CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

OUD 797303 Bijlage 1 Beleidskader energietransitie

Raadsvergadering 26 oktober 2023, gemeente LingewaardBij agendapunt: Actualiseren beleidskader energietransitie en uitgangspuntennotitie energievisie zone A15 (bespreekstuk)41.166 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Strategische koers 

  

Structuur borgen met een duidelijke relatie tussen strategie en projecten. Daarbinnen de focus leggen op 1) waar we op in willen (blijven) zetten met 2) welke capaciteit en middelen. Blijvend monitoren en bijsturen richting de gestelde doelen; Governance – warmtebeleid ontwikkeling in lijn met de gewenste rol en taken van de gemeente (zie kader) en in lijn met de Wet Collectieve Warmte; Versterken van de samenwerking tussen ruimtelijk beleid en projectrealisatie – meerwaarde creëren door projectmatig te werken en vroegtijdig koppelkansen te benutten; Samenwerking met de regio – NEXTgarden op de kaart en Lingewaard als ‘warmtehub’.

37 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

Rollen in de warmtetransitie van de gemeente Lingewaard

1. Informeren - Gemeente Lingewaard zet in samenwerking met het energieloket in op gemeentebrede communicatie over de stappen die nodig zijn voor inwoners om woningen klaar te maken voor wonen zonder aardgas. 2. Stimuleren – In samenwerking met de ODRA en ondernemersverenigingen stimuleert en handhaaft de gemeentebedrijven om maatregelen naar minimaal label C door te voeren voor bedrijven.

3. Faciliteren – De gemeente juicht initiatieven vanuit inwoners en bedrijven toe en stelt een besliskader op over wanneer en hoe initiatieven worden ondersteund.

4. Organiseren – Nieuwe samenwerkingsvormen opzetten of bestaande samenwerking versterken is nodig om gezamenlijk de warmtetransitie goed te organiseren. De gemeente brengt partijen samen om zowel op gebiedsniveau als op regionaal niveau gedragen keuzes te maken richting uitvoering.

5. Initiëren – Bij het ontbreken van wettelijke instrumenten om sturing te geven en het ontvreken van een goed functionerende warmtemarkt is een actieve gemeentelijke rol gewenst. Hiertoe onderzoeken we de oprichting van een gemeentelijk warmtebedrijf. 6. Zelf het goede voorbeeld geven – Als gemeente dragen we zelf bij aan de warmtetransitie door onze

2. Uitbreiding en verduurzaming bestaand warmtenet

Doel Uitbreiding en verduurzaming van het warmtenet op NEXTgarden.

Toelichting In de gemeente Lingewaard ligt een bestaand warmtenet op tuinbouwgebied NEXTgarden. Dit warmtenet is ontstaan nadat twaalf tuinders uit NEXTgarden zich verenigden in energiecollectief Lingezegen Energy. Dit collectief levert warmte aan tuinders, die het gebruiken voor de verwarming van hun kassen waarin voedselgewassen en bloemen en planten worden gekweekt voor binnen- en buitenland. Op dit moment wordt het warmtenet gevoed door een snoeihoutcentrale die wordt gestookt met lokaal snoeihout, aangevuld met enkele gasgestookte WKK’s die warmte (en elektriciteit) aan het net leveren. De gemeente werkt samen met ondernemers aan de verduurzaming van deze bronnen. Zon- en aquathermie gaan hierin een belangrijke rol spelen. Daarnaast spant de gemeente zich in voor het koppelen van afnemers aan het warmteaanbod. Omliggende tuinbouwbedrijven en delen van de gebouwde omgeving van Lingewaard gaan zo stap voor stap van het aardgas, zodat we een forse CO2-reductie behalen.

Strategische koers 

We richten een warmtenetwerkbedrijf op om regie te voeren op de uitbreiding en verduurzaming van het warmtenet.

38 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

We werken aan de verduurzaming van NEXTgarden als kick-start voor de verdere uitbreiding van het warmtenet naar tuinders, bedrijven en later ook inwoners. Stapsgewijs streven we naar de volgende uitbreiding: 1. Eerste uitbreiding naar Bergerden (tot en met Agropark II en III en aftakking naar Hedra) 2. Tweede uitbreiding naar Leutensche Leijgraaf 3. Verdere uitbreiding richting woningen

We gebruiken daarbij het bronnenboekje als levend document die we periodiek updaten met de vraag centraal: hoe draagt welke bron bij aan de verduurzaming van het (uitbreidende) warmtenet? Met als basis uitgangspunt: meerdere bronnen tegelijkertijd verkennen voor risicoafdekking

We sluiten een intentieovereenkomst tussen de gemeente, Lingezegen Energy en de betrokken afnemers om op de nieuwe locaties warmte te kunnen gaan leveren

3. Lokale initiatieven en uitvoeringsplannen

Doel 1. Weloverwogen keuzes maken in het ondersteunen van lokale initiatieven 2. Effectief organiseren en leren van uitvoeringsplannen, zowel procesmatig als inhoudelijk

Toelichting Dit spoor richt zich op het initiëren en ondersteunen van collectieve warmteprojecten (in tegenstelling tot spoor 4, waar individuele inwoners en bedrijven centraal staan). In Lingewaard gebeurt heel veel. Projecten waar de gemeente Lingewaard (mede) aan de lat staat, maar juist ook vanuit initiatiefrijke inwoners en bedrijven. Gezien de grootte van onze gemeente en daarmee samenhangend de beperkte mensen en middelen, zullen we efficiënt moeten werken en keuzes moeten maken in wat we wel en wat we niet willen.

Strategische koers  

 

Klein en behapbaar aan de slag om meters te maken en te leren van een integrale en lokale aanpak Efficiënte projectorganisatie inrichten/uitbreiden van bestaande uitvoeringsplannen (NEXTgarden, Zilverkamp) om bij volgende uitvoeringsplannen een vergelijkbare projectorganisatie vanaf de start op te zetten Keuzes maken met beperkte capaciteit en middelen: besliskader voor keuzes over wanneer en op welke manier de gemeente initiatieven ondersteunt 1. Gericht op inwonersinitiatieven - Dorps- en Wijkontwikkelplannen 2. Gericht op verduurzaming van bedrijventerreinen Nauwe afstemming met pijlers 1 en 2 aangezien initiatieven en uitvoeringsplannen breder kunnen/zullen zijn dan de warmtetransitie Verduurzaming eigen vastgoed met waar mogelijk benutten van collectieve kansen samen met de omgeving

4. Individuele stappen: isolatie en (hybride) warmtepompen

Doel Ondersteunen van particuliere woningbezitters en bedrijven die niet verenigd zijn in een collectief helpen met hun individuele route naar aardgasvrij.

Toelichting Inwoners en bedrijven hebben de vrijheid om individueel stappen te zetten naar aardgasvrij. Daar willen we ze graag bij helpen. We willen een doelgroepenaanpak samen met het Energieloket ontwikkelen. Daarmee hebben we een hulpmiddel om inwoners op een bij hen passende manier te helpen met hun stap naar aardgasvrij wonen. Isolatie

39 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

en/of het aanschaffen van een (hybride) warmtepomp zijn daarin belangrijke stappen. We gaan aan de slag met een isolatieaanpak, financieringsinstrumenten en het inrichten van een back-office. Zo weten inwoners waar ze terecht kunnen en krijgen ze antwoord op vragen die nu nog vaak onduidelijk zijn: moet ik mijn CV ketel vervangen voor een andere, of voor een (hybride) warmtepomp? Onderdeel van dit spoor is actieve stimulering via een communicatiecampagne, gericht op de juiste doelgroep (zoals woningeigenaren van woningen gebouwd na 2005).

Strategische koers    

2.3

Professionalisering van het energieloket Lokale vertaling van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) en het opzetten van een lokale isolatieaanpak Ontwikkelen van een aanpak gericht op (hybride) warmtepompen voor particuliere eigenaren met geschikte woningen Doelgroepgerichte activatie van inwoners

Projecten en activiteiten per spoor

Hieronder projecten en activiteiten per spoor samengevat.

