Programmabegroting 2025
Tekst van het document
Programmabegroting 2025 Gemeente Lingewaard
College van B&W 1 oktober 2024
1
Inhoudsopgave
Algemeen ..........................................................................................................5 Aanbiedingsbrief ..............................................................................................................................................5 Leeswijzer ........................................................................................................................................................7 Financiën .........................................................................................................................................................8 Financiële resultaten 2025 - 2028 ...................................................................................................................8 Van Kadernota naar Begroting 2025 ...............................................................................................................9 Stelposten loon- en prijsstijging .....................................................................................................................16 Uitgangspunten begroting ..............................................................................................................................17 2025 in één oogopslag ..................................................................................................................................18
De programma's ..............................................................................................20 1. Veiligheid ...................................................................................................................................................20 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ..................................................................................................................22 3. Economie ...................................................................................................................................................26 4. Onderwijs ...................................................................................................................................................29 5. Sport, cultuurproductie en cultuurparticipatie ............................................................................................31 6. Sociaal domein ..........................................................................................................................................35 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................................................................46 8. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing .......................................................................50 9.
Bestuur en ondersteuning ..........................................................................................................................54
De paragrafen .................................................................................................59 Paragraaf 1 Lokale heffingen .........................................................................................................................59 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing................................................................................75 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................................................83 Paragraaf 4 Financiering ...............................................................................................................................89 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................93 Paragraaf 6 Verbonden partijen .....................................................................................................................97 Paragraaf 7 Grondbeleid .............................................................................................................................108 Paragraaf 8 Klimaat en Energie ...................................................................................................................112
3
Financiële overzichten ...................................................................................119 Overhead .....................................................................................................................................................119 Investeringsplan 2025 - 2028 ......................................................................................................................121 Meerjarenbegroting 2025 - 2028 .................................................................................................................123 Reserves en voorzieningen .........................................................................................................................126 Incidentele baten en lasten ..........................................................................................................................130 Structurele mutaties reserves ......................................................................................................................132 Prognose balans ..........................................................................................................................................133 EMU-saldo ...................................................................................................................................................133 Autorisatie investeringsbudgetten
................................................................................................................134
Bijlagen ..........................................................................................................135 Samenstelling gemeentebestuur .................................................................................................................135 Kerngegevens ..............................................................................................................................................137 Beleidsindicatoren .......................................................................................................................................138
4
Algemeen Aanbiedingsbrief Beste leden van de raad, Hierbij bieden wij u de Begroting 2025 van onze gemeente aan. In de Kadernota 2025 hebben wij al aangegeven dat door de huidige financiële situatie de focus ligt op het in evenwicht houden van onze inkomsten en uitgaven. Ondanks de nadelige effecten van de meicirculaire 2024 is het ons gelukt om voor 2025 een structureel sluitende begroting aan te bieden. Ons huishoudboekje voor 2025 is op orde, maar voor 2026 en de jaren daarna krijgen we te maken met nieuwe financiële uitdagingen. Door Rijksbeleid krijgen gemeenten in 2026 een korting op de inkomsten uit het Gemeentefonds. Ook voor Lingewaard heeft dit vergaande consequenties. We houden er rekening mee dat we fors moeten bezuinigen. Deze bezuinigingen werken we uit in het begrotingsjaar 2025. Sluitende Begroting 2025 Het financiële meerjarenperspectief is verslechterd door de ontwikkelingen na de Kadernota 2025, met name door de meicirculaire 2024. In 2025 is nu sprake van een nadeel. Deze wordt veroorzaakt door een eenmalige uitname uit het gemeentefonds in 2025. Aangezien dit een incidentele uitname is, is dit geen onderdeel van het structurele saldo van de begroting. Dit betekent dat de Begroting 2025 structureel wel sluitend is en er geen aanvullende bezuinigingen nodig zijn in 2025.
Dit geeft ons tijd om voor de Kadernota en Begroting 2026 bezuinigingen in kaart te brengen en keuzes voor te leggen. Gezien de grote tekorten die we in de komende jaren verwachten, zijn dit moeilijke keuzes waarbij geen beleidsveld ontkomt aan bezuinigingen. Dit proces zijn wij direct na de zomer gestart. Hiermee hebben we voldoende tijd om alles goed in kaart te brengen en de goede afwegingen te maken. Bij deze afwegingen kijken wij naar wie wij als gemeente zijn en waar we voor staan. In de Kadernota 2026 doen wij u voorstellen om te komen tot een structureel sluitende begroting van 2026 tot en met 2029. VNG-advies meerjarenbegroting 2025-2028 In maart en juni 2024 heeft de VNG op verzoek van verschillende gemeenten een advies uitgebracht hoe om te gaan met de begrotingstekorten in de komende jaren. Eén van de adviezen had betrekking op het sluitend maken van het boekjaar 2025. Onder “Sluitende Begroting 2025” hebben we dat al toegelicht. Daarnaast adviseert de VNG om de financiële en inhoudelijke consequenties van noodzakelijke bezuinigingen en/of lastenverzwaring vanaf 2026 te benoemen. Hierbij geven zij aan om geen bezuinigingen door te voeren op anderen beleidsterreinen vanwege de groei van de kosten voor jeugdzorg. Dit omdat deze stijging van de lasten wat de VNG (en daarmee de gemeenten) betreft voortkomen uit onvoorziene omstandigheden en autonome groei.
Hier draagt het Rijk de verantwoordelijkheid voor. In het proces om te komen tot een sluitende begroting vanaf 2026, nemen wij deze adviezen en de andere adviezen van de VNG mee en wij volgen de ontwikkelingen vanuit het Rijk nauwgezet. Samen kunnen we veel aan Ondanks dat deze begroting geen positieve financiële boodschap geeft, zetten wij de schouders eronder en blijven wij ons inzetten voor een mooi en leefbaar Lingewaard. Dat doen we bijvoorbeeld met de nieuwbouw van de basisscholen in Doornenburg en Gendt en het MFA in Haalderen. Zoals we in het coalitieakkoord hebben aangegeven: ‘Samen kunnen we veel aan’. We gaan de uitdaging aan om ook vanaf 2026 een 5
sluitende begroting te hebben, waarmee we de financiële gezondheid van onze gemeente waarborgen. Dit is nodig om ook in de toekomst klaar te kunnen staan voor onze inwoners. Met de structureel sluitende begroting voor 2025 hebben we tijd en ruimte om vooruit te kijken. De komende tijd krijgen we zonder twijfel te maken met moeilijke financiële keuzes. Voor college en raad, voor de ambtelijke organisatie, maar ook voor inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. We gaan ons maximaal inspannen om de financiële tegenslagen te overwinnen. Hierbij leggen wij aan onze inwoners uit waarom keuzes nodig zijn. Lingewaard heeft vaker vastberadenheid en veerkracht getoond in moeilijke tijden. Samen vinden we oplossingen om een financieel gezonde gemeente te blijven. Lingewaard, 1 oktober 2024 Burgemeester en wethouders
6
Leeswijzer Hieronder is per onderdeel van de begroting toegelicht welke informatie hierin is opgenomen. Algemeen Naast de aanbieding en deze leeswijzer bestaat dit onderdeel uit 2 onderwerpen: Financiën Financiële resultaten Hier wordt het begrote resultaat gepresenteerd van 2025 tot en met 2028, met hierbij een beoordeling of er sprake is van een structureel sluitende begroting. Met eventuele structurele effecten vanuit de doorwerking van het jaar 2024 is al zo veel mogelijk rekening gehouden bij de opstelling van deze begroting. Van Kadernota naar Begroting In dit onderdeel zijn de financiële mutaties na de Kadernota opgenomen en toegelicht. Programmaresultaten Hierin is een overzicht opgenomen van de baten, lasten en reservemutaties per programma. Ter vergelijking zijn de ook de werkelijke cijfers van 2023 en begroting van 2024 opgenomen. Stelposten loon- en prijsstijging In dit onderdeel nemen wij u mee in de stand van de stelposten die opgenomen zijn in de begroting voor de prijsstijgingen en areaalvergroting en de ontwikkeling van de salarissen. Uitgangspunten begroting Hier is het overzicht opgenomen van de uitgangspunten die gehanteerd zijn in deze begroting met betrekking tot de indexering en de circulaire gemeentefonds.
