Bijlage 1 - Reactienota Zienswijzen Windpark Caprice.docx
Tekst van het document
Behoort bij besluit van burgemeester en wethouders d.d. 27 juni 2022 Mij bekend de gemeentesecretaris, Drs. I.P. van der Valk
Behoort bij besluit van de raad d.d. ………………….. Mij bekend de griffier, P.J. Peters
Reactienota zienswijzen Windpark Caprice Ontwerp-omgevingsvergunning Ontwerpverklaring van geen bedenkingen Ontwerpvergunning Wet natuurbescherming Ontwerp-ontheffing Wet natuurbescherming
Gemeente Lingewaard
1
Inhoudsopgave A. Inleiding - Inleiding - Achtergrond - Procedure - Opbouw zienswijzennota B. Thematische beantwoording C. Zienswijzen (samenvatting zienswijzen en beantwoording) D. Overzicht wijzigingen naar aanleiding van zienswijzen
2
A. Inleiding / Opmerkingen vooraf 1. Inleiding Voor u ligt de reactienota op de zienswijzen die zijn ingediend voor windpark Caprice. De ontwerpbesluiten met bijbehorende stukken hebben twee keer ter inzage gelegen: tussen 29 oktober en 9 december 2020 en tussen 10 juni en 22 juli 2021. In deze reactienota geeft het college reactie op alle ingediende zienswijzen. Er zijn 47 zienswijzen ingediend in twee rondes. Het college vindt het belangrijk dat het proces en de communicatie rondom windpark Caprice zorgvuldig en transparant is. Daarbij past een heldere en volledige reactienota op alle zienswijzen. Dit is belangrijk voor de besluitvorming van de raad en voor de communicatie met de omwonenden van het windpark en de indieners van de zienswijzen. Deze reactienota start met een inleiding in deel A met daarin meer achtergrond en context. In deel B wordt een thematische beantwoording gegeven op een aantal veel voorkomende onderwerpen in de zienswijzen. Vervolgens is in deel C elke zienswijze samengevat en beantwoord. In deel D staat beschreven welke wijzigingen er zijn doorgevoerd naar aanleiding van de zienswijzen en in welke besluiten dat is gebeurd. 2. Achtergrond De initiatiefnemer (Windpark Caprice B.V.) en mede-initiatiefnemer (Caprice Holding B.V.) willen twee windturbines op het terrein van Steenfabriek Huissenswaard realiseren: windpark Caprice.
Windturbines vormen een belangrijke bijdrage aan de energietransitie in Lingewaard maar hebben daarnaast impact op de omgeving, natuur en omwonenden. De gemeenteraad heeft zich dit ook gerealiseerd bij het vaststellen van het beleidskader Windenergie. In 2019 en 2020 heeft de initiatiefnemer verschillende onderzoeken laten uitvoeren. Hieruit bleek dat werd voldaan aan de normen die waren vastgesteld voor windturbines. Ook voldeed het windpark aan de kaders die de gemeenteraad stelt voor windenergie. Dit was voor het college en de gemeenteraad voldoende basis om een ontwerp-vergunning en een ontwerpverklaring van geen bedenking (vvgb) op te stellen. De gemeenteraad heeft op 23 september 2020 de ontwerpverklaring van geen bedenkingen afgegeven. Daaropvolgend zijn tussen 29 oktober en 9 december 2020 zijn de volgende ontwerpbesluiten met bijbehorende bijlagen ter inzage gelegd: - de ontwerp-omgevingsvergunning voor het bouwen en exploiteren van twee windturbines bij steenfabriek Caprice; - ontwerpverklaring van geen bedenkingen (vvgb) afgegeven door de gemeenteraad; - ontwerp-Wet natuurbeschermingsvergunning (Wnb-vergunning) en ontwerp-Wet natuurbeschermingsontheffing (Wnb-ontheffing) van de provincie Gelderland;
3
Tijdens het behandelen van de zienswijzen van windpark Caprice werd duidelijk dat niet de laatste versie van de ruimtelijke onderbouwing ter inzage heeft gelegen. Daarnaast heeft de initiatiefnemer gevraagd om een wijziging van de aanvraag. Zij wil het maximaal vermogen verhogen van 5MW naar 7MW per windturbine. Dit bij elkaar was aanleiding voor het besluit van 9 maart 2021 van college van burgemeester en wethouders om voor windpark Caprice alle ontwerpbesluiten met bijbehorende stukken opnieuw ter inzage te leggen. Tussen 10 juni en 22 juli 2021 lagen de ontwerpbesluiten met bijbehorende stukken opnieuw ter inzage. In deze reactienota wordt gereageerd op alle ingediende zienswijzen: zowel de zienswijzen die zijn ingediend tijdens de eerste periode van terinzagelegging als die zijn ingediend tijdens de tweede periode van terinzagelegging. 3. Eerdere stappen in het proces De volgende stappen zijn eerder in het proces doorlopen: - Windpark Caprice B.V. heeft op 17 maart 2019 een conceptaanvraag voor een omgevingsvergunning (vooroverleg) ingediend voor de oprichting van twee windturbines op de locatie van Steenfabriek Caprice. - Omdat besloten is dat er een (vrijwillige) m.e.r.-procedure (milieueffectrapportage) wordt doorlopen is een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld.
