CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Reactienota Zienswijzen Windpark Caprice.docx

Raadsvergadering 21 september 2022, gemeente LingewaardBij agendapunt: Windpark Caprice (Bespreekstuk)40.965 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

Provincie Gelderland aangeeft dat Windpark Caprice ten opzichte van andere windparken in Gelderland zeer vergaande financiële compensatie / participatie biedt en plaatst het in de ‘top 3’. Het delen van 50% van de opbrengsten met de omgeving zónder dat de omgeving risicovol in het project zit, vindt de provincie bijzonder. De huidige werkwijze bij nieuwe windparken is dat burgercoöperaties mede ontwikkelen, maar lopen dan daarmee het risico geld kwijt te zijn als het project niet door gaat. Dat risico lopen de omwonenden van Windpark Caprice niet.In totaal wordt ook (veel) verder gegaan dan de €0,50/MWh voor de omgeving die de gedragscode voorschrijft.” (onderstreping toegevoegd)

Het standpunt dat de compensatie voor de omgeving niet transparant en onrealistisch laag zou zijn wordt dan ook niet gedeeld. 1h Slotwoord/Overig Samenvatting zienswijzen Tot slot vragen indieners zich af hoe de landschappelijke inpassing zich verhoudt tot de omgeving. Zij vermoeden dat de windmolens er niet staan om Lingewaard te verduurzamen, maar voor de bedrijfsvoering van een enkele onderneming. Daarnaast merken zij op dat zij niet tegen windmolens zijn en ook niet meteen op deze locatie, maar dat het moet gaan om een weloverwogen inpassing en zorgvuldige afwegingen. Zij denken graag mee over een windpark langs de A15 of bij NextGarden met een maximale tiphoogte van 125 à 150 meter. 23

Reactie Uit bijlage 16 van de ontwerpomgevingsvergunning (waarin de toetsing aan het beleidskader Windenergie is opgenomen) volgt dat de landschappelijke inpassing en het belang van een duurzame energietransitie zorgvuldig zijn beoordeeld en afgewogen. De opgave voor verduurzaming van Lingewaard geldt zowel voor woningen als bedrijven. Voor de opmerking over een windpark langs de A15 of bij Nextgarden wordt verwezen naar reactie §1c. Tweede terinzagelegging Tijdens de tweede zienswijzentermijn hebben indieners een aanvullende zienswijze ingediend. Hieronder zullen alleen de aanpassingen dan wel aanvullingen worden behandeld. Voor standpunten die al in de eerdere zienswijze tot uiting zijn gebracht wordt verwezen naar de voorgaande beantwoording. 1i Individueel of algemeen belang Samenvatting zienswijzen Indieners onderschrijven nog stelliger hun conclusie uit de eerdere zienswijze dat het beleid van de gemeente onsamenhangend, opportunistisch, niet doelgericht en niet efficiënt is. Gezien de onsamenhangendheid van de communicatie en de onzekerheid en onwetendheid die wordt uitgestraald over de materie, vragen indieners zich af waarop de raad zijn keuze heeft gebaseerd. Het lijkt er volgens indieners op dat wat er ook gebeurt, de windturbines er moeten komen. Indieners verwijzen naar een bericht van de heer Pittens over de gemeentelijke duurzame energieambitie.

Omdat de eerste brieven over het park aangaven dat de windturbines er voor de steenfabriek zouden komen, vragen indieners zich af of sprake is van individueel of algemeen belang. Indieners geven aan dat het voor burgers een enorme klus is om de opnieuw ter inzage gelegde stukken nogmaals te beoordelen en dat zij om die reden hebben verzocht om terinzagelegging na de vakantieperiode en dat dit is afgewezen. Dat vinden indieners een rare gang van zaken gelet op hun zienswijze over communicatie. Ook hadden zij een informatieavond over de onverklaarde vermogensvergroting gewenst in plaats van korte, zakelijke, weinig informatieve brieven. Indieners menen dat de belangen van initiatiefnemers kennelijk een hogere prioriteit hebben voor de raad en het bestuur. Ook hebben indieners het niet zo ervaren dat de gemeente regelmatig zou hebben overlegd met omwonenden en andere betrokkenen. Er zou geen gevolg zijn gegeven aan ingebrachte punten. Het college en de raad worden opgeroepen zich onder de mensen te begeven. De rapporten over windpark Caprice zouden van dermate slechte kwaliteit zijn dat het onverantwoord zou zijn om op basis daarvan beslissingen te nemen. De eerste terinzagelegging noemen indieners een faliekante mislukking die veel tijd en geld heeft gekost ten nadele van alle partijen en dat zou ook gelden voor de tweede terinzagelegging.

Gelet op de tussenuitspraak van de Raad van State roepen indieners op om de besluitvorming, de reactienota en de ter inzage gelegde documenten te annuleren en eerst te zorgen voor goed onderbouwde normen en uitgangspunten en correcte en goed onderbouwde rapporten. Indieners hopen dat het niet juist is dat lokale bestuurders positief moeten beslissen omdat ze anders door de provincie worden gecorrigeerd, dat hun lokale bestuurders zich niet laten wegzetten en het vermogen hebben om volledig onafhankelijk te beslissen en zich niet door een ander de les te laten lezen. Reactie

24

Ten aanzien van het openbare belang dat is gemoeid met dit project wordt opgemerkt dat de gemeente zich ten doel heeft gesteld om in 2030 alle stroom duurzaam op te wekken. Onderdeel van deze ambitie is de verduurzaming van bedrijven. Verwezen wordt naar de reactie in §1c. De gemeente heeft ervoor gekozen om de omwonenden per brief te informeren, omdat alle omwonenden dan tegelijkertijd dezelfde informatie krijgen. Vanwege de coronacrisis was het niet mogelijk om een fysieke informatieavond te organiseren en digitale informatieavonden worden als minder effectief ervaren. Aan de omgevingsvergunning liggen uitgebreide onderzoeken ten grondslag. Deze onderzoeken zijn zorgvuldig getoetst door de ODRA. Er zijn geen aanknopingspunten om te twijfelen aan de juistheid of de volledigheid van de onderzoeken of de toetsing. Het standpunt dat de rapporten over windpark Caprice van dermate slechte kwaliteit zouden zijn dat het onverantwoord zou zijn om op basis daarvan beslissingen te nemen, wordt dan ook niet gedeeld. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r.4 Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’.

Voor windparken met twee turbines, zoals windpark Caprice, blijven de bepalingen uit Activiteitenbesluit – vooralsnog onverkort – gelden. Het college is echter van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden. Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie. Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. Tot slot wordt opgemerkt dat de besluitvorming over het windpark, met uitzondering van de besluitvorming over de vergunning en ontheffing op grond van de Wet natuurbescherming, bij de gemeente Lingewaard ligt. De provincie is op basis van de Elektriciteitswet 1998, artikel 9f, eerste en tweede lid, aangewezen tot het toepassen van de provinciale coördinatieregeling ten aanzien van, en is zij het bevoegde gezag voor, de benodigde uitvoeringsbesluiten voor de aanleg of uitbreiding van windenergieparken met een capaciteit van tussen 5 en 100 megawatt.

In een brief van 15 augustus 2019 heeft de provincie de gemeente bericht dat zij heeft besloten dat artikel 9f, eerste en tweede lid, van de Elektriciteitswet 1998 niet van toepassing is voor de realisatie van de twee windturbines op het fabrieksterrein van steenfabriek Huissenswaard te Lingewaard. De provincie heeft vervolgens opgemerkt: “Hiertoe past u de gemeentelijke coördinatieregeling toe en blijven we gezamenlijk optrekken in het project. Met dit besluit wordt u het bevoegd gezag voor het nemen van de benodigde uitvoeringsbesluiten.”