2025 in één oogopslag Hierin is opgenomen waar het geld van onze gemeente naartoe gaat, waar dit vandaan komt en wat inwoners betalen aan de gemeente. Programma’s Een programma is een samenhangend geheel van activiteiten. Per programma benoemen we de externe ontwikkelingen, de inhoudelijke onderwerpen, de doelen die we willen bereiken en wat we hiervoor gaan doen. Ook zijn de relevante beleidsnota's en eigen indicatoren opgenomen. Als laatste staan we stil bij de financiële kant van het programma binnen het onderdeel 'Wat kost het?' en het investeringsplan. In programma 6 Sociaal domein is een extra onderdeel toegevoegd: 'Strategische agenda sociaal domein'. Hierin is opgenomen hoe wij de komende jaren de middelen uit de Reserve Sociaal Domein en de Reserve Van beschermd wonen naar beschermd thuis inzetten. Paragrafen De paragrafen zijn programma overstijgend. In de paragrafen leggen we de beleidslijnen vast met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Naast de acht verplichte paragrafen, zijnde lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en openbaarheid, heeft de gemeenteraad de paragraaf 'Klimaat en energie' toegevoegd.
Financiële overzichten Hierin staat aanvullende financiële informatie, zoals een overzicht van de overhead, het investeringsplan en de reserves en voorzieningen. Deze onderdelen zijn in sommige gevallen verplicht, maar ook informatief van aard. Bijlagen In de bijlagen van deze Begroting zijn een aantal basisgegevens opgenomen en de verplichte beleidsindicatoren. 7
Financiën Financiële resultaten 2025 - 2028 In juli 2024 stelde u de Kadernota 2025 vast. Daarna deed zich een aantal ontwikkelingen voor waardoor het saldo van de meerjarenbegroting is veranderd. Dat komt door de meicirculaire 2024 Gemeentefonds (nadelig) en de actualisatie van het bestaand beleid (voordelig). Het financieel effect van de meicirculaire 2024 is in dezelfde vergadering als de Kadernota 2025 in juli door u behandeld en vastgesteld. De andere ontwikkelingen lichten wij toe in het onderdeel 'Van Kadernota naar Begroting 2025'. Bedragen x € 1.000
2025
2026
2027
2028
Saldo meerjarenbegroting 2025-2028
-907 N
-3.704 N
-1.601 N
-1.148 N
Voor de beoordeling of er sprake is van een structureel sluitende begroting moeten deze saldo's worden gecorrigeerd met de incidentele baten en lasten. Na correctie is er voor 2025 sprake van een structureel sluitende begroting. Voor 2026 en verder is inmiddels een traject gestart om te komen tot een structureel sluitende begroting. In de Kadernota 2026 worden hiertoe voorstellen gedaan. Bedragen x € 1.000
2025
2026
2027
2028
Saldo meerjarenbegroting 2025-2028
-907 N
-3.704 N
-1.601 N
-1.148 N
Bij: Incidentele lasten
2.389 V
2.056 V
1.234 V
580 V
Af: Incidentele baten
-297 N
-839 N
-50 N
-
Bij: incidentele lasten en baten
2.092 V
1.217 V
1.184 V
580 V
Structureel saldo meerjarenbegroting
1.185 V
-2.487 N
-417 N
-568 N
Elimineren:
8
V
Van Kadernota naar Begroting 2025
2025
2026
2027
2028
SALDO conform Meerjarenbegroting 2024 - 2027
-31
-1.251
-2.281
-2.579
Septembercirculaire 2023 Structurele ontwikkelingen 2e turap 2023 Decembercirculaire 2023 Structurele ontwikkelingen 1e turap 2024 IKC de Doornick (Raad 28 maart 2024) Participatiebeleid (Raad 28 maart 2024)
395 -29 136 -110 -300
623 -29 130 -110 -300
2.036 -29 138 -110 -67 -300
2.036 -29 138 -110 -67 -300
Saldo vóór Meicirc. '24 en Kadernota '25
61
-937
-613
-910
Kadernota 2025 Meicirculaire
-61 -2.538
-798 -1.395
-742 -1.768
-2.582 1.479
Saldo vóór actualisatie meerjarenbegroting 2025-2028
-2.538
-3.130
-3.123
-2.013
Structureel effect jaarstukken 2023 Verhoging stelpost BCF OZB Hondenbelasting Prijsstijgingen en areaalvergroting Kapitaallasten
-84 550 584 34 1.750 931
-67 550 872 34 -914 140
22 550 1.186 34 -1.449 2.096
22 550 1.476 34 -1.001 390
College van B&W Gemeenteraad Personeelslasten
-76 -62 -156
-81 -62 402
-85 -62 730
-103 -62 907
Afval - riolering Voorziening buitensportaccommodaties Mobiliteit
234 22 -200
254 82 -
219 146 -
240 181 -
Participatie WMO Jeugd
-1.161 -213 -626
-723 -242 -899
-900 -242 -815
-898 -242 -815
Overig totaal
104
81
91
187
Totaal saldo meerjarenbegroting 2025-2028
-907
-3.704
-1.601
-1.148
9
Toelichting actualisatie bestaand beleid Structureel effect Jaarstukken 2023 In de Kadernota 2025 hebben wij een post opgenomen van € 500.000 voordeel voor het structureel effect van de Jaarstukken 2023. Omdat we al een aantal jaar een positief saldo hebben waar ook structurele elementen inzitten. We hebben de financiële afwijkingen van de afgelopen jaren geanalyseerd en structurele voordelen die uit deze analyse zijn gekomen, verwerkt in de begroting. Het bedrag dat opgenomen is in het bovenstaand overzicht betreft het verschil tussen de daadwerkelijke structurele effecten en de schatting van € 500.000 in de Kadernota 2025. In 2025 en 2026 gaat dit om een nadeel, wat betekent dat er minder dan € 500.000 aan voordeel is verwerkt (respectievelijk € 416.000 en € 433.000). Vanaf 2027 is meer dan € 500.000 aan voordeel verwerkt in de begroting. Verhoging stelpost BTW Compensatiefonds (BCF) In onze begroting is een stelpost opgenomen voor de jaarlijkse baten die voortkomen uit de afrekening van het BTW-compensatiefonds (BCF). Tot nu toe hebben we deze stelpost voorzichtig geraamd op 50% van de afrekening op basis van voorgaande jaren. Gezien de consistentie in de afrekeningen van de afgelopen jaren, verhogen we vanaf deze begroting de stelpost naar het volledig te verwachten bedrag. Dit resulteert in een aanvullende baat van € 550.000 structureel.
Onroerendzaakbelasting (OZB) Het voordeel op de OZB heeft twee oorzaken die hieronder worden toegelicht. Gewijzigde indexeringssystematiek De indexeringssystematiek van het gemeentefonds is gewijzigd. De indexering is vanaf 2024 gebaseerd op een gecombineerde bruto binnenlands product index (prijsinflatie gecombineerd met volumeaccresontwikkeling). Dit is de ontwikkeling van het prijspeil van het bruto binnenlands product (lees: prijsinflatie) plus het historische gemiddelde van het bruto binnenlands product in de afgelopen 8 jaar (lees: economische groei en daarmee het volume). Wij kiezen ervoor om bij de indexering van OZB aan te sluiten bij deze nieuwe indexering. Hierbij nemen wij het laatst bekende percentage van het prijspeil bbp dat bekend is bij het opstellen van de begroting. In dit geval is dat augustus, waar dit percentage 2,7% bedraagt. Voor het historisch gemiddelde bbp gaan wij uit van het percentage zoals opgenomen in de meicirculaire 2024, zijnde 2,1%. Voor 2025 betekent dit een indexering van 4,8%. Daar komt nog bij de extra jaarlijkse indexering van 1,5% tot en met 2027 waartoe uw raad bij de Kadernota 2024 heeft besloten. De totale indexering voor 2025 komt hiermee uit op 6,3%. Dit leidt in 2025 tot € 351.000 aan extra inkomsten oplopend naar € 1,3 miljoen in 2028.
Waardeontwikkelingen niet-woningen Bij de vaststelling van de tarieven 2024 in december 2024 zijn we uitgegaan van een waardeontwikkeling bij de niet-woningen van 0%. De werkelijke stijging kwam uit op 4,6%. Dit heeft een positief effect op de opbrengsten uit de OZB. Prijsstijgingen en areaalvergroting De gemeente reserveert jaarlijks structureel € 1,5 miljoen voor prijsstijgingen en areaaluitbreidingen. Dit betekent dat er in 2025 € 1,5 miljoen beschikbaar is en in 2026 opnieuw € 1,5 miljoen wordt toegevoegd, waardoor het totale gereserveerde bedrag voor 2026 uitkomt op € 3 miljoen. Deze systematiek zet zich door, waardoor er in 2027 € 4,5 miljoen en in 2028 € 6 miljoen beschikbaar is.
10
Voordeel 2025 In de afgelopen jaren hebben we te maken gehad met hoge inflatie. De extra uitkeringen die wij hiervoor hebben ontvangen vanuit het gemeentefonds (totaal 2,7 miljoen) hebben wij gestort in de stelpost voor prijsstijgingen en areaalvergroting. Hierdoor is de stelpost in 2025 incidenteel hoger dan de geraamde € 1,5 miljoen, namelijk € 4,2 miljoen. In 2025 bedragen de verwachte prijsstijgingen en areaaluitbreidingen samen ruim € 2,8 miljoen structureel, dit bedrag bestaat voornamelijk uit prijsstijgingen. Dit leidt tot een structurele hogere uitname uit de stelpost van € 1,3 miljoen. Daarnaast is in de Begroting 2024 besloten om de incidentele locatiegebonden kosten van het IHP te dekken uit de stelpost prijsstijgingen en areaalvergroting. Deze incidentele kosten verschuiven in de jaren wat voor 2025 betekent dat er een lagere inzet nodig is vanuit deze stelpost voor het IHP. Na de verwerking van alle prijsstijgingen en areaalvergroting in het begrotingsjaar wordt de stelpost voor 2025 op € 0 gezet. Per saldo leidt dit voor 2025 tot een vrijval, en daarmee een voordeel, van € 1.750.000. Nadelen 2026, 2027 en 2028 Voor de jaren 2026, 2027, 2028 waren de stelposten, voor de verwerking van de prijsstijgingen en areaalvergroting 2025, op de gewenste niveaus van respectievelijk € 3 miljoen, € 4,5 miljoen en € 6 miljoen.
In de Kadernota 2025 zijn aanvullingen gedaan om deze niveaus in 2026 tot en met 2028 te realiseren. De hoge prijsstijgingen en areaalvergroting in 2025 werkt structureel door, waardoor er na verwerking van deze prijsstijging de stelpost voor de jaren 2026 t/m 2028 niet meer op het niveau van € 1,5 miljoen structureel zijn. Ook leiden de verschuivingen in het IHP tot gewijzigde uitname uit deze stelpost in de verschillende jaren. Per saldo leidt dit tot nadelen in 2026, 2027 en 2028 van respectievelijk € 914.000, € 1.449.000 en € 1.001.000. Een gedetailleerd overzicht van het verloop van deze stelpost is opgenomen in de 2e Tussentijdse rapportage 2024. Bijstelling stelpost We verwachten dat de prijsstijgingen in de toekomst hoger zijn dan de nu gereserveerde € 1,5 miljoen per jaar. In deze begroting laten wij de raming van € 1,5 miljoen vanaf 2026 nog staan, maar we gaan de prijsstijgingen en areaalvergroting nader analyseren. In de Kadernota 2026 zullen we mogelijk voorstellen om de jaarlijkse reservering structureel te verhogen om beter voorbereid te zijn op toekomstige prijsstijgingen en groei. Kapitaallasten Het voordeel op de kapitaallasten in 2025 wordt voornamelijk veroorzaakt door de verschuivingen in investeringen. We zien dat het jaar van realisatie van een aantal investeringen die gepland waren voor 2024 doorschuiven.
Dit betreft bijvoorbeeld de revitalisering Zilverkamp en een aantal vervangingsinvesteringen van voertuigen en ander materieel. Van deze investeringen starten de kapitaallasten niet in 2025, maar in 2026 of later. Het voordeel in 2027 wordt voornamelijk veroorzaakt door het doorschuiven van de realisatie van MFA Huissen en de Blauwenburcht met één jaar. College van B&W Dit betreft de loonstijging van de burgemeester en wethouders op basis van de CAO en voor komende jaren op basis van de indexatie zoals opgenomen in de meicirculaire 2024. Gemeenteraad De extra lasten bestaan voornamelijk uit de stijging van de vergoeding voor raadsleden (€ 27.000) en de verhoging van het budget voor cursussen en seminars voor raadsleden (€ 25.000). De basis voor deze
11
bijstelling is de verordening rechtspositie raads- en commissieleden en de werkelijke lasten in de afgelopen jaren. Personeelslasten De opleidingskosten zijn naar boven bijgesteld op basis van de stijging van de salarislasten. De opleidingskosten bedragen 2% van de totale salarislasten. Daarnaast is de indexering van de salarissen bijgesteld op basis van de nieuwe indexcijfers ten opzichte van de Begroting 2024. Dit betekent dat vanaf 2026 de salarissen minder stijgen dan waar in de Begroting 2024 rekening mee is gehouden. Afval – riolering Elk jaar wordt opnieuw de toerekening van de lasten aan de heffing voor de riolering en afval opnieuw berekend. Dit betreft directe lasten, zoals onderhoudskosten van riolering, de kosten voor het afvoeren van afval en de lasten voor de uren die medewerkers van de gemeente besteden aan deze beleidsvelden. Ook worden er extracomptabel lasten toegerekend aan deze beleidsvelden. Dit betreft de overhead en de BTW over de lasten. In 2025 leidt deze geactualiseerde toerekening tot een voordeel. Dit wordt met name veroorzaakt door de hogere lasten voor afval en riolering, waardoor ook de extracomptabele toe te rekenen BTW hoger is.
Voorziening buitensportaccommodaties In de Kadernota 2025 is besloten de voorziening voor de onderhoud buitensportaccommodaties vrij te laten vallen omdat deze voorziening niet is toegestaan volgende het Besluit Begroting en Verantwoording. De vervanging van de velden betreft namelijk een investering en geen onderhoud. Door deze vrijval komt de jaarlijkse storting te vervallen wat leidt tot een structureel voordeel. Dit voordeel neemt jaarlijks af in verband met de kapitaallasten van de vervangingsinvesteringen. In de kadernota is een eerste grove berekening gemaakt van het jaarlijkse voordeel. In deze begroting is deze berekening in detail gemaakt, wat leidt een extra voordeel dat oploopt tot € 181.000 in 2028. Mobiliteit De opgave voor mobiliteit steeds complexer en omvangrijker. Mobiliteit vormt steeds meer een essentiële pijler voor al onze maatschappelijke opgaven. Het belang van mobiliteit voor de leefbaarheid, bereikbaarheid en bijvoorbeeld woningbouw is groot. Ook de samenwerking met andere overheden en de regio neemt toe. Maar ook participatie en een toename van bezwaren kost tijd. Het gevolg daarvan is een groei in de werkzaamheden die niet meer passend is binnen de huidige capaciteit mobiliteit. De komende maanden gaan we samen met het versnellingsteam Provincie het Programma Mobiliteit actualiseren en redigeren en ter besluitvorming voorleggen.
Prioriteren is nodig om de werkzaamheden beheersbaar te houden. Voor de toegenomen werkzaamheden en het actualiseren van het Programma vragen we in 2025 incidenteel budget van € 200.000. Op basis van het aangepaste Programma Mobiliteit is inzichtelijk welk structureel budget nodig is voor de realisatie van onze ambities. Dit nemen we op in de Begroting 2026 en verder. De actualisatie van het maatregelenprogramma GMP-plus schuiven we door naar 2026. Participatie Bijstandskosten (BUIG) Na het opstellen van onze begroting voor 2024 is ons uitkeringsbestand – in tegenstelling tot onze prognose – sterk gestegen. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat deze stijging in 2025 afneemt. De twee belangrijkste groeiende groepen zijn jongeren tot 27 en statushouders. Ook zien we dat de groei wordt veroorzaakt doordat minder inwoners uit de bijstand raken, terwijl de instroom toeneemt. We zien een mismatch tussen wat de arbeidsmarkt te bieden heeft en wat ons bijstandsbestand kan leveren. Eigenlijk vragen we van de arbeidsmarkt nu een beweging om meer ruimte te creëren voor mensen met een beperking. Daar is nog een 12
wereld te winnen. Wij verwachten dat de versterking van de sociale basis daar een stevige bijdrage aan kan leveren. Het Buig-budget dient daarom in zijn totaliteit met € 801.000 te worden bijgesteld. Onze verwachting is wel dat de rijksinkomsten die hier tegenover staan ook gaan meebewegen met de landelijke stijging van het uitkeringsbestand. In oktober 2024 stelt het Rijk het BUIG-budget definitief vast over 2024. Dan weten we in hoeverre de definitieve vaststelling afwijkt van het in april door het Rijk voorlopig gepubliceerde BUIG-budget. Wanneer dit vastgestelde budget afwijkt passen wij ook de raming van 2025 hierop aan, dit verwerken wij in de 1e Turap 2025. Wij blijven goed in de gaten houden of wij in aanmerking komen voor de Vangnetuitkering. Re-integratie Voor de mensen voor wie betaald werk een optie is, is het belangrijk dat we ons volledige re-integratie instrumentarium zo effectief mogelijk inzetten. Dit gaan we verder onderzoeken om sturingsinformatie te verkrijgen om minimaal een stabiel bijstandsbestand te kunnen bereiken. Vanuit dit onderzoek naar de effectiviteit van ons re-integratie instrumentarium voeren wij in 2025 gerichte maatregelen uit. Deze borduren voort op de voorbereiding vanuit 2024 vanuit de Strategische Agenda Sociaal Domein.
Dit betekent dat wij voor 2025 een incidentele verhoging van het budget opnemen van € 208.000 om deze maatregelen uit te kunnen voeren. Armoede- en schuldenbeleid Als reactie op de toenemende vraag van onze inwoners moeten we de beschikbare budgetten voor de uitvoering van minimaregelingen actualiseren op basis van de kostenontwikkeling 2024. Dit vergt voor 2025 een bijstelling van € 216.000. Deze verhoging is met name het resultaat van de forse toename van uitgaven in de bijzondere bijstand uitkering en de meedoenregeling. In 2025 onderzoeken wij de houdbaarheid van onze huidige inkomensondersteunende maatregelen. Ook stellen wij een nieuw beleidskader voor armoedebestrijding en schulphulpverlening voor. Belangrijk is om hierin mee te nemen dat wij in de meicirculaire vanaf 2024 gemiddeld € 64.000 per jaar extra van het rijk ontvangen ter ondersteuning van armoedebeleid / schuldhulpverlening. Dit bedrag heeft een dempend effect op de gevraagde bijstelling. WMO Binnen de Wmo zien we zowel bij Begeleiding als bij Hulp bij het Huishouden een toename van het aantal inwoners dat ondersteuning ontvangt. Ook zien we dat het aantal ingezette minuten Begeleiding toeneemt. De toename van Hulp bij het Huishouden is deels te verklaren aan de hand van de ontwikkeling van de bevolkingsopbouw in Lingewaard.
Daarnaast zien we dat het voor inwoners steeds moeilijker wordt om zelf huishoudelijke hulp te zoeken, waardoor ze hiervoor bij de gemeente om ondersteuning vragen. Een exacte oorzaak voor de toename bij Begeleiding kunnen we op dit moment nog niet schetsen. Wel is er landelijk sprake van een toename van mensen met psychische problemen. Juist voor deze doelgroep is het van belang om voldoende en kwalitatief goede voorliggende voorzieningen te creëren waar mensen op terug kunnen vallen en zo geen of minder begeleiding nodig hebben. Denk hierbij aan een open inloop in de vorm van een huiskamer of de inzet van een wijk GGZ-er. We zijn momenteel bezig met het versterken van onze voorliggende voorzieningen. Omdat dit nog niet direct tot resultaat leidt, is een bijstelling van de begroting noodzakelijk (€ 213.000 in 2025). Jeugd De uitgaven op het maatwerk voor de jeugd blijven oplopen in 2024. We zijn al bezig met het nemen van enkele maatregelen en het sturen op deze kosten. Echter, deze maatregelen kennen een lange adem voordat effect zichtbaar is. Zo zijn we in gesprek met huisartsen om hen te bewegen meer overleg te voeren met de jeugdconsulenten en kijken we kritisch naar de inzet van de duurste vorm van behandeling, aangezien we daar ook een toename zien. Ook wordt bij her-indicaties steviger regie gevoerd om te onderzoeken of voortzetting van de zorg echt noodzakelijk is.
Daarbij zijn we als gemeente niet de enige partij die jeugdzorg mag inzetten, maar zijn we wel verantwoordelijk voor alle kosten daarvan. We hebben daarmee een 13
zogenaamde leverplicht. We zijn hierdoor bij het beheersbaar houden van onze kosten sterk afhankelijk van onze partners (huisartsen, medisch specialisten, de Rechtbank en Gecertificeerde Instellingen). Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat deze extra uitgaven niet incidenteel zijn. Daarom is de begroting Jeugd voor 2025 bijgesteld met € 626.000. Overig totaal Dit betreft het totaal van de overige posten met een beperkte omvang. Ook is de reservering voor de actualisatie bestaand beleid van € 172.500 zoals opgenomen in de kadernota verwerkt in deze post.
14
Resultaten 2023 per programma In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) per programma weergegeven. Bedragen x € 1.000 2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
1
Veiligheid
-4.162
-4.548
-4.915
-5.033
119
2
Verkeer, vervoer en waterstaat
-5.970
-11.963
-7.267
-7.508
242
3
Economie
-431
-1.362
-1.322
-2.747
1.426
4
Onderwijs
-3.984
-4.495
-4.982
-5.436
454
5
Sport, cultuurproductie en -participatie
-7.870
-8.918
-8.935
-10.745
1.810
6
Sociaal domein
-41.564
-47.942
-51.172
-66.260
15.087
7
Volksgezondheid en milieu
-1.217
-1.453
-1.631
-14.587
12.957
8
Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
-2.097
-3.053
-2.525
-8.083
5.558
9
Bestuur en ondersteuning
73.784
73.441
79.382
-27.986
107.370
Saldo exclusief mutaties reserves
6.489
-10.293
-3.367
-148.385
145.023
2
Verkeer, vervoer en waterstaat
-82
4.630
-446
-568
122
3
Economie
-246
-
-
-
-
4
Onderwijs
-4
-
-
-
-
5
Sport, cultuurproductie en -participatie
-1.317
-1.184
186
-8
195
6
Sociaal domein
-1.915
2.000
1.331
-371
1.702
7
Volksgezondheid en milieu
488
216
350
-80
430
8
Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
813
2.674
-
-
-
9
Bestuur en ondersteuning
-942
1.265
1.035
-44
1.079
Saldo inclusief mutaties reserves
3.284
-692
-907
-149.456
148.551
15
Stelposten loon- en prijsstijging
2025
2026
2027
2028
Prijsstijgingen en areaalvergroting
200.000
1.700.000
3.200.000
4.700.000
Stijging salarissen
703.000
1.516.000
2.350.000
3.173.000
Totaal
903.000
3.216.000
5.550.000
7.873.000
Prijsstijgingen en areaalvergroting Dit is de stand van de stelpost in de verschillende jaren na de verwerking van de prijsstijgingen en areaalvergroting in deze begroting en de aanvulling van de stelpost voor 2026 en verder tot € 1.500.000 structureel per jaar. Meer toelichting hierover is opgenomen bij 'Van Kadernota naar Begroting 2025'. Daarnaast is er nog een reservering opgenomen van € 200.000 structureel voor eventuele tussentijdse prijsstijgingen die zich in 2024 nog voordoen. Vanaf 2025 is het niet meer nodig om lopende het begrotingsjaar budgetten aan te passen naar aanleiding van forse prijsstijgingen, aangezien de inflatie rond de 3% is gestabiliseerd. Dit betekent dat we vanaf 2025 weer teruggaan naar de oorspronkelijke systematiek waarbij we jaarlijks een vast bedrag structureel reserveren voor prijsstijgingen en areaalvergroting. Dit bedrag hebben we vastgesteld op € 1,5 miljoen. Gezien de hoge prijsstijgingen en areaalvergroting in deze Begroting van € 2,8 miljoen, nemen wij mogelijk bij de Kadernota 2026 een structurele verhoging van deze stelpost op. Een gedetailleerd overzicht van het verloop van deze stelpost is opgenomen in de 2e Tussentijdse rapportage 2024. Stijging salarissen Deze stelpost betreft de gereserveerde ruimte voor verhoging van de salarissen in de komende jaren.
Er is op basis van het bruto binnenlands product prijs, zoals opgenomen in de meicirculaire 2024, rekening gehouden met de volgende algemene salarisaanpassingen (CAO). Voor het jaar 2025 met 2,3%, voor 2026 met 2,6%, voor 2027 met 2,6% en voor 2028 met 2,5%.
16
Uitgangspunten begroting Lonen en sociale lasten
De salariskosten ramen we op basis van de huidige CAO met daarbij een inschatting van een CAO-stijging in 2025-2028 conform het bruto binnenlands product prijs zoals opgenomen in de Meicirculaire 2024 (2025: 2,3% - 2026: 2,6% - 2027: 2,6% - 2028: 2,5%). Prijsindexering exploitatie 2,3% (prijs bruto binnenlands product Meicirculaire 2024, jaarschijf 2025) Prijsindexering Alleen op de investeringsbudgetten van onderwijshuisvesting wordt een investeringen indexering toegepast. Deze is op basis ven de BDB-index (bouwkostendata 2021 6,1%, 2022 6,9% en 2023 2,6%). Algemene uitkeringen In de Kadernota: Septembercirculaire 2023 / Decembercirculaire 2023. In de Begroting: Meicirculaire 2024. Onroerende zaakbelasting 4,8% indexering (gecombineerde bruto binnenlands product (bbp) index: historisch gemiddeld bbp 2025 meicirculaire 2024 plus prijspeil bbp 2025 augustus 2024) + 1,5% extra. Overige lokale heffingen Indexering van de tarieven met 2,3%, uitgaande van kostendekkende tarieven. Omslagrente 1,50% Kapitaalmarktrente (lang) 2,75% Geldmarktrente (kort) 3,00% Het aantal inwoners en woningen zijn onderdeel van de berekeningen van onder andere de algemene uitkering, de opbrengst onroerendezaakbelastingen, de opbrengsten bouwleges en de bijdragen aan samenwerkingsverbanden. Aantal inwoners 47.525 (MJB 2025-2028, jaarschijf 2025) Aantal woningen 20.396 (MJB 2025-2028, jaarschijf 2025)
17
2025 in één oogopslag
Waar gaat het geld naar toe? Programma
lastenx€1.000 % van totaal
1 Veiligheid
-5.033
3,4%
2 Verkeer, vervoer en waterstaat
-8.076
5,4%
3 Economie
-2.748
1,8%
4 Onderwijs
-5.435
3,6%
5 Sport, cultuurproductie en -participatie
-10.752
7,2%
6 Sociaal domein
-66.630
44,6%
7 Volksgezondheid en milieu
-14.666
9,8%
8 Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
-8.081
5,4%
9 Bestuur en ondersteuning
-28.032
18,8%
-149.453
100%
Totaal van de programma's
Waar komt het geld vandaan? Programma
Batenx€1.000
% van totaal
1 Veiligheid
118
0,1%
2 Verkeer, vervoer en waterstaat
363
0,2%
3 Economie
1.426
1,0%
4 Onderwijs
454
0,3%
5 Sport, cultuurproductie en -participatie
2.005
1,3%
6 Sociaal domein
16.789
11,3%
7 Volksgezondheid en milieu
13.386
9,0%
8 Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
5.557
3,7%
9 Bestuur en ondersteuning
108.448
73,0%
148.546
100%
Totaal van de programma's
18
Wat betalen inwoners?
De gemeente ontvangt ook geld uit lokale belastingen en heffingen. Hieronder ziet u wat een inwoner van Lingewaard jaarlijks betaalt. 2024
2025
€ 506,79
€ 538,78
- gebruiker
€ 144,12
€ 147,36
- eigenaar/gebruiker
€ 218,28
€ 223,20
Afvalstoffenheffing (per adres)* Vast tarief Diftar per lediging
€ 203,88 € 8,19
€ 208,56 € 8,40
Hondenbelasting (per hond)
€ 62,04
€ 73,16
Toeristenbelasting (per overnachting voor toeristen)
€ 1,00
€ 1,25
OZB (gemiddeld tarief per woning) Riool- en waterzorgheffing
Het tarief afvalstoffenheffing is exclusief de tariefaanpassing die voor 2025 noodzakelijk is voor 100% kostendekking. De toename van lasten afvalstoffenheffing bedraagt € 579.000. Dat komt neer op circa € 29 extra lasten per huisaansluiting.
19
De programma's 1. Veiligheid Onder dit programma vallen taken met betrekking tot toezicht en handhaving van de openbare orde, het tegengaan van georganiseerde criminaliteit en het bevorderen van een veilige woon- en leefomgeving. Via de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) richten we ons ook op brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing.
Ontwikkelingen Polarisatie en maatschappelijke ontwrichting in de samenleving (landelijk en lokaal). De keuzes die de overheid vanuit het algemeen belang maakt, botsen steeds vaker met individuele behoeftes en wensen van inwoners. Dat leidt tot negatieve sentimenten van sommige inwoners. Soms uiten zij hun gevoelens op een manier waarbij zij grenzen van onze democratische rechtstaat opzoeken of overschrijden. Het vertrouwen in de overheid staat onder druk. Daarom is het belangrijk om te weten wat er speelt en te zorgen voor een tijdige en heldere communicatie. Toename zorg- en veiligheidsvraagstukken. Zowel landelijk als lokaal hebben we te maken met complexe uitdagingen op het snijvlak van zorg en veiligheid. We zien een toename van inwoners die kwetsbaar zijn. Zij zijn gevoeliger om betrokken te raken bij (verschillende vormen van) criminaliteit; als dader of als slachtoffer. Ook neemt het aantal incidenten met personen met verward gedrag toe. Dit vraagt om een goede samenwerking met onze zorg- en veiligheidspartners, maar ook om het weerbaarder maken van onze inwoners en ondernemers.
Wat willen we bereiken? We willen de veiligheid verbeteren en het veiligheidsgevoel vergroten. Door pro-actief en preventief in te grijpen, voorkomen we zwaardere problematiek en overlast. We leggen daarbij de focus op preventie en zorg. Dat doen we samen met verschillende zorg- en veiligheidspartners. Denk hierbij onder andere aan het Lokaal Zorg- en Veiligheidsnetwerk en het jeugdgroepenoverleg. We roepen inwoners op om een bijdrage te leveren aan een veilige samenleving. Daar waar nodig treden we, veelal in samenwerking met partners, repressief op. Onze doelen zijn: 1. Een veilige woon- en leefomgeving. 2. Weerbare inwoners en ondernemers tegen ondermijning en digitale criminaliteit.
Wat gaan we doen in 2025? Een veilige woon- en leefomgeving (doel 1) Om woonoverlast te beperken, passen we in een zo vroeg mogelijk stadium buurtbemiddeling toe. We willen de bereidheid bij inwoners verhogen om verdachte, ondermijnende en zorgelijke situaties te melden. Dat doen we onder andere door meerdere malen voorlichting te geven via social media en Het Gemeente Nieuws. We richten ons op het voorkomen van drugs-en alcoholgebruik door jongeren/jongvolwassenen en het mogelijk afglijden van hen in de criminaliteit. Deze groep loopt een groter risico dan volwassenen. Hier zetten we zowel preventief (voorlichting, HALT-trajecten) als repressief (politie, boa’s) op in. 20
Weerbare inwoners en ondernemers tegen ondermijning en digitale criminaliteit (doel 2) We houden minimaal twee bewustwordingscampagnes en/of bijeenkomsten voor specifieke doelgroepen over (digitale) criminaliteit. En daarnaast tenminste één interne en twee externe bewustwordingscampagnes gericht op het herkennen van signalen die op ondermijning kunnen wijzen. We voeren minimaal één integrale controle - samen met onder andere politie, omgevingsdienst, douane en arbeidsinspectie - uit op elk van de volgende aandachtsgebieden: buitengebied; bedrijventerreinen; horeca; leegstaande panden. Samen met onze partners maken we het criminelen zo lastig mogelijk om voet aan de grond te krijgen. Denk hierbij onder andere aan het uitvoeren van de BIBOB toets (bij aanvragen voor een vergunning/subsidie, vastgoedtransactie en integriteit zorgaanbieder) en het sluiten van woningen en panden bij drugs- of wapenvondsten.
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 1
Veiligheid
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
-2.809
-3.111
-3.278
-3.357
79
60101 Explosievendetectie en -ruiming
3
6
7
-60
67
60102 Crisisbeheersing en Brandweer
-2.616
-2.913
-3.083
-3.095
12
-196
-204
-202
-202
-
60103 Brandweerposten - Beheer & Onderh. 1.2
Openbare orde en veiligheid
-1.353
-1.437
-1.637
-1.676
40
60104 Uitvoering APV en Bijz. wetten
-469
-423
-492
-531
40
60105 Beleid Openbare Orde & Veiligheid
-499
-613
-652
-652
-
60106 Uitvoering Openbare Orde & Veiligh.
-385
-401
-493
-493
-
Saldo Lasten en Baten
-4.162
-4.548
-4.915
-5.033
119
Onttrekkingen reserves
-
-
-
-
-
Toevoegingen reserves
-
-
-
-
-
-4.162
-4.548
-4.915
-5.033
119
Saldo inclusief mutaties reserves
Beleidsnota's Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 Algemene plaatselijke verordening 2024 (besluitvorming Algemene plaatselijke verordening 2025 is gepland voor de raad van december 2024); Preventie- en Handhavingsplan alcohol gemeente Lingewaard 2021-2024 In verband met een onderzoek van de Rekenkamer vindt actualisatie van het plan plaats in de loop van 2025 na oplevering van het onderzoeksrapport. 21
Investeringsplan Voor het programma Veiligheid zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2025-2028.
2. Verkeer, vervoer en waterstaat Onder dit programma vallen alle taken die gaan over het aanleggen en onderhouden van de wegenstructuur. Inclusief voorzieningen voor fietsers, voetgangers, parkeren, straatinrichting, verkeersborden, straatverlichting, openbaar vervoerhaltes en gemeentelijke watergangen.
Ontwikkelingen Doortrekking A15 Na tussenuitspraken van de Raad van State over het rekenmodel en de berekeningen ten aanzien van stikstof bij het tracébesluit moet een einduitspraak nog volgen. Doortrekking en vervolg van de voorbereidingen daarvoor zijn afhankelijk van de einduitspraak. Openbaar vervoer Voor het busvervoer geldt een tijdelijke noodconcessie tot medio 2026. In 2025 besteedt de provincie een nieuwe concessie aan. Ondanks financiële tekorten in het openbaar vervoer zetten we in het overleg met de provincie in op behoud en verbetering van de bestaande dienstregeling. Bereikbaarheid als sleutel voor toekomstige woningbouw De sleutel voor de ruimtelijke opgaven met groeiende ruimteclaims voor o.a. wonen, werken en recreëren, ligt steeds meer bij het bereikbaar houden van woonkernen, bedrijventerreinen en plekken voor toekomstige nieuwbouw. Als we het verkeer vlot en veilig willen afwikkelen moeten er -met het oog op met name grote woningbouwlocaties- verschillende wegen en kruispunten op de schop.
Wat willen we bereiken? Voor de korte termijn is in 2021 het Maatregelenprogramma GMP-plus vastgesteld. De gemeenteraad heeft aangegeven welke maatregelen prioriteit hebben voor de komende jaren. Voor de lange termijn is de Mobiliteitsvisie Lingewaard vastgesteld in 2022. Met de enorme bouwopgave in de regio moeten we integraal werken aan verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid. In de Mobiliteitsvisie komen de volgende opgaven aan bod: Verkeersveiligheid heeft prioriteit. Leefbaarheid voor de inwoners staat centraal. Toekomstbestendige hoofdstructuur Lingewaard. Meer inzet op de fiets. Snel en aantrekkelijk OV, bereikbaar voor iedereen. Inspelen op innovaties, slimme mobiliteit en logistiek. We werken aan de volgende doelstellingen: 1. Veilige mobiliteit voor alle weggebruikers. 2. Het bereikbaar houden van woonkernen en bedrijventerreinen. 3. Verduurzaming van mobiliteit en het beperken van negatieve effecten van verkeer op de woonomgeving. 22
Wat gaan we doen in 2025? Met onze infrastructurele projecten werken we integraal aan onze doelen.
We voeren de volgende verkeersprojecten vanuit het Maatregelenprogramma GMP-plus uit: o Realisatie vrijliggende fietspaden rotonde Stadswal-Huismanstraat (Huissen). o Reconstructie Bredestraat-zuid (Huissen). We bereiden de volgende projecten vanuit het Maatregelenprogramma GMP-plus voor: o Rotonde Van der Mondeweg (Haalderen), inclusief aansluiting Hof van Klein Baal. o Reconstructie Bredestraat-noord (Huissen). o Groot onderhoud Bochten Karstraat (Huissen). o Reconstructie Huismanstraat (Huissen). o Reconstructie Papenstraat (Bemmel). We nemen besluiten over eventuele vervolgstappen naar aanleiding van de resultaten van de verkeersstudie bedrijventerrein Pannenhuis, de verkeersstudie fietsroute Hortensialaan, de verkenning naar de weginrichting van de Polseweg en de vormgeving van het kruispunt KarstraatStadswal-Polseweg-Gochsestraat (Huissen). In 2025 zijn/gaan we, in combinatie met groot onderhoud en rioolwerkzaamheden, aan de slag met de voorbereiding en uitvoering van de volgende infrastructurele projecten: o Rioolvervanging Gochsestraat (Huissen). o Project Fietsvoorzieningen De Plak (Bemmel). o Reconstructie Karstraat (Bemmel), tussen Deellaan een Kazematten (Bemmel). o Reconstructie Vossenhol (Bemmel). o Groot onderhoud Stadsdam-Looveer (Huissen). o Aanpak kruispunt Loostraat-Keizersallee-Heirweg (Huissen).
We breiden de openbare laadinfrastructuur voor elektrische auto’s uit. We voeren een parkeeronderzoek uit in het centrum van Bemmel. We actualiseren het Maatregelenprogramma GMP-plus voor de jaren na 2025. Samen met de Groene Metropoolregio werken we aan: o Een plan voor een snelle fietsroute tussen Huissen-centrum en Arnhem-Zuid. o Mobiliteitsmaatregelen die voortkomen uit de studie Gebiedsaanpak A325-N325. o Een Mobiliteitspakket A15-A12 met maatregelen, mocht het project ViA15 niet doorgaan of fors worden vertraagd in de realisatie.