40 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

3. Hoe? 3.1 Uitvoeringsprogramma Bemensing en interne organisatie voor de korte termijn (2023 – 2024) Om te zorgen dat er geen versnippering optreedt, de kennis • 1 FTE Warmteregisseur Lingewaard-breed (spoor 1) • 1 FTE Strategisch projectleider warmtenet NEXTgarden (spoor 2) • 0,3 FTE Verbindingsofficier naar WNL - aandeelhoudersrol/ controlerende rol (spoor 1 en 2) • 1,4 FTE Inhoudelijk projectleider en warmte-expert (spoor 3) • 1 FTE Facilitator lokale energietransitie (spoor 3) • 0,2 FTE Aanpak individuele stappen warmte (spoor 4) We streven naar het intern opnemen van deze functies binnen de organisatie om versnippering van kennis te voorkomen, om de kennis zo goed mogelijk intern te borgen en om zo goed mogelijk de verbinding te leggen tussen ruimtelijk beleid en projectrealisatie. Daarmee willen we bereiken dat:   

Projectmatig werken de basis is De warmtetransitie (en duurzaamheid in brede zin) onderdeel wordt van alle projecten al vanaf de start Zo veel mogelijk waarden en (koppel)kansen gelijktijdig benut kunnen worden en desinvesteringen voorkomen kunnen worden

41 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

3.2 Beleid en strategie 

We zorgen dat de warmtestrategie actueel blijft door tweejaarlijks te herijken, in te spelen op nieuwe ontwikkelingen vanuit de samenleving, de markt en het Rijk en waar nodig bij te sturen. Onderdeel hiervan is ook de tweejaarlijkse update van de TVW in lijn met de strategie en het doorvoeren van de strategie in het beleidskader;

We stellen aanvullend warmtebeleid vast voor de verdere uitbreiding van het warmtenet, in lijn met onze rol en de Wet Collectieve Warmte;

We maken een update van de routekaart, gericht op warmte, met een vertaling naar de impact van de projecten op de CO2-reductie- en aardgasvrijdoelstellingen. We brengen die in samenhang met de andere 2 pijlers die als onderlegger gebruikt zullen worden voor de aanscherping van ons beleidskader Energietransitie in 2023;

We gaan de routekaart jaarlijks monitoren – waar staan we nu, welke projecten zitten er in de pijplijn, waar komen we nog te kort en hoe gaan we bijsturen. We maken een overzichtelijk dashboard en rapporteren jaarlijks aan de gemeenteraad. Belangrijke indicatoren kunnen zijn (i.c.m. de andere pijlers): 1. Aantal gebouwen aardgasvrij 2. CO2-besparing 3. %elektriciteit duurzaam opgewekt 4. %energiebesparing Gemeente Lingewaard is 50% aandeelhouder van Warmtenetwerk Lingewaard BV Gemeente Lingewaard is eigenaar van: 1. Uit te geven tuinbouwpercelen binnen deelgebieden Bergerden en Leutensche Leigraaf 2. Uit te geven bedrijfspercelen op de uitbreiding Agropark 3. Mogelijke locaties voor zonne-energie (thermie) tussen de Karstraat en de Heuvelsestraat op de voormalige stortplaats nabij de Zilverkamp, Huissen

 

3.3 Regelruimte, risicoafdekking en financiële middelen 

We zorgen voor regelruimte bij: o Vergunning hoge temperatuur opslag (HTO) o Planologische ruimte zon-thermie We zorgen voor risicoafdekking bij: o HTO o Volloop warmtenet bestaande bouw We verkennen en organiseren (nieuwe) financiële middelen: o Allocatie van Rijksgelden o Subsidiemogelijkheden zoals exploitatiesubsidie bij zon- en aquathermie o Vanuit regionale samenwerking o Verruiming van de begroting o Uitwerking van het Transitiefonds energie (o.a. inkomsten vanuit zon op vastgoed, besparing LEDstraatverlichting, terugbetaling lening GWB, toekomstige opstalvergoeding energie op gemeentelijk grondeigendom); o We zorgen voor afdekking van de onrendabele top bij een warmtenet voor bestaande woningen

3.4 Samenwerking en communicatie Inwoners 

We informeren inwoners periodiek over ‘van het aardgas af’. Het raakt particuliere huizenbezitters direct achter de voordeur. We zorgen dat we hiervoor goed toegerust zijn en laten ons ondersteunen door bijvoorbeeld het Hier Klimaatbureau. In samenwerking met Communicatie en de andere pijlers werken we

42 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

 

aan een communicatiekalender waarin de leefwereld van de inwoners centraal staat (waar warmte één onderdeel van is). We motiveren inwoners die zelf stappen willen zetten in de warmtetransitie om mee te doen. Een positieve boodschap en betaalbaarheid staan hierbij centraal. Doelgroep en middelen zijn omschreven in spoor 4 We zorgen dat de ‘backoffice’ en de communicatiemiddelen op orde zijn: website NEXTgarden op orde, kernboodschap gericht op energietransitie en persoonlijke contacten d.m.v. overleggen en gebiedsbezoeken – GS, PS Gelderland, Groene Metropoolregio, buur- en regiogemeenten, kennis- en onderwijsinstellingen, bedrijven, gemeentelijke organisatie, gemeenteraad, PAW.

Inwonersinitiatieven We werken samen met inwonersinitiatieven die willen aan het verduurzamen van de warmtevraag. We trekken op als partners. Ook onderzoeken we duurzame bronnen, distributie/transport van warmte en het bij elkaar brengen van vraag en aanbod. We vragen (financiële) bijdragen aan van rijk en provincie waar mogelijk. We werken toe naar een ondersteuningskader voor inwonersinitiatieven in samenwerking met het Energieloket, om te bepalen wanneer (voorwaarden) we hoe (middelen) inwoners kunnen ondersteunen met een duurzaam initiatief in straat, buurt of wijk. Hierbij werken we in lijn met de omgevingswet. Bedrijven We staan klaar voor bedrijven die van het aardgas af willen. We informeren hen en gaan graag een stap verder; samen optrekken om aardgasvrij mogelijk te maken. En hen helpen dit te organiseren. We hebben lokale initiatieven in beeld. Tevens initiëren we projecten als we daar aanknopingspunten voor hebben. De gemeente onderzoekt in samenwerking met de tuinders in NEXTgarden en Firan of het bestaande warmtenet van de tuinders opengesteld kan voor andere bronnen en afnemers. Warmte kan dan ook beschikbaar worden voor afnemers zoals woningen. We realiseren ons dat er een stevige publieke inzet nodig is en onderzoeken de oprichting van een gemeentelijk warmtebedrijf. En welke duurzame(re) warmtebronnen geschikt en mogelijk zijn voor onze gemeente.

Woningbouw dient wettelijk al aardgasloos aangelegd te worden. We kijken per wijk of dorp op welke plekken we bestaande bouw ook duurzamer kunnen verwarmen. Regionale en strategische samenwerking •

• •

•

We blijven de samenwerking aangaan met de regio. Concrete acties daarbinnen zijn de samenwerkingsovereenkomst met de provincie en andere betrokken partners (WNL, Lingezege Energy, Groen Gas Gelderland, HoSt, …) over commitment aan gezamenlijk doel en inspanningsverplichtingen (HTO, zonthermie, verkrijgen middelen, lokale verbindingen, etc.) en overleg met de gemeente Arnhem over strategische samenwerking; We werken samen met de Groene Metropoolregio waar de NRD en de planMER wordt voorbereid om samen met de 18 regiogemeenten toe te werken naar de RES 2.0. Lingewaard als partner in Geothermica (onderzoek gefaseerd ontwikkelen open warmtenet met multibronnen structuur en warmte-opslag, samenwerking partners) met TNO, Firan, gemeente Arnhem, provincie Gelderland + Europese partners We zijn ambassadeur voor het Gelders Warmte Infra Bedrijf (GWIB)

43 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

Bijlage 5: Routekaart – herijking elektriciteit 6.1. Ambitie elektriciteitsneutraal 2030 In het beleidskader Energietransitie uit 2020 heeft Lingewaard de ambitie uitgesproken om in 2030 elektriciteitsneutraal te zijn. Dit betekent dat evenveel elektriciteit duurzaam wordt als er verbruikt wordt, opgewekt binnen de gemeentegrenzen.

Dat betekent met een elektriciteitsverbruik van 562 TJ12 in 2020 een extra opgave van circa 400 TJ in 2020. Er wordt immers al 155 TJ duurzaam opgewekt met zon op daken en zon op land. Met verschillende projecten in de pijplijn, zoals windpark Caprice (175 TJ13), een verwachte groei van zon op daken tot 2030 (45 – 100 TJ)14, volledige benutting van het zoekgebied zon NEXTgarden (50 TJ) en driemaal de toegestane 3 ha zon buiten dat zoekgebied (60 TJ)15 levert dat in 2030 ongeveer evenveel op (553-608 TJ) als de elektriciteitsvraag in 2020.

Echter, dan nemen we de groei van de elektriciteitsvraag richting een klimaatneutrale energievoorziening (2050) én de korte termijngroei, relevant voor de ambitie in 2030, niet mee.

In een klimaatneutraal energiesysteem wordt zo goed als alles aangedreven door elektriciteit: elektrisch rijden, elektrisch verwarmen en verlichten en alle andere elektriciteitsverbruikers. Dat betekent véél voor het stroomnet, maar ook voor de elektriciteitsvraag in 2050. Die zal ruim 2,5x zo groot zijn als de vraag in 205016 tot wel 1500 TJ17. Oók in 2030 zal er groei t.o.v. 2020 zijn. De ene transitie zal sneller verlopen dan de ander. Dat betekent dat de snelheid van de energietransitie (en dus verdere elektrificatie) maatgevend is voor de kwantitatieve opgave voor 2030 om de ambitie elektriciteitsneutraal te halen in 2030. 6.2. De opgave 2030

Drie grote toekomstige elektriciteitsverbruikers zijn daarin maatgevend: 1) de snelheid van uitrol van collectieve warmtenetten in Lingewaard, 2) de adoptiegraad van individuele en industriële warmtepompen bij huishoudens en bedrijven en 3) de snelheid waarin elektrisch vervoer gemeengoed wordt in Lingewaard. 1. De Wijk van de Toekomst Zilverkamp heeft als gasloze oplossing een collectief warmtenet met als mogelijke bron aquathermie voorzien. Deze warmte uit oppervlaktewater wordt opgewaardeerd met een elektrische warmtepomp. Lingewaard heeft zich als doelstelling om 4.000 woningequivalenten collectief te verwarmen in 2030 (Beleidskader 2020). Afhankelijk van de mate waarin elektriciteit nodig is om omgevingswarmte op te krikken resulteert dit in een extra vraag van 28-38 TJ.

12 Klimaatmonitor, incl. verbruik achter de meter (anders is dubbeltelling mogelijk met zon-PV van huishoudens) 13 Aanname dat er twee grote turbines à 7 MW met een gemiddelde van 3500 vollasturen 175 TJ opwekken bij windpark Caprice. Windturbines zijn

afgelopen jaren immers steeds groter geworden en de business case steeds gunstiger voor de grootte (meer vermogen én meer windvangst op grote hoogte). 14 Dat zou betekenen dat 30-50% van panden met geschikte daken benut zijn met de huidige dakbenuttingsgraad (50% van een dak wordt benut. Bij

huishoudens is dat 75%, maar bij grote daken valt dit al snel terug naar circa 30%). 15 Gerekend met opbrengsten van 950 vollasturen per jaar en circa 2 MW per ha. Meer landschappelijke inpassing is mogelijk, ten koste van de opbrengst

tot circa 1 MW per ha. 16 Berekend met het energietransitiemodel met uitgangspunten van landelijk gerenommeerde klimaatscenario’s (PBL, Kalavasta, TNO, NBN). Scenario link:

https://energytransitionmodel.com/saved_scenarios/14291 17 De groei van vraag door realisatie van Agropark III en het doortrekken van de A15 zijn hierin niet meegenomen. De omvang van deze ontwikkeling is te

onzeker om kwantitatief te benaderen. Kwalitatief betekent dat hoe dan ook een groei in vraag naar elektriciteit richting 2050.

44 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

2. In het beleidskader warmte heeft Lingewaard zich als doel gesteld om 3.000 woningen (en equivalenten daaraan, WEQ) individueel te verwarmen met (hybride) warmtepompen in 2030. Afhankelijk van de verhouding tussen hybride en all-electric en de adoptiegraad in de industrie resulteert dit in een groei van 72-167 TJ. 3. Voor de adoptiegraad van elektrisch vervoer moeten we leunen op nationale trends en ontwikkelingen. Daarvoor gebruiken we de prognoses van ELaadNL en de Klimaat- en Energieverkenning (PBL). In Nederland verwachten we in 2030 ten minste 2 miljoen elektrische auto’s en duizenden vrachtauto’s elektrisch. Dit vertaalt naar Lingewaard betekent dat een additionele elektriciteitsvraag van 49 tot 105 TJ in Lingewaard.

Overige ontwikkelingen zoals koken op inductie en elektrisch koelen zorgen voor een additionele 25 – 100 TJ vraag.

Bovenstaand resulteert in een stijging van 174 tot 409 TJ naar 736 - 971 TJ elektriciteitsvraag in 2030. Een groei van +31 tot 71% t.o.v. de elektriciteitsvraag in 2020 van 562 TJ. Dit wordt in perspectief gebracht met het figuur hieronder met de vraag naar elektriciteit in 2020, 2030 en 2050.

6.3. Wat is er extra nodig? Met inachtneming van het niet halen van de besparingsdoelstellingen (+10% verbruik 2015-2019 i.p.v. 1,5% besparing per jaar) én de onwaarschijnlijkheid dat andere technieken dan wind en zon een bijdrage gaan leveren, moeten we leunen op bestaande zon en wind technieken tot minimaal 203018.

De projecten in de pijplijn in combinatie met de bestaande opwek leveren ongeveer evenveel op als de vraag. Met een extra elektriciteitsvraag in 2030 van 174 tot 409 TJ betekent dat 2-4 extra windturbines of 25-53 extra hectare zon op land19.

18 Wél uiteraard met de nieuwste zon- en windtechnieken en prestatieverbeteringen. 19 In het beleidskader zijn er ook individuele doelen per techniek opgenomen: 140.000 zonnepanelen op daken, 42 hectare zon op land en 8 windturbines.

Deze leveren met de uitgangspunten van toen circa 750 TJ op. Met modernere, grotere windturbines (7 MW) en 2 MW opbrengst per hectare als uitgangspunt zou dat circa 1150 TJ opleveren. Goed genoeg richting elektriciteitsneutraal in 2030 en goed op weg richting 2050.

45 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

6.4. De doelstelling waarmaken Gezien de onzekerheid van de snelheid waarin de energietransitie zich beweegt ontstaat er een ruime bandbreedte. Om zeker te zijn dat de ambitie in 2030 gehaald wordt, is het verstandig om aan de bovenkant van deze bandbreedte (bandbreedte in donkerrood hieronder), en tenminste halverwege, te zitten met concrete projecten tot 2030. Dat betekent een extra opgave (lichtroze-rood in figuur hieronder) van 44-53 hectares zon op land of 3-4 grote windturbines van 7 MW. Waarbij nadrukkelijk wind de voorkeur geniet. Vanwege de inpasbaarheid op het elektriciteitsnet en de ruimtelijke consequentie van zon op landbouwgrond. In Lingewaard geniet het gebied rond de A15 (al dan niet verlengd) daarvoor de voorkeur.

46 Bijlage 1 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

1Bijlage 2: Routekaart

AMBITIE EN DOELEN Energietransitie Lingewaard AMBITIE EN DOELEN Energietransitie Lingewaard AMBITIE EN DOELEN Energietransitie Lingewaard COALITIEAKKOORD 2022 – 2026 1 1

Bestaand beleid voortzetten en keuzes maken op prioriteit

COALITIEAKKOORD 2022 – 2026 Bestaand beleid voortzetten COALITIEAKKOORD 2022en–keuzes 2026 maken op prioriteit Bestaand beleid voortzetten en keuzes maken op prioriteit PRIORITEITEN:

• Energiebesparing, o.a. door inzet energieloket • Aanpak energiearmoede en slechte labels met isoleren •• Uitbouwen NEXTgarden als vitaal energiecluster: Energiebesparing, o.a. door inzet energieloket in 2030 • Energieneutraal Aanpak energiearmoede en slechte labels met isoleren Energiebesparing, o.a. door inzet energieloket •• Grootschalige opwek (Caprice en energievisie A15) Uitbouwen NEXTgarden als vitaal energiecluster: Aanpak energiearmoede en slechte labels met isoleren •• Nieuwbouw: inzetinop collectieve Energieneutraal 2030 Uitbouwen NEXTgarden als vitaaloplossingen energiecluster: •• Wijk van de Toekomst Zilverkamp Grootschalige opwek (Caprice en energievisie A15) Energieneutraal in 2030 Nieuwbouw: inzet op collectieve • Grootschalige opwek (Caprice enoplossingen energievisie A15) Wijk van de Toekomst Zilverkamp • Nieuwbouw: inzet op collectieve oplossingen • Wijk van de Toekomst Zilverkamp

PRIORITEITEN: PRIORITEITEN:

UIT DE VIS IE OP NE VAN DECEM XTGARDEN BER 2021: UIT DE VIS IE “In 20 O P N UIT 3 VDEisVN ISEEIECXOTPgNaEErXTGARDEN A glastuin 0 N D TeGnA bVouwgeEMBERXd bM ieBd, m2e021R:eDeEnNvitaal “In 2v0o3or dAeN DEC E E o gev R 20t21m 0 : eerwaarde g“laInsEt2eu0 ninnatisioNEm XTgain r g en

3b0ois en d alievood uwNngEa egio. ene vrit eX glasvtd b rebeeeld Tgda, rmd a ouu aw oinu a rbrdozeu m v t n a g m naeaeln omegbela st,guingeeenervwit Eevin ie vin aaar d noosnrpaetdio eeltn ogp meent dmb eeie oamagl veoo a.at lde nin reedrgwd trw io Edeu ik v a o k num e rde g b k li nrazatario t aegn ma eneld ng am n ala l vsotouarin tbsgecehdaepvarenegneioein.n in dusu prezealtam ebldievdpaijd op n.” aeten inm spaerekltt e golansttwuik inkgeelibnie g on e d p n m d o in a n a t tawts markt en maa ikckhealipnpgije.”n in tschap pij.”