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard is dus het bevoegd gezag, niet (het college van gedeputeerde staten van) de provincie. De gemeente en de provincie hebben afgesproken samen te blijven optrekken. De provincie laat de gemeente zelf de besluiten

4 ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.

25

over deze aanvraag afhandelen. De gemeente kan daardoor in het belang van de gemeenschap ook strengere normen hanteren. 1j Informatie Samenvatting zienswijzen Indieners wijzen op de informatienota aan de gemeenteraad van 1 juni 2021 en vragen zich af hoe de toetsing van de verhoging van het vermogen heeft plaatsgevonden. Een toetsing op basis van rapporten van Bosch & Van Rijn (B&VR) en ODRA zouden absoluut niet bruikbaar zijn voor besluitvorming, omdat de onderzoeken van BV&R verre van objectief en conclusiegericht geschreven zouden zijn en ODRA deze onderzoeken zonder serieus onderzoek zou hebben overgenomen. Indieners wijzen op de adviezen ten aanzien van geluid, externe veiligheid en slagschaduw. Over geluid merken indieners op dat er geen directe relatie is tussen het elektrisch vermogen en het geluid dat de turbine maakt, maar wel met de masthoogte, wieklengte, -vorm, het aantal wieken en het toerental. Nergens is een onderbouwing/uitwerking van de basisgegevens te vinden. Ook het brongeluid en het geluid van het passeren van de wieken langs de mast is onbekend, omdat het type niet bekend is. Meer vermogen betekent volgens indieners dat meer wind uit de lucht gehaald moet worden, wat meer turbulentie en daarmee geluid zou veroorzaken. Het advies over geluid is volgens indieners door het ontbreken van informatie en op basis van natuurkundige wetten niet correct.

Over externe veiligheid merken indieners op dat onder andere wieklengte, -vorm, -breedte, -zwaartepunt, -aantal en toerental van belang zijn. Het lijkt er volgens indieners op dat de Kennistafel Veiligheid Windenergie door onvolledige/onjuiste informatie op het verkeerde been is gezet. Ook hier zou belangrijke informatie ontbreken, waardoor een valide beoordeling en advies niet mogelijk zijn. Logischerwijze zal het risico hoger zijn, bijvoorbeeld door hogere snelheid en groter onbalansrisico. Ten aanzien van slagschaduw wijzen indieners erop dat cruciaal blijft hoe wordt omgegaan met de afspraken: wie doet wat, wie controleert en wat zijn de sancties bij niet correct handelen. Reactie Aan de omgevingsvergunning liggen uitgebreide onderzoeken ten grondslag. Deze onderzoeken zijn zorgvuldig getoetst door de ODRA. Er zijn geen aanknopingspunten om te twijfelen aan de juistheid of de volledigheid van de onderzoeken of de toetsing. Het standpunt dat de onderzoeken van Bosch & Van Rijn niet bruikbaar zouden zijn en dat geen serieuze toetsing door ODRA zou hebben plaatsgevonden, wordt dan ook niet gedeeld. Ten aanzien van geluid wordt erop gewezen dat windturbines twee soorten geluid genereren: enerzijds mechanisch geluid door apparatuur in de turbine en anderzijds stromingsgeluid door de interactie van de wieken met de lucht.

Beide soorten zijn verdisconteerd in het (op de lokale windsnelheidsverdeling gebaseerde) bronvermogen van de turbines. Doordat de bronvermogens via de voorschriften bij de omgevingsvergunning zijn begrensd kunnen alleen typen en afmetingen worden geplaatst die hieraan kunnen voldoen. Dit is onafhankelijk van het elektrisch vermogen. Het is onduidelijk waarop de stelling over het onjuist/onvolledig voorlichten van de Kennistafel Veiligheid Windenergie op is gebaseerd. Dit is in ieder geval niet juist. Ook is het niet zo dat het risico bij een hoger vermogen groter is, omdat de snelheid hoger zou zijn of de onbalans groter. De windturbines kunnen onder meer worden uitgerust met een betere dynamo.

26

In de kwantitatieve risicoanalyse van Bosch & van Rijn zijn voor het voorkeursalternatief de externe veiligheidseffecten van de twee windturbines onderzocht op basis van een ‘referentietype’ windturbine. De technische eigenschappen van dit referentietype windturbine (zoals de afmetingen, het bladoppervlak, toerental en de zwaartepunt afstand wiek) zijn zo opgesteld dat hiermee de maximale externe veiligheidseffecten in beeld worden gebracht die binnen de bandbreedte van de vergunningaanvraag voor het windpark realistisch gezien verwacht kunnen worden. Deze bandbreedte, waarin de minimale en maximale ashoogte, rotordiameter en tiphoogte van de windturbines zijn omschreven, is onveranderd gebleven. De conclusies van de kwantitatieve risicoanalyse blijven daarom in stand. In de kwantitatieve risicoanalyse is gerekend met een referentietype windturbine omdat het windturbinetype nu en ten tijde van uitvoering van het onderzoek nog niet bekend is en was. Wanneer het definitieve windturbinetype bekend is zal middels een actualisatiemelding worden onderzocht of de externe veiligheidseffecten van het daadwerkelijk gekozen windturbinetype ook echt binnen de geldende normen blijven. Indien de externe veiligheidseffecten de normen overschrijden mogen de windturbines niet worden gebouwd.

Over slagschaduw wordt opgemerkt dat het college (in samenwerking met de ODRA) toeziet op de naleving van de voorschriften en handhaaft als de voorschriften worden overtreden. Een eventuele sanctie wordt bepaald op basis van de specifieke omstandigheden van het geval.

1k Onderzoeken Bosch & Van Rijn en ODRA Samenvatting zienswijzen Indieners stellen dat geen sprake is van een eigen serieuze, kritische, toetsing door ODRA, maar dat ODRA voornamelijk concludeert op basis van de conclusies van Bosch & Van Rijn (B&VR). De rapporten en onderzoeken van B&VR zijn volgens indieners ver onder een acceptabel niveau. Het ecologisch rapport van Econsultancy in opdracht van B&VR zou bijvoorbeeld incompleet, niet objectief en van onacceptabele kwaliteit zijn. Indieners geven een aantal voorbeelden. Het aangrenzende en door de te plaatsen windturbines beïnvloede Natura 2000-gebied aan de kant van Loo zou niet zijn bezocht of beoordeeld in het kader van het ecologisch onderzoek. Ook zou over de mogelijke gevolgen voor de wespendief zeer minimaal en niet deskundig worden gesproken. De vogel zou meerdere keren (onder andere door SOVON) zijn waargenomen in de omgeving van het plangebied. Ook de vliegroute tussen beide leefgebieden en het foerageergebied (= plangebied) zou door het plangebied gaan, waarmee sprake zou zijn van een onacceptabel risico voor de wespendief. Ook de Koningskwartel (Kwartelkoning) zou volgens het ecologisch onderzoek niet gehoord of gezien zijn, terwijl die in het gebied zou zijn gespot. Reactie Aan de omgevingsvergunning liggen uitgebreide onderzoeken ten grondslag. Deze onderzoeken zijn zorgvuldig getoetst door de ODRA.