Het concept van deze Notitie lag gedurende zes weken voor een ieder ter inzage vanaf 20 december 2018 met de mogelijkheid hierop een zienswijze in te dienen. Van de 26 ingekomen zienswijzen is een reactienota zienswijzen NRD opgesteld. Naar aanleiding van de ingekomen zienswijzen zijn er punten naar voren gekomen waarop de reikwijdte en het detailniveau van het op te stellen MER (het rapport zelf) zijn aangescherpt. - De gemeenteraad heeft op 27 juni 2019 besloten dat zowel de omgevingsvergunning als andere benodigde vergunningen worden gecoördineerd vanuit het coördinatiebesluit. - Met het besluit van 2 juli 2019 van Gedeputeerde Staten van Gelderland is het bevoegd gezag voor het verlenen van de omgevingsvergunning overgedragen aan het college van burgemeester en wethouders van Lingewaard. - De definitieve aanvraag voor de bouw en exploitatie van twee windturbines is ontvangen op 5 juli 2019. - Om te voldoen aan het wettelijk verplichte vooroverleg is de aanvraag toegestuurd aan de verschillende overlegpartners en degene die ook in het kader van de m.e.r.–procedure zijn aangeschreven. De ingekomen reacties zijn verwerkt in de Reactienota vooroverleg Windpark Caprice. - De Commissie m.e.r. en de Commissie Omgevingskwaliteit hebben een advies uitgebracht. De opmerkingen van de Commissie m.e.r.zijn verwerkt in de aanvraag zoals die nu voorligt.
De Commissie Omgevingskwaliteit heeft een (gedeeltelijk) negatief advies uitgebracht. In het document “Toetsing beleidskader windenergie, windpark Caprice” heeft het college nader onderbouwd waarom er alles overwegende sprake is van een haalbaar en uitvoerbaar plan dat getuigt van een goede ruimtelijke ordening binnen de vastgestelde beleidskaders voor windenergie. - De gemeenteraad heeft op 23 september 2020 een ontwerp-vvgb afgegeven.
4
- Tussen 29 oktober en 9 december 2020 was de eerste terinzagelegging van de ontwerpstukken; - Op 9 maart 2021 besloot college de terinzagelegging te herhalen; - Tussen 10 juni en 22 juli 2021 was de tweede terinzagelegging van de ontwerp-stukken. 4. De terinzagelegging In beide periodes van terinzagelegging zijn de ontwerpomgevingsvergunning, ontwerp-verklaring van geen bedenkingen en de ontwerp-Wnb vergunning & ontwerp-Wnb ontheffing ter inzage gelegd. Ook de documenten en onderzoeksrapporten die horen bij deze ontwerpbesluiten zijn ter inzage gelegd. De ontwerpbesluiten met bijbehorende stukken konden op afspraak worden ingezien op het gemeentehuis van Lingewaard. De stukken zijn ook gepubliceerd op onze website https://www.lingewaard.nl/caprice en op www.ruimtelijkeplannen.nl. Voor het aankondigen van de eerste termijn van terinzagelegging hebben omwonenden een brief ontvangen. Naast de direct omwonenden (binnen 1 kilometer) en de omwonenden die woonachtig zijn binnen een afstand van 10x de tiphoogte van de windturbines zijn ook alle inwoners van Angeren, Doornenburg en Loo van buiten de straal van 10x tiphoogte per brief geïnformeerd. Daarnaast informeerden we inwoners via de gemeentepagina van Lingewaard, is er een persbericht uitgegaan, actualiseerden we de informatie op de website en hebben betrokkenen die zich eerder bij ons hebben gemeld een e-mail ontvangen.
We organiseerden in november 2020 negen digitale inloopbijeenkomsten. Tijdens de digitale inloopavonden hebben deelnemers veel vragen gesteld. We hebben vragen van deelnemers tijdens die avond of na afloop per e-mail beantwoord. En deelnemers hebben een document met daarin antwoorden op de meest gestelde vragen ontvangen. Dat document is ook op onze website geplaatst. Voor het aankondigen van de tweede terinzagelegging hebben we dezelfde communicatiekanalen gebruikt. Naast de direct omwonenden en de omwonenden tot 10x de tiphoogte hebben wij opnieuw alle inwoners van Angeren, Doornenburg en Loo van buiten 10x tiphoogte per brief geïnformeerd. Ook de indieners van een zienswijze na de eerste terinzagelegging zijn geïnformeerd per brief. Tussen de eerste en tweede periode van terinzagelegging ontvingen de hier bovengenoemde doelgroepen ook enkele keren informatie over de stand van zaken. 5. Ingekomen zienswijzen Tijdens de eerste inzagetermijn van de ontwerpbesluiten ontvingen wij 31 zienswijzen. Alle zienswijzen zijn binnen de gestelde termijn ingediend. Alle zienswijzen zijn daarmee ontvankelijk. Tijdens de tweede inzagetermijn ontvingen wij 16 zienswijzen. Alle zienswijzen zijn binnen de gestelde termijn ingediend. