Bijlage 1 - Reactienota Zienswijzen Windpark Caprice.docx
Tekst van het document
41
windturbinegeluid en gezondheid. In haar uitspraak van 23 december 2020 heeft de Afdeling ook het meest recente onderzoek van het RIVM meegenomen, waarin eerdere conclusies uit 2017 worden bevestigd. De eindconclusie is dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is voor een directe relatie tussen gezondheidsrisico’s en het geluid van windturbines (ECLI:NL:RVS:2020:3112): “16.4. (…) Zoals de Afdeling heeft overwogen in haar uitspraak van 5 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:375, onder 20.1, over het windpark Piet de Wit, bestaat er in de wetenschap geen eenduidig standpunt over het antwoord op de vraag of (laagfrequent) geluid van windturbines effect heeft op de gezondheid van mensen en is in de wetenschap geen directe oorzaak-effectrelatie tussen windturbinegeluid en gezondheid gevonden. De door [appellant] en anderen overgelegde publicaties geven geen aanleiding voor een andere conclusie. Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen in de uitspraak over het windpark De Drentse Monden en Oostermoer, onder 119.3, strekt het voorzorgs- en preventiebeginsel, waar [appellant] en anderen in dit verband op wijzen, niet zo ver dat op basis van publicaties waarin alleen een mogelijk verband wordt gelegd tussen windturbines en gezondheidsklachten, het college van het verlenen van de omgevingsvergunning had behoren af te zien.
(…) Voor zover [appellant] en anderen doelen op het rapport "Health effects related to wind turbine sound: an update" van het RIVM uit 2020, overweegt de Afdeling dat dit rapport dateert van na het nemen van het bestreden besluit, zodat het college daar geen rekening mee kon houden. Overigens worden in dit rapport de conclusies uit het rapport "Health effects related to wind turbine sound" van het RIVM uit 2017 bevestigd. De eindconclusie in het rapport is dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar is voor een directe relatie tussen gezondheidsrisico’s en het geluid van windturbines.” (onderstreping toegevoegd)
Op basis van het voorgaande mag het college ervan uitgaan dat er geen direct verband is tussen gezondheidsklachten en geluid van windturbines. Verder is de gemeente op de hoogte van het lopende onderzoek van RIVM. In een vergunningprocedure kan de gemeente echter niet vooruitlopen op mogelijke resultaten en mogelijke consequenties van dit onderzoek. De gemeente moet zich baseren op de actuele wetenschappelijke inzichten. Ten aanzien van het verzoek om nul- en referentiemetingen merkt het college op dat het uitvoeren van nulmetingen geen redelijk doel dient. Het geluid van de windturbines dient op de omliggende woningen (behoudens de woning Scherpekamp 17) te voldoen aan de imissienormen die in de voorschriften van de omgevingsvergunning worden gesteld (deze zijn strenger dan het Activiteitenbesluit). Het geluidsniveau zonder de windturbines, veroorzaakt door andere bronnen, is hierop niet van invloed. Het uitvoeren van referentiemetingen is evenmin doeltreffend. Zoals de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB) in de uitspraak over Windlocatie Battenoord heeft toegelicht is het uitvoeren van metingen van woningen door de keuze van een jaargemiddelde norm, de invloed van stoorgeluid en problemen met de representativiteit niet (goed) mogelijk.
Daarom worden handhavingsmetingen bij windturbines volgens het deskundigenbericht toegespitst op controle van het geluidvermogen van individuele windturbines. Dit betekent dat handhaving geschiedt op basis van de geluidemissie (zie ABRvS 3 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1064, r.o. 36.1). Voor de reactie op het standpunt over cumulatie wordt opgemerkt dat in het akoestisch onderzoek de cumulatie met de A15 is beschouwd. De indieners hebben niet nader onderbouwd waarom deze berekende cumulatie niet juist zou zijn. 2l Bodemverontreiniging
42
Samenvatting zienswijzen Indieners vrezen dat bij de bouw van de windturbines verontreinigingen worden blootgelegd en dat mogelijk lekkages naar grond- en rivierwater ontstaan. Vooral het heien van de funderingspalen zou volgens hen een risico opleveren. Uit de aanvraag zou het aantal en de lengte van de palen ook niet blijken. De fundering van de windturbines kan volgens indieners door de verontreiniging ook worden aangetast, omdat de verontreiniging ook etsende elementen zou bevatten. Voordat een vergunning kan worden verleend dient informatie van de provincie over de risico’s afgewacht te worden en dient een compleet saneringsplan te worden opgesteld dat garandeert dat er geen vervuiling in het grond- en rivierwater kan ontstaan en geen aantasting van de fundering. Reactie In de ontwerpomgevingsvergunning is opgenomen dat voor dit onderdeel een afwijkend moment van inwerkingtreding geldt. De omgevingsvergunning treedt niet eerder in werking dan nadat (verkort weergegeven) door het bevoegd gezag is vastgesteld dat geen sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging, door het bevoegd gezag met een saneringsplan is ingestemd en dit besluit in werking is getreden of een melding van een voornemen tot sanering is gedaan bij het bevoegd gezag.
In de vergunning is dus gewaarborgd dat eerst wordt uitgezocht in hoeverre sprake is van bodemverontreiniging en dat indien nodig sanering plaatsvindt alvorens gestart kan worden met de bouw. 2m Sterkteberekening fundering Samenvatting zienswijzen Indieners zijn van mening dat een actuele berekening van de sterkte van de fundering ontbreekt, nu de berekening is onderbouwd en gevalideerd met een rapport van de TUV Nord uit 2011, waarbij goedkeuring werd gegeven voor een windturbine van 2011. Nu het type windturbine van Windpark Caprice pas recent is ontworpen, kan van dit rapport volgens indieners geen gebruik worden gemaakt. Daarnaast zouden serieuze sonderingsonderzoeken of bodemonderzoeken ontbreken en is er geen schone grondverklaring. Reactie Voor de reactie op de zienswijze op het ontbreken van milieutechnisch bodemonderzoek wordt verwezen naar de reactie in § 2l. In de ontwerp-vergunning is ter informatie een bijlage met een voorbeeldtekening van een funderingsconstructie van een windturbine opgenomen. Dit is niet de definitieve funderingsconstructie, omdat de exacte uitvoering van de windturbine nog niet bekend is. In de principetekening uit de eerste terinzagelegging werd verwezen naar een rapport van TUV Nord. Voor de tweede terinzagelegging is besloten een meer actuele voorbeeldtekening als bijlage bij de ontwerpomgevingsvergunning te voegen.
Hierin wordt niet meer verwezen naar het TUV Nord-rapport. De voorbeeldtekening geeft een beter beeld van de fundering. Deze tekening is ook ingediend bij de aanvraag voor de watervergunning. De initiatiefnemer mag het sonderings- en grondmechanisch-onderzoek, de sterkteberekeningen en het definitieve ontwerp van de fundering aanleveren voorafgaand aan de start van de bouw. Dat is niet ongebruikelijk bij windturbineprojecten. 2n Financiële compensatie omwonenden Samenvatting zienswijzen 43
Indieners menen dat iedereen binnen een straal van tien keer de tiphoogte een vergoeding hoort te krijgen. Gelet op de effecten voor omwonenden is het jaarlijkse budget dat is gereserveerd voor compensatie veel te klein. De gemeente zou een straal van 2400 meter moeten hanteren in plaats van 1000 meter. Daarbij zou het budget met het vergroten van de straal van 600 naar 1000 meter gelijk zijn gebleven, zodat het bedrag per woning lager werd. Daarnaast is volgens indieners sprake van planschade in de vorm van waardedaling van woningen, die gecompenseerd dient te worden. Verder vragen indieners inzicht in de vergoeding die Caprice heeft gekregen voor het in gebruik geven van de grond ten behoeve van de windturbines. Dat bedrag zou transparant moeten zijn en moeten worden gematigd. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in §1g. In aanvulling daarop wordt opgemerkt dat de Wet ruimtelijke ordening een grondslag biedt voor het aanvragen van een tegemoetkoming in planschade. Er kan binnen een termijn van vijf jaar nadat het schadeveroorzakend besluit onherroepelijk in werking is getreden een financiële tegemoetkoming in geleden planschade bij de gemeente worden geclaimd.