Er zijn geen aanknopingspunten om te twijfelen aan de juistheid of de volledigheid van de onderzoeken of de toetsing. Het standpunt dat de onderzoeken van Bosch & Van Rijn niet bruikbaar zouden zijn en dat geen serieuze toetsing door ODRA zou hebben plaatsgevonden, wordt dan ook niet gedeeld. Het standpunt dat het onderzoek van Econsultancy incompleet, niet objectief en van onacceptabele kwaliteit zou zijn, wordt ook niet gedeeld door de provincie. Indieners van de

27

zienswijzen komen niet met traceerbare en concrete bewijzen, waarom het ecologisch onderzoek niet compleet is. Ten aanzien van het incompleet zijn van de ecologische rapporten: zowel de wespendief als de kwartelkoning zijn tijdens het vogelonderzoek niet waargenomen. Wat betreft de kwartelkoning is in de notitie stikstofdepositie onderbouwd waarom deze soort niet in het gebied voorkomt. Het betreft bovendien een loopvogel, die in dichte vegetatie broedt en foerageert, dus weinig vliegt in het broedseizoen, waardoor de kans op aanvaringen met windturbines klein is. Voor de wespendief is het niet aannemelijk dat er vliegroutes van deze soort in de omgeving van het plangebied aanwezig zijn. Van de wespendief is bekend dat deze soort in de periode dat er jongen zijn, veelvuldig heen en weer vliegt tussen de nestlocatie en foerageergebieden. Aangezien wespendieven hun nesten vooral in hoge loof- en naaldbomen hebben, is de kans op geschikte nestlocaties in een straal van circa 10 kilometer gering. Geschikte bossen in de Achterhoek, rond Nijmegen en op de Veluwe liggen zonder uitzondering verder dan 10 km. In het onderzoek van Econsultancy is aangegeven dat een zone van ca. 500 meter rond het plangebied (waar de turbines gepland zijn) is onderzocht op onder meer broedvogels, jaarrond beschermde nesten en verblijfplaatsen van vleermuizen.

Dat er geen onderzoek aan de overzijde van de IJssel (rondom Loo) is uitgevoerd, is in dat licht logisch. De overzijde van de rivier ligt op ca. 500 meter van de plekken waar de turbines gepland staan. Directe effecten van de te plaatsen turbines op broedvogels en vaste nesten en verblijfplaatsen buiten de 500 meter (met daarbij ook nog een barrière als de rivier De Ijssel) zijn niet te verwachten. 1l Meer vermogen en geen effecten Samenvatting zienswijzen Indieners stellen zich op het standpunt dat de substantiële vermogenswinst van 40% niet gerealiseerd kan worden met alleen interne verbeteringen, omdat die al jaren geleden zijn gerealiseerd, maar dat sprake moet zijn van serieuze veranderingen in hoogte, wieklengte, wiekvorm, wiekaantal, toerental e.d. Dit is helaas in geen enkel rapport terug te vinden. Over het type bestaat ook nog steeds volledige onduidelijkheid. Volgens indieners is het voor het grotere vermogen vereist dat de masthoogte, de wieklengte, de wiekbreedte, het aantal wieken of het toerental wordt verhoogd en zal het grotere vermogen meer turbulentie in de lucht en dus meer geluid produceren, mogelijk zelfs 40% meer. Hierover liggen volgens indieners geen stukken ter inzage, waardoor een beoordeling van de gevolgen niet kan worden gemaakt, ook niet door Bosch & Van Rijn en de ODRA.

Veranderingen zullen zeker een negatieve invloed hebben op de omgeving, nader onderzoek is vereist voor hoe en in welke mate dat het geval is. Nader onderzoek zou nodig zijn en openheid en transparantie over wat er gaat gebeuren. Reactie Allereerst wordt opgemerkt dat zorgvuldig onderzoek is verricht naar de effecten van de verhoging van het vermogen op het gebied van geluid, externe veiligheid en slagschaduw. Dit is ook opgenomen in de overwegingen van de omgevingsvergunning. Ten aanzien van het nog niet bekend zijn van het windturbinetype en het hanteren van een bandbreedte merkt het college op dat dit niet ongebruikelijk is bij omgevingsvergunningen voor windparken. Dit blijkt onder meer uit een uitspraak van de Afdeling van 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1781): 28

“209. Platform Tegenwind en anderen betogen voorts dat de bandbreedte tussen de toegestane minimale en maximale maatvoering van de windturbines zo groot is dat niet langer sprake is van een concreet bouwplan. Om te kunnen spreken van een concreet bouwplan moeten volgens Platform Tegenwind en anderen het type windturbine en de exacte hoogte van de windturbine bekend zijn. De toegestane bandbreedten leiden volgens hen tot rechtsonzekerheid. 209.1. Niet is vereist dat in de vergunningaanvraag en bij de vergunningverlening al een keuze wordt gemaakt voor een type windturbine of voor een precieze as- en tiphoogte (zie ook overweging 151.2 van deze uitspraak). Zoals de Afdeling in haar uitspraak over het windpark De Drentse Monden en Oostermoer onder 256.1 heeft overwogen, betekent de omstandigheid dat in de vergunningaanvraag bandbreedten zijn opgenomen voor de turbineafmetingen niet dat de aanvraag daarom onduidelijk is en het college niet op grond daarvan de omgevingsvergunning heeft kunnen verlenen. Dit geldt naar het oordeel van de Afdeling ook voor de thans aan de orde zijnde omgevingsvergunningen. De stelling van Platform Tegenwind en anderen dat gelet op de in de omgevingsvergunningen vermelde bandbreedten en het ontbreken van een keuze voor een type windturbine geen sprake is van een concreet bouwplan, deelt de Afdeling dan ook niet.” (onderstreping toegevoegd)

De windturbines zullen binnen de vergunde bandbreedte blijven en zullen moeten voldoen aan de normen, waaronder die voor geluid. Voor een groter vermogen is niet vereist dat de masthoogte, wieklengte, wiekbreedte of het toerental wordt verhoogd. De windturbines kunnen bijvoorbeeld worden uitgerust met een betere dynamo. In de kwantitatieve risicoanalyse van Bosch & Van Rijn zijn voor het voorkeursalternatief de externe veiligheidseffecten van de twee windturbines onderzocht op basis van een ‘referentietype’ windturbine. De technische eigenschappen van dit referentietype windturbine (zoals de afmetingen, het bladoppervlak, toerental en de zwaartepunt afstand wiek) zijn zo opgesteld dat hiermee de maximale externe veiligheidseffecten in beeld worden gebracht die binnen de bandbreedte van de vergunningaanvraag voor het windpark realistisch gezien verwacht kunnen worden. Deze bandbreedte, waarin de minimale en maximale ashoogte, rotordiameter en tiphoogte van de windturbines zijn omschreven, is onveranderd gebleven. De conclusies van de kwantitatieve risicoanalyse blijven daarom in stand. In de kwantitatieve risicoanalyse is gerekend met een referentietype windturbine omdat het windturbinetype nu en ten tijde van uitvoering van het onderzoek nog niet bekend is en was.

Wanneer het definitieve windturbinetype bekend is wordt middels een actualisatiemelding onderzocht of de externe veiligheidseffecten van het daadwerkelijk gekozen windturbinetype ook echt binnen de geldende normen blijven. Indien de externe veiligheidseffecten de normen overschrijden mogen de windturbines niet worden gebouwd. Ten aanzien van geluid wordt erop gewezen dat windturbines twee soorten geluid genereren: enerzijds mechanisch geluid door apparatuur in de turbine en anderzijds stromingsgeluid door de interactie van de wieken met de lucht. Beide soorten zijn verdisconteerd in het (op de lokale windsnelheidsverdeling gebaseerde) bronvermogen van de turbines. Doordat de bronvermogens via de voorschriften bij de omgevingsvergunning zijn begrensd kunnen alleen typen en afmetingen worden geplaatst die hieraan kunnen voldoen. Dit is onafhankelijk van het elektrisch vermogen.

29

1m Conclusie en advies Samenvatting zienswijzen Indieners benoemen dat transparantie en juistheid van berekeningen noodzakelijk zijn om tot goede rapportages en besluitvorming te komen. De gehanteerde normen moeten ook passen bij de afmetingen van de turbines en de relevante omstandigheden. Indieners wijzen op de uitspraak van de Raad van State van 30 juni 2021, waaruit volgt dat voor de normen uit het Activiteitenbesluit aan een milieubeoordeling moet worden gemaakt. De huidige algemene normen uit het Activiteitenbesluit mogen nu niet worden gebruikt voor het vergunnen van windpark Caprice. Indieners concluderen dat de rapporten gebaseerd zijn op het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling, die niet zijn getoetst aan de voorgenomen ontwikkeling. Zij concluderen dat de rapporten daarmee onjuist en ongeschikt zijn om besluiten op te nemen. Indieners zijn van mening dat stoppen met dit project, gelet op het feit dat het project op zijn minst gebaseerd moet zijn op de juiste normen, de enige juiste, verantwoorde en logische keuze is. Reactie Vooropgesteld moet worden dat de uitspraak van de Afdeling van 30 juni 2021 niet meebrengt dat alle rapporten die ten grondslag liggen aan de besluitvorming niet meer bruikbaar zijn en dat het project moet worden gestopt.

In de rapporten zijn de effecten onderzocht, waarbij niet uitsluitend is uitgegaan van de normen uit het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling. Voor slagschaduw is bijvoorbeeld de voorwaarde van een stilstandvoorziening aan de omgevingsvergunning verbonden. Deze voorwaarde is strenger dan de norm uit het Activiteitenbesluit. Verder heeft de Afdeling in de uitspraak van 30 juni 2021 bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r.5 Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’. Voor windparken met twee turbines, zoals windpark Caprice, blijven de bepalingen uit Activiteitenbesluit – vooralsnog onverkort – gelden. Met de tijdelijke overbruggingsregeling windturbineparken (Stb. 2022, 181) zijn de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit voor bestaande windparken overigens weer gaan gelden. Het college is echter van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden.

Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie. Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. 1n Slotwoord Samenvatting zienswijzen Indieners wijzen nogmaals op hun slotwoord van de eerste zienswijze. Het blijft hen een raadsel waar de gemeente zich aan vastklampt. De laatste brief van 13 juli zou getuigen van onzekerheid, onwetendheid en zoekend naar wat kan en mag. Zij vragen de gemeente duidelijk te zijn en een voorbeeld te nemen aan de gemeente Ronde Venen die nee zegt omdat er te veel vragen zijn en

5 ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.

30

zij als gemeente achter de keuzes van haar inwoners gaat staan. Indieners verzoeken het college en de raad om de mega windturbines niet toe te staan in Mooi Lingewaard. Reactie Deze opmerkingen worden voor kennisneming aangenomen. Verder wordt verwezen naar onderdelen A en B (specifiek het onderdeel over participatie door omwonenden) van deze zienswijzennota voor de uitleg over het proces en de omgang met vragen en zorgen van omwonenden.

31

2. Indiener 2

2a Beleid gemeente Lingewaard Samenvatting zienswijzen Indieners verwijzen naar de Windvisie Gelderland en het rapport Locatie onderzoek Lingewaard windenergie 2017 van Royal HaskoningDHV op grond waarvan het van belang zou zijn om windturbines te combineren met andere, intensieve functies, zoals infrastructuur, bedrijventerreinen en intensieve landbouwgebieden (onder meer glastuinbouw). Op de geplande locatie is wel bedrijvigheid, maar geen intensief bedrijventerrein. Daarnaast zouden volgens weten regelgeving geen windturbines geplaatst mogen worden in Natura 2000-gebieden. Verder is het streven uit het Beleidskader Windenergie naar een rustig en ordelijk beeld waarbij windturbines deel uitmaken van de totale beleving van het landschap in plaats van dit te domineren volgens indieners zonder inhoudelijke motivatie terzijde geschoven. Het project is ook in strijd met de resultaten van het onderzoek ten behoeve van de RES, waarin wordt gesteld dat windturbines moeten worden geclusterd in windparken en waarin de locatie niet als zoeklocatie is aangewezen. Door het overdragen van het bevoegd gezag zou de provincie niet meer controleren of sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Tot slot is het initiatief volgens indieners in strijd met belangwekkende adviezen, regels en afspraken over onder meer ruimtelijke kwaliteit en doet het afbreuk aan Natura 2000- en stiltegebieden.

Het beleid is volgens hen onsamenhangend, opportunistisch, niet doelgericht en niet efficiënt. Reactie Voor opmerkingen over het rapport van Royal HaskoningDHV, het Beleidskader Windenergie en het beleid dat de gemeente voert, de RES en het onderzoek dat ten behoeve daarvan is gedaan verwijst het college naar de reactie op zienswijze §1e. De provincie is op basis van de Elektriciteitswet 1998, artikel 9f, eerste en tweede lid, aangewezen tot het toepassen van de provinciale coördinatieregeling ten aanzien van, en is zij het bevoegde gezag voor, de benodigde uitvoeringsbesluiten voor de aanleg of uitbreiding van windenergieparken met een capaciteit van tussen 5 en 100 megawatt. In een brief van 15 augustus 2019 heeft de provincie de gemeente bericht dat zij heeft besloten dat artikel gf, eerste en tweede lid, van de Elektriciteitswet 1998 niet van toepassing is voor de realisatie van de twee windturbines op het fabrieksterrein van steenfabriek Huissenswaard te Lingewaard. De provincie heeft vervolgens opgemerkt: “Hiertoe past u de gemeentelijke coördinatieregeling toe en blijven we gezamenlijk optrekken in het project. Met dit besluit wordt u het bevoegd gezag voor het nemen van de benodigde uitvoeringsbesluiten.”

De stelling dat de provincie door haar besluit niet meer kan controleren of sprake is van een goede ruimtelijke ordening is niet juist. De provincie heeft de mogelijkheden om op grond van het beschikbare instrumentarium uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro) de mogelijkheid om in te grijpen als het initiatief in haar ogen niet tegemoet komt aan de provinciale ruimtelijke belangen. De provincie zou in zo’n geval een zienswijze kunnen indienen en na definitieve besluitvorming beroep kunnen aantekenen of een reactieve aanwijzing kunnen geven. De provincie heeft van de gelegenheid om een zienswijze in te dienen geen gebruik gemaakt. 32

Ten aanzien van de opmerkingen over Natura 2000-gebieden wordt opgemerkt dat de effecten zijn getoetst en is de conclusie dat significant negatieve effecten zijn uit te sluiten. Het is op grond van de Wet natuurbescherming niet per definitie verboden om windturbines in Natura 2000gebieden te plaatsen, zolang er geen negatieve effecten op de doelstellingen van het Natura2000gebied te verwachten zijn. 2b Landschapsontwikkelingsplan Samenvatting zienswijzen Indieners zijn van mening dat in tegenstelling tot wat er in het onderzoek van Royal HaskoningDHV en het Landschapsontwikkelingsplan (LOP) staat, de plaatsing van het Windpark Caprice in de uiterwaarden een combinatie is van verkeersdrukte en een grote verrommeling van de landschapswaarden in het Natura 2000-gebied Rijntakken. Verder verwijzen zij naar uitgangspunten die in het rapport van Royal HaskoningDHV zijn geformuleerd. Indieners wijzen erop dat volgens die uitgangspunten en het provinciaal beleid sprake is van een windpark vanaf drie windturbines. Solitaire windturbines zouden eerder zorgen voor verrommeling van het landschap. Met de afwijking hiervan zou de gemeente de deur openzetten om overal losse windturbines te plaatsen. Indieners wijzen verder op de grootste bedreigingen volgens het LOP, zoals die in het rapport van Royal HaskoningDHV zijn verwoord.

Daarnaast merken indieners op dat de gemeente met gemeenschapsgeld dure nota’s en adviezen laat opstellen en dat de aanbevelingen vervolgens niet worden opgevolgd. Het vergunnen, bouwen en exploiteren van het windpark heeft volgens indieners een negatief effect op het cultuurlandschap, niet alleen voor de gemeente Lingewaard, maar ook voor het dorp Loo en het Natura 2000-gebied. Reactie Indieners verwijzen vooral naar het adviesrapport van Royal HaskoningDHV, dat is opgesteld ten behoeve van het daarna vastgestelde Beleidskader Windenergie van de gemeente. Het project is aan dit beleidskader getoetst en geconstateerd is dat het project voldoet aan de in het beleidskader opgenomen voorwaarden. De toetsing is opgenomen in bijlage 16 bij de omgevingsvergunning. Daarin staan ook de overwegingen met betrekking tot het advies van de Commissie Omgevingskwaliteit. Verwezen wordt naar reactie §1e. Ten aanzien van het clusteren van de windturbines en de opmerking dat hiermee overal losse windturbines geplaatst kunnen worden, merkt de gemeente op dat deze vrees ongegrond is, nu ieder project zorgvuldig wordt beoordeeld en altijd sprake moet zijn van een goede ruimtelijke ordening.

In de conclusie van § 4.1 van de toetsing aan het beleidskader (bijlage 16) staat het volgende: “Er wordt bij de plaatsing van de nieuwe windturbines zo veel mogelijk gestreefd naar een rustig en ordelijk beeld. De windturbines vormen door koppeling aan grootschalige infrastructuur onderdeel van de totale beleving van landschap en nemen door het feit dat het hier niet meer dan twee windmolens betreft, de beleving van het landschap in algemene zin niet over.”

Bij de plaatsing van de windturbines is rekening gehouden met de opstelling van grootschalige infrastructuur - de door te trekken A15 en het Pannerdensch Kanaal - om verrommeling van het landschap te voorkomen.

33

Ten aanzien van de opmerking over verrommeling van de landschapswaarden in het Natura 2000gebied Rijntakken wordt opgemerkt dat landschapswaarden geen onderdeel uitmaken van het toetsingskader in de Wet natuurbescherming. Voor de natuurwaarden en de doelstellingen voor het Natura 2000-gebied Rijntakken geldt dat uit de uitgevoerde onderzoeken en de toetsing door de provincie blijkt dat significant negatieve effecten zijn uit te sluiten. De stelling dat windturbines een effect hebben op het cultuurlandschap is weliswaar terecht voorgedragen, maar dat betekent niet dat de ontwikkeling daarmee onaanvaardbaar is of in strijd met een goede ruimtelijke ordening. Uit de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Lingewaard (vastgesteld door raad), volgt dat het gebied een hoge waardering kent. Het realiseren van windmolens zal de fysiognomie verminderen en daarmee ook (iets) de waarde van het cultuurlandschap. Maar in de ruimtelijke onderbouwing is beschreven dat is onderzocht en beoordeeld in welke mate het landschap beïnvloed wordt. De conclusie is dat (conform de eis uit het beleidskader windenergie) sprake is van een zekere mate van een rustig en ordelijk beeld: twee turbines (geen solitaire), gekoppeld aan grootschalige infrastructuur. Daarmee is het project – alles overziend – in overeenstemming met een goede ruimtelijke ordening.

2c Provinciale omgevingsvisie en omgevingsverordening Samenvatting zienswijzen Indieners wijzen erop dat niet duidelijk is waaruit volgt dat er geen externe negatieve effecten op de kernkwaliteiten van de Groene Ontwikkelingszone (GO) zijn te verwachten, zoals in §4.7.2 van de ruimtelijke onderbouwing staat. Ook zou nergens uit blijken dat rekening is gehouden met de voorwaarden uit artikelen 2.43, 2.52 en 2.54 van de provinciale omgevingsverordening. Verder heeft het gebied de archeologische aanduiding ‘Romeinse Limes’ gekregen, waarvan de kernkwaliteiten niet mogen worden aangetast. In de ruimtelijke onderbouwing blijft dit onderwerp volgens indieners geheel onbesproken. Tot slot zou het plan strijdig zijn met de belangen die de provincie aan het Verkenningsgebied voorwaarden Natuurbegraven en Kleinschalige recreatie Gelders Natuurnetwerk (GNN) heeft toegekend, omdat de zuidelijke windturbine met haar cirkel binnen dit gebied valt. Reactie Voor de reactie op de zienswijze die betrekking heeft op de GO wordt verwezen naar reactie §1e. Nu voor dit project geen houtopstanden hoeven te worden geveld, is ook geen sprake van strijd met artikel 2.54 van de provinciale verordening.

Ten aanzien van het aspect archeologie wordt in de ontwerpomgevingsvergunning overwogen dat de locatie van de bestaande steenfabriek vanwege plaatsgevonden bodemverstoring en ophoging is vrijgegeven voor verstoring. De noordelijke windturbine valt binnen dit archeologisch vrijgegeven gebied. Ter plaatse zijn dus geen aanvullende maatregelen nodig met betrekking tot archeologische waarden. De locatie van de zuidelijke windturbine valt binnen het archeologisch onderzoek dat is uitgevoerd ten behoeve van het bestemmingsplan ‘Steenfabriek Huissenswaard’. Op basis van dit onderzoek is geconcludeerd dat bij de uitvoering van de voorgenomen ingreep (het plaatsen van een windturbine) er geen archeologische waarden worden verstoord. De Romeinse Limes is in dit onderzoeksrapport meegenomen in het kader van de archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de periode Romeinse tijd tot en met de Nieuwe tijd. Uit het archeologisch onderzoek blijkt dat de oeverafzettingen in het verleden zijn 34

afgegraven ten behoeve van de baksteenindustrie waarna niet bruikbare grond is teruggestort. Hierdoor worden in het gebied geen archeologische resten meer verwacht. Ten aanzien van de verkenningsgebieden uit de provinciale verordening wordt opgemerkt dat dit gebieden zijn waar onder bijzondere voorwaarden een natuurbegraafplaats respectievelijk kleinschalige recreatie kan worden toegestaan. Deze aanduiding levert geen belemmering op voor het realiseren van een windturbine. Ten slotte wordt opgemerkt dat de omgevingsvergunning uitgaat van de realisatie van het voorkeursalternatief (VKA) dat in de MER is beschreven. Bij de realisatie van het VKA is geen sprake van overdraai over het GNN. 2d Beter milieu en verduurzaming Samenvatting zienswijzen Indieners stellen dat Windpark Caprice per saldo negatief bijdraagt aan reële verduurzaming. De verduurzaming van de steenfabriek zou moeten plaatsvinden door het verduurzamen van eigen processen en transportbewegingen. Verplaatsing naar een gunstigere locatie zou het aantal transportbewegingen kunnen reduceren en zou verbetering aan milieu, verduurzaming en stikstofreductie in het Natura 2000-gebied tot gevolg hebben. De investering in de windturbines zou efficiënter en effectiever zijn in een cluster, op een windrijkere locatie met voor windturbines aanwezige infrastructuur.

Het verdienmodel zou ten koste gaan van het Natura 2000-gebied en het woongenot van omwonenden, terwijl nog niet duidelijk is of het mogelijk is en of de netbeheerder bereid is 70% van de opbrengst af te nemen. Reactie Het standpunt dat Windpark Caprice niet bijdraagt aan reële verduurzaming wordt niet gedeeld. In de zienswijze wordt weliswaar gesteld maar niet nader onderbouwd dat het windpark geen reële bijdrage levert. Dat indieners liever zien dat het windpark er niet komt en dat steenfabriek Caprice beter naar een andere locatie zou kunnen uitkijken, wordt voor kennisgeving aangenomen. Ter discussie staat niet de vraag of de steenfabriek naar een andere locatie kan of moet vertrekken, maar of de windturbines kunnen worden vergund. De gemeente heeft daarvoor een aanvraag ontvangen, waarop zij moet beslissen. Waar het gaat om de duurzaamheidsdoelstelling is onderbouwd dat de realisatie van de windturbines een wezenlijke bijdrage levert aan de duurzaamheidsambities van Lingewaard. Verwezen wordt naar § 1c. De netbeheerder heeft bevestigd dat de windturbines kunnen worden aangesloten en elektriciteit kunnen leveren. Inmiddels is door initiatiefnemer ook de opdracht gegeven aan de netbeheerder om een tracéstudie te doen. Daarmee is een claim gelegd op de ruimte op het net voor de capaciteit van 14 MW.

2e AERIUS-berekening Samenvatting zienswijzen Indieners vermoeden dat de AERIUS-berekening met de oude software is gedaan, omdat de berekening van augustus 2020 is, terwijl in oktober nieuwe software beschikbaar was. De 35

nieuwere versie zou hogere uitkomsten laten zien. De berekeningen en bijbehorende beoordelingen moeten opnieuw worden uitgevoerd. De berekening zou zeer incompleet zijn, omdat ook geen opgaven zijn gedaan van het dieselgebruik van alle apparatuur. Het zou ook niet transparant zijn een richtgetal te hanteren met betrekking tot de uitstoot van NOx per item. Daarnaast zou de afgeleide stikstof niet meegenomen zijn en is de berekening niet voorgelegd aan de Commissie m.e.r. Door het ontbreken van een aangepaste en complete berekening, zou niet navolgbaar zijn of significante effecten te verwachten zijn, terwijl deze moeten worden uitgesloten. Reactie Er is in 2021 een nieuwe AERIUS-berekening uitgevoerd om te bepalen of door ontwikkeling van Windpark Caprice het aspect stikstof leidt tot significante negatieve gevolgen voor Natura 2000gebieden. Daarbij zijn de invoergegevens van de berekening gecontroleerd en leidend. De conclusie blijft dat de tijdelijke depositie in de aanlegfase niet tot significante effecten op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Rijntakken leidt. Er is geen aanleiding de stikstofberekening opnieuw uit te voeren. Sinds 1 juli 2021 zijn stikstofeffecten uit de aanlegfase als vergunningvrij te beschouwen, conform de bepalingen uit de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (artikel 2.9a Wsn).

Dat het aspect stikstof niet is beoordeeld door de commissie m.e.r. maakt de voorgenomen besluitvorming niet onzorgvuldig. In de eerste plaats is er op grond van de Wet milieubeheer geen verplichting om een MER op te stellen. Initiatiefnemer heeft onverplicht een MER opgesteld en laten toetsen. In de tweede plaats is voor de vergelijking van de alternatieven in het MER is het aspect stikstof niet relevant, want dit aspect is niet onderscheidend voor de MER-alternatieven. 2f Significante effecten en ADC-toets Samenvatting zienswijzen Indieners zijn van mening dat een ADC-toets had moeten worden uitgevoerd, nu uit de documenten niet zou blijken dat op een solide en wetenschappelijke wijze is aangetoond dat significante effecten volledig worden uitgesloten. Er zouden transparante berekeningen en passende beoordelingen moeten worden gemaakt en vervolgens een degelijke en transparante ADC-toets (Alternatieven, Dwingende reden van groot openbaar belang en Compensatie) moeten worden uitgevoerd. Volgens indieners faalt de ADC-toets al bij ‘Alternatieven’ en kan en mag het project dus niet worden vergund.

Reactie In de Habitatrichtlijn en de wet natuurbescherming is opgenomen dat een ADC-toets pas aan de orde is als significante effecten (1) op voorhand niet zijn uit te sluiten én (2) in een passende beoordeling de conclusie wordt getrokken dat de natuurlijke kenmerken van het betrokken Natura 2000-gebied worden aangetast. Als zo’n aantasting aan de orde is, dient op grond van een ADC-toets te worden bepaald of toch toestemming voor het plan kan worden gegeven. In het rapport gebiedsbescherming van Econsultancy is de conclusie getrokken dat (gelet op de gevonden en te verwachten ecologische waarden en de beoogde planontwikkeling) de effecten: areaalverlies, versnippering, verstoring door geluid, verstoring door trilling en verstoring door mechanische effecten op voorhand redelijkerwijs zijn uit te sluiten. Daarnaast zijn significant negatieve effecten als gevolg van tijdelijke stikstofdepositie gedurende de werkzaamheden 36

uitgesloten. Ten aanzien van effecten op de populatiedynamiek en optische verstoring heeft een nadere toetsing plaatsgevonden, waaruit de conclusie is getrokken dat significante negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van de onderzochte soorten op voorhand zijn uit te sluiten. Nu significant negatieve effecten zijn uit te sluiten, is een ADC-toets niet aan de orde. 2g Natuurtoets en ecologisch onderzoek Natura 2000 Samenvatting zienswijzen Indieners menen dat het ecologisch onderzoek te beperkt is met één veldbezoek in een zeer klein deel van het gebied, vijf wintertellingen en expert judgement. Uit het onderzoek zou geen juist beeld komen van het aantal soorten en variatie door het jaar heen. Indieners constateren door het jaar heen veel meer soorten. Omdat het hele gebied een Natura 2000-gebied en een stiltegebied is, is deze plaats volgens indieners een slechte keuze voor twee enorme windturbines. Indieners verwijzen verder naar richtlijnen van Vogelbescherming Nederland waaruit zou volgen dat windturbines uit voorzorg niet geplaatst mogen worden in belangrijke vogelgebieden. Indieners vinden de plannen zeer tegenstrijdig en opmerkelijk met het oog op een nieuw natuurontwikkelingsplan in de directe omgeving van de windturbines.

Het lijkt er volgens indieners sterk op dat de metingen zijn gemanipuleerd, nu de nieuwe natuurwaarden en inrichting van de Angerensche polder aan het einde van het K3 Delta/Caprice project niet zijn meegenomen. Er zou niet objectief maar doelgericht zijn gemeten en het bevoegd gezag zou hebben gefaald hierop toe te zien. Tellingen zouden ook onvoldoende zijn herhaald om een goed beeld te geven. Indieners zouden zelf vogelsoorten gespot hebben die niet op de lijst voorkomen. Het ecologisch onderzoek zou ondeugdelijk zijn om het 1% mortaliteitscriterium te toetsen. Uit recent onderzoek van de WUR zou ook blijken dat de impact van windturbines op vogelsterfte vaak wordt onderschat. Dit zou het bevoegd gezag moeten meenemen, ook al is dit nog niet vertaald in wetgeving. Tot slot is geen onderzoek gedaan naar de invloed van de windturbines op de Loose zijde van het Pannerdensch Kanaal, terwijl dat Natura 2000- en stiltegebied binnen vier keer de tiphoogte ligt en er meerdere zeldzame vogels voorkomen. Voor een definitief besluit kan worden genomen dient een deugdelijk, relevant en allesomvattend ecologisch onderzoek uitgevoerd te worden. Reactie Het standpunt dat de verrichte onderzoeken tekortschieten wordt niet gedeeld. Er hebben wel degelijk meerdere veldbezoeken plaatsgevonden, zowel voor het onderzoek naar vogels (p.

5 van rapport soortbescherming) als voor het onderzoek naar vleermuizen (p. 6 rapport soortbescherming). Zo hebben voor het onderzoek naar de broedvogels vijf veldbezoeken plaatsgevonden conform de werkwijze van Stelsel Natuur en Landschap (SNL) en zijn voor het vleermuizenonderzoek twee veldbezoeken uitgevoerd. Overigens zou de omstandigheid dat maar één veldbezoek zou zijn afgelegd ook niet maken het onderzoek om die reden ondeugdelijk is of onzorgvuldig tot stand is gekomen. In dat kader wordt ook verwezen naar een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) van 13 juni 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BW8170): “2.10.6. Wat betreft het betoog van [appellant] en anderen dat in de quickscan onvoldoende de gevolgen van het plan op beschermde diersoorten zijn onderzocht omdat één veldbezoek te weinig is, overweegt de Afdeling dat in de quickscan aan de hand van een literatuurstudie en de aangetroffen habitat tijdens een veldbezoek beoordeeld is voor welke beschermde diersoorten het plangebied een geschikte habitat is en

37

welke beschermde diersoorten derhalve mogelijk aanwezig zijn. Nu in de quickscan beoordeeld is of als gevolg van de effecten op de mogelijk aanwezige beschermde diersoorten ontheffingen in het kader van de Ffw nodig zijn en geconcludeerd is dat dit niet het geval is, behoefde niet onderzocht te worden of deze beschermde diersoorten ook daadwerkelijk aanwezig zijn in het plangebied. Voor zover [appellant] en anderen aanvoeren dat in de quickscan ten onrechte geen rekening is gehouden met alle mogelijke effecten, zoals de effecten van de bebouwing, op beschermde diersoorten wordt overwogen dat zij niet aannemelijk hebben gemaakt dat er mogelijke andere gevolgen op beschermde diersoorten zijn dan de mogelijke gevolgen waarmee in de quickscan rekening is gehouden. (…) Gelet op het voorgaande ziet de Afdeling in hetgeen [appellant] en anderen hebben aangevoerd geen aanleiding voor het oordeel dat aan de quickscan zodanige gebreken kleven of dat de quickscan zodanige leemten in kennis bevat dat de raad de quickscan niet ten grondslag heeft kunnen leggen aan het plan. De Afdeling ziet geen aanleiding voor het oordeel dat de raad zich niet in redelijkheid op het standpunt heeft kunnen stellen dat de Ffw niet aan de uitvoerbaarheid van het plan in de weg staat.” (onderstreping toegevoegd)

De 1%-mortaliteitsnorm kan en mag nog steeds gebruikt worden. Dit blijkt ook uit de uitspraak van de Afdeling over Windpark Den Tol (ABRvS 7 oktober 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2384): “9.1 (…) Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen (uitspraak van 18 februari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:438) kan dit criterium, bij het ontbreken van een ander wetenschappelijk onderbouwd criterium, gehanteerd worden als uitgangspunt om te bepalen of gelet op de te verwachten aantallen slachtoffers door windturbines, afbreuk wordt gedaan aan de gunstige staat van instandhouding van de desbetreffende soorten. Overigens merkt de Afdeling in dit verband op dat het ontbreken van een ander wetenschappelijk onderbouwd criterium moet worden begrepen in het licht van de uitspraak van het Hof van Justitie van 9 december 2004, waarin wordt gesproken van het overleggen van enig wetenschappelijk tegenbewijs. (...)” (onderstreping toegevoegd)

Daarnaast is het van belang om te vermelden dat het windpark wordt gerealiseerd op een bedrijventerrein waar veel bedrijvigheid plaatsvindt. Desalniettemin zal er sprake zijn van aanvaringsslachtoffers (vogelsterfte). Dit zal echter niet resulteren in een effect op de staat van instandhouding van betrokken vogelsoorten. Dit volgt uit de natuurtoets. Tot slot wordt opgemerkt dat de soortenlijst waarvoor ontheffing is aangevraagd niet per definitie een lijst is van soorten die in het gebied aanwezig zijn, maar een lijst van waarvoor jaarlijkse aanvaringsslachtoffers worden voorzien. In het onderzoek van Econsultancy is aangegeven dat een zone van ca. 500 meter rond het plangebied (waar de turbines gepland zijn) is onderzocht op onder meer broedvogels, jaarrond beschermde nesten en verblijfplaatsen van vleermuizen. Dat er geen onderzoek aan de overzijde van de IJssel (rondom Loo) is uitgevoerd, is in dat licht logisch. De overzijde van de rivier ligt op circa 500 meter van de plekken waar de turbines gepland staan. Directe effecten van de te plaatsen turbines op broedvogels en vaste nesten en verblijfplaatsen buiten de 500 meter (met daarbij ook nog een barrière als de rivier De IJssel) zijn niet te verwachten.

2h Compenserende maatregelen ontnomen door A15 en ontgronding Samenvatting zienswijzen Indieners benoemen dat door het herinrichtingsplan van de Angerensche en Doornenburgsche buitenpolder de windturbines een nog groter contrast vormen met de directe omgeving dan op het eerste gezicht lijkt. Er worden geen compenserende maatregelen voor de natuur getroffen 38

ter voorkoming van een verdere vergroting van het contrast. Indieners zijn van mening dat het niet is toegestaan om voor de landschappelijke inpassing van de windturbines aanspraak te maken op de compenserende maatregelen die al noodzakelijk zijn voor het doortrekken van de A15 en de klei- en zandwinning in het gebied. Het bevoegd gezag zou moeten waken voor ondermijning van de andere projecten, moeten toezien op een goede samenwerking met andere overheden voor de kwaliteit van de procedures en alle betrokken actoren van de andere projecten op de hoogte moeten brengen. Deze projecten worden door het plan beïnvloed. Reactie Voor de reactie op deze zienswijze wordt allereerst verwezen naar reactie in §1e. De windturbines zijn gesitueerd in het deel van het bedrijventerrein dat is uitgebreid en waarvoor al maatregelen voor versterken van de Groene Ontwikkelingszone en de ruimtelijke kwaliteit en het landschap zijn en worden genomen. De stelling dat windturbines een effect hebben op het cultuurlandschap is weliswaar terecht voorgedragen, maar dat betekent niet dat de ontwikkeling daarmee onaanvaardbaar is of in strijd met een goede ruimtelijke ordening. Uit de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Lingewaard (vastgesteld door raad), volgt dat het gebied een hoge waardering kent.

Het realiseren van windmolens zal de fysiognomie verminderen en daarmee ook (iets) de waarde van het cultuurlandschap. Maar in de ruimtelijke onderbouwing is beschreven dat is onderzocht en beoordeeld in welke mate het landschap beïnvloed wordt. De conclusie is dat (conform de eis uit het beleidskader windenergie) sprake is van een zekere mate van een rustig en ordelijk beeld: twee turbines (geen solitaire), gekoppeld aan grootschalige infrastructuur. Daarmee is het project – alles overziend – in overeenstemming met een goede ruimtelijke ordening. 2i Werpafstand en overtoerenberekening Samenvatting zienswijzen Indieners menen dat de berekening van de werpafstand bij overtoeren niet volledig is uitgevoerd en daarmee niet valide en betrouwbaar is. De berekening zou enkel zijn uitgevoerd met het ballistische model zonder luchtkrachten. Een windturbine van 240 meter hoogte zou brokstukken tot zeker 800 meter werpen. Zij maken een vergelijking met incidenten in Denemarken en Andijk met lagere tiphoogtes. Ook zou de mogelijke dijkschade, gevolgen voor hoogspanningsmasten en schade aan de gastransportleiding niet goed zijn berekend. Indieners maken zich bovendien zorgen over de risico’s voor scheepvaart met gevaarlijke lading. Veiligheid lijkt volgens indieners ondergeschikt aan de belangen van de initiatiefnemer. Indieners wijzen verder op opmerkingen van de Commissie m.e.r.