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000witregel 2
Verkeer, vervoer en waterstaat
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
2.1
Verkeer en vervoer
-5.884
-11.851
-7.169
-7.410
242
60201 Verkeersbeleid
-392
-485
-784
-784
-
60202 Verkeersveiligheid uitvoering
-95
-93
-103
-103
-
60203 Verkeersregelinstallaties
-19
-33
-28
-28
-
60204 Bewegwijzering en bebording
-298
-362
-272
-272
-
60205 Civieltechnische kunstwerken
-363
-340
-304
-304
-
60206 Gladheidsbestrijding
-149
-141
-334
-334
-
23
60207 Wegen
-2.786
-8.533
-3.734
-3.940
206
60208 Openbare verlichting
-1.067
-1.034
-897
-910
13
60209 Schoonhouden infrastructuur
-440
-554
-543
-543
-
60210 Straatmeubilair
-275
-276
-170
-192
23
-86
-112
-98
-98
-86
-112
-98
-98
-
-5.970
-11.963
-7.267
-7.508
242
Onttrekkingen reserves
165
5.133
122
-
122
Toevoegingen reserves
-248
-502
-568
-568
-
-6.052
-7.333
-7.713
-8.076
364
2.2
Parkeren
60211 Parkeren
Saldo Lasten en Baten
Saldo inclusief mutaties reserves
Beleidsnota's Gemeentelijk Mobiliteitsplan (2017) Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2020) Maatregelenprogramma GMP-plus (2022) Netwerk laadpalen elektrisch vervoer: visie en plaatsingsbeleid (2021) Mobiliteitsvisie Lingewaard (2022) Participatieagenda GMP-plus (2023) Addendum Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2023) Nota Parkeernormen Lingewaard (2024)
Investeringsplan 2.01
Gemeentelijk mobiliteitsplan: Fietsvoorzieningen De Plak en GMP werkbudgetten infrastructuur Investering Looptijd Toelichting € 2.809.000 2025 Voor de uitvoering van het project Fietsvoorzieningen De € 1.055.000 2024-2025 Plak in 2025 is € 2.739.000 gereserveerd. Vanaf 2023 is € 910.000 2025-2026 structureel € 910.000 per jaar gereserveerd voor de € 910.000 2026-2027 uitvoering van GMP-projecten. Hiervan is € 150.000 per jaar gereserveerd voor 'werk-met-werk-projecten'. De € 910.000 2027-2028 reservering van € 145.000 voor het kruispunt Karstraat – € 910.000 2028-2029 Zandsedwarsstraat wordt alleen uitgegeven als het geactualiseerde maatregelenprogramma daar aanleiding toe geeft. De overige middelen zijn nog niet gelabeld en kunnen worden ingezet voor toekomstige verkeersknelpunten.
2.02 Maatregelenprogramma GMP-plus Investering Looptijd Toelichting € 1.754.000 2025-2028 In 2022 is € 11.258.000 beschikbaar gesteld voor planvoorbereiding en uitvoering van de projecten uit de top 10 van het Maatregelenprogramma GMP-plus. Er staat nog € 1.754.000 op het investeringsplan aangezien dit nog niet gelabeld is aan projecten. Dit bedrag kan ingezet worden 24
om financiële tegenvallers binnen de top-10 projecten op te vangen dan wel ingezet worden voor de aanpak de rotonde Karstraat-Nijverheidsstraat en/of rotonde Stadswal-Van Voorststraat-Langekerkstraat. 2.03 Hoogwatervrij maken Looveer Investering Looptijd Toelichting € 1.185.000 2026-2029 Voor de bereikbaarheid van het industrieterrein is verbetering van de toegangsweg gewenst. Daarom onderzoeken we in overleg met de provincie welke verbetering mogelijk is met de gereserveerde middelen en welke cofinanciering van de provincie mogelijk is. 2.04 Fietsvoorzieningen snelfietsroute langs A15 Investering Looptijd Toelichting € 355.000 2025-2026 De snelfietsroute zit in het tracé-besluit A15 en wordt aangelegd door Rijkswaterstaat. Wij betalen € 355.000 mee aan de snelfietsroute. 2.05 Fietspad A325 Kattenleger Investering Looptijd € 175.000 2026
Toelichting Deze investering betreft een fietsbrug over de A325 tussen de Bemmelseweg in Overbetuwe en de Kattenleger in Lingewaard. Het project is in voorbereiding bij de gemeente Overbetuwe. Onze gemeente draagt financieel bij. De tijdplanning hangt af van de provinciale planning m.b.t. de vervanging van alle viaducten over de A325.
2.06 Klappenburgstraat e.o. Bemmel RRW (reserve rehabilitatie wegen) Investering Looptijd Toelichting € 1.346.000 2025-2026 Bij de rioolreconstructie wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen door een gescheiden rioolsysteem. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen. De rijbanen krijgen elementverhardingen in plaats van asfalt. 2.07 Vleumingen Gendt RRW Investering Looptijd € 41.000 2025
2.08 Karstraat Bemmel RRW Investering Looptijd € 45.000 2025
Toelichting Bij de rioolreconstructie in deze straat worden vanwege synergievoordelen tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen.
Toelichting In dit deel van de Karstraat tussen de Deellaan en Kazematten verbeteren we de verkeerstechnische inrichting. Vanwege synergievoordelen worden
25
tegelijkertijd ook de fietsstroken en inritten verbeterd en wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen. 2.09 Deken dr. Mulderstraat Bemmel RRW Investering Looptijd Toelichting € 45.000 2025 Bij de rioolreconstructie in deze straat wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen door een gescheiden rioolsysteem. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen. De rijbaan krijgt bestrating in plaats van asfalt. 2.10 Vervanging brug Looveerweg Investering Looptijd Toelichting € 130.000 2025 De fietsbrug aan de Looveerweg is toe aan vervanging. De huidige brug wordt gesloopt en de bestaande duiker in de Looveerweg wordt verlengd met betonnen elementen. Een nieuwe brug is niet meer nodig en het fietspad komt direct op de verlengde duiker. Deze maatregel is goedkoper dan het aanleggen van een nieuwe brug.
3. Economie Onder dit programma vallen taken in verband met economische ontwikkeling en bedrijvigheid, dienstverlening aan ondernemers en economische promotie. Onder bedrijvigheid vallen bedrijven-terreinen, winkelconcentraties en het ontwikkelingsgebied voor glastuinbouw. Ook de financiële component van evenementen en toerisme (markt- en kermisgelden, toeristenbelasting) hoort hierbij.
Ontwikkelingen Netcongestie energie-infrastructuur In het kader van de regionale verstedelijkingsstrategie en het regioarrangement zoeken provincie, regio, netbeheerders en gemeenten samen naar oplossingen voor de netcongestie en nieuwe energievoorzieningen. Landelijk wordt gewerkt aan uitbreiding van het energienet. Ondernemers met vragen over energiebesparing kunnen terecht bij het regionaal expertisecentrum energie Regionaal Expertiseteam Energie | Arnhem-Nijmegen eo (ree.nl). Dienstverlening aan ondernemers Tot vorig jaar hadden we een indicator opgenomen die aangeeft hoe ondernemers onze dienstverlening waarderen. Die waardering was een rapportcijfer als resultaat van een tweejaarlijkse enquête van MKBNederland. Die enquête is sinds 2021 niet meer uitgevoerd en voor de toekomst verandert de opzet van de enquête. Om die reden hebben we de indicator niet meer opgenomen. Geen fiets- voetveer Bemmel - Ooij Voor een fiets-voetveer Bemmel - Ooij is er geen exploitant. De structurele reservering voor de exploitatiebijdrage is niet meer nodig.
26
Wat willen we bereiken? We hebben in Lingewaard een goed draaiende economie en er zijn veel bedrijven die voor werkgelegenheid zorgen. Onze ondernemers staan voor grote uitdagingen. Consumentengedrag verandert en energietransities en overgang naar een circulaire economie zijn complex. We ondersteunen onze bedrijven daarbij. Onze inzet is gericht op een toekomstbestendige economie. Onze doelen zijn: 1 Een toekomstbestendige lokale economie. 2 Voldoende ontwikkelruimte voor en het verduurzamen van bedrijventerreinen. 3 Meer recreatie en toerisme. 4 Versterking van NEXTgarden.
Wat gaan we doen in 2025? Een toekomstbestendige lokale economie (doel 1) We bespreken de uitkomsten van de toekomstverkenning met betrekking tot de land- en tuinbouwbedrijven met de sector en we bepalen welke vervolgstappen nodig zijn. We werken aan de organisatiegraad en -kracht van collectieven zoals ondernemers- en winkeliersverenigingen en het centrummanagement (CML). Dit doen we door samen met deze collectieven activiteitenplannen te maken en uit te voeren. Voldoende ontwikkelruimte voor en het verduurzamen van bedrijventerreinen (doel 2) In regionaal verband maken we een nieuw Regionaal Programma Werklocaties (RPW) voor 2025 – 2028 en dit leggen we voor aan de gemeenteraad. Met ondernemers op Pannenhuis en Looveer onderzoeken we samen met het regionaal expertiseteam energie, de mogelijkheden voor energiebesparing bij bedrijven. Op Pannenhuis werken we een pilotproject uit met betrekking tot laadinfra voor vrachtwagens. Voor het bedrijventerrein Gendt-Bemmel adviseren we de ondernemers over het opzetten van een bedrijfsinvesteringszone (BIZ) en de fondsvorming die daarvoor nodig is. We inventariseren per bedrijventerrein de behoefte aan herstructurering en de mogelijkheden voor verdichting (meer bedrijvigheid per ha. terrein). We onderzoeken op welke wijze het bedrijventerrein Agropark III kan worden voorzien van (duurzame) energie.
Meer recreatie en toerisme (doel 3) In overleg met het Waterschap en eigenaren van aangrenzende grond willen we drie schouwpaden publiek toegankelijk maken: in Huissen bij Loovelden, in Angeren tussen de Kampsestraat en de Kamervoort, en bij het Ecopark Gendt. Samen met Overbetuwe leveren we een nieuwe mini-map voor toeristen en een belevingskaart op. Met Park Lingezegen stellen we een toekomstvisie op voor het versterken van het functioneren van het park. Regionaal professionaliseren we het beheer en onderhoud van het wandelnetwerk. Versterking van NEXTgarden (doel 4) In december 2024 informeren wij u met een raadsvoorstel over de behaalde resultaten en over de vervolgstappen die we de komende periode willen zetten om de strategische visie NEXTgarden verder uit te voeren. Hierbij brengen wij ook de financiële consequenties in beeld en vragen wij u het benodigde budget beschikbaar te stellen.
27
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 3
Economie
3.1
Economische ontwikkeling
2023 Werkelijk
2024 Begroot
2025 Begroot
2025 Lasten
2025 Baten
-1.180
-1.221
-1.248
-1.248
60301 Samenwerkingsverbanden
-833
-857
-843
-843
-
60302 Economische ontwikkeling
-347
-364
-405
-405
-
922
51
67
-1.091
1.158
922
51
67
-1.091
1.158
-149
-167
-154
-174
20
60305 Bedrijvenloket
-124
-135
-122
-122
-
60306 Straatmarkten
-25
-32
-32
-52
20
-24
-25
13
-234
248
60307 Toerisme
-34
-46
3
-135
139
60308 Kermis
11
26
15
-94
109
60309 Economische promotie
-1
-5
-5
-5
-
Saldo Lasten en Baten
-431
-1.362
-1.322
-2.747
1.426
Onttrekkingen reserves
307
-
-
-
-
Toevoegingen reserves
-553
-
-
-
-
Saldo inclusief mutaties reserves
-677
-1.362
-1.322
-2.747
1.426
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
60304 Industrieterreinen 3.3
3.4
Bedrijvenloketten bedrijfsregelingen
Economische promotie
Beleidsnota's Economisch beleidsplan (2022) Recreatienota Lingewaard en Overbetuwe (april 2023) Regionaal Programma Werklocaties 2021 - 2024 Strategische visie NEXTgarden (2021) Gebiedsvisie NEXTgarden (2021)
Investeringsplan Voor het programma Economie zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2025-2028.
28
4. Onderwijs Onder dit programma vallen de kinderopvang, het basisonderwijs, bewegingsonderwijs, onderwijshuisvesting, voor- en vroegschoolse educatie (VVE), onderwijskansenbeleid, passend onderwijs, leerplicht, leerlingenvervoer en volwasseneneducatie.
Ontwikkelingen Visie op inclusief onderwijs 2035 Vanuit het Rijk is een visie op inclusief onderwijs 2035 gedeeld. Dit geeft een lange termijn perspectief op welke manier het onderwijs zich mag ontwikkelen. Vanuit daar is de ambitie geschetst om de basis van passend onderwijs op orde te brengen. Dit krijgt op de volgende manier vorm: 1. De voortgang op de Verbeteraanpak Passend Onderwijs en de geprioriteerde maatregelen. 2. De aanpak van verzuim en het terugdringen van het aantal thuiszittende kinderen en jongeren. 3. Het versterken van de verbinding onderwijs en zorg. 4. De wachtlijsten gespecialiseerd onderwijs en het plan van aanpak: het verspreiden van praktijkvoorbeelden over tussenvoorzieningen, beter stroomlijnen van aanmeldprocedures en op de langere termijn een geïntegreerd plan voor de druk op de keten kinderopvang-onderwijs-zorg. 5. De beweging naar inclusief onderwijs.
Wat willen we bereiken? Ieder kind krijgt de kans om zich te ontwikkelen en zijn talenten te benutten. Onderwijs is de basis. De meeste kinderen en jongeren doorlopen zonder noemenswaardige problemen het onderwijs. Zij groeien op tot jonge mensen met een stevige basis. Zij kunnen met zelfvertrouwen de keuzes maken die horen bij het leven. Zij doen mee en zijn betrokken bij de maatschappij. Hier zijn we samen verantwoordelijk voor: ouders, kinderen en jongeren zelf, onderwijs en kinderopvang, vrijwilligers en professionals. Dit betekent niet dat opgroeien en opvoeden zonder slag of stoot gaat. Vallen hoort erbij en we helpen elkaar bij het opstaan. Om iedereen goed mee te laten doen, geven we specifieke aandacht aan de bevordering en ondersteuning van taalontwikkeling bij kinderen en basisvaardigheden bij volwassenen. Onze doelen zijn: 1. Kinderen en jongeren ontwikkelen zich veilig en prettig gedurende hun schoolperiode. 2. Goede onderwijshuisvesting. 3. Bekendheid en kennis rondom laaggeletterdheid bij professionals en inwoners vergroten om het aantal laaggeletterden te verminderen.
Wat gaan we doen in 2025? Kinderen en jongeren ontwikkelen zich veilig en prettig gedurende hun schoolperiode (doel 1) We vernieuwen de resultaatafspraken VVE voor onderwijs en kinderopvang om ervoor te zorgen dat deze peuters zonder achterstand naar groep 3 kunnen. We stellen het regionaal beleid Toezicht en handhaving kinderopvang vast. Dit doen we nu voor het eerst regionaal om de handhaving in de regio te versterken. We evalueren de pilots Zorg Binnen Onderwijs die vijf basisscholen in het schooljaar 2024-2025 uitvoeren. Zij zetten eigen medewerkers, zoals een leerkracht of onderwijsassistent in, om begeleiding basis aan leerlingen te bieden. Hiervoor betalen zowel gemeente als school 50% van de kosten voor deze begeleiding.