2o Financiële belangenverstrengeling gemeente Samenvatting zienswijzen Indieners menen dat de gemeente een eigen belang heeft bij het project, omdat de gemeente via het gemeenschapsfonds geld zal ontvangen dat zij wil gebruiken voor de financiering van de parallelweg langs de doortrekking van de A15, welke ontwikkeling haaks zou staan op de duurzame energietransitie. De gemeente zou de schijn van vooringenomenheid niet hebben weggenomen en mogelijk in strijd met 2:4 Algemene wet bestuursrecht (Awb) handelen. Reactie Het feit dat een gemeenschapsfonds in het leven wordt geroepen, betekent niet dat de gemeente een eigen belang heeft bij de realisatie van de ontwikkeling. De gemeente heeft de mogelijkheid om aan een initiatiefnemer een fondsbijdrage te verlangen voor ruimtelijke ontwikkelingen die niet gerelateerd aan zijn aan het exploitatiegebied (art. 6.24 Wro). De gemeente heeft een zekere mate van vrijheid bij de besteding van die fondsbijdragen. De gemeente heeft eerder besloten om het gemeenschapsfonds aan te wenden voor de financiering van de parallelweg langs de doortrekking van de A15, maar uit onderzoek is gebleken dat het realiseren van een parallelweg niet zinvol is. De bijdrage zal dus niet worden aangewend voor de financiering van de parallelweg langs de doortrekking van de A15. Voor het overige wordt verwezen naar de thematische beantwoording (B6).
2p Juiste berekeningen en normen Samenvatting zienswijzen Indieners benadrukken dat de berekeningen transparant en juist moeten zijn en dat daarvoor de juiste normen moeten worden gehanteerd. Daarbij lijkt het indieners evident dat de gehanteerde normen moeten passen bij de afmetingen van de turbines. Uit een recente uitspraak van het Europese Hof zou blijken dat de gehanteerde normen uit het Activiteitenbesluit daar niet aan voldoen.
44
Reactie Voor de reactie op de verschillende soorten berekeningen wordt verwezen naar § 1b. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft onder verwijzing naar de uitspraak van het Europese Hof van Justitie bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r.7 Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’. Voor windparken met twee turbines, zoals windpark Caprice, blijven de bepalingen uit Activiteitenbesluit – vooralsnog onverkort – gelden. Het college is echter van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden. Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie. Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. 2q Nut en noodzaak Samenvatting zienswijzen Indieners brengen naar voren dat uit de stukken niet blijkt of de netbeheerder bereid is om het windpark aan te sluiten op het aanwezige netwerk.
Daarmee zou nog niet duidelijk zijn of het plan wel economisch haalbaar is en zou de noodzaak onvoldoende zijn aangetoond. Daarnaast is volgens indieners niet aangetoond dat er een groot openbaar belang is om deze activiteit hier te plaatsen. Er zou alleen bedrijfsbelang zijn en geen draagvlak in de omgeving, waardoor niet zou kunnen worden gesproken van een openbaar belang Reactie Voor de reactie over de bereidheid van de netbeheerder wordt verwezen naar de reactie in §2d. Ten aanzien van het openbare belang dat is gemoeid met dit project wordt opgemerkt dat de gemeente zich ten doel heeft gesteld om in 2030 alle stroom duurzaam op te wekken. Onderdeel van deze ambitie is de verduurzaming van bedrijven. Verwezen wordt naar de reactie in §1c. 2r Geen ontvankelijke omgevingsvergunning bouwen Samenvatting zienswijzen Indieners zetten vraagtekens bij het beoordelen van een bouwplan waarin nog niet de definitieve windturbines zijn opgenomen. De grondslag hiervoor zou in de Ministeriële regeling omgevingsrecht (Mor) liggen, maar de initiatiefnemer heeft volgens indieners nagelaten om op een digitale informatieavond en in een latere e-mail hierover duidelijkheid te geven. Nog steeds zou niet duidelijk zijn welke windmolens worden gebouwd en waar deze precies komen.
Het is volgens indieners dan ook niet mogelijk om dit bouwplan te toetsen aan de relevante wet- en regelgeving en te vergunnen. Reactie In de ontwerp-omgevingsvergunning zijn de coördinaten opgenomen voor beide windturbines. Het is dus duidelijk waar de windturbines precies worden gebouwd. Voor wat betreft de 7 ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.
45
afmetingen en het type van de windturbines, merkt de gemeente op dat het niet ongebruikelijk is om bij windturbines bandbreedten te hanteren in de aanvraag voor de omgevingsvergunning en de beoordeling daarvan. Zo blijkt onder meer uit een uitspraak van de Afdeling van 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1781): “209.1. Niet is vereist dat in de vergunningaanvraag en bij de vergunningverlening al een keuze wordt gemaakt voor een type windturbine of voor een precieze as- en tiphoogte (zie ook overweging 151.2 van deze uitspraak). Zoals de Afdeling in haar uitspraak over het windpark De Drentse Monden en Oostermoer onder 256.1 heeft overwogen, betekent de omstandigheid dat in de vergunningaanvraag bandbreedten zijn opgenomen voor de turbineafmetingen niet dat de aanvraag daarom onduidelijk is en het college niet op grond daarvan de omgevingsvergunning heeft kunnen verlenen. Dit geldt naar het oordeel van de Afdeling ook voor de thans aan de orde zijnde omgevingsvergunningen. De stelling van Platform Tegenwind en anderen dat gelet op de in de omgevingsvergunningen vermelde bandbreedten en het ontbreken van een keuze voor een type windturbine geen sprake is van een concreet bouwplan, deelt de Afdeling dan ook niet.” (onderstreping toegevoegd)
Bij de beoordeling van de aanvraag is het college uitgegaan van de maximale waarden van de bandbreedten. Dit is de zogeheten worst-casebenadering, waarmee de hoogste waarden zijn getoetst aan de relevante wet- en regelgeving, waaronder aan het Bouwbesluit 2012 (zie ook ABRvS 21 februari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:616, r.o. 256.1). Daarnaast is in de ontwerpomgevingsvergunning een voorschrift opgenomen dat het typecertificaat van de op te richten windturbines uiterlijk drie maanden voor aanvang van de bouw aan het bevoegd gezag moet worden overlegd. Ook deze manier past binnen de rechtspraak van de Afdeling (zie onder meer ABRvS 4 juli 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2225): “6.1. (…) Anders dan [appellant sub 1] betoogt, is niet vereist dat in de vergunningaanvraag en bij de vergunningverlening al een keuze wordt gemaakt voor het type windturbine of voor een precieze as- en tiphoogte. Bij de beoordeling van het bouwplan is het college terecht uitgegaan van de maximale waarden binnen de in de aanvraag vermelde bandbreedten (worst-casebenadering). De Afdeling verwijst bij wijze van voorbeeld naar haar uitspraken van 17 januari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:141, r.o. 68.1 en 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3331, r.o. 3.