over de maximale werpafstand ten opzichte van de werpafstandovertoeren-contour en de berekening van de schade bij een wiekbreuk. Het is volgens indieners onduidelijk wat er met deze opmerkingen is gedaan en mogelijke aanpassingen zijn niet opnieuw door de Commissie getoetst. Daarnaast vinden indieners het wegwerken van de risico’s voor de bewoners van de woning op het fabrieksterrein (met een molenaarsverklaring) en voor de medewerkers ethisch discutabel. Reactie In de kwantitatieve risicoanalyse is inderdaad gerekend op basis van het ballistisch rekenmodel zonder luchtkrachten. Over het algemeen geldt dat de berekening zonder luchtkrachten de verste werpafstand oplevert. In de kwantitatieve risicoanalyse is daarmee uitgegaan van een worst-case benadering. Een berekening met luchtkrachten zal in ieder geval niet leiden tot een grotere 39

risicocontour. De berekening zonder luchtkrachten is gecontroleerd met SAVE-W, een programma waarvan de formules en uitkomsten zijn geverifieerd door het RIVM. Uit deze berekening volgt dat voor de VKA-bovengrens dezelfde maximale werpafstand als uit het onderzoek met het ballistisch rekenmodel zonder luchtkrachten. In het onderzoek is ook ingegaan op hoogspanningsinfrastructuur, waterkering, gastransportleidingen en scheepsvaart met gevaarlijke lading. De opmerkingen van de Commissie m.e.r. gingen over de uitgangspunten in de trefkansberekeningen van de windturbines op de primaire waterkering en de berekening van het Individueel passanten risico (IPR) en het maatschappelijk risico (MR) van de windturbines voor de toekomstige A15. Naar aanleiding van deze opmerkingen zijn de berekening van het IPR en het MR toegevoegd aan de berekening voor de A15 en aangepast in de berekening voor de waterkering. Deze aanpassingen zijn niet nogmaals door de Commissie getoetst, maar wel door de ODRA. Uit deze toetsing is gebleken dat aanvullend onderzoek naar de verhoging van de intrinsieke faalkans van de primaire waterkering niet nodig was. Uit een aanvullend onderzoek over de A15 is gebleken dat het gelet op de aard van de weg niet realistisch is dat het IPR en het MR worden overschreden.

Van een overschrijding zou pas sprake zijn als meer dan 3,1 miljard passanten per jaar de windturbines passeren op de A15 (MR) en als één persoon meer dan 1.582.278 keer per jaar de windturbines passeert (IPR). Over de afspraken met de bewoners van de woning op het fabrieksterrein wordt het volgende opgemerkt. Wanneer sprake is van een binding met het windpark (organisatorisch, functioneel of technisch) kan een woning door het afsluiten van een molenaarsovereenkomst een ‘woning in de sfeer van de inrichting’ worden. Daarmee gelden de normen voor geluid en slagschaduw niet meer voor die woning. Er moet nog wel sprake zijn van een goed woon- en leefklimaat voor de bewoners van de woning. Bij diverse windparken is gebleken dat ook bij een geluidbelasting van enkele decibellen boven de wettelijke norm voldaan kan worden aan een goed woon- en leefklimaat. Uit diverse onderzoeken naar geluidshinder blijkt ook dat mensen die meeprofiteren van het windpark daadwerkelijk ook minder hinder ervaren. 2j Afstand tot bebouwing en recreatiegebieden Samenvatting zienswijzen Indieners menen dat de geluidsoverlast en gezondheidsrisico’s niet correct zijn vastgesteld, omdat de resultaten van de m.e.r. zijn gebaseerd op achterhaalde normeringen die zijn bepaald voor windturbines met een masthoogte van 80 meter.

Er zou tot op heden geen gedegen onderzoek beschikbaar zijn naar de gezondheids- en geluidseffecten van windturbines met een masthoogte van 160 meter. Het Europese Hof zou hebben uitgesproken dat dergelijke windturbines moeten worden onderworpen aan een milieutoetsing volgens de EU-richtlijnen. Zij verwijzen naar uitspraken van Prof.mr. Bröring en van Dr.ir. De Laat. Deze laatste stelt dat de milieuonderzoeken zijn gebaseerd op sterk verouderde aannames en normen die zelf nooit onderworpen zijn aan een milieutoets. De geluidseffecten van een windturbine met een masthoogte van 160 meter zouden heel anders zijn. Daarnaast zouden de afstanden tot de meest nabij gelegen woningen te kort zijn. In Europees verband zou minimaal 800 tot 1200 meter worden aangehouden tussen de turbines en bebouwing. Het plan zou volgens indieners aan het Europese Hof moeten worden voorgelegd. Reactie 40

De gemeente gaat ervan uit dat indieners het arrest Nevele van het Europese Hof van Justitie van 25 juni 2020 over een Vlaams windpark bedoelen. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft onder verwijzing naar deze Europese uitspraak bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r.6 Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’. Voor windparken met twee turbines, zoals windpark Caprice, blijven de bepalingen uit Activiteitenbesluit – vooralsnog onverkort – gelden. Het college is echter van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden. Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie. Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. Aan het ontwerp-besluit tot verlening van de vergunning liggen onderzoeken ten grondslag die zijn gebaseerd op normen die ook voldoen voor windturbines met een masthoogte van 160m.

2k Gezondheidsrisico’s en cumulatie Samenvatting zienswijzen Indieners stellen dat geen rekening is gehouden met een cumulatie van geluidsoverlast van de door te trekken A15 en de windturbines van Windpark Caprice. Ook zou de geluidsbelasting moeten worden bepaald op basis van een fysiek geluidsonderzoek. De geluidsnormering in de MER zou gebaseerd zijn op een normering van een lager type windturbine. Volgens indieners hebben omwonenden al jaren last van extra gezondheidsrisico’s door industriële activiteiten van de steenfabriek (fluoruitstoot en graafwerkzaamheden) en fijnstof door vrachtverkeer voor steentransport en scheepvaart voor kleitransport. Het laag frequente geluid van het vrachtverkeer zou nu al zeer hinderlijk zijn en daar zou het geluid van de windturbines bijkomen. Het niet hoorbare deel van geluid zou onderbelicht zijn en de gevolgen zouden worden gebagatelliseerd. Zij verwijzen naar enkele (buitenlandse) studies waaruit zou blijken niet hoorbaar geluid tot ernstige gezondheidsklachten kan leiden. Volgens Dr.ir. De Laat zouden de hoogte en het vermogen van de turbine invloed hebben op de hoeveelheid laag frequent geluid. Staatssecretaris Van Veldhoven zou het RIVM onlangs opdracht gegeven hebben tot een inventariserend onderzoek. Dit onderzoek zou moeten zijn afgerond voordat het windpark vergund kan worden.

Uit de rapporten van Windpark Caprice zou verder niet blijken dat onderzoek is gedaan naar de effecten, de aanwezigheid en de sterkte van laagfrequent geluid en dat vinden indieners bezwaarlijk. Op grond van het voorzorgbeginsel zouden reproduceerbare nulmetingen moeten worden uitgevoerd op basis waarvan de toekomstige werking kan worden beoordeeld, zowel voor hoorbaar als voor laagfrequent geluid. Na plaatsing van de windturbines zouden referentiemetingen moeten worden uitgevoerd. Reactie Bij de beoordeling van de aanvraag is het college uitgegaan van de meest recente jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS/de Afdeling), waarin wordt herhaald dat er in de wetenschap geen directe oorzaak-effectrelatie is gevonden tussen 6 ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=4e3a08be-782b-4fed-9f0c-ec000fe35ee0