faciliteren van inwonersinitiatieven.
Ontwikkelingen Uitstel wet beschermd wonen De doordecentralisatie Beschermd Wonen is uitgesteld. De nieuwe streefdatum voor de invoering van de Wet Woonplaatsbeginsel is daarmee gezet op 1 januari 2026. Aanpassing Jeugdwet is uitgesteld Om de transformatie die is bedoeld met de Hervormingsagenda Jeugd kracht bij te zetten, is een aanpassing van de Jeugdwet noodzakelijk. Hierin wordt onder andere de reikwijdte van de jeugdhulpplicht gedefinieerd. In juni is door de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangegeven dat het streven is om de gewijzigde Jeugdwet in de tweede helft van 2024 ter consultatie voor te leggen. Spreidingswet aangenomen en ter discussie Per 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) in werking getreden. Doel van deze wet is om te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtiger verdeling van asielopvang over provincies en gemeenten. Eigen bijdrage Wmo Om de houdbaarheid van de Wet maatschappelijke ondersteuning te verbeteren, heeft het kabinet besloten om voor alle Wmo-voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Op dit moment betaalt elke cliënt die van een of meer van deze voorzieningen 35
gebruikmaakt 20,60 euro per maand (abonnementstarief), ongeacht zijn of haar inkomen. Met de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage wordt de hoogte van de eigen bijdrage bij alle maatwerkvoorzieningen afhankelijk van het inkomen. Naar verwachting gaat deze wijziging per 1 januari 2026 in. Participatiewet in balans De Participatiewet wordt de komende jaren herzien. De wet wordt als te complex en te strikt ervaren waardoor een rijksbrede beweging richting vertrouwen, eenvoud en menselijke maat ter verankering in de Participatiewet is ingezet. Hervorming arbeidsmarktinfrastructuur Het kabinet wil de arbeidsmarktdienstverlening structureel verbeteren door hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur.
Wat willen we bereiken? Vanuit het sociaal domein werken we aan een veerkrachtige en inclusieve samenleving. Een samenleving waarin iedereen mee mag doen. Een samenleving waarin iedereen zijn leven op een prettige manier en naar eigen keuze kan invullen. En waarin mensen naar elkaar omkijken en elkaar helpen als dat nodig is. Dit doen we door de inwoner centraal te stellen, door eigen verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van onze inwoners te benadrukken en door gezondheid te zien als basis voor een prettig leven. Om deze visie uit te voeren, zetten we in op de volgende doelen: 1. We versterken de sociale basis waarmee we ondersteuning en welzijnsactiviteiten dicht bij onze inwoners brengen. 2. Het beheersbaar houden van de kosten in het sociaal domein. 3. Uitvoering geven aan de doelen van de strategische agenda. 4. We werken met inwoners samen aan leefbare wijken, buurten en dorpen. Indicator Lingewaard Doet Inwonersinitiatieven
Meetbaar resultaat Aantal gerealiseerde ideeën Aantal maatschappelijke initiatieven
W2023
B2024
B2025
B2028
30 22
30 14
25 14
25 14
Wat gaan we doen in 2025? We versterken de sociale basis waarmee we ondersteuning en welzijnsactiviteiten dicht bij onze inwoners brengen. Inwonersinitiatieven stimuleren, lichte ondersteuning dicht bij huis (doel 1) We houden het huidige dienstverleningsniveau van onze welzijnspartners op peil. In maart 2025 gunnen we de aanbesteding van de sociale basis definitief en starten we - samen met de nieuwe contractpartner - de implementatiefase op. Het beheersbaar houden van de kosten in het sociaal domein (doel 2) Bij de gunning van de sociale basis selecteren we de nieuwe aanbieder op het vermogen om in te zetten op collectieve voorzieningen, die indicatievrij laagdrempelig toegankelijk zijn. Ook implementeren we samen met de nieuwe aanbieder een werkwijze waarbij we zorg afschalen naar de sociale basis zodra dit mogelijk is. We kijken - binnen de gestelde kaders - naar de mogelijkheden voor het afschalen van residentiële jeugdhulp (verblijf). We actualiseren ons beleid medische advisering gehandicaptenparkeerkaart. 36
We maken in de verordening Sociaal Domein expliciet wat gebruikelijke hulp is. Om onze uitgaven doelmatig in te zetten, gaan we meer datagedreven werken: in monitoring, analyse, verantwoording en de vertaling daarvan in de toegang.
We geven uitvoering aan de strategische agenda (doel 3) We maken de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis met de implementatie van ons lokale uitvoeringsplan waarmee we een expliciete verbinding maken met de woon-zorgvisie en we meer specifiek de toegang inrichten. We geven lokaal invulling aan de Hervormingsagenda Jeugd. Hierbinnen verbinden we jeugdhulp aan onderwijs en bestaanszekerheid. We zetten in op normaliseren waarmee we onze jeugdigen preventief en integraal willen ondersteunen. We versterken de verbinding tussen zorg en veiligheid door: Het herijken van het lokaal preventieplan alcohol en drugs. Het implementeren van de landelijke leidraad Werken aan Veiligheid in onze werkwijze. Het implementeren van Veiligheid in en om school (VioS) op het OBC Bemmel en deze aanpak ook dit jaar af te ronden. We werken aan werkzekerheid en inkomenszekerheid: Door onze re-integratieproducten op effectiviteit te evalueren en op basis hiervan gewijzigde beleidsregels op te stellen. Door een beleidskader armoedebestrijding- en schuldhulpverlening vast te stellen waarbij we onze inkomensondersteunende maatregelen evalueren en onze beleidsregels wijzigen. We ontwikkelen een integrale visie op migratie en integratie. Vanuit deze visie realiseren we samenhangend beleid op het gebied van huisvesting, onderwijs, werk en zorg.
Voor de vijf ketenaanpakken van het Gezond en Actief Leven Akkoord maken we een implementatieplan. Regionaal werken we binnen het Integraal Zorgakkoord samen om de implementatie van deze vijf ketenaanpakken uit te voeren: o de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI); o de aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen; o valpreventie bij ouderen; o welzijn op recept; o kansrijke start. We werken met inwoners samen aan leefbare wijken, buurten en dorpen (doel 4) We vereenvoudigen en structureren het proces rondom inwonersinitiatieven. Daardoor wordt het duidelijker en transparanter voor inwoners waar en hoe zij hun initiatief kunnen indienen en hoe het proces verloopt. Indieners van het initiatief krijgen binnen vier weken bericht van de gemeente. Met Lingewaard Doet richten we ons op de kernen Angeren, Bemmel, Gendt, Haalderen en Ressen.
37
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn, waarin ook de begroting van de strategische agenda sociaal domein. In het volgende onderdeel ‘Strategische agenda sociaal domein’ is de begroting van deze agenda in detail opgenomen. Bedragen x € 1.000e 6
Sociaal domein
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
-4.585
-7.494
-6.640
-12.015
5.375
60601 Sociaal en cultureel werk
-128
-142
-155
-155
-
60602 Algemeen maatschappelijk werk
-341
-434
-390
-390
-
-2.038
-2.777
-2.309
-2.309
-
60604 Algemene voorzieningen jeugd
-293
-296
-253
-253
-
60605 Jeugd- en jongerenwerk
-427
-415
-490
-490
-
-7
-6
-6
-6
-
60607 Dorpshuizen
-502
-531
-245
-245
-
60608 Dorpshuizen - Beheer & Onderhoud
-671
-906
-905
-978
73
60609 Wijkplatforms
-316
-446
-443
-443
-
60610 Inwonerparticipatie
-253
-181
-130
-130
-
60611 Kinderdagverblijven
142
87
159
-98
257
60612 Kinderdagverblijven-Beheer/Onderh.
-208
-195
-193
-193
-
60613 Ouderenwerk
-374
-358
-368
-368
-
60614 Opvang vluchtelingen
1.655
-
-
-2.353
2.353
-
-
-
-2.428
2.428
-824
-894
-912
-1.176
264
-401
-411
60623 Gem. hulp toeslagen problematiek
-15
-
-
-
-
60671 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
-386
-411
-
-
-
-211
-689
477
-211
-689
477
-695
-695
-695
-695
-
-487
487
60603 Jeugd uitvoeringskosten
60606 Jeugd- en jongerenwerk - B&O
60625 Huisvesting vluchtelingen Oekraïne 60669 Algemene voorzieningen Wmo 6.2
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 60627 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO
-
-
6.22 Toegang en eerstelijnsvoorz. Jeugd 60634 Toegang / eerstelijnsvoorzieningen Jeugd
-
-
6.23 Toegang en eerstelijnsvoorz. Integraal 60646 Brede SPUK Gezondheid en sociale basis
-
-
-
-487
487
-4.995
-3.339
-4.055
-12.696
8.641
60615 Bijstandsverlening algemeen
-747
-1.256
-1.178
-1.178
-
60616 BBZ 2004
-184
-44
-52
-68
16
60617 BUIG
-703
-294
-1.027
-9.622
8.595
-3.106
-1.497
-1.565
-1.595
30
-255
-248
-233
-233
-
-4.512
-4.393
-4.293
-4.293
6.3
Inkomensregelingen
60618 Gem. armoede en schuldenbeleid 60619 Kwijtscheldingen 6.4
WSW en beschut werk
38
60620 Sociale werkvoorziening
-4.512
-4.393
-4.293
-4.293
Arbeidsparticipatie
-1.313
-1.752
-1.784
-1.784
60621 Inburgering nieuwkomers
-255
-443
-329
-329
-
60622 Re-integratie en participatie
-1.058
-1.309
-1.455
-1.455
-
-3.916
-4.867
60660 Wmo Uitvoeringskosten
-1.721
-2.364
-
-
-
60662 Hulpmiddelen Wmo
-2.195
-2.503
-
-
-
-3.648
-3.755
107
6.5
6.6
Maatwerkvoorzieningen (Wmo)
6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO)
-
60643 Wmo Uitvoeringskosten
-
-
-1.412
-1.412
-
60644 Hulpmiddelen Wmo
-
-
-2.236
-2.343
107
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
876
-473
60661 Begeleiding Wmo
876
-473
-
-
-
-6.295
-6.295
-6.295
-6.295
-2.491
-2.491
-2.491
-2.491
-853
-853
-853
-853
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
6.711 Huishoudelijke hulp (WMO) 60629 Huishoudelijke hulp (WMO)
-
-
6.712 Begeleiding (WMO) 60630 Begeleiding (WMO)
-
-
6.713 Dagbesteding (WMO) 60631 Dagbesteding (WMO)
-
-
6.71A Hulp bij het huishouden (Wmo)
-4.728
-5.211
60675 Hulp bij huishouden (Wmo)
-4.728
-5.211
6.71B Begeleiding (Wmo)
-1.832
-2.314
60676 Begeleiding (Wmo)
-1.832
-2.314
6.71C Dagbesteding (Wmo)
-710
-818
60677 Dagbesteding (Wmo)
-710
-818
6.72A Jeugdhulp begeleiding
-2.846
-3.339
60679 Jeugdhulp begeleiding
-2.846
-3.339
6.72B Jeugdhulp behandeling
-3.024
-3.177
60680 Jeugdhulp behandeling
-3.024
-3.177
6.72C Jeugdhulp dagbesteding
-415
-560
60681 Jeugdhulp dagbesteding
-415
-560
6.73A Pleegzorg
-337
-352
60683 Pleegzorg
-337
-352
6.73B Gezinsgericht
-709
-722
60684 Gezinsgericht
-709
-722
6.73C Jeugdhulp met verblijf overig
-2.041
-2.318
60685 Jeugdhulp met verblijf overig
-2.041
-2.318
6.74A Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf
-4.237
-4.417
60686 Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf
-4.237
-4.417
39
-
-
6.74B Jeugdhulp Crisis/LTA/GGZ-verblijf
-962
-963
60687 Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf
-962
-963
6.74C Gesloten plaatsing
-493
-565
60688 Gesloten plaatsing
-493
-565
6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 60635 Jeugdhulp ambulant lokaal
-
-
6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 60636 Jeugdhulp ambulant regionaal
-
-
6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk 60637 Jeugdhulp ambulant landelijk
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal 60638 Jeugdhulp met verblijf lokaal 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 60639 Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 60640 Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.791 PGB WMO 60667 PGB Wmo 6.792 PGB Jeugd 60666 PGB jeugd 6.821 Jeugdbescherming 60641 Jeugdbescherming
-
-
6.822 Jeugdreclassering 60642 Jeugdreclassering
-
-
6.82B Jeugdreclassering
-29
-35
60692 Jeugdreclassering
-29
-35
6.82C Jeugdbescherming
-355
-422
60691 Jeugdbescherming
-355
-422
6.91 Coördinatie en beleid WMO
-
-
-
-
-
-
-511
-511
-511
-511
-12.073
-12.073
-12.073
-12.073
-137
-137
-137
-137
-380
-380
-380
-380
-4.292
-4.292
-4.292
-4.292
-597
-597
-597
-597
-143
-143
-143
-143
-205
-205
-205
-205
-490
-490
-490
-490
-56
-56
-56
-56
-
-
-
-
-
-
-
-1.323
-1.323
-
-
-
-
-
-
-
-
-
60626 Coördinatie en beleid WMO
-
-
-1.323
-1.323
-
Saldo Lasten en Baten
-41.564
-47.942
-51.172
-66.260
15.087
Onttrekkingen reserves
1.444
1.788
1.702
-
1.702
Toevoegingen reserves
-3.359
212
-371
-371
-
-43.479
-45.942
-49.840
-66.631
16.789
Saldo inclusief mutaties reserves
40
Strategische agenda sociaal domein
Uitwerking Taskforce Strategische Agenda Sociaal Domein 2024-2026
Bijgesteld incl. Actuele Aangepaste Actuele Aangepaste Aange- Begroting 2e Turap begroting begroting begroting begroting paste begroting 2024
2025
2026
2027
2028
Totaal
Voorbereiden Sociale Basis Projectleider inkoop
170.000
91.000
Juridische expertise aanbesteding
19.000
50.000
Check op definitieve documenten Extra inhuur projectaansturing
20.000
20.000
200.000
200.000
Projectleider Implementatie Implementatie- en frictiekosten
261.000 50.000
100.000
119.000
50.000
150.000
50.000
50.000
Overgangskosten (systemen en processen)
50.000
Frictiekosten huidige partners
100.000
100.000
200.000
Communicatie, Opleiding en Implementatie
30.000
15.000
45.000
Onvoorzien
20.000
20.000
40.000
Opstartkosten
250.000
subtotaal
459.000
Kostenbeheersing Maatwerk data-analist Subtotaal
-
50.000
250.000
-
691.000
-
235.000
-
-
1.385.000
100.000
100.000
pm
50.000
100.000
100.000
pm
50.000
150.000
150.000
150.000
150.000
300.000
150.000 -
-
150.000
Beschermd Thuis Inrichten van de Toegang Draagvlak in de kernen
25.000
65.000
65.000
65.000
65.000
155.000
Lokale steunstructuur
10.000
137.000
137.000
137.000
137.000
284.000
Wonen
25.000
75.000
75.000
75.000
75.000
175.000
41
Meedoen
10.000
125.000
125.000
125.000
125.000
Subtotaal
70.000
552.000
552.000
552.000
552.000
Lingewaardse Ontwikkelagenda Jeugd Ontwikkelen expertiseteam Jeugd
50.000
80.000
40.000
pm
40.000
11.000
pm
260.000 -
-
1.174.000
130.000 15.000
Uitvoeringsbudget Inzet zorgmakelaar
4.000
10.000
20.000
40.000
Subtotaal
74.000
130.000
51.000
pm
40.000
80.000 pm
80.000 53.000
80.000
80.000
20.000 -
-
165.000
Bestaanszekerheid Projectleiding en projectorganisatie Training Re-integratie-projecten Begeleiding verbeteren samenwerkingsafspraken Regionale gezamenlijke inrichting positie soc. ontwikkelbedrijf Aanpak AanZ specif. gericht op statushouders+gezin (oude wet) Subtotaal
227.000
160.000 53.000
pm
pm
227.000
pm
pm
100.000
pm 125.000
125.000
pm 125.000
125.000
327.000
205.000
258.000
205.000
205.000
-
Integrale werkwijze rond statushouders en vluchtelingen Aanpak AanZ specif. gericht op statushouders+gezin (nieuwe wet)
25.000
Subtotaal
25.000
350.000 -
-
790.000
25.000 -
-
-
-
-
-
25.000
Alcohol en drugspreventie 2025-2028 Handhavingsplan alcohol- en drugspreventie
80.000
80.000
80.000
80.000
320.000
Subtotaal
80.000
80.000
80.000
80.000
320.000
42
IZA/GALA - Transformatie van zorg naar gezondheid Samen Kwiek
25.000
50.000
50.000
Subtotaal
25.000
50.000
50.000
-
50.000
-
-
125.000
Totaal
980.000
1.037.000
1.782.000
757.000
1.212.000
80.000
80.000
4.134.000
50.000
125.000
In dit financiële overzicht hebben we de verschuivingen die opgenomen zijn in de ‘2e tussentijdse rapportage 2024’ verwerkt.
43
Voorbereiden Sociale Basis De aanbesteding is gestart en ook de projectleider Implementatie is begonnen om in kaart te brengen wat nodig is (intern en in samenwerking met de nieuwe partner) om dit project op een juiste manier te implementeren. Dit maakt dat we beter zicht hebben op de kosten voor de komende jaren. De afronding van de aanbesteding loopt door in 2025, vandaar dat daar projectleiderskosten voor zijn geraamd. Daarnaast zijn kosten opgevoerd voor implementatie, frictiekosten en opstartbudget voor de nieuwe aanbieder. Kostenbeheersing Maatwerk We hebben besloten om de start van de data-specialist in 2025 te laten vallen en de kosten daarmee een jaar op te schuiven. Per saldo blijft het budget voor deze opgave daarmee gelijk. Beschermd Thuis De middelen voor dit thema zijn afkomstig uit de bestemmingsreserve beschermd wonen naar beschermd thuis. Op dit moment wordt gewerkt aan het regionale en lokale implementatieplan. Hier gaan nog geen grote uitgaven mee gemoeid. Vandaar dat de bedragen voor 2024 naar beneden zijn bijgesteld. Doordat het Rijk de invoering van de Wet doordecentralisatie Beschermd Wonen heeft uitgesteld, zijn ook in 2026 kosten opgevoerd. Lingewaardse Ontwikkelagenda Jeugd Inmiddels is gebleken dat het de consulenten steeds beter lukt om de juiste zorg in te zetten (o.a. doordat de regionale zoektool is verbeterd).
Dit maakt dat de inzet van de zorgmakelaar niet gecontinueerd gaat worden in 2025 e.v. Bij de 1e Turap 2024 is al aangegeven dat de werkzaamheden van de Projectleider financiën binnen de huidige bezetting worden opgevangen. Hier zijn geen extra middelen nodig. Bestaanszekerheid 2024 is vooral gebruikt om voorbereidingen te treffen om in 2025 een Lingewaardse aanpak voor bestaanszekerheid vast te kunnen laten stellen. Dit maakt dat de uitgaven in 2024 naar beneden zijn bijgesteld en in 2025 en 2026 implementatiekosten zijn opgenomen (projectleiding en trainingskosten). IZA/GALA – Samen Kwiek De uitvoeringsagenda van het Plan van Aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord wordt volledig gefinancierd vanuit de middelen die we vanuit het Rijk ontvangen middels de brede SPUK GALA. Afgelopen jaren hebben we door middel van een Europese subsidie een sociale kaart met doorverwijzingsmogelijkheden ontwikkeld. De subsidie stopt per 1-11-2024. Voor 2024 hebben we nog een budget nodig om de projectmedewerker in te zetten voor de afronding van het project. We gaan er vooralsnog vanuit dat we vanaf 1-1-2025 deze sociale kaart gaan afnemen.
44
Stand van zaken Reserve Sociaal Domein en Reserve Beschermd Wonen Na inzet van bovenstaande middelen, ontstaat onderstaande financiële situatie
Totaal investeringen strategische agenda 2024-2026 Dekking: Stand reserve Sociaal domein per 31-12-2023 Af: onttrekking 2024 lidmaatschap bibliotheek 2024 (zie 69806-87100) Af: onttrekking Voorstel VIOS (zie 69806-87100)
€
4.134.000
€ € €
2.702.926 -35.000 -26.100
Bestemmingsreserve Sociaal Domein per 1-1-2025 Benodigde middelen t.b.v. uitvoering strategische agenda
€ €
2.641.826 -2.640.000
Saldo reserve
€
1.826
Stand reserve Van beschermd wonen naar beschermd thuis per 31-12-2023 Bij: bijdrage centrumgemeente 2024 (nog niet begroot in 2024) Af: reeds begrote bijdrage centrumgemeente 2024 Bij: storting 2025 (saldo bijdrage centrumgemeente minus lasten 2025)
€ € € €
1.282.294 477.450 -106.000 371.450
Bestemmingsreserve beschermd wonen naar beschermd thuis Benodigde inzet t.b.v. uitvoering strategische agenda
€ €
2.025.194 -1.494.000
Saldo reserve
€
531.194
Totaal saldo reserves
€
533.020
Beleidsnota's Beleidsnota cultureel erfgoed Lingewaard (2015) Notitie mantelzorg, vrijwilligers en ouderen (MVO) (2018) Contourennota accommodatie- en vastgoedbeleid (2019) Taskforce (2019) Beleidsplan sociaal domein 'Iedereen hoort erbij' 2021 Participatiebeleid Lingewaard (2024)
45
Investeringsplan 6.01 Ontmoetingsruimte 't Zand / Dannenburcht, Huissen (KN'24) Investering Looptijd Toelichting € 200.000 2025-2026 In het kader van het Maatschappelijk Accommodatieplan Huissen wordt gestreefd naar het behoud van Gemeenschapshuis ’t Zand. Voor de renovatie stellen we een plan van aanpak op, waarbij de nadruk ligt op verduurzaming en het verbeteren van de toegankelijkheid. Daarnaast wordt er strategisch gekeken naar momenten van groot onderhoud, zodat deze gecombineerd kunnen worden met investeringen. Voor het gebouw van Scouting Dannenburcht wordt het pannendak vervangen, waarbij tegelijkertijd het aanwezige asbest wordt verwijderd. 6.02 Verduurzaming gemeentelijke accommodaties (KN'24) Investering Looptijd Toelichting € 730.000 2025-2026 Voor het Dorpshuis Angeren en Ontmoetingscentrum Doornenburg werken we het maatwerkadvies uit naar een maatregelenpakket. We streven naar energieneutrale accommodaties. 6.03 Multifunctionele accommodatie Huissen Exploitatielasten (gedeelte KN'24) Investering Looptijd Toelichting vanaf 2028 Exploitatielasten € 220.000 structureel. Het investeringsbudget voor de multifunctionele accommodatie is al ter beschikking gesteld door de raad en is daarom geen onderdeel meer van het Investeringsplan.
7. Volksgezondheid en milieu Dit programma bevat taken met betrekking tot bescherming van de volksgezondheid, afvalwater en waterhuishouding, huishoudelijk afval, bescherming van het milieu, begraafplaatsen, klimaat en duurzaamheid.
Ontwikkelingen Afval en circulariteit De landelijk terugtrekkende beweging van particuliere afvalinzamelaars dwingt ons tot een heroverweging van de inzamelorganisatie. Dit is ook een onderdeel van het geactualiseerde beleidsplan dat in oktober 2024 wordt behandeld. Netcongestie energie-infrastructuur In het kader van de regionale verstedelijkingsstrategie en het regioarrangement zoeken provincie, regio, netbeheerders en gemeenten samen naar oplossingen voor de netcongestie en nieuwe
46
energievoorzieningen. In Lingewaard wordt de komende jaren gewerkt aan capaciteitsvergroting van het energienet.
Wat willen we bereiken? We willen een goede gezondheid van onze inwoners en een gezonde fysieke leefomgeving. De doelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zijn daarbij het uitgangspunt. Hierbij richten we ons op het terugdringen van gezondheidsachterstanden en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Ook richten we ons op de versterking van de mentale weerbaarheid en gezondheid van onze inwoners, waardoor men vitaal ouder kan worden. We werken hierbij samen met de GGD en willen een domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur. Net als landelijke doelen voor klimaat en milieu willen we in 2050 een energieneutrale, klimaat-adaptieve en circulaire gemeente zijn. In 2030 willen we electriciteitsneutraal zijn. Daarvoor werken we samen met onze inwoners en bedrijven. We geven hierbij zelf het goede voorbeeld. Onze doelen zijn: 1. Een goede gezondheid voor al onze inwoners, van jong tot oud. 2. De gemeente is klimaatbestendig en water robuust ingericht. 3. De hoeveelheid restafval per inwoner daalt en er is maximaal hergebruik van de ingezamelde grondstoffen onder meer door het opzetten van een circulair ambachtscentrum. 4. We willen een energieneutrale gemeente zijn in 2050 door middel van energiebesparing, duurzame opwekking en warmte-transitie.
Wat gaan we doen in 2025? We beogen een goede gezondheid voor al onze inwoners, van jong tot oud (doel 1) We maken een plan van aanpak met de focus op de mentale gezondheid van jeugdigen en jeugdvolwassenen. Uit de gezondheidsmonitor van de GGD blijkt dat deze steeds meer onder druk staat. We stellen de kaders vast van een toekomstbestendig Automatisch Externe Defibrillator (AED) netwerk. We ontwikkelen dagactiviteiten voor inwoners met dementie, om iedere inwoner met dementie een zinvolle bezigheid te bieden. Hiermee gaan we door met de ontwikkeling van Dementievriendelijk Lingewaard. De gemeente is klimaatbestendig en water robuust ingericht (doel 2) We voeren de maatregelen uit, waaronder een totaalplan voor buitenzwemwateren, die zijn opgenomen in de Uitvoeringsagenda van de Lokale Adaptatiestrategie (LAS). Zie hiervoor ook de paragraaf Klimaat en Energie: Klimaatadaptatie. We werken aan de ambities zoals opgenomen in het Gemeentelijk Watertakenplan 2023-2027 door het uitvoeren van activiteiten en maatregelen uit het uitvoeringsprogramma. Zoals het inzetten van een afkoppelcoach, een regentonactie, het actief afkoppelen van hemelwaterafvoeren van panden en het creëren van waterbergingen. We vervangen en verbeteren de riolering in onder andere de wijk de Klappenburg in Bemmel.
47
De hoeveelheid restafval per inwoner daalt en er is maximaal hergebruik van de ingezamelde grondstoffen (doel 3) We realiseren een daling van de hoeveelheid Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT) in het restafval van tenminste 10% (gewicht). Dit realiseren we door dynamisch in te zetten op interventies die het gewenste gedrag stimuleren, zoals het informeren van specifieke doelgroepen en het leveren van benodigd materiaal. We passen zo veel mogelijk inzamelsystemen toe die recyclebare grondstoffen opleveren én passen deze zo in dat het bijdraagt aan een schone en veilige openbare ruimte. Omdat particuliere afvalinzamelaars zich terugtrekken uit de markt, onderzoeken we op welke manier we de afvalinzameling in de toekomst doelmatig kunnen blijven uitvoeren. We willen een energieneutrale gemeente zijn in 2050 door middel van energiebesparing, duurzame opwekking en warmte-transitie (doel 4) We bieden woningeigenaren isolatiemaatregelingen aan via de aanpak Operatie Isolatie. We begeleiden initiatiefnemers bij het invullen van de zoekzone voor zonne-energie. En we leggen de energievisie voor de zone Betuweroute/A15 ter vaststelling voor aan de raad. We starten met het opstellen van een Warmteprogramma ter vervanging van de huidige transitievisie Warmte.
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 7
Volksgezondheid en milieu
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
7.1
Volksgezondheid
-1.940
-2.285
-2.561
-2.587
26
60701 Openbare gezondheidszorg
-904
-1.215
-1.388
-1.388
-
-1.036
-1.070
-1.173
-1.173
-
-
-
-
-26
26
60702 Jeugdgezondheidszorg 60703 Brede SPUK Ondersteunende onderdelen 7.2
Riolering
1.358
1.447
1.574
-3.370
4.944
60720 Algemeen rioolbeheer
-1.370
-1.898
-2.054
-2.054
-
60721 Riolering en waterzuiv. / Onderhoud
-1.756
-1.301
-1.286
-1.316
30
60722 Rioolheffing
4.484
4.646
4.914
-
4.914
Afval
1.116
1.576
1.721
-4.962
6.684
60723 Afval algemeen
-126
-99
-136
-136
-
60724 Huishoudafval
-3.149
-2.909
-3.353
-4.002
649
60725 Overige afvalstoffen
-564
-598
-701
-801
101
60726 Afvalstoffenheffing
4.987
5.169
5.898
-
5.898
60733 Reinigingsheffing
-32
13
13
-23
36
Milieubeheer
7.3
7.4
-1.619
-2.065
-2.281
-3.419
1.138
60727 Milieubeheer
-1.163
-1.183
-1.311
-1.413
102
60728 Duurzaamheid
-375
-792
-907
-987
80
60729 Plaagdierbestrijding
-81
-90
-63
-63
-
-
-
-
-791
791
60734 Klimaat- en energiebeleid
48
60735 SPUK Duurzaamheid 7.5
Begraafplaatsen en crematoria
-
-
-
-165
165
-132
-126
-84
-249
165
60730 Algemene begraafplaatsen
-104
-111
-69
-234
165
60731 Begraven
-28
-15
-15
-15
-
-1.217
-1.453
-1.631
-14.587
12.957
Onttrekkingen reserves
882
365
430
-
430
Toevoegingen reserves
-394
-149
-80
-80
-
Saldo inclusief mutaties reserves
-729
-1.237
-1.280
-14.667
13.387
Saldo Lasten en Baten
Beleidsnota's Beleidsplan Sociaal Domein "Iedereen hoort erbij!"(2021) Gemeentelijk Watertakenplan 2023-2027 Regionale Adaptatiestrategie (RAS) (2022) Lokale Adaptatiestrategie (LAS) (2022) Grondstoffenbeleid Lingewaard Circulair en Duurzaam (2019) Beleidskader energietransitie (2023) Beleidskader Windenergie (2019) Transitievisie Warmte (2021)
Investeringsplan 7.01 Investeringen vervangingen en investeringen maatregelen riolering Investering Looptijd Toelichting Niet gelabeld De investeringsbedragen zijn gebaseerd op het Gemeentelijk € 1.750.000 2025-2027 Watertakenplan 2023-2027 (GWP). Het GWP bevat € 1.795.000 2026-2028 investeringsbudgetten voor reeds gelabelde en afgebakende € 1.795.000 2027-2029 projecten. € 3.882.000 2028-2030 Daarnaast zijn er de nog niet gelabelde investeringsbudgetten. (buiten Dit zijn de volgende benodigde investeringsbudgetten: Vervanging van pompen/gemalen, persleidingen en planperiode GWP) rioolbuizen. De benodigde bedragen zijn gegenereerd uit de beheersoftware. Gelabelde Nieuwe maatregelen om de doelen en ambities uit het projecten GWP te behalen: afkoppelen, infiltreren, waterberging € 2.300.000 2025-2026 en maatregelen duurzaamheid. € 2.000.000 2026-2027 Het totaal benodigde investeringsbudget (vervanging en nieuwe € 780.000 2027-2028 maatregelen) is gelijk verdeeld over de jaren van de planperiode. De kapitaallasten van alle investeringen uit het GWP dekken we volledig met de inkomsten uit de Riool- en Waterzorgheffing.
49
8. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Onder dit programma vallen de taken met betrekking tot ruimte en leefomgeving, wonen en bouwen en de exploitatie van woningbouwprojecten. De milieutaken van de Omgevingsdienst vallen onder programma 7, de bouwtaken onder programma 8.
Ontwikkelingen Groeiende ruimteclaims waarbij niet meer alles kan Verschillende ruimteclaims nemen toe ten opzichte van verwachtingen in het verleden en zorgen ervoor dat de afweging met betrekking tot een goede leefomgeving steeds scherpere keuzes vraagt. De waarneming dat niet alles kan zorgt voor onzekerheid en discussie. Plannen als blauwdruk maken plaats voor adaptieve programma’s die worden aangepast als de praktijk of nieuwe inzichten daarom vragen. Veilige en gezonde leefomgeving Tegelijkertijd zorgt het waarborgen van een veilige en gezonde leefomgeving ervoor dat we strenger worden. Nieuwe woningen bouwen moet niet alleen zonder natuur aan te tasten of te knagen aan normen voor een gezonde omgeving, maar ook gepaard gaan met klimaatbestendig inrichten, minder afval produceren en minder energie gebruiken. Preventie, weerbaarheid tegen verstoringen van een veilige en gezonde omgeving, en controle, worden belangrijker. Dijkversterking 2025 – 2032 Onderdeel van een veilige omgeving is het versterken van de rivierdijken zodat ze voor de lange termijn bestand zijn tegen de invloeden van klimaatverandering en hogere waterafvoeren. Het Waterschap Rivierenland gaat hiervoor vanaf 2025 de plannen voorbereiden. In 2032 moeten die zijn uitgevoerd.
Wat willen we bereiken? Een leefomgeving waar jong en oud zich thuis voelen. Dat betekent woonkernen waar primaire voorzieningen dichtbij zijn. Naast woningbouw is ruimte nodig om elkaar te ontmoeten, te recreëren en te bewegen of sporten. Infrastructuur voor fietsen, openbaar vervoer en de auto moet het groeiend aantal inwoners aankunnen. Juist daar ligt de sleutel voor de bouwopgave. Voor die bouwopgave gaan we uit van de afspraken in de 'Woondeal 2.0': van 2022 tot 2030 ten minste 1300 woningen erbij. Nieuwbouw bestaat voor minstens 30% uit sociale huur en voor 37% uit betaalbare huur- en koopwoningen. Naast bouwen is versterking nodig van infrastructuur en groene recreatieruimte. We werken aan de volgende doelen: 1. We werken volgens de Omgevingswet. 2. Realisatie van ongeveer 200 nieuwe woningen, verspreid over meerdere woonkernen. 3. Verduurzaming en vergroening van de woonomgeving. 4. Participatie en verbinding tussen gemeentelijke opgaven en inwonersinitiatieven.
Wat gaan we doen in 2025? We werken volgens de Omgevingswet (doel 1) We werken in de komende jaren stapsgewijs naar een nieuw gebiedsdekkend omgevingsplan. In 2025 bereiden we die wijziging (actualisatie) voor Haalderen voor. We behandelen aanvragen voor omgevingsvergunningen in de intake- en omgevingstafel. Soms is daarbij een bindend advies van de gemeenteraad nodig. Vast onderdeel van het intakeproces is een "keukentafelgesprek" met initiatiefnemer. Doel hiervan is het wederzijds toelichten van het initiatief en het proces naar een vergunning. 50
Voor kleine woningbouw-initiatieven (1 – 3 woningen) geven we in een programma aan onder welke voorwaarden we initiatieven c.q. vergunningaanvraag in behandeling nemen. Dit doen we zowel voor de woonkernen (bijvoorbeeld woningsplitsing of -toevoeging) als voor het buitengebied (bijvoorbeeld bij stoppende agrarische bedrijven). We stellen in overleg met de gemeenteraad een omgevingsprogramma biodiversiteit en landschap op dat eind 2025 gereed kan zijn. We werken aan het van Rijkswege gevraagde programma Volkshuisvesting (incl. woon-zorg-visie). Vanuit de notie dat de balans tussen bouwen, infrastructuur en groene ruimte scherpe keuzes vraagt doen we een voorstel voor herijking van de Omgevingsvisie uit 2023.
Realisatie van ongeveer 245 nieuwe woningen, verspreid over meerdere woonkernen (doel 2) We werken aan ons woonbeleid en aan de realisatie van woningbouwplannen. Beiden staan hieronder toegelicht. Woonbeleid We focussen op de geprioriteerde bouwlocaties in de gemeente. We gaan in gesprek met de raad over woningbouwlocaties voor de langere termijn (na 2030), in samenhang met ontwikkeling van infrastructuur en groene ruimte dichtbij de woonomgeving. We leggen de actualiseerde Woondael 2.0 aan de gemeenteraad voor. We actualiseren ook de afspraken met de corporaties. Een van de afspraken in de Woondeal 2.0 is om minstens 30% van het bouwprogramma in de sociale huur te realiseren. Hiervoor betrekken we de corporaties vroegtijdig in gesprekken met ontwikkelende partijen. Dit doen we ook bij de geprioriteerde plannen. We werken mee aan wijkplannen van de corporaties. Dat zijn Klappenburg 2 in Bemmel, Lootakkers in Gendt en Salland (Oude bongerd) in Haalderen waar 49 verplaatsbare woningen komen. Uitvoering van plannen: We verwachten dat er 200 nieuwe woningen worden opgeleverd. Daarnaast worden ca. 50 woningen later opgeleverd omdat de procedure daarvoor uitloopt.
Afhankelijk van het verloop van planprocedures realiseren we de volgende projecten deels of volledig: o Oude Bongerd fase 1, Sallandstraat (Haalderen); o Herinrichting sportpark de Poel (Angeren); o Blauwe Hoek (Angeren); o Slingerbos (Huissen); o Aloysiuslocatie (Huissen); o Zaal Wapen van Bemmel (Bemmel). Incidenteel voegen we woningen toe door bijvoorbeeld functieverandering, woningsplitsing of op bestaande bouwtitels in het omgevingsplan. We ronden de volgende projecten planologisch af zodat die na 2025 kunnen worden gerealiseerd; Zandsestraat (Bemmel); Vleumingen II (Gendt); ’t Hof van Klein Baal (Haalderen); Dorpstraat, bibliotheek (Gendt); Op den Winkel (Angeren); Holthuizen (Huissen); Klappenburg 2 (Bemmel). We bereiden onder andere de volgende plannen voor zodat daarna de planologische procedure kan worden gestart (in of na 2025): o Driegaarden II en III (Huissen); 51
o o
Oude Bongerd fase 2, Sallandstraat (Haalderen); Villa Ganita (Gendt);
Verduurzaming en vergroening van de woonomgeving (doel 3) Binnen de Groene Metropoolregio werken we aan het gebiedsprogramma voor het middengebied tussen de steden. Zo’n programma is nodig om enerzijds de balans tussen woningbouw en andere ruimteclaims te bewaken en anderzijds afspraken over investeringen te kunnen maken met andere overheden. We komen met een voorstel voor het overnemen van het provinciaal eigendom in het Zeegbos waarin ook afspraken staan over het toekomstig beheer en de kosten daarvan. We werken mee aan de planvoorbereidingen voor de dijkversterking. In 2025 begint het Waterschap met inventarisaties langs de Rijndijk en later in 2025 langs de Waaldijk. Andere activiteiten voor met name de bestaande woningvoorraad, het circulair maken van het bouwen, het vergroten van biodiversiteit en het klimaat-adaptief inrichten van de omgeving, staan in de paragraaf klimaat en energie. Participatie en betrokkenheid bij de woonomgeving, verbinding met gemeentelijke opgaven (doel 4) In 2025 volgt de uitrol van de agenda per kern in lijn van de pilot Doornenburg. Daarmee verbinden we de gemeentelijke opgave en inwonersinitiatieven met elkaar.
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 8
Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
8.1
Ruimte en leefomgeving
-1.388
-1.885
-1.443
-3.140
1.696
60801 Ruimtelijke ontwikkeling
-352
-643
-465
-473
7
60802 Faciliterend grondbeleid
-266
-218
-310
-1.999
1.689
60809 Omgevingswet
-770
-1.024
-668
-668
-
-383
-12
-2.355
2.355
-383
-12
-
-2.355
2.355
-326
-1.156
-1.082
-2.588
1.507
60804 Geo-Informatie
-330
-252
-262
-262
-
60805 Bouwen - Vergunningverlening
922
202
168
-1.239
1.408
60806 Bouwen - Handhaving
-627
-649
-721
-731
10
60807 Wonen
-244
-434
-198
-234
36
60808 Woonwagenzaken
-47
-23
-69
-122
53
Saldo Lasten en Baten
-2.097
-3.053
-2.525
-8.083
5.558
Onttrekkingen reserves
2.051
2.243
-
-
-
Toevoegingen reserves
-1.238
431
-
-
-
Saldo inclusief mutaties reserves
-1.284
-379
-2.524
-8.083
5.558
8.2
Grondexploitatie(niet-bedrijventerrein)
60803 Actief grondbeleid 8.3
Wonen en bouwen
52
Beleidsnota's Omgevingsvisie Lingewaard (mei 2023) Plan van Aanpak omgevingsprogramma’s (mei 2023) Overzicht categorieën bindend adviesrecht en verplichte participatie (mei 2023) Plan van aanpak transitie omgevingsplan (2022) Nota Wonen (2020), Notitie verruiming mogelijkheden particuliere woningbouw (2020) Nota Erfgoed (2015) Gids ruimtelijke kwaliteit (2018)
Investeringsplan Voor het programma Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2025-2028.
53
9. Bestuur en ondersteuning Dit programma gaat over het besturen van onze gemeente, een klantgerichte (digitale) dienstverlening en het bijdragen aan en sturen op samenwerkingsverbanden.
Ontwikkelingen Vertrouwen in de overheid staat onder druk De keuzes die we als overheid maken vanuit het algemeen belang kunnen botsen met individuele behoeften en wensen van bewoners. Dit kan leiden tot onbegrip en tot dalend vertrouwen in de overheid. Dit vraagt van ons als gemeente een goede verbinding en dialoog met onze inwoners. Inwoners willen meer directe invloed Zij willen vaker en eerder betrokken worden bij beleid of projecten vanuit de gemeente. Ook komen er meer initiatieven vanuit de samenleving bij de gemeente.
Wat willen we bereiken? We willen dat het vertrouwen in de overheid groeit. De kwaliteit van onze dienstverlening is één van de grootste factoren die bepaalt hoe de inwoner de overheid ervaart. Door onze dienstverlening te verbeteren kunnen we het vertrouwen van inwoners beïnvloeden. We verbeteren onze dienstverlening door inwonergericht te werken en Lingewaardige service te bieden. Dit betekent: zorgen voor toegankelijke dienstverlening en duidelijke communicatie kaders bieden en ook ruimte maken voor maatwerk continu leren en aansluiten op de behoeften van de inwoner We willen een betrouwbare en sterke partner in de regio zijn. Als Lingewaard kunnen we niet alles alleen. Bij grensoverstijgende opgaven, complexiteit of schaalvoordelen zoeken we de samenwerking graag op. Belangrijk daarbij is dat we grip houden op de samenwerking. Onze doelen zijn: 1. Betrokkenheid inwoners 2. Toegankelijke dienstverlening 3. Efficiënte en effectieve samenwerking Indicator
Meetbaar resultaat
Klantwaardering dienstverlening Totaal Digitaal Balie Telefonie
Gemiddeld rapportcijfer Totaalwaardering voor alle drie de kanalen
Gemiddelde wachttijd aan de balie
Percentage balieklanten geholpen binnen de servicenorm van max. 10 min.
W2023
B2024
B2025
B2028
8,2 8,3 8,7 7,2
7,6 7,6 8,0 7,0
8,0 8,0* 8,0** 7,5
8,0 8,0 8,0 7,5
92%
93%
93%
90%
* We scoren op dit ogenblik gunstiger. We gaan meer aanvraagmogelijkheden via de website meten. We weten nog niet hoe daarop gescoord zal worden. Daarom begroten we behoudend.
54
** Vanaf 2024 merken we de effecten van de nieuwe cyclus die is ontstaan door invoering van de langere geldigheidsduur van paspoorten en identiteitskaarten. Deze piek duurt tot 2029. Door verdergaande digitalisering, kanaalsturing (komt een vraag digitaal, via telefoon of aan de balie binnen) en door vroegtijdige informatieverstrekking kunnen we de wachttijden aan de balie stabiel houden.
Wat gaan we doen in 2025? Betrokkenheid van de inwoners vergroten (doel 1) We evalueren -uiterlijk in december 2025- het effect van de nieuwe participatieaanpak, met medewerkers en inwoners. Op basis van de uitkomsten passen we het participatiebeleid, de verordening en het toetsingskader van Lingewaard aan en leggen we deze ter vaststelling voor aan de raad. Om de betrokkenheid van inwoners bij (het beleid en de besluitvorming van) de gemeente te bevorderen, gaan we op structurele basis een bredere uitvraag onder inwoners doen. De uitkomst van deze uitvraag geeft een representatief beeld van wat er leeft en speelt op een breed scala aan onderwerpen. We vereenvoudigen en structureren het proces rondom inwonersinitiatieven. Daardoor wordt het duidelijker en transparanter voor inwoners waar en hoe zij hun initiatief kunnen indienen en hoe het proces verloopt. Indieners van het initiatief krijgen binnen vier weken bericht van de gemeente. Toegankelijkheid van de dienstverlening vergroten (doel 2) www.lingewaard.nl wordt 'de plek' voor alle gemeentelijke informatie en daarmee 'de ingang' voor inwoners, organisaties en ondernemers met vragen aan, klachten over of met ideeën voor de gemeente. Dit draagt bij aan de herkenbaarheid, vindbaarheid, kostenbesparing en verbetering van de dienstverlening.
Dit doen we door: We brengen het aantal digitale gemeentelijke communicatiemiddelen in kaart die inspelen op de actualiteit en participatie. Dit doen wij ook bij digitale nieuwsbrieven en social media accounts. We doen een onderzoek naar de toegankelijkheid en het gebruik van de website en de vindbaarheid van de onderwerpen. Vervolgens bekijken we hoe we de structuur van de website en de ordening van onderwerpen kunnen verbeteren. We geven informatie van (externe) websites waar de gemeente bij betrokken is een plek binnen de gemeentelijke site. Externe sites in de lucht houden brengt extra kosten met zich mee, zijn moeilijker vindbaar en lastiger up-to-date te houden. Met het opheffen van een aantal externe sites kunnen we kosten besparen en onze dienstverlening verbeteren. Optimale resultaten uit samenwerking (doel 3) In de nota verbonden partijen hebben we de randvoorwaarden voor en uitgangspunten bij samenwerkingsverbanden opgenomen. We actualiseren de nota verbonden partijen waarmee deze aansluit bij de wettelijke wijzigingen als gevolg van de nieuwe Wet Gemeenschappelijke Regelingen. Ook zijn we beter in staat om te sturen op de resultaten die we met de samenwerkingsverbanden willen bereiken. Voor de inhoud van de verschillende samenwerkingsverbanden verwijzen we naar de programma's en de paragraaf verbonden partijen.
55
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 9
Bestuur en ondersteuning
9.1
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
Bestuur
-1.836
-1.950
-2.109
-2.109
60014 Gemeenteraad
-656
-641
-714
-714
-
60015 Raadsfracties
-28
-40
-40
-40
-
60016 Rekenkamercommissie
-60
-61
-61
-61
-
60017 Griffie
-339
-369
-375
-375
-
60018 College van B&W
-753
-839
-919
-919
-
Burgerzaken
-784
-733
-532
-1.443
911
60001 Basis registratie personen (BRP)
-134
-196
-297
-1.133
836
60002 Burgerlijke stand
-325
-286
-224
-299
75
60003 Verkiezingen
-325
-251
-11
-11
-
-629
-682
-568
-717
150
60004 Eigendommen
-308
-222
-319
-438
120
60005 Overige gebouwen
-151
-144
-144
-144
-
60006 Gronden algemeen
-170
-316
-105
-135
30
-19.107
-18.714
-19.482
-21.709
2.227
60050 Directie
-284
-320
-339
-339
-
60051 Stafafdeling
-847
-960
-1.155
-1.155
-
60052 Team Technisch Wijkbeheer
-353
-339
-239
-239
-
12
-
-4
-4
-
60054 Team Openbare Ruimte & Vastgoed
-363
-15
-166
-166
-
60056 Facilitair / voorzieningen
-381
-308
-386
-386
-
-1.852
-1.542
-1.362
-1.362
-
-217
-142
-148
-148
-
60059 Team Informatievoorziening
-2.429
-2.635
-2.844
-3.674
830
60060 Automatisering
-1.155
-1.342
-1.481
-1.481
-
-175
-200
-206
-206
-
60062 Team POCOBO
-2.171
-2.048
-2.263
-2.263
-
60063 Personeelsbeheer
-1.120
-1.630
-825
-825
-
60064 Personeelsontwikkeling
-201
-343
-347
-347
-
60065 Organisatieontwikkeling
-78
-131
-77
-77
-
60066 Communicatie
-122
-272
-316
-316
-
-2.247
-1.890
-2.530
-2.535
5
60068 Begroting & verantwoording
-110
-582
-122
-122
-
60069 Juridische kwaliteitszorg
-307
-292
-277
-277
-
60070 Team Veiligheid, Toezicht en Handh.
-166
-216
-294
-294
-
9.2
9.3
9.4
Beheer overige gebouwen en gronden
Overhead
60053 Materieel TWB
60057 Huisvesting gem.kantoor/-werf 60058 Representatie
60061 Documentaire informatievoorz.
60067 Team JIF
56
60071 Team Klant Contact Centrum
-640
-743
-770
-770
-
60072 Team Projectrealisatie
-407
402
512
512
-
60073 Team Ruimtelijk Beleid
-671
-28
-407
-407
-
60074 Team Sociaal Beleid
-418
-73
-163
-163
-
60075 Team Bedrijfsbureau SD
-488
-486
-564
-564
-
60076 Team Toegang SD
-174
-223
-384
-384
-
60079 Ondernemingsraad
-3
-8
-8
-8
-
-1.440
-1.721
-1.655
-1.655
-
-157
-
-
-
-
60082 Automatisering Overbetuwe
-
-
-
-1.392
1.392
60083 Versterking dienstverlening
-143
-289
-298
-298
-
-
-338
-364
-364
-
922
218
433
-57
491
922
218
433
-57
491
9.61 OZB woningen
9.158
9.776
11.095
60008 Waardering Onroerende Zaken
-608
-525
-
-
-
60009 Onr.Zaakbelast. - Woningen
9.766
10.301
11.095
-
11.095
9.62 OZB niet-woningen
3.372
3.569
4.053
60010 Onr.Zaakbelasting - Niet-woningen
3.372
3.569
4.053
-
4.053
9.64 Belastingen overig
-69
-239
-633
-1.187
554
60011 Belastingen
-69
-239
-633
-1.187
554
82.761
85.382
87.745
60013 Gemeentefonds - Algemene uitkering
77.555
81.333
83.936
-
83.936
60019 Gemeentefonds - Sociaal Domein
5.206
4.049
3.809
-
3.809
-3.186
-620
-764
144
-3.186
-620
-764
144
-4
-
-
-
-
73.784
73.441
79.382
-27.986
107.370
Onttrekkingen reserves
2.453
11.729
1.079
-
1.079
Toevoegingen reserves
-3.395
-10.464
-44
-44
-
Saldo inclusief mutaties reserves
72.842
74.706
80.415
-28.030
108.449
60080 Informatisering 60081 Automatisering ICT-samenwerking
60084 Facilitair / diensten 9.5
Treasury
60007 Treasury
9.7
9.8
Algemene uitk. en ov. uitk. gem.fonds
Overige baten en lasten
60012 Reserveringen en stelposten 9.9
-
Vennootschapsbelasting
11.095
4.053
87.745
-4
60020 Vennootschapsbelasting
Saldo Lasten en Baten
Beleidsnota's Nota Activabeleid 2020 Nota reserves en voorzieningen 2020 Nota Verbonden Partijen 2020 Treasurystaat gemeente Lingewaard 2023 Financiële verordening gemeente Lingewaard 2023
57
Investeringsplan Voor het programma 'Bestuur en ondersteuning' zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2025-2028.
58
De paragrafen Paragraaf 1 Lokale heffingen
Inleiding / uitgangspunten In de paragraaf Lokale heffingen bieden wij inzicht in het beleidskader rond de lokale heffingen, de soorten heffingen, de tarief- en kostenontwikkeling, de lokale lastendruk en het kwijtscheldingsbeleid. In december 2024 stelt de gemeenteraad de tarieven vast met ingang van 1 januari 2025. Naast de voorgestelde prijsindexering van 2,3% (conform de prijsmutatie van het Bruto Binnenlands Product in Meicirculaire 2024, pagina 42) worden ook wijzigingen in wet- en regelgeving in de belastingverordeningen verwerkt. Perceptiekosten De lasten van de DVO Belastingsamenwerking worden doorberekend op basis van het aantal bezwaren/beroepen en aanslagregels. Voor de berekening wordt het totaalbedrag van de belastingsamenwerking verminderd met de kosten voor bezwaren/beroepen per gemeente. Het restant wordt op basis van het aantal aanslagregels verdeeld. De werkelijk doorberekende lasten, zoals verwerkt in de jaarrekening 2023 zijn verhoogd op basis van de raming 2025. Overhead Onder overhead verstaat het BBV in artikel 1 ‘alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces’. Baten en lasten van overhead registreren wij niet onder de afzonderlijke beleidsprogramma’s, maar apart in het overzicht overhead en in het overzicht van baten en lasten (taakveld 0.4).
De overhead wordt extracomptabel aan een aantal heffingen en belastingen toegerekend. Dit is terug te vinden in de financiële overzichten die bij de verschillende belastingsoorten zijn opgenomen. BTW-Compensatiefonds De gemeente mag bij de bepaling van de kostendekkendheid de geraamde BTW meenemen (op basis van artikel 229b, lid 2b, van de Gemeentewet). De reden hiervan is dat vóór de invoering van het BTWcompensatiefonds (BCF) dit ook toegestaan was en de gemeente bij de invoering van het BTWcompensatiefonds anders een niet bedoeld inkomstenverlies zou hebben geleden. Het BTW-compensatiefonds wordt gevoed vanuit het Gemeentefonds. Vanuit het Gemeentefonds heeft dus al een verlaging van de Algemene Uitkering plaatsgevonden. De in het tarief betrokken compensabele BTW vormt dus een vergoeding van inkomensverlies veroorzaakt door de verlaging van het gemeentefonds door de uitname van de compensabele BTW.
59
De tarieven In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de tarieven van 2022 tot en met 2025 te zien. Omschrijving tarief OZB: - woningen (eigenaar) - niet-woningen (eigenaar) - niet-woningen (gebruiker)
2022
2023
2024
2025
0,1435% 0,3022% 0,2415%
0,1296% 0,2969% 0,2374%
0,1283% 0,3103% 0,2480%
0,1364% 0,3298% 0,2636%
€ 194,28 € 7,80 € 2,60
€ 198,00 € 7,95 € 2,65
€ 203,88 € 8,19 € 2,73
€ 208,56 € 8,40 € 2,80
€ 229,08
€ 233,40
€ 240,36
€ 245,88
€ 274,92
€ 280,20
€ 288,60
€ 295,20
Rioolheffing woonhuis Riool- en waterzorgheffing: – gebruiker – eigenaar
€ 239,04
€ 214,00
-
-
-
-
€ 144,12 € 74,16
€ 147,36 € 75,84
Hondenbelasting, per hond
€ 59,16
€ 60,24
€ 62,04
€ 73,16
Toeristenbelasting, per overnachting
€ 1,00
€ 1,00
€ 1,00
€ 1,25
Afvalstoffenheffing: - vast bedrag - restafvalcontainer, per lediging - ondergrondse container, per klepopening - bovengrondse container, 1persoonshuishouden - bovengrondse container, meerpersoonshuishouden
In onderstaande grafiek ziet u de waardeontwikkeling van de woningen in Lingewaard vanaf 2016.
Bron: CBS d.d. 19 juli 2024. 60
Lokale lastendruk De lokale lastendruk geeft de hoogte aan van de gemiddelde belastingaanslag. In onderstaande tabel vergelijken wij de gemiddelde lokale lastendruk van 2024 en 2025. De bedragen zijn indicatief. Hierbij is uitgegaan van een woning met een WOZ-waarde van € 395.000 (gemiddelde over 2024) met de tarieven zoals vermeld op voorgaande pagina.
OZB-eigenaar
Eigenaar/gebruiker
Huurder/Gebruiker
2024
2024
2025
2025
€
506,79 €
538,78 €
- €
-
- vast bedrag
€
203,88 €
208,56 €
203,88 €
208,56
- DIFTAR 6 ledigingen
€
49,14 €
50,40 €
49,14 €
50,40
Riool- en Waterzorgheffing
€
218,28 €
223,20 €
144,12 €
147,36
Aanslag €
978,09 €
1.020,94 €
397,14 €
406,32
€
9,18
Afvalstoffenheffing
Stijging in euro's
€
Procentuele stijging
42,86 4,38%
2,31%
Het tarief afvalstoffenheffing is nog exclusief de tariefaanpassing die voor 2025 noodzakelijk is voor 100% kostendekking. De toename van lasten afvalstoffenheffing bedraagt € 579.000. Dat komt neer op € 29 per huisaansluiting.