Het college heeft daarom in dit geval kunnen volstaan met het verbinden van een voorschrift aan de vergunning dat uiterlijk drie maanden voor aanvang van de start van de bouwwerkzaamheden gegevens moeten worden aangeleverd over de definitieve keuze van het type windturbine.” (onderstreping toegevoegd)
Het college had voldoende informatie om het bouwplan aan de relevante wet- en regelgeving te toetsen en te vergunnen. Er is geen sprake van rechtsonzekerheid of onzorgvuldigheid. 2s Hoge concentratie negatieve invloeden Voor omwonenden is er een overmatig hoge concentratie van negatieve invloeden op de leefbaarheid en er vindt inbreuk op de ruimtelijke kwaliteit plaats (A15, hoogspanningsleidingen, Betuwelijn en nu windturbines). Dit is niet integraal door de gemeente beoordeeld. Reactie: In §6.4 van de MER is aangegeven dat in ieder geval geen sprake kan zijn van cumulatieve effecten van andere windparken. Daarnaast zijn de resultaten van de MER A15 meegenomen in de referentiesituatie voor het windpark. In §7.2.6 van de MER is de cumulatie van geluid onderzocht, het belangrijkste milieuaspect met betrekking tot cumulatie. Daarbij zijn scheepvaartlawaai, 46
bestaand wegverkeerslawaai, wegverkeerslawaai na de verlenging van de A15, industrielawaai van bedrijventerrein Caprice en lawaai gerelateerd aan de ontgronding betrokken. In het akoestisch rapport (p. 36) is de geconcludeerd dat het geluidsniveau ter plaatse van omliggende woningen op één locatie sterk beïnvloed wordt, namelijk op het adres Scherpekamp 17 in Angeren. Deze bedrijfswoning is onderdeel van het windpark. Voor overige woningen wordt het geluidsniveau slechts in beperkte mate beïnvloed: De kwaliteit van de akoestische omgeving, weergegeven volgens de ‘methode Miedema’ kan licht afnemen, maar blijft in de meeste gevallen gelijk aan de autonome situatie zonder windenergie. Voor de woningen geldt dat het autonome geluidsniveau dusdanig is dat de windturbines niet voor een significante verslechtering zorgen. Tweede terinzagelegging Tijdens de tweede zienswijzentermijn hebben indieners een aanvullende zienswijze ingediend. Hieronder worden alleen de aanpassingen dan wel aanvullingen behandeld. Voor standpunten die al in de eerdere zienswijze tot uiting zijn gebracht wordt verwezen naar de voorgaande beantwoording.
2t Beleid gemeente Lingewaard Samenvatting zienswijzen Indieners geven aan dat het voor burgers een enorme klus is om de opnieuw ter inzage gelegde stukken nogmaals te beoordelen en dat zij om die reden hebben verzocht om terinzagelegging na de vakantieperiode. Dat dit verzoek is afgewezen, vinden zij gelet op de eerdere besprekingen van de gemeenteraad over de gang van zaken richting burgers onvoorstelbaar en zou hen beperken in de mogelijkheden om tot een aanvullende zienswijze te komen. Ook hadden zij een informatieavond over de onverklaarde vermogensvergroting gewenst in plaats van korte, zakelijke, weinig informatieve brieven. In een brief van 17 mei 2021 zou Indiener B namens omwonenden van Caprice hebben gevraagd om de concept-reactienota op de eerste zienswijze. Indieners geven aan al zeven maanden te wachten op een inhoudelijke reactie. Zij verwijzen naar artikel 4:13 Algemene wet bestuursrecht (Awb) en wijzen erop dat de termijn om op hun bezwaren te beslissen is verstreken. Zij stellen dat als niet binnen twee weken een besluit wordt genomen, het college dan een dwangsom aan hen is verschuldigd. Ook zou binnen acht weken een reactie moeten worden gegeven op hun aanvullende zienswijze. Indieners menen dat de belangen van initiatiefnemers kennelijk een hogere prioriteit hebben voor de raad en het bestuur.
De gemeente zou als bestuurder flinke gelden ontvangen en daarmee een fors belang hebben bij het besluit om de windturbines te plaatsen. Ook hebben indieners het niet zo ervaren dat de gemeente regelmatig zou hebben overlegd met omwonenden en andere betrokkenen. Er zou geen gevolg zijn gegeven aan ingebrachte punten. De rapporten over windpark Caprice zouden van dermate slechte kwaliteit zijn dat het onverantwoord en in strijd met de grondbeginselen van de Awb zou zijn om op basis daarvan beslissingen te nemen. Gelet op de grote wijzigingen zouden de onderzoeken volgens indieners opnieuw moeten worden gedaan. Ook zou door een onafhankelijke partij een MER moeten worden opgesteld, omdat het nu gaat om een veel groter vermogen en een andere uitvoering dan het getoetste VKA. De eerste terinzagelegging noemen indieners een faliekante mislukking die veel tijd en geld heeft gekost ten nadele van alle partijen en dat zou ook gelden voor de tweede terinzagelegging. Gelet op de tussenuitspraak van de Raad van State roepen indieners op om de besluitvorming, de reactienota en de ter inzage gelegde documenten te annuleren en eerst te zorgen voor goed onderbouwde normen en uitgangspunten en correcte en goed onderbouwde rapporten. Indieners hopen dat het niet juist is dat lokale 47
bestuurders positief moeten beslissen omdat ze anders door de provincie worden gecorrigeerd, dat hun lokale bestuurders zich niet laten wegzetten en de power hebben om volledig onafhankelijk te beslissen en zich niet slaafs op te stellen. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in § 1i en 2o. Verder wordt opgemerkt dat de initiatiefnemers het project vrijwillig aan een m.e.r. hebben onderworpen en dat de MER door de Commissie m.e.r. en de ODRA is getoetst. Het is dus niet nodig om door een andere partij nog een MER te laten opstellen. Over de procedure wordt allereerst opgemerkt dat artikel 4:13 Awb ziet op het geven van een beschikking binnen een redelijke termijn na ontvangst van de aanvraag. Het indienen van een zienswijze kwalificeert niet als het indienen van een aanvraag en de reactienota is geen beschikking. Hetzelfde geldt voor een dwangsom bij niet tijdig beslissen (het moet gaan om een beschikking op een aanvraag). Daarnaast moet worden benadrukt dat de zienswijzen met zorgvuldigheid zijn behandeld en dat de beantwoording daarvan (naast andere aspecten zoals het onderzoek ten aanzien van de milieunormen en de vaststelling van strengere normen in de vorm van aanvullende voorschriften) de nodige tijd heeft gekost.
De reactienota kon niet eerder worden overgelegd, omdat deze onderdeel uitmaakt van de besluitvorming en daarmee gelijktijdig met de omgevingsvergunning en de andere besluiten moest worden gepubliceerd.
2u Vergroting vermogen Samenvatting zienswijzen Indieners stellen zich op het standpunt dat de substantiële vermogenswinst van 40% niet gerealiseerd kan worden met alleen interne verbeteringen, omdat die al jaren geleden zijn gerealiseerd, maar dat sprake moet zijn van serieuze veranderingen in onder meer hoogte, wieklengte, wiekvorm, wiekaantal, toerental. Dit is helaas in geen enkel rapport terug te vinden. Over het type bestaat ook nog steeds volledige onduidelijkheid. Volgens indieners is het voor het grotere vermogen vereist dat de masthoogte, de wieklengte, de wiekbreedte, het aantal wieken of het toerental wordt verhoogt en produceert het grotere vermogen meer turbulentie in de lucht en dus meer geluid, mogelijk zelfs 40% meer. Hierover liggen volgens indieners geen stukken ter inzage, waardoor een beoordeling van de gevolgen niet kan worden gemaakt, ook niet door Bosch & Van Rijn en de ODRA. Veranderingen hebben zeker een negatieve invloed hebben op de omgeving, nader onderzoek is vereist voor hoe en in welke mate dat het geval is. Gelet op de vele lacunes in de stukken zien indieners graag de beoordeling van het bestuur of de adviseurs die zorgvuldig onderzoek hebben gedaan tegemoet. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in § 1l.
2v Kwaliteit informatie Samenvatting zienswijzen Indieners wijzen op de informatienota aan de gemeenteraad van 1 juni 2021 en vragen zich af hoe de toetsing van de verhoging van het vermogen heeft plaatsgevonden. Een toetsing op basis van 48
rapporten van Bosch & Van Rijn (B&VR) en ODRA zouden absoluut niet bruikbaar zijn voor besluitvorming, omdat de onderzoeken van BV&R verre van objectief en conclusiegericht geschreven zouden zijn en ODRA deze onderzoeken zonder serieus onderzoek zou hebben overgenomen. Indieners wijzen op de adviezen ten aanzien van geluid, externe veiligheid en slagschaduw. Over geluid merken indieners op dat er geen directe relatie is tussen het elektrisch vermogen en het geluid dat de turbine maakt, maar wel met de masthoogte, wieklengte, -vorm, het aantal wieken en het toerental. Nergens is een onderbouwing/uitwerking van de basisgegevens te vinden. Ook het brongeluid en het geluid van het passeren van de wieken langs de mast is onbekend, omdat het type niet bekend is. Meer vermogen betekent volgens indieners dat meer wind uit de lucht gehaald moet worden, wat meer turbulentie en daarmee geluid zou veroorzaken. Het advies over geluid is volgens indieners door het ontbreken van informatie en op basis van natuurkundige wetten niet correct. Over externe veiligheid merken indieners op dat onder meer wieklengte, -vorm, -breedte, -zwaartepunt, -aantal en toerental van belang zijn. Het lijkt er volgens indieners op dat de Kennistafel Veiligheid Windenergie door onvolledige/onjuiste informatie op het verkeerde been is gezet.
Ook hier zou belangrijke informatie ontbreken, waardoor een valide beoordeling en advies niet mogelijk zijn. Logischerwijze is het risico hoger, bijvoorbeeld door hogere snelheid en groter onbalansrisico. Ten aanzien van slagschaduw wijzen indieners erop dat cruciaal blijft hoe wordt omgegaan met de afspraken: wie doet wat, wie controleert en wat zijn de sancties bij niet correct handelen. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in § 1j. 2w Omgevingsvergunning bouwen (aanvulling) Samenvatting zienswijzen Ter aanvulling op hun zienswijze onder 2r merken indieners op dat in deze situatie geen mogelijkheid bestaat voor een uitgestelde aanlevertermijn als bedoeld in artikel 2.7 Mor. Verder menen zij dat sprake is van een gebouw (art. 1.1 Woningwet) in plaats van een bouwwerk, omdat een windturbine kwalificeert als voor personen (t.b.v. onderhoud) toegankelijk bouwwerk, geheel omsloten door wanden. De ODRA heeft hierdoor een verkeerd uitgangspunt gehanteerd en dus aan de verkeerde voorschriften van het Bouwbesluit getoetst. De Veiligheidsregio GelderlandMidden zou hier al duidelijk in zijn. De aanvrager heeft geen gebruiksfunctie aangeven, waardoor volgens indiener niet duidelijk is hoe een beoordeling op het Bouwbesluit mogelijk is geweest, tenzij de gemeente voor de aanvrager onvolledigheden probeert op te lossen, hetgeen niet de bedoeling is.
De stukken waarnaar in de aanvraag wordt verwezen, komen ook niet overeen met de stukken die zijn toegevoegd. Dit moet worden verduidelijkt. Het is volgens indieners niet aannemelijk dat wat is aangevraagd voldoet aan het Bouwbesluit. Er zou immers geen toetsing kunnen plaatsvinden, waardoor het college verplicht zou zijn de aanvraag te weigeren. Indieners wensen de inhoudelijke verantwoording te ontvangen van de toetsende adviseurs of uitleg hoe de toetsing heeft plaatsgevonden en hoe de adviseur tot zijn advies is gekomen. Ook horen indieners graag wat de wettelijke grondslag is voor het college als bevoegd gezag om zich niet te houden aan landelijke wetgeving. Reactie Ten aanzien van het uitstellen van het kiezen van een windturbinetype wordt nogmaals gewezen op de uitspraak als genoemd in § 2r, waarin de Afdeling heeft geoordeeld dat het niet vereist is
49
dat in de vergunningaanvraag en bij de vergunningverlening al een keuze wordt gemaakt voor het type windturbine of voor een precieze as- en tiphoogte. De indiener van de zienswijze heeft zorgen geuit over de mogelijk foutieve toetsing. De ODRA zou getoetst hebben aan bouwwerk, geen gebouw zijnde, terwijl er getoetst moet worden gebouwen. Het feit dat de activiteit wordt omschreven als het “bouwen van een bouwwerk” betekent niet dat het bouwwerk is getoetst als “bouwwerk geen gebouw zijnde”. Een bouwwerk kan zowel een “gebouw” betreffen als een “bouwwerk geen gebouw zijnde”. Het begrip ‘bouwwerk’ is niet gedefinieerd in de Woningwet of de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Op grond van de jurisprudentie wordt aangesloten bij de definitie uit de Model Bouwverordening (art. 1.1): “Bouwwerk: elke constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die op de plaats van bestemming hetzij direct hetzij indirect met de grond verbonden is, hetzij direct of indirect steun vindt in of op de grond, bedoeld om ter plaatse te functioneren.”
Een “gebouw” is gedefinieerd in artikel 1 Woningwet als “bouwwerk dat een voor mensen toegankelijke overdekte geheel of gedeeltelijk met wanden omsloten ruimte vormt”. Een gebouw is een verbijzondering van een bouwwerk. De maten van het bouwwerk en de wijze waarop er toegang kan worden verkregen spelen een rol bij de beoordeling of sprake is van een gebouw. Dat volwassenen door inpandige voorzieningen zouden dienen te bukken om gereedschappen erin te plaatsen en eruit te halen, doet daaraan niets af, aldus de Afdeling. De gereedschappenloods dient aangemerkt te worden als een gebouw.8 In aanvulling daarop heeft de Afdeling in een uitspraak van 27 juni 2007 overwogen dat niet noodzakelijk is dat daadwerkelijk verblijf in dat bouwwerk mogelijk is.9 De Afdeling heeft verder overwogen dat bij de vraag of een bouwwerk voor mensen toegankelijk is niet van belang is of mensen het bouwwerk feitelijk kunnen betreden.10 Vergrendelde zeecontainers zijn gebouwen. Als een ruimte niet ‘relatief eenvoudig’ te betreden is, bijvoorbeeld omdat er geen luik, deur of opening aanwezig is, is het geen gebouw. Op basis van het voorgaande zijn de betreffende windturbines te beschouwen als gebouw. Dit volgt ook uit een uitspraak van de Afdeling uit 2001.11 De ODRA heeft de windturbines ook als zodanig getoetst.
Zoals uit de ontwerp-vergunning blijkt, toetst de brandweer dergelijke bouwwerken ook als “gebouwen”. Een belangrijk deel van de bouwbesluittoets dient nog te worden uitgevoerd aan de hand van nader te overleggen gegeven. Hiervoor is ook een voorwaarde opgenomen in de ontwerpbeschikking. Zoals ook in de ontwerp-beschikking is opgenomen, heeft het gebouw een ‘overige gebruiksfunctie’. De initiatiefnemer heeft dit aan ODRA bevestigd.
2x Onderzoeken Bosch & Van Rijn en ODRA Samenvatting zienswijzen Indieners stellen dat geen sprake is van een eigen serieuze, kritische, toetsing door ODRA, maar dat ODRA voornamelijk concludeert op basis van de conclusies van Bosch & Van Rijn (B&VR). De 8 vgl. ABRvS 17 juli 2002, Gst. 2003/11, m.nt. J. de Vries. 9 ABRvS 27 juni 2007, ECLI:NL:RVS:2007:BA8136.
10 ABRvS 11 november 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BG4674. 11 ABRvS 12 april 2001, ECLI:NL:RVS:2001:AN7169.
50
rapporten en onderzoeken van B&VR zijn volgens indieners ver onder een acceptabel niveau. Het ecologisch rapport van Econsultancy in opdracht van B&VR zou bijvoorbeeld incompleet, niet objectief en van onacceptabele kwaliteit zijn. Indieners geven een aantal (simpele) voorbeelden. Het aangrenzende en door de windturbines beïnvloede Natura 2000-gebied aan de Loo zijde zou niet zijn bezocht of beoordeeld. Ook zou over de mogelijke gevolgen voor de wespendief zeer minimaal en niet deskundig worden gesproken. De vogel zou meerdere keren (onder andere door SOVON) zijn waargenomen in de omgeving van het plangebied. Ook de vliegroute tussen beide leefgebieden en het foerageergebied (= plangebied) zou door het plangebied gaan, waarmee sprake zou zijn van een onacceptabel risico voor de wespendief. Ook de koningskwartel (Kwartelkoning) zou volgens het ecologisch onderzoek niet gehoord of gezien zijn, terwijl die in het gebied zou zijn gespot. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in § 1k. 2y Juiste berekeningen en normen Samenvatting zienswijzen Indieners benoemen dat het van groot belang is welke normen worden gehanteerd om diverse berekeningen en beoordelingen te toetsen en dat transparantie en juistheid van berekeningen noodzakelijk zijn om tot goede rapportages en besluitvorming te komen.
De gehanteerde normen moeten ook passen bij de afmetingen van de turbines en de relevante omstandigheden. Indieners wijzen op de uitspraak van de Raad van State van 30 juni 2021, waaruit volgt dat voor de normen uit het Activiteitenbesluit aan een milieubeoordeling moet worden gemaakt. De huidige algemene normen uit het Activiteitenbesluit mogen nu niet worden gebruikt voor het vergunnen van windpark Caprice. Indieners benoemen verder dat de berekening van de stikstofdepositie is gemaakt met als grens 5 km rond de windturbines. Die norm zou momenteel ook ter discussie staan. Voor de doortrekking van de A15 zou de grens zijn verruimd naar 25 km. Voor windpark Caprice zou dat betekenen dat er een hogere stikstofdepositie in nog meer stikstofgevoelige gebieden plaatsvindt. Tot slot geven indieners aan dat bij de getoonde waarden per voer/werktuig niet duidelijk zou zijn wat de invoer is geweest. Ook zien zij aan- en afvoerritten die noodzakelijk zijn voor de aanleg van de fundering en de bouw van de turbines niet terug in de opsomming van berekende waarden. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in § 1m. In de AERIUS-berekening van 11 februari 2021 is te zien welke gegevens zijn ingevoerd. Per voertuig staat aangegeven wat het vermogen is en hoeveel uur deze gebruikt wordt. De waarden zijn door het programma berekend.
In het kader van de aanleg en in werking hebben van dit windpark, is er alleen in de aanlegfase sprake van stikstofemissie. Zie ook eerder antwoord. In het kader van de Wet stikstofreductie en natuurherstel worden stikstofdeposities als gevolg van aanlegwerkzaamheden (incl. de benodigde vervoerswerkzaamheden) als vergunningvrij in het kader van de Wnb beschouwd.
51
52
3. Indiener 3
3a Beheerplan Natura 2000 Samenvatting zienswijzen Indiener stelt dat het plaatsen van twee windturbines haaks staat op het beheerplan waarin het accent ligt op behoud, het voorkomen van verdere achteruitgang en/of uitbreiding van natuurwaarden. Indieners verwijzen verder naar Beheerplan Natura 2000-gebied hoofdstuk 6.2.2. Zij is van mening dat een natuurtoets dient te worden uitgevoerd. Verder is de vraag van indiener waarom een ontheffing Wet natuurbescherming (Wnb) is aangevraagd. Het verlenen van de ontheffing zou enorm schuren met het beheerplan en is in haar ogen onacceptabel. Ook zet zij vraagtekens bij de conclusie in het rapport over soortenbescherming van Econsultancy dat door de voorgenomen plannen geen vaste rust- en verblijfplaatsen en/of vaste vliegroutes verloren gaan, omdat daarover volgens het Beheerplan Natura 2000 weinig over bekend zou zijn. Daarbij wijst zij op een opmerking van de Commissie m.e.r. dat Econsultancy slechts onderzoek doet naar de varianten voor plaatsing en geen toetsing doet naar de vraag of windturbines hier wel de beste oplossing zijn. Daarnaast wijst indiener erop dat wanneer sprake is van aantasting van instandhoudingsdoelen, alleen ontwikkelingen vanwege een dwingende reden van groot openbaar belang kunnen worden toegestaan. Volgens indiener zijn alternatieven onvoldoende onderzocht.
Reactie In het beheerplan wordt op grond van artikel 2.3 lid 2 van de Wet natuurbescherming een beschrijving gegeven van de (gelet op de instandhoudingsdoelstellingen) voor het Natura 2000gebied nodige instandhoudingsmaatregelen en passende maatregelen. Het gaat daarbij om een uitvoering van de verplichting op grond van artikel 6 lid 1 en 2 van de Habitatrichtlijn. De vraag of voor een project een natuurontheffing of -vergunning kan worden verleend, wordt beantwoord aan de hand van de criteria in artikel 6 lid 3 van de Habitatrichtlijn. Op grond van deze bepaling wordt getoetst of uit een passende beoordeling de zekerheid is verkregen dat het project de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet aantast. Deze passende beoordeling heeft plaatsgevonden. Bij de passende beoordeling speelt de inhoud van het beheerplan geen rol. Ten aanzien van de opmerking van de Commissie m.e.r wordt allereerst opgemerkt dat indieners niet hebben aangegeven waar deze opmerking staat. Daarnaast dient de gemeente de aanvraag te beoordelen zoals die is ingediend. Als het project voldoet aan alle eisen en past binnen een goede ruimtelijke ordening, dan kan de gemeente een vergunning verlenen. Hierbij speelt de vraag of een andere vorm van duurzame energieopwekking ook een optie zou zijn, geen rol.
3b ADC toets Samenvatting zienswijzen Indiener meent dat de vergunning voor de windturbines niet kan worden verleend zonder ADCtoets. Bij toepassing van deze toets wordt volgens haar duidelijk dat er alternatieven zijn voor deze windturbinelocatie. Reactie 53
Zoals hiervoor is opgemerkt is een passende beoordeling opgesteld, waaruit de conclusie is getrokken dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet worden aangetast door de verwezenlijking van het project. Dat betekent dat niet wordt toegekomen aan de ADC-toets. Verwezen wordt ook naar de reactie in § 2f. 3c RES en provinciale omgevingsverordening Samenvatting zienswijzen Indiener wijst op de RES Arnhem Nijmegen waarin alle gemeenten de Natura 2000-gebieden en uiterwaarden ontzien bij de keuze voor zoekgebieden voor groene energie. Indiener vindt het wrang dat de gemeente Lingewaard twee windturbines van 240 meter wil plaatsen in de directe omgeving van een Natura 2000-gebied en op korte afstand van Loo en Groessen, terwijl de gemeente Duiven in het concept-plan RES 1.0 nu juist heeft besloten deze dorpen ontzien. Indiener verwijst vervolgens naar het standpunt van de gemeente Lingewaard dat de locatie van Windpark Caprice in ieder scenario onderdeel is van het windenergiebeleid van de gemeente. Zij vindt dit standpunt niet overeenkomen met de keuze van de zoekgebieden in de RES 1.0 en zij betreurt het dat Gedeputeerde Staten het bevoegd gezag hebben overgedragen.
Reactie De provincie is op basis van de Elektriciteitswet 1998, artikel 9f, eerste en tweede lid, aangewezen tot het toepassen van de provinciale coördinatieregeling ten aanzien van, en is zij het bevoegde gezag voor, de benodigde uitvoeringsbesluiten voor de aanleg of uitbreiding van windenergieparken met een capaciteit van tussen 5 en 100 megawatt. In een brief van 15 augustus 2019 heeft de provincie de gemeente bericht dat zij heeft besloten dat artikel 9f, eerste en tweede lid, van de Elektriciteitswet 1998 niet van toepassing is voor de realisatie van de twee windturbines op het fabrieksterrein van steenfabriek Huissenswaard te Lingewaard. De provincie heeft vervolgens opgemerkt: “Hiertoe past u de gemeentelijke coördinatieregeling toe en blijven we gezamenlijk optrekken in het project. Met dit besluit wordt u het bevoegd gezag voor het nemen van de benodigde uitvoeringsbesluiten.”
De veronderstelling dat de provincie door haar besluit niet meer kan controleren of sprake is van een goede ruimtelijke ordening is niet juist. De provincie heeft de mogelijkheden om op grond van het beschikbare instrumentarium uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro) in te grijpen als het initiatief in haar ogen niet tegemoet komt aan de provinciale ruimtelijke belangen. De provincie zou in zo’n geval een zienswijze kunnen indienen en na definitieve besluitvorming beroep kunnen aantekenen of een reactieve aanwijzing kunnen geven. De provincie heeft van de gelegenheid om een zienswijze in te dienen geen gebruik gemaakt. Het standpunt dat de keuze van de gemeente Lingewaard voor de locatie van windpark Caprice niet overeenkomt met de keuze van de zoekgebieden van RES 1.0 wordt niet gevolgd. Het windpark Caprice valt niet binnen een regionaal zoekgebied van de RES, maar is wel als “project in de pijplijn buiten de regionale zoekgebieden” meegenomen in de RES, die inmiddels is vastgesteld door zowel de gemeenteraad als Provinciale Staten. De vaststelling van de RES is overigens geen vereiste voor het kunnen verlenen van een omgevingsvergunning. Verder wordt verwezen naar de reactie in § 1e. 54
3d Geen significante effecten Samenvatting zienswijzen Indiener trekt in twijfel dat significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Rijntakken met zekerheid kunnen worden uitgesloten. De locatie bevindt zich in de directe omgeving van verschillende vogelsoorten en broedlocaties. Daarom meent indiener dat nader onderzoek nodig is om de gevolgen in kaart te brengen, mede vanwege de grotere hoogte en rotordiameter dan andere windturbines op land. Volgens indiener ligt het voor de hand dat het plangebied een grotere vogelrijkdom kent dan waarvan wordt uitgegaan. Zij stelt dan ook voor een verplichting op te nemen om de gevolgen te monitoren en in te grijpen wanneer de turbines meer slachtoffers veroorzaken dan voorzien. Onder verwijzing naar twee onderzoeken stelt indiener dat de gevolgen voor vogelpopulaties groot kunnen zijn. Zij trekt de aanname dat de activiteit geen afbreuk doet aan de gunstige staat van instandhouding ernstig in twijfel. Ook zou te makkelijk worden voorbijgegaan aan het gegeven dat de windturbines, zeker ook in cumulatie met andere bestaande en voorgenomen windparken, op langere termijn zeker wel een bijdrage leveren aan de verdere teloorgang van bepaalde vogelsoorten. Volgens indiener wordt dus niet voldaan aan het wettelijke vereiste dat geen inbreuk wordt gemaakt op de gunstige staat van instandhouding.
Ook vindt zij het plaatsen van de windturbines tegenstrijdig met het aanbrengen van nestmogelijkheden in de pijlers van de brug van de A15. Nader onderzoek zou nodig zijn om de gevolgen voor onder andere de oeverzwaluw adequaat te kunnen beoordelen. Reactie Indiener bepleit nader onderzoek, maar onderbouwt niet waarom het uitgevoerde onderzoek (de passende beoordeling) niet deugdelijk zou zijn. Twijfel aan de conclusie dat significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Rijntakken met zekerheid kunnen worden uitgesloten, is onvoldoende om een nader onderzoek te rechtvaardigen. Dat er rapportages zijn verschenen die volgens indieners hun conclusies ondersteunen rechtvaardigen dat nader onderzoek evenmin, nu in de zienswijze wordt gewezen op het feit dat in de onderzoeken is erkend dat eventuele vogelsterfte op juridische gronden aanvaardbaar kan worden geacht. Naar aanleiding van deze zienswijze is de cumulatietoets wel aangescherpt en zijn eventuele onduidelijkheden weggenomen. Verwezen wordt ook naar de reactie in § 2f en de reactie in § 2g. 3e Stikstof Samenvatting zienswijzen Indiener wijst erop dat de Rijnstrangen en de Loowaard reeds overbelast zijn voor wat betreft stikstofdepositie, waardoor volgens haar elke toename significant is.
Elke toename zou gelet op de PAS-uitspraken op dit moment niet vergunbaar zijn, zodat geen planologische medewerking kan worden verleend en de omgevingsvergunning moet worden geweigerd. Indiener meent dat de nodige compenserende maatregelen moeten worden getroffen om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura 2000-gebieden bewaard blijft. Reactie Het standpunt dat iedere toename leidt tot de verplichting om voor stikstof een passende beoordeling te maken is achterhaald door jurisprudentie van de Afdeling. 55
In het kader van de aanleg en in werking hebben van dit windpark, is er alleen in de aanlegfase sprake van stikstofemissie. Zie eerdere beantwoording. In het kader van de Wet stikstofreductie en natuurherstel worden stikstofdeposities als gevolg van aanlegwerkzaamheden (inclusief de benodigde vervoerswerkzaamheden) als vergunningvrij in het kader van de Wnb beschouwd. 3f Beslispunten raadsvergadering Samenvatting zienswijzen Indiener verwijst naar het advies van de Commissie Omgevingskwaliteit en de overwegingen uit het raadsvoorstel voor de ontwerp-verklaring van geen bedenkingen ten aanzien van de natuurversterkingsmaatregelen. Zij wijst op artikel 2.42 van de Provinciale verordening waarin is bepaald dat van artikel 2.39 kan worden afgeweken als de oppervlakte aan verloren gegane natuur voor 200 procent gecompenseerd wordt. Daarnaast zijn in het artikel bepalingen opgenomen over Ganzenrustgebieden. Indiener vraagt zich af of de reeds gerealiseerde compensatie 200% is. Verder betoogt zij dat geen of onvoldoende rekening is gehouden met de cumulatieve effecten van de aanleg van windturbines op de diverse vaste rust-, verblijf- en leefgebieden van beschermde soorten. Daarbij noemt indiener verstoring door geluid, licht, silhouet, slagschaduw en obstakelvorming in vlieg- en migratieroutes (versnippering).
De belangrijkste natuurwaarden hangen volgens haar juist samen met kernkwaliteiten als stilte, ruimte en het ontbreken van obstakels. Zij verwijst in dit kader naar artikelen 2.39 en 2.42 van de provinciale omgevingsverordening. Indiener verzoekt de gemeente het voornemen tot verlening van de omgevingsvergunning voor het bouwen en exploiteren van twee windturbines bij steenfabriek Caprice in te trekken. Reactie Voor de reactie op de zienswijze over de landschappelijke inpassing en de rol van de Commissie Omgevingskwaliteit wordt verwezen naar de reactie in § 1e. Indieners hebben gewezen op artikelen die niet als zodanig in de Provinciale omgevingsverordening zijn opgenomen. Desalniettemin voldoet het plan aan de artikelen uit de provinciale omgevingsverordening en het provinciaal beleid met betrekking tot de kernkwaliteiten en de rustgebieden voor winterganzen. Verwezen wordt naar de reactie in § 1e. Waar het gaat om de cumulatieve effecten van de aanleg van windturbines op de diverse vaste rust-, verblijf- en leefgebieden van beschermde soorten wordt opgemerkt dat deze zijn beschouwd in de passende beoordeling die is opgesteld. Het onderdeel beschermde soorten (soortenbescherming) is in de natuurtoets beschreven.