De bredere context

BELEIDSKADER ENRGIETRANSITIE LINGEWAARD 2020 De bredere context De bredere context BELEIDSKADER ENRGIETRANSITIE LINGEWAARD 2020 BELEIDSKADER ENRGIETRANSITIE LINGEWAARD 2020

PIJLER 1 PIJLER 1 ENERGIEBESPARING PIJLER 1 ENERGIEBESPARING ENERGIEBESPARING Bijlage 2 | Beleidskader energietransitie

PIJLER 2 PIJLER 2OPWEK DUURZAME PIJLEROPWEK 2 DUURZAME DUURZAME OPWEK

PIJLER 3 PIJLER 3 WARMTETRANSITIE PIJLER 3 WARMTETRANSITIE WARMTETRANSITIE

DOELEN BELEIDSKADER ENERGIETRANSITIE LINGEWAARD DOELEN BELEIDSKADER DOELEN IN 2030:BELEIDSKADER ENERGIETRANSITIE LINGEWAARD • Zijn 4.000 woningequivalenten ENERGIETRANSITIE LINGEWAARD aangesloten op het warmtenet IN 2030: de gebouwvoorraad); •IN 2030: Zijn(20% 4.000van woningequivalenten

• is het warmtenet voor 80% gevoed met aan gesloten op het warmtenet • Zijn 4.000 woningequivalenten duurzame bronnen (o.a. zonthermie en (20% van deop gebouwvoorraad); aan gesloten het warmtenet aquathermie). • is(20% het warmtenet voor 80% gevoed met van de gebouwvoorraad); is 25% energiebesparing in de gebouwde bronnen (o.a.80% zonthermie en • duurzame is• het warmtenet voor gevoed met omgeving gerealiseerd ten opzichte aquathermie). duurzame bronnen (o.a. zonthermie en van 2015 • is 25% energiebesparing in de gebouwde aquathermie). zijn energiebesparing 3.000 woningequivalenten gerealiseerd ten van • omgeving is• 25% in opzichte de gebouwde voorzien van individuele duurzame 2015 omgeving gerealiseerd ten opzichte van • zijn 3.000 woningequivalenten warmte oplossingen 2015 van individuele duurzame • is3.000 NEXTgarden energie neutraal op • voorzien zijn woningequivalenten warmte oplossingen voorzien van individuele duurzame gebiedsniveau • is energieneutraal op warmte oplossingen • NEXTgarden 500-600 woningen in Zilverkamp • gebiedsniveau is NEXTgarden energieneutraal op in 2028 aardgasvrij-ready • 500-600 woningen in Zilverkamp gebiedsniveau 2028 aardgasvrij-ready • in 500-600 woningen in Zilverkamp in 2028 aardgasvrij-ready

2

DRIE PIJLERS Beleidskader Energietransitie 2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

BESPARING

8+92

• Start aanpak energiearmoede en slechte labels met inzet SPUK gelden • Start Energieloket bedrijven (REE) • Handhaven label C en EML-verplichting via omgevingsdienst

2020

8%

• Alle corporatiewoningen gemiddeld label B en minimaal label D

• Tweede en derde tranche isolatieaanpak

• Normering energieprestatie particuliere huurwoningen

• Uitvoering isolatieaanpak alle woningen en gebouwen

63+37 2030

JAARLIJKS: PRESTATIEAFSPRAKEN MET WONINGCORPORATIES

OPWEK

OP WEG NAAR ENERGIENEUTRAAL

63%

• Projectopdracht voor verkenning wind A15

• Plan Milieu Effecten • Vergunning (en Rapportage A15 subsidieverlening) A15

• Start bouw Caprice • Start bouw A15 • Oplevering Caprice • Realisatie en exploitatie A15 • Zoekgebied NEXTgarden volledig ingevuld zon op land (50 ha)

• Selectie projectgebied A15 • Realisatie 3x3 ha zon op land

WARMTE • Start aanleg Warmtenet NEXTgarden • Start gebiedsproces Doornenburg en Angeren

ALLE PIJLERS:

• Overkoepelend communicatieplan • Toetsingskader lokale initiatieven • Aanpak bedrijventerreinen? • Tweejarig monitoren beleidskader (2025, 2027, 2029)

Bijlage 2 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

• Keuze aardgasvrije oplossing 500-600 woningen Zilverkamp

• Normering (hybride) warmtepomp • Herijking Transitievisie Warmte

• 500-600 woningen in Zilverkamp aardgasvrij-ready

• NEXTgarden energieneutraal

OP WEG NAAR ENERGIENEUTRAAL

MARSROUTE naar een energieneutraal Lingewaard

De drie pijlers opwek, besparing en warmte dragen elk hun steentje bij richting het doel 2050: energieneutraal (figuur rechts, *o.b.v. doelen 2030). In de drie figuren hieronder zijn de pijlers (v.l.n.r.) besparing, opwek en warmte getoond. Evenals de bijdrage in TJ.

(BIJDRAGE AAN) DOELSTELLING IN %

100

1. De besparingstrend 2015-2020 is niet in lijn met het benodigde tempo. Dat betekent een grotere opgave tussen 2021 en 2030 ter compensatie. 2. De opwek van energie stijgt gestaag door, zon op daken en op land zijn gegroeid sinds 2015. Er zijn bovendien grote projecten in de pijplijn zoals Caprice die een mooie bijdrage leveren. Door een geprognotiseerde stijging in elektriciteitsvraag, groeit de resterende opwekopgave mee voor elektriciteitsneutraal 2030. 3. In Lingewaard is de vervangingsopgave van aardgas naar duurzame bronnen enorm. Bij een energieneutraal NEXTgarden wordt een groot deel van die opgave behaald.

80 60 40 20 0

ENERGIENEUTRAAL 2020 Status 2020

1. PIJLER BESPARING Besparingsdoel 2015 - 2021 à –1.5% per jaar Besparingsdoel 2015 - 2030

Gerealiseerde besparing 2015 - 2021

Aandeel warmte in NEXTgarden energieneutraal AandeelZilverkamp aardgasvrij 2028 Resterende opgave 2020 - 2030

400 350

– 9%

– 900 – 1200 – 1600

Bijlage 2 | Beleidskader energietransitie

Doel 2050

Opwek duurzame warmte 2015 Opwek duurzame warmte 2020 Ambitie (hybride) warmtepomp: 3000WEQ Ambitie collectief: 4000WEQ

Resterende opgave elektriciteitsneutraal 2020 - 2030

+ 10%

– 600

Pijler warmte

3. PIJLER WARMTE

Gerealiseerde opwek 2020

Projecten en zoekgebieden in pijplijn

Resterende opgave 2021 - 2030

– 25% – 35%

OPWEK (TJ)

VERBRUIK (TJ)

Pijler besparing

Prognose groei elektriciteitsvraag 2015 - 2030

300

– 300

Pijler opwek

DOEL 2050

2. PIJLER OPWEK Gerealiseerde opwek 2015

600

0

BELEIDSKADER 2030*

300 250 200 150 100 50 0

353

365 291

158

11

760

800 600 WARMTE (TJ)

3

487

400 200 0

173

179

105

140 28

ENERGIEMIX LINGEWAARD 2030 1. ENERGIEVRAAG EINDGEBRUIK

BESPARING – 19% (793 TJ)

5000

4000

3000

2000

1000

0

2018

2030

Benzine / diesel / LPG

1165

410

Gas overige (o.a industrie)

699

120

Gas gebouwde omgeving

1186

654

Toelichting: In 2018 is het energieverbruik ruim 4.000 TJ. Een groot aandeel hiervan is fossiel (92%). Dat wordt verbruikt voor het verwarmen van de gebouwde omgeving, de glastuinbouw en vervoer (benzine, diesel, LPG). In 2030 is dit deels verduurzaamd: warmte is duurzamer en ook een deel van vervoer en verwarmen is geëlektrificeerd.

Biomassa en biobrandstof

248

493

energytransitionmodel.com/saved_scenarios/14326

Collectieve warmte

219

494

Individuele zonthermie

0

0

741 4257 TJ

1293 3464 TJ

Elektriciteit 2018

2030

ENERGIEMIX LINGEWAARD 2050 1. ENERGIEVRAAG EINDGEBRUIK

BESPARING – 28% (1197 TJ)

5000

4000

3000

2000

1000

0

2018

2050

Benzine / diesel / LPG

1165

15

Gas overige (o.a industrie)

699

76

Gas gebouwde omgeving

1186

119

Biomassa en biobrandstof

248

498

Collectieve warmte

219

808

Individuele zonthermie

0

0

741 4257 TJ

1544 3060 TJ

Elektriciteit 2018

Bijlage 2 | Beleidskader energietransitie

2050

FINAAL ENERGIEVERBRUIK UITGESPLITST PER BRON IN 2030

FINAAL ENERGIEVERBRUIK UITGESPLITST PER BRON IN 2050 Toelichting: Door verdere elektrificatie stijgt het elektriciteitsverbruik door naar ruim 1.500 TJ. Het totale energieverbruik daalt door efficiëntere warmteopwekking d.m.v. elektriciteit. Een klein aandeel scheep- en vrachtvervoer zal nog op biodiesel rijden en een klein aandeel van de woningen verwarmd worden met groen/biogas waar de rest van het energieverbruik elektrisch is of omgezet wordt naar (collectieve) warmte. energytransitionmodel.com/saved_scenarios/14291

Bijlage 3: Begrippenlijst Bijlage 3- Begrippenlijst Aardgasvrij - Niet aangesloten op de fossiele brandstof aardgas. Dit betekent niet gasloos; er kan groen gas of waterstof worden toegepast. Aquathermie - Duurzaam lokaal warmtesysteem op basis van oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater. Biogas - Een vorm van groene energie uit biomassa. Het wordt onder andere gemaakt van mest, groente en fruitresten. Kan worden opgewerkt tot aardgaskwaliteit. Biomassa - Plantaardig en dierlijk (rest) materiaal, dat als grondstof wordt gebruikt voor de energieopwek of direct als biobrandstof. Met houtige biomassa wordt meestal snoeiafval bedoelt, maar het kan ook gaan om hout. Duurzame energie/warmtebronnen - Duurzame energie is opgewekt uit bronnen die niet op kunnen raken. Anders gezegd: hernieuwbare energie. Elektriciteitsnet – het stelsel van elektrische leidingen dat wordt gebruikt om elektriciteit te transporteren van de elektriciteitscentrales naar de gebruikers. Elektriciteitsneutraal- energieneutraal- CO2 neutraal – klimaatneutraalEr is vaak verwarring over deze begrippen. Hieronder leggen wij uit wat wij hiermee bedoelen en hoe deze begrippen zich van elkaar onderscheiden. Elektriciteitsneutraal – betekent dat alle elektriciteit die in Lingewaard wordt verbruikt, op een duurzame manier is opgewekt in Lingewaard.

Energieneutraal - Energieneutraal betekent dat er niet meer energie wordt verbruikt dan zelf ter plekke wordt opgewekt. Circulaire economie – In een circulaire economie bestaat geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. Afval is de nieuwe grondstof. CO2 neutraal –Om CO2-neutraal te zijn, moet er een evenwicht zijn tussen de CO2-uitstoot en de opname van CO2. De opname uit de atmosfeer ontstaat in natuurlijke koolstofputten zoals bossen, de bodem en oceanen. Om deze balans te bereiken, moet de uitstoot van CO2 drastisch worden teruggebracht: het energieverbruik moet worden verlaagd en fossiele energie moet worden vervangen door hernieuwbare energie. Ook moet er voor worden gezorgd dat er voldoende bossen zijn die de overblijvende CO2 uitstoot kunnen opnemen. Klimaatneutraal – Dit betekent hetzelfde als CO2 en equivalent neutraal. CO2 is niet het enige schadelijke broeikasgas en vandaar dat we horen te spreken over CO2 en equivalent of klimaatneutraal. Het betekent dat er netto geen broeikasgassen mogen worden uitgestoten en dus eigenlijk wat je doet, niet bijdraagt aan de opwarming van de aarde. Energielabel – Een energielabel laat zien hoe energiezuinig een woning is. Als eigenaar moet u bij de verkoop of verhuur van uw woning een geldig energielabel hebben en beschikbaar stellen aan de koper of huurder.

Energiesysteem - Met een energiesysteem bedoelen we de verbinding tussen vraag en aanbod (opwek en gebruik), transport en opslag van verschillende energievormen. Om klimaatneutraal te zijn, moeten die systemen overgaan op hernieuwbare (duurzame) energievormen

Bijlage 3 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

75

Energietransitie - Structurele verandering naar een duurzame energiehuishouding in heel Nederland. Fossiele brandstof - Bruinkool, steenkool, aardolie en aardgas. Bij verbranding komen broeikasgassen vrij, zoals CO2. Gebouwde omgeving - Woningen, kantoren, ziekenhuizen, scholen, enzovoorts. Geothermie - Maakt gebruik van warmte in de aarde (aardwarmte). Grootschalige zonne-energie - Hiervan spreken we wanneer de SDE-subsidie van het Rijk beschikbaar is. Dit komt neer op een vermogen van minstens 15 KWp, ofwel 50 tot 60 zonnepanelen. Deze kunnen op grote daken liggen of in zonnevelden. GWh - Gigawattuur: hoeveelheid energie die op jaarbasis geleverd kan worden. Hernieuwbare energie - Schone, duurzame en onuitputtelijke energie die het leefmilieu niet schaadt en klimaatneutraal is. Hoge temperatuur opslag (HTO) – een vorm van energie opslag waarbij warmte in de ondiepe ondergrond wordt opgeslagen. Hybride warmtepomp- Warmtepomp die samenwerkt met een cv- of hrketel. Inwonersinitiatief – een idee dat een inwoner heeft om de leefbaarheid in de buurt te verbeteren. De inwoner voert dit eventueel samen met andere zelf uit. Het idee heeft een maatschappelijk belang, dit betekent dat verschillende bewoners in de buurt ervan profiteren. Isolatiewaarde – De mate waarin isolatie is toegepast.

Een huis dat al goed geïsoleerd is, heeft een hogere isolatiewaarde dan een huis dat niet goed geïsoleerd is. Klimaatadaptatie - De manier waarop de samenleving zich aanpast aan het veranderende klimaat, en de schadelijke gevolgen van bijvoorbeeld regenwateroverlast probeert te beperken. Klimaatakkoord van Parijs: In 2015 is met 195 landen afgesproken dat de CO2 emissies zo snel mogelijk moeten minderen om verder opwarming van de aarde tegen te gaan. Om de opwarming tot 1,5 graden te beperken, moeten wij in 2050 klimaatneutraal zijn, en moet de uitstoot nu zo snel mogelijk minderen. MW - Megawatt: eenheid voor elektrisch vermogen. MW - Megawatt: eenheid voor elektrisch vermogen Nationaal Klimaatakkoord - De Nederlandse invulling (juni 2019) van het Klimaatakkoord van Parijs, bestaande uit meer dan 600 afspraken tussen bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 te halveren ten opzichte van 1990. Natuurinclusief isoleren – dit houdt in dat bij isolatiewerkzaamheden op grond van wet natuurbescherming rekening moet worden gehouden met de aanwezigheid van beschermde diersoorten die in woningen en gebouwen nestelen en verblijven. Netcongestie – Er is sprake van netcongestie als de vraag naar transport van elektriciteit (zowel bij de aanbieder als de afnemer) groter is dan de transportcapaciteit van het net.

Dat houdt in dat de maximale hoeveelheid elektriciteit die verplaatst kan worden over het, al bereikt is.

Bijlage 3 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

76

NIP – Het doel van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) is om 2,5 miljoen woningen te isoleren tot en met 2030. De nadruk ligt daarbij op de 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen (label D, E, F en G). Regionale Energiestrategieën (RES) - De landelijke afspraken van het Nationaal Klimaatakkoord worden uitgewerkt in 30 Regionale Energiestrategieën. Iedere regio onderzoekt haar vraag naar warmte en elektriciteit en geeft aan hoeveel duurzame warmte en elektriciteit op eigen grondgebied kan worden gerealiseerd. Lingewaard maakt deel uit van de Regio Arnhem Nijmegen. Participatie – Participatie houdt in dat bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen actief meedoen in de samenleving. Dit betekent dat zij mee kunnen denken over projecten, initiatieven en besluiten. PAW wijken – Zilverkamp is onderdeel van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). In dit programma zijn wijken aangewezen als proeftuin die met een bijdrage van de overheid zo snel mogelijk van het aardgas afgaan. REE – Het Regionaal Expertiseteam Energie is een aanvulling op het digitale loket en gaat bedrijven helpen bij meer diepgaande vragen over het besparen en opwekken van energie. Het REE is er zowel individuele bedrijven als voor bedrijven die gezamenlijk maatregelen willen nemen.

SpUk Lokale aanpak isolatie – Met de SpUk zet de gemeente een eigen isolatieprogramma op voor koopwoningen. Naast de energielabels wordt er ook gekeken naar de WOZ-waarde. Thermische energie- Warmte. TEO/TEA - TEO - Thermische Energie uit Oppervlaktewater: Het benutten van warmte en koude uit oppervlaktewater om gebouwen te verwarmen en te koelen. TEA = Thermische Energie uit Afvalwater. Het gaat hierbij om energie uit riolering, rioolgemalen, rioolpersleidingen en het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties. TWh - Terawattuur: hoeveelheid energie die op jaarbasis geleverd kan worden. 1 TWh is 1.000 GWh. Transitievisie Warmte - In de Transitievisie Warmte wordt vastgelegd op welke termijn wijken aardgasvrij kunnen worden en welke alternatieve warmtevoorziening met de kennis van nu het meest voor de hand ligt. Warmtenet – netwerk van leidingen onder de grond waar warm water doorheen stroomt. Dat warme water verwarmt huizen en gebouwen. Warmtepomp – Een warmtepomp haalt warmte uit de lucht, bodem of het grondwater en maakt daar een bruikbare temperatuur van. Warmtetransitie – de overgang van het gebruik van aardgas naar duurzame alternatieven voor koken en het verwarmen van woningen en kraanwater Waterstof - Waterstof is een energiedrager waarbij de verbranding geen schadelijke stoffen in het milieu brengt. Om waterstof te produceren is energie nodig.

Grijze waterstof is gemaakt met fossiele brandstoffen. Groene waterstof is gemaakt met duurzame energie. Zonnethermie - het duurzaam verwarmen van woningen en gebouwen met warmte van de zon.

Bijlage 3 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

77

Bijlage 4: Kaders zon en kleine windturbines Bijlage 4- Beleidskaders zonne-energie en kleine windturbines Deze bijlage is onderdeel van het Beleidskader Energietransitie. Het Beleidskader Energietransitie beschrijft de ambitie tot 2030. Deze bijlage is gericht op de inhoudelijke uitvoering en gaat in op het beleid en de ruimtelijke kaders voor zonne-energie, zonneakkers en kleine windturbines.

Zonne-energie 1.1 Inleiding Deze bijlage geeft aan waar en onder welke voorwaarden de gemeente de opwek van zonne-energie mogelijk wil maken. Dit onderdeel van het beleidskader is een herijking van het “Beleidskader zonneenergie” (201923), aangepast en in lijn gebracht met het “Beleidskader Energietransitie 2023-2030” en de betreffende doelstellingen. Dit beleidskader zal niet worden verankerd in het bestemmingsplan of (na 1 januari 2024) het omgevingsplan. Elk initiatief dat niet passend is binnen het geldende bestemmingsplan of (na 1 januari 2024) het omgevingsplan, zal wanneer gewenst, via een aparte planologische procedure mogelijk moeten worden gemaakt.

1.2 Zonne-energie in Lingewaard In het Beleidskader Energietransitie 2023 is de ambitie voor zonne-energie als volgt beschreven: • We bieden ruimte aan initiatieven voor zonne-energie in de zoekzone zon tot het maximum van 30 hectare is behaald. De zoekzone zon (zie onderstaande kaart) is in 2017 aangewezen als zoekgebied voor grootschalige zonneparken. Er is gekozen voor concentratie van zonneparken om versnippering te voorkomen. De zoekzone ligt in het open agrarisch gebied aansluitend op NEXTgarden, op de overgang van komgebied naar oeverwal. • We stimuleren zon op daken, parkeergarages en carports. We streven naar een groei van 30% naar 50% voor de benutting van daken. Om geen (spontane) hinder te ondervinden van de netcongestie zijn afstemming en goede communicatie hierover essentieel. • We bieden geen nieuwe ruimte voor zonneparken die kleiner zijn dan 3 ha. De drie kleinere verspreide zonneparken (Zonnepark Hagevoort-RWZI Gendt, zonnepark Sunvest en de Vliegerweide) vullen we verder in en worden inhoudelijk getoetst aan het hiervoor geldende beleid. Dit doen we in samenwerking met de initiatiefnemers. Alleen als het voor een collectieve wijkvoorziening in de toekomst nodig is om dicht in de buurt duurzame elektriciteit op te wekken, kunnen we hiervan afwijken.

• De op te stellen energievisie voor de zone A15/Betuweroute zal een eigen integrale landschappelijke visie bevatten met hierin randvoorwaarden voor eventuele initiatieven in dat gebied.

23

Het beleidskader zonne-energie 2019 is door Buro Waalbrug opgesteld.

Bijlage 4 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

78

Visiekaart zoekzone zon

We begeleiden initiatiefnemers met plannen voor grootschalige opwek van zonne-energie. Vooraf wordt een anterieure overeenkomst afgesloten tussen de betrokken partijen en de gemeente. We stellen drie randvoorwaarden voor grootschalige opwek initiatieven. 1. Bij opwekprojecten moeten worden aangetoond dat er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Daarbij is een goede landschappelijke inpassing, die wordt beoordeeld aan de hand van het gemeentelijk landschapsbeleid en onder andere de provinciale streekgids, belangrijk. 2. Het project moet bijdragen aan een duurzaam en efficiënt energiesysteem. 3. Er moet sprake zijn van een eerlijke verdeling van maatschappelijke (en financiële) lusten en lasten. Het proces wordt verder beschreven in paragraaf 2.

Bijlage 4 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

79

1.3 Bestaand beleid Provinciaal beleid De ambitie van de provincie Gelderland is om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Dit wordt bereikt door grootschalige besparing en opwekking uit verschillende duurzame energiebronnen, zoals wind, zon, waterkracht, biomassa en bodemenergie. Als tussendoel stelt de provincie 55% CO2-reductie in 2030 in Gelderland. De provincie streeft naar een versnelde energietransitie, gericht op forse vergroting van het aandeel duurzame energie en passend bij de Gelderse kwaliteiten. Op 19 december 2018 hebben Provinciale Staten de Omgevingsvisie en de bijbehorende Omgevingsverordening vastgesteld. In de Omgevingsvisie staan de hoofdlijnen van het beleid en in de Omgevingsverordening de regels en afspraken om de opgaven uit de Omgevingsvisie te realiseren. De Omgevingsvisie en -verordening zijn allebei op 1 maart 2019 in werking getreden. De verordening wordt jaarlijks geactualiseerd. Nieuwe manieren van duurzame opwek en gebruik zijn nodig. Het tempo en de kracht van de verandering moeten flink omhoog, wil Gelderland in de toekomst schoon en gezond blijven. In 2030 wil de provincie - als tussenstap - daarom verder zijn dan landelijk is afgesproken. Forse ingrepen in de gebouwde omgeving zijn nodig om de overstap naar alternatieve, duurzame energiebronnen voor elkaar te krijgen.

Om te beginnen zet de provincie in op energiebesparing en het terugdringen van het energieverbruik door middel van isolatie en efficiëntere toepassingen. Daarnaast zet de provincie in op duurzame opwek. Wind, zon, biomassa, waterstof, geothermie, aquathermie en waterkracht zijn allemaal nodig om deze ambitie waar te maken. Voor het opwekken, opslaan en transporteren van duurzame energie is ruimte nodig; veel ruimte voor windturbines, zonneparken, warmtecentrales, (mest) vergisters en waterkrachtcentrales. Dit raakt de leefomgeving van alle Gelderlanders en kan botsen met kwaliteiten, zoals de natuur, het rivierenlandschap met haar uiterwaarden en/of het zicht op mooi erfgoed. Er is daarom een gezamenlijke regionale aanpak nodig (RES). Samen met de partners wordt bepaald waar de noodzakelijke extra meters gemaakt kunnen worden, waar initiatieven zich wel of niet kunnen ontwikkelen en onder welke voorwaarden. Dit alles gebeurt met het oog voor de kwaliteiten die Gelderland uniek maken. De provincie spant zich in voor een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden en behoud en versterking van de kwaliteit van het landschap. Het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene Ontwikkelingszone (GO) worden beschermd tegen aantasting van de kernkwaliteiten. Dat zijn de natuurwaarden, de potentiële waarden en de omgevingscondities.

Het natuurbeleid richt zich daarnaast op behoud van de basiskwaliteit van landschappen in Gelderland. Het GNN is een samenhangend netwerk van bestaande en te ontwikkelen natuur van internationaal, nationaal en provinciaal

Bijlage 4 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

80

belang, waaronder de 18 Natura2000-gebieden. Het uitgangspunt is dat in het GNN geen nieuwe initiatieven plaatsvinden, met uitzondering van ontwikkelingen van een groot algemeen of provinciaal belang of initiatieven waarvoor geen alternatieven bestaan. Zonneparken passen hier niet. In de GO is alleen ruimte voor economische ontwikkeling in combinatie met een (substantiële) versterking van de samenhang tussen aangrenzende en inliggende natuurgebieden. De ecologische verbindingszones maken deel uit van de GO, evenals de weidevogelgebieden en de rustgebieden voor winterganzen. Zonneparken zijn hier onder strikte voorwaarden mogelijk. Gemeentelijk beleid Het gemeentelijk beleid voor zonne-energie is opgenomen in het “Beleidskader Energietransitie 2023-2030” en in deze bijlage.

2. Kaders voor grond- en watergebonden zonneparken De gemeente heeft de voorkeur om – voorafgaand aan een omgevingsvergunningaanvraag – met de initiatiefnemer in gesprek te gaan over het initiatief. De gemeente wil in dit gesprek randvoorwaarden en aandachtspunten meegeven én mee kunnen denken om in co-creatie tot een goed afgewogen en ingepast plan te komen. Per 1 januari 2024 gaan we onder de Omgevingswet werken met een intake- en omgevingstafel. Het is wenselijk dat eerst een verzoek tot medewerking wordt ingediend. Een initiatief voor een zonnepark kan dan vervolgens in de intaketafel worden besproken. De gemeente maakt vervolgens een afweging of een initiatief wenselijk of kansrijk is. Als dit het geval is, wordt het initiatief in de omgevingstafel besproken. Dit is een overleg met de initiatiefnemer en deskundigen waarin integraal wordt besproken over hoe een initiatief mogelijk gemaakt kan worden en wat er nodig is voor een goede aanvraag. Daarbij rekening houdend dat het goed ruimtelijk en landschappelijk ingepast kan worden. De ontwikkeling van een zonnepark is maatwerk, maar er gelden een aantal algemene randvoorwaarden en aandachtspunten.

2.1 Economische en maatschappelijke randvoorwaarden en aandachtspunten De gemeente hanteert de volgende economische en maatschappelijke randvoorwaarden: • De initiatiefnemer betrekt omwonenden en andere belanghebbenden, eventueel gegroepeerd in een klankbordgroep, vroegtijdig bij de planvorming. Mogelijke belanghebbenden zijn: wijkplatforms, Provincie Gelderland, Lingewaard Energie, Lingewaard Natuurlijk, Liander, Rijkswaterstaat, Waterschap Rivierenland, Gelders Genootschap, LTO en Park Lingezegen. • De initiatiefnemer stelt een communicatie- en participatieplan op ten behoeve van het betrekken en informeren van de omgeving en bespreekt dit plan met de gemeente. • De basis is het streven naar een goede verdeling van 'lusten' en 'lasten', zodat de omgeving, de inwoners, naast de lasten van grootschalige zonneparken, ook daadwerkelijk (financieel) kunnen profiteren van lokaal opgewekte energie. • Opbrengsten vloeien zoveel mogelijk terug naar de omgeving. De initiatiefnemer onderzoekt de mogelijkheden voor participatie, het omgevingsfonds en de energiecoöperatie. Door middel van financiële participatie, compensatieregelingen voor omwonenden, gesocialiseerde grondcontracten en een lokaal gebieds- of duurzaamheidsfonds vloeit (een deel van) de opbrengsten terug naar de lokale samenleving. De gemeente streeft naar minimaal 50% lokaal eigenaarschap.

• Het aanleggen en onderhouden van zonneparken moet bij voorkeur uitgevoerd worden door lokale of regionale bedrijven. Het streven is om zoveel mogelijk circulaire materialen te gebruiken. • Er worden afspraken gemaakt met de gemeente over de duur van de te verstrekken vergunning. Het uitgangspunt hierbij is de technische levensduur van het zonnepark (20-25 jaar).

Bijlage 4 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

81

•

Na afloop van de vergunningstermijn dient het volledige zonnepark, inclusief ondersteunende bouwwerken, verwijderd te worden door de initiatiefnemer. De oorspronkelijke bestemming blijft gehandhaafd.

2.2 Planologische randvoorwaarden en aandachtspunten Het zonnepark zal met een BOPA (buitenplanse omgevingsactiviteit) mogelijk gemaakt kunnen worden. Het college is het bevoegd gezag om te besluiten op een aanvraag om een BOPA. Het college kan pas van deze bevoegdheid gebruik maken, nadat de gemeenteraad een bindend advies heeft gegeven.. De gemeente hanteert de volgende planologische randvoorwaarden. • Aangetoond moet worden dat er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. In het kader van een nieuw ruimtelijk plan zal naast de gebruikelijke onderzoeken onder meer indicatief onderzoek verricht moeten worden naar het aspect ecologie en de invloed op de waterhuishouding (extra verhard oppervlak (gebouwen en ontsluiting) en objectvrije zones langs watergangen). Daarnaast kan het in sommige gevallen nodig zijn onderzoek te doen naar de archeologische waarde op de beoogde locatie voor een zonnepark. • Bij de ontwikkeling van zonneparken binnen de Groene Ontwikkelingszone en/of Park Lingezegen moet rekening worden gehouden met de daar geldende randvoorwaarden en (beleids)aandachtspunten. Deze zijn terug te vinden in de, jaarlijks geactualiseerde, provinciale verordening.

2.3 Ruimtelijke randvoorwaarden en aandachtspunten De gemeente hanteert de volgende ruimtelijke randvoorwaarden. • Zonnepark moet bijdragen aan een duurzaam en efficiënt energiesysteem. Streven is om de energie zoveel mogelijk lokaal weg te zetten en goed aan te sluiten op de bestaande energievoorziening. • Streef naar meervoudig ruimtegebruik, bijvoorbeeld (klein)vee, agrarische gewassen, bodemleven, biodiversiteit, klimaatrobuuste maatregelen of natuurwaarden. Aandachtspunt is dat meervoudig gebruik niet ten koste mag gaan van de landschappelijke kwaliteit. • Streef naar het creëren van omstandigheden waarvan zo veel mogelijk diersoorten/soortengroepen profiteren. Dit kan door zoveel mogelijk diversiteit aan milieus te toe te voegen (droog-nat, zonschaduw, met alle gradiënten hiertussen) en aan te sluiten op bestaande landschapsstructuren (boomrijen, houtwallen, bloemrijke bermen, ecologische oevers) in de omgeving. • Uitgangspunt voor zonneparken is het zo min mogelijk opvallen en het behouden en versterken van het bestaande landschapspatroon c.q. de bestaande verkaveling. Het zonnepark heeft een groene en/of blauwe inrichting op het maaiveld in de vorm van oppervlaktewater, grasland of andere gebiedseigen vegetatie (zie ook hoofdstuk 3).