4. Indiener 4
56
4a Verklaring van geen bedenkingen nodig Radarverstoringsgebied radarstation Herwijnen Samenvatting zienswijzen Het plangebied van het Windpark Caprice is gelegen in het radarverstoringsgebied van de radar van het Radarstation Herwijnen. In verband hiermee zijn er ter voorkoming van radarverstoring beperkingen van toepassing voor de bouw van windturbines, waarvan de tiphoogte hoger is dan 90 meter. Op grond van artikel 2.6.9 van het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) kunnen hoge objecten in een radarverstoringsgebied slechts worden toegestaan nadat is aangetoond dat deze objecten het radarbeeld niet ontoelaatbaar verstoren, en op grond hiervan gunstig is beoordeeld door het Ministerie van Defensie. Omdat in de ontwerp-omgevingsvergunning mogelijkheden worden geboden om windturbines te plaatsen met een tiphoogte van tenminste 195 meter, is het daarom noodzakelijk aan de voorschriften toe te voegen dat plaatsing hiervan met een hoogte boven de gestelde toetsingshoogte van 90 meter slechts mogelijk is indien en voor zover is aangetoond dat het functioneren van de radarinstallaties van het Ministerie van Defensie niet in onaanvaardbare mate worden verstoord.
Teneinde te bereiken dat in voorkomend geval bij wijziging of vrijstelling van het bestemmingsplan voldoende aandacht wordt besteed aan het radarverstoringsgebied, en dat naast een radarverstoringsonderzoek ook de toestemming van het Ministerie van Defensie is vereist, verzoeken wij u in de toelichting een globale beschrijving van de van toepassing zijnde restricties voor het ruimtegebruik op te nemen. Reactie Door TNO is inmiddels voor Windpark Caprice een radarverstoringsonderzoek verricht. Dit onderzoek is beoordeeld door het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) van het ministerie van Defensie. In een brief van 18 februari 2021 is meegedeeld dat CLSK geen bezwaar heeft tegen de realisatie van dit windpark volgens de normen uit dit radarverstoringsrapport. Om die reden heeft het ministerie van defensie in dezelfde brief verklaard geen bezwaren te hebben tegen het realiseren van windpark Caprice. In de (tekst van de) omgevingsvergunning is de verklaring van geen bedenkingen benoemd en de brief van CLSK van 18 februari 2021 is als bijlage aan de omgevingsvergunning aangehecht. De inhoud van de verklaring van geen bezwaar behoort bij en maakt onderdeel uit van de omgevingsvergunning.
57
5. Indiener 5
5a verzoek om overleg m.b.t. beoordeling afstanden HRW 2014 Samenvatting zienswijzen Nabij het toekomstige windpark Caprice bevindt zich de 380.000 Volt hoogspanningsverbinding Dodewaard-Doetinchem die in eigendom en beheer is van TenneT. In de nabijheid van het geplande gebied voor de meest noordelijk gelegen windturbine is de bovengenoemde hoogspanningsverbinding gesitueerd. Windturbines kunnen de leveringszekerheid in gevaar brengen doordat er een kans bestaat dat een falende windturbine (of onderdelen daarvan) de hoogspanningsinfrastructuur van TenneT (deels) beschadigt. Een onderbreking van de leveringszekerheid doordat een falende windturbine of onderdeel hiervan onze hoogspanningsverbinding zou treffen is niet wenselijk en zou inhouden dat een groot gedeelte van de maatschappij in haar dagelijks functioneren wordt belemmerd. In het plan staat aangegeven dat er in alle gevallen overleg en afstemming met TenneT dient plaats te vinden. Verzocht wordt om overleg zodat een beoordeling kan worden gedaan of wordt voldaan aan de door TenneT gewenste afstanden zoals genoemd in het HRW 2014. Reactie TenneT heeft op 14 april 2021 een brief gestuurd, waarin wordt opgemerkt: “We hebben kennis genomen van uw email d.d. 21 januari 2021.
Hierin geeft u aan dat er een plan is om twee windturbines met 240 meter tip hoogte te bouwen op een afstand van 263 meter van de 380 kV hoogspanningsverbinding Dodewaard- Doetinchem (zie figuur hieronder).
Daarmee wordt voldaan aan het afstandsadvies van TenneT zoals verwoord in de Handreiking Risicozonering Windturbines van 20 mei 2020 en daardoor hebben wij dan ook geen bezwaar tegen plaatsing hiervan.”
De brief van TenneT is als bijlage bij de omgevingsvergunning aangehecht.
58
6. Indiener 6
6a Onvoldoende aansluiting op concept-RES Samenvatting zienswijzen Indiener is van mening dat het project onvoldoende aansluit op de concept-RES ArnhemNijmegen. Zij wijst erop dat de geplande locatie buiten de zoekgebieden voor wind uit de conceptRES ligt. Vanuit ruimtelijke samenhang is in de RES een voorkeur uitgesproken om de grootschalige opwekking te laten landen in gebieden die zich daar, ook vanuit landschappelijk oogpunt, het meest voor lenen. De zoekgebieden zijn bedoeld als concentratiegebieden met als ruimtelijk voordeel dat daarmee wordt voorkomen dat elders in de regio losstaande windturbines als confetti in het landschap worden verspreid. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in § 1e en de reactie in § 3c. 6b Zeer negatief effect op de ruimtelijke kwaliteit Samenvatting zienswijze Indiener brengt naar voren dat de plaatsing van twee windturbines in een uiterwaardengebied met hoogwaardig landschap een (zeer) negatief effect heeft op de ruimtelijke kwaliteit. De windturbines komen te liggen in de uiterwaarden van het Pannerdensch Kanaal, midden in het Nationale Landschap De Gelderse Poort en midden in Natura 2000-gebied Rijntakken. Het project wordt omringd door het Gelders Natuurnetwerk en de Groene Ontwikkelingszone.
Indiener deelt de conclusie uit de landschappelijke beoordeling dat de windturbines zeer slecht in de uiterwaarden passen door het natuurlijke karakter van het landschap. Indiener benadrukt dat dit landschap zich ook in het direct aangrenzende gebied van de gemeente Duiven bevindt. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in §1e. De gemeente is zich bewust van het feit dat windpark Caprice zich nabij de grens van Lingewaard en Duiven bevindt. De onderbouwing voor de ruimtelijke inpassing blijft met dit gegeven echter onverminderd van toepassing. 6c Strijd met gemeentelijk beleid Samenvatting zienswijze Indiener meent dat het verlenen van planologische medewerking zich niet verdraagt met de voorwaarden uit het Beleidskader windenergie Lingewaard. Uit de stukken zou blijken dat de beoogde windturbines wel de landschapsbeleving van het gebied gaan domineren. Indiener wijst er ook op dat de Commissie Omgevingskwaliteit vanuit ruimtelijke kwaliteit (zeer) negatief adviseert over de plaatsing van de twee windturbines. Daarnaast zou worden afgeweken van het streven windturbines te koppelen aan bestaande grootschalige infrastructuur. Indiener meent dat de A15 hier niet onder valt, omdat dit nieuwe infrastructuur is. Reactie 59
Voor de reactie op deze zienswijze wordt ten aanzien van de ruimtelijke kwaliteit verwezen naar de reactie in §1e. Daarnaast is het juist dat de A15 nog moet worden doorgetrokken. Indiener is er echter aan voorbijgegaan dat het project vlak langs het tracé van de Betuwelijn ligt. De windturbines zijn dus wel degelijk gekoppeld aan bestaande grootschalige infrastructuur. De stelling dat windturbines een effect hebben op het cultuurlandschap is weliswaar terecht voorgedragen, maar dat betekent niet dat de ontwikkeling daarmee onaanvaardbaar is of in strijd met een goede ruimtelijke ordening. Uit de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Lingewaard (vastgesteld door raad), volgt dat het gebied een hoge waardering kent. Het realiseren van windmolens zal de fysiognomie verminderen en daarmee ook (iets) de waarde van het cultuurlandschap. Maar in de ruimtelijke onderbouwing is beschreven dat is onderzocht en beoordeeld in welke mate het landschap beïnvloed wordt. De conclusie is dat (conform de eis uit het beleidskader windenergie) sprake is van een zekere mate van een rustig en ordelijk beeld: twee turbines (geen solitaire), gekoppeld aan grootschalige infrastructuur.
Daarmee is het project – alles overziend – in overeenstemming met een goede ruimtelijke ordening 6d Ongewenste cumulatie negatieve ruimtelijke effecten Samenvatting zienswijze Indiener stelt dat door toevoeging van twee dominante windturbines in een zeer waardevol gebied dat al onder druk staat door de komst van de geplande A15, er ongewenste cumulatie optreedt van negatieve ruimtelijke effecten, ook in de gemeente Duiven. Deze cumulatie zou niet gemitigeerd kunnen worden en wordt niet of onvoldoende gecompenseerd. Indiener wijst op het Landschapsontwikkelingsplan 2005, de Structuurvisie Lingewaard 2021 en het Ruimtelijke kwaliteitskader en een regiovoorstel, welke twee laatste documenten door de gemeenten Duiven, Lingewaard, Overbetuwe en Zevenaar gezamenlijk zijn opgesteld. De terughoudendheid met forse ingrepen in het waardevolle rivierenlandschap die blijkt uit de aangehaalde documenten zou volgens indiener niet rijmen met het planologisch meewerken aan de (zeer) dominante aanwezigheid van de beoogde windturbines. Indiener wijst erop dat de geplande A15 hoe dan ook leidt tot negatieve effecten op de ruimtelijke kwaliteit van het aangrenzende gebied.
Door een nieuwe grote ingreep in hetzelfde gebied zou cumulatie van nadelige effecten optreden, waarbij sprake zal zijn van verdere aantasting van de kernkwaliteiten van het waardevolle rivierengebied dat zich uitstrekt tot het zuidelijke deel van de gemeente Duiven. Reactie Ten aanzien van de mogelijke cumulatie van negatieve effecten wordt verwezen naar reactie §2s. Ten aanzien van effecten van de windturbines op het landschap wordt verwezen naar reactie §6c. De gemeente ziet verder geen aanleiding voor het oordeel dat het project in strijd zou zijn met het Ruimtelijk kwaliteitskader en het regiovoorstel. In deze documenten zijn geen aanknopingspunten te vinden voor de conclusie dat het windpark niet zou kunnen worden gerealiseerd. Voor het gebied rondom Caprice is, in samenspraak met de commissie Omgevingskwaliteit, een samenhangend plan gemaakt. Het tracé van de A15 wordt ingepast, het kleidepot wordt verschoven en er wordt nieuwe natuur in het gebied ontwikkeld bij de zandafgraving. Daarmee wordt een deel van de landschapsbeleving hersteld en gecompenseerd.
60
7. Indiener 7
7a Stof Samenvatting zienswijze Indieners wijzen op publicaties in Gemeente Nieuws en op de website van de gemeente waarin bekend werd gemaakt dat de opgewekte energie ten goede komt aan Caprice en waarin zou staan dat zonne-energie geen optie voor de steenfabriek was in verband met stof. Volgens indieners is hier geen verder onderzoek naar gedaan. In dat kader wijzen zij op steenfabrieken in Spijk en in Hedikhuizen waar duizenden zonnepanelen zijn aangebracht en merken op dat de locatie in Spijk vergelijkbaar is met die van steenfabriek Caprice. Reactie Vooropgesteld moet worden dat de gemeente de aanvraag dient te beoordelen zoals die is ingediend. De aanvrager heeft in dit geval gekozen voor windenergie. Daarnaast zijn projecten niet zomaar met elkaar te vergelijken. Het is niet gezegd dat bij de steenfabriek in Spijk sprake is van dezelfde omstandigheden met betrekking tot de aanwezigheid van stof als bij steenfabriek Caprice. 7b Fijnstof Samenvatting zienswijze Indieners merken op dat nergens in de rapporten bij de ontwerpomgevingsvergunning wordt gesproken over de invloed van de verspreiding van schadelijke fijnstof van de A15. Het weggebruik zou steeds intensiever worden door explosief toenemend vrachtverkeer Rotterdam-Ruhrgebied. Indieners vrezen dat de windturbines de fijnstof over veel grotere afstanden verspreiden.
Reactie In een uitspraak van de Afdeling van 21 februari 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:616) is de verplaatsing van stofdeeltjes door windturbines aan de orde gekomen. In het deskundigenbericht van de StAB stond toen dat windturbines geen lucht verplaatsen en dat het niet aannemelijk is dat door turbulentie stofdeeltjes worden meegevoerd: “189. Platform Storm en anderen stellen dat zich gevolgen voor de gezondheid zullen voordoen vanwege hinder door slagschaduw en lichthinder. Zij brengen verder naar voren dat ten onrechte geen onderzoek is verricht naar de gevolgen van elektromagnetische straling, de uitstoot van fijn stof door megastallen en de toename van concentraties van radon en ammoniak. (…) 189.2. In het deskundigenbericht staat dat windturbines geen lucht verplaatsen en dat niet aannemelijk is dat door turbulentie stofdeeltjes worden meegevoerd. De Afdeling ziet daarom geen aanleiding voor de conclusie dat windturbines zorgen voor de verspreiding van gevaarlijke stoffen zoals door Platform Storm en anderen wordt gesteld.“ (onderstreping toegevoegd)
Daarnaast is ten behoeve van windturbines bij Tata Steel onderzoek gedaan naar de verspreiding van fijnstof door windturbines. Uit dit onderzoek blijkt dat er geen verspreiding van fijnstof plaatsvindt door windturbines. Op basis van deze gegevens kan ervan worden uitgegaan dat het niet aannemelijk is dat door de windturbines fijnstof over grotere afstanden wordt verspreid. 7c Watervogels 61
Samenvatting zienswijze Indieners brengen naar voren dat door de herinrichting van de directe omgeving van de windturbines, met veel watergebieden, het gebied nog aantrekkelijker wordt voor watervogels, waardoor nog meer slachtoffers vallen. Volgens indieners staat dit in schril contrast met het aanplanten van bomen ten behoeve van de verplichte opgave tot CO₂-reductie. Reactie In de passende beoordeling in het rapport Gebiedsbescherming in §8.2 en in §6.2.2 van het rapport Soortenbescherming wordt ingegaan op verstoring, barrièrewerking en verlies aan leefgebied voor vogels. In de onderzoeken is de directe omgeving van het project ook meegenomen. Vogels zullen door de effecten van de turbines elders in de omgeving gaan broeden. De conclusie is dat op voorhand redelijkerwijs is uit te sluiten dat sprake zal zijn van negatieve effecten op de betreffende vogelsoorten. 7d Visualisaties Samenvatting zienswijze Indieners zijn van mening dat de verschillende visualisaties een zeer vertekend beeld geven van de eventueel toekomstige werkelijkheid. Zij geven enkele voorbeelden van visualisaties die niet zouden kloppen, waarbij zij opmerken dat het menselijk oog geen panoramafunctie heeft. De opnames zouden niet overeenkomen met wat je ziet op de betreffende locaties. Volgens indieners hebben de windturbines een vernietigende werking op de prachtige omgeving.
Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie in § 1a. 7e Landschappelijke beoordeling Samenvatting zienswijze Indieners hebben grote twijfels bij de landschappelijke beoordeling, omdat de beoordelingen op p. 57 t/m 62 overwegend negatief zijn. Ook roepen de mogelijke mitigerende maatregelen van het aanbrengen van beplanting op plekken waar de impact het grootst is vragen op. Indieners vragen zich af welke bomen 365 dagen bladhoudend zijn en wie de bomen gaat verzorgen. Reactie In hoofdstuk 5 van de landschappelijke beoordeling worden eventuele mitigerende maatregelen besproken zoals het aanbrengen van opgaande beplanting op belangrijke locaties om de windturbines minder zichtbaar te maken. Voor de reactie op de zienswijze over de landschappelijke beoordeling wordt verwezen naar de reactie in §1a en §1e. Ten aanzien van het standpunt over de effecten op het cultuurlandschap wordt verwezen naar de reactie in §2b.