• Vormgeving of de inpassing van het zonnepark afstemmen op de omgeving, waaronder bestaande of vergunde zonneparken in de directe omgeving. • Schittering op de panelen dient voorkomen te worden. • Maximale hoogte zonnepanelen is in de zoekzone 2,5 meter boven maaiveld. • De constructie van de opstellingen van zonnepanelen moet zo eenvoudig mogelijk worden vormgegeven om zo min mogelijk op te vallen. • Ondersteunende bouwwerken als schakelcellen, algemene laagspanningsborden en transformatoren moeten zo gepositioneerd worden dat zij zich voegen naar het patroon van de opstelling van de zonnepanelen. Deze bouwwerken moeten landschappelijk worden ingepast. • Bij het ontwerpen van een zonnepark moet rekening gehouden worden met de aanwezige kabels en leidingen. Hierbij moeten afspraken gemaakt worden met de desbetreffende leidingbeheerder. Op de beleidskaart 'Zonneparken’ is een aanduiding ‘aandachtsgebied leidingen’ opgenomen, ter plaatse van de belangrijkste hoofdaardgastransportleidingen en hoogspanningsverbindingen. • Zonneparken worden zoveel mogelijk ontsloten via de bestaande infrastructuur. Waar dit niet mogelijk is worden nieuwe toegangswegen uitgevoerd in halfverharding of geheel onverhard. • Zonneparken zijn beperkt toegankelijk omwille van risicobeperking ten aanzien van diefstal en/of vandalisme.

Bij voorkeur wordt gebruik gemaakt van natuurlijke oplossingen voor de beveiliging aan

Bijlage 4 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

82

de rand van een zonnepark. Het aanbrengen van hekwerken moet zoveel mogelijk vermeden worden. Indien dit onmogelijk is, wordt voor een passend type hekwerk gekozen (bijvoorbeeld afrastering met houten palen en schapengaas) en worden de aangebrachte hekwerken landschappelijk ingepast. Hierbij rekening houdend met een eventuele mogelijke doorgang voor kleine dieren. In open gebieden is met name een watergang een goede begrenzing van het zonnepark. Hekwerken of opgaande houtachtige beplanting niet, tenzij dit grenst aan bestaande bebouwing/laanbeplanting, etc. • Bij een zonnepark moet voor derden informatie te vinden zijn over duurzame energie in de vorm van een informatiebord. Hierop kunnen bijvoorbeeld de hoeveelheid opgewekte stroom, de CO2besparing of het aantal huishoudens dat wordt voorzien van groene stroom worden weergegeven. • Zonneparken en ondersteunende bouwwerken dienen op een veilige manier geconstrueerd te worden, met veilige materialen. Brandveiligheid is hierbij een belangrijk aandachtspunt; • Zonneparken dienen goed bereikbaar te zijn voor hulpdiensten. Ook binnenin de zonneparken dient er aandacht te zijn voor de bereikbaarheid voor hulpdiensten (met name brandweer). • Het dient mogelijke onderzocht te worden, of elektromagnetische compatibiliteit (EMC) invloed heeft op de bestaande infrastructuur.

Initiatiefnemers dienen zelf hier over in gesprek te gaan met de relevante instanties (bijvoorbeeld ProRail). Verdere landschappelijke randvoorwaarden en aandachtspunten zijn gedetailleerd uitgewerkt in hoofdstuk 3.

2.4 Hardheidsclausule Na vaststelling van het 'Beleidskader Energietransitie 2023-2030' zijn de hierin beschreven uitgangspunten en randvoorwaarden van toepassing op de hierop volgende initiatieven voor zonneparken. Het college kan één of meerdere bepalingen van deze nota buiten toepassing laten of daarvan (gemotiveerd) afwijken. Het kan voorkomen dat een plan niet voldoet aan de gebieds- of inrichtingscriteria of dat deze criteria niet toereikend zijn, zodat de toepassing van dit beleidskader onredelijk uitpakt in individuele gevallen. Het college van burgemeester en wethouders kan dan gemotiveerd afwijken van het beleid. Dit moet dan in een collegebesluit en/of een ruimtelijk besluit c.q. omgevingsvergunning vastgelegd worden.

3. Landschappelijke inpassing en kwaliteitsverbetering 3.1 Landschappelijke inpassing Een zonnepark dient voorzien te worden van een degelijke landschappelijke inpassing. Het realiseren van deze landschappelijke inpassing wordt als voorwaardelijke verplichting in het bestemmingsplan (later Omgevingsplan) verankerd of gekoppeld aan de omgevingsvergunning. Landschappelijke inpassing is maatwerk en moet aansluiten bij de schaal en het karakter van het betreffende landschapstype. Bestaande landschappelijke (kavel) structuren zijn hierbij leidend. Bij het ontwerpen van zonneparken moet rekening worden gehouden met de bestaande landschaps- en bebouwingskarakteristieken, zoals landschapselementen, beplantingssoorten, waardevolle historische bebouwing of beeldbepalende gebieden en de mate van openheid. Daarnaast zijn de zichtlijnen vanuit de omgeving en eventuele afscherming door beplanting belangrijke aandachtspunten. Meer inspiratie is te vinden in het gemeentelijk landschapsbeleid en/of de ZonneWIJzer van het Gelders EnergieAkkoord. Landschappelijke doelen vanuit de Omgevingsvisie. • Publiek toegankelijke landschapszones en “groene wiggen” tussen de woonkernen (groen dichtbij huis moet toegankelijk zijn). • Publieke toegankelijkheid is ook prioriteit op dijk en in uiterwaard en in Park Lingezegen. • Erfgoed zichtbaar en beleefbaar maken/houden.

• Zone van gebundelde infrastructuur (Betuweroute, hoogspanningsleiding, A15) biedt kansen voor grootschalige opwek. • In de zone langs de Linge kansen voor combi met klimaatadaptatie maatregelen, zone langs de Linge ook voor publieke toegankelijkheid belangrijk.

Bijlage 4 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

83

• • • •

Groen-blauw raamwerk (regionale verstedelijkingsstrategie) wordt versterkt en ook hier is toegankelijkheid prioriteit. Vergroten van biodiversiteit (natuurwaarde van het landschap).

•• Groen-blauw raamwerk(regionale (regionaleverstedelijkingsstrategie) verstedelijkingsstrategie) wordt versterkt en ook Groen-blauw raamwerk wordt versterkt en ook hier hier is is • • Groen-blauw raamwerk (regionale verstedelijkingsstrategie) wordt versterkt en ook hier Groen-blauw raamwerk (regionale verstedelijkingsstrategie) wordt versterkt en ook hier is toegankelijkheid prioriteit. toegankelijkheid prioriteit. Groen-blauwraamwerk raamwerk (regionaleverstedelijkingsstrategie) verstedelijkingsstrategie)wordt wordtversterkt versterkt en en ook ook hier hier is is • Groen-blauw (regionale is prioriteit. •• toegankelijkheid Vergroten van biodiversiteit (natuurwaarde van het landschap). toegankelijkheid prioriteit. Vergroten van biodiversiteit toegankelijkheid prioriteit. (natuurwaarde van het landschap). toegankelijkheid prioriteit. • • Vergroten van biodiversiteit (natuurwaarde Vergroten van biodiversiteit (natuurwaarde van van het landschap). Vergroten van biodiversiteit (natuurwaarde vanhet hetlandschap). landschap). • Vergroten van biodiversiteit (natuurwaarde van het landschap).

Voorbeelden inpassingsmaatregelen

Bijlage 4 | Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

84

Bouwstenen landschappelijke inpassing

Landschappelijke inpassing zoekzone zonneparken De zoekzone ligt in een relatief open gebied. De openheid wordt begrensd door de Linge met aangrenzende incidentele bebouwing en een beperkt aantal wegen. De grootschalige verkavelingsstructuur van het Landschappelijke inpassing zoekzone zonneparken landschap maakt het gebied geschikt voor relatief grootschalige zonneparken, mits deze op zorgvuldige De zoekzone ligt in een relatief open gebied. De openheid wordt begrensd door de Linge met aangrenzende wijze worden ingepast in het landschap. De openheid en bestaande landschappelijke structuur zijn incidentele bebouwing en een beperkt aantal wegen. De grootschalige verkavelingsstructuur van het belangrijke kwaliteiten, die zoveel mogelijk overeind moeten worden gehouden. landschap maakt het gebied geschikt voor relatief grootschalige zonneparken, mits deze op zorgvuldige wijze worden ingepast in het landschap. De openheid en bestaande landschappelijke structuur zijn Aanvullend kader Park Lingezegen belangrijke kwaliteiten, die zoveel mogelijk overeind moeten worden gehouden. De zoekzone zonneparken ligt in Park Lingezegen en valt binnen de deelgebieden 'Het Landbouwland' en 'De Buitens'. Voor de landschappelijke inpassing van zonneparken binnen Park Lingezegen zijn aanvullende Aanvullend kader Park Lingezegen kwaliteitseisen uitgewerkt.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=61961f87-52ef-4c5f-93bf-5ff8befa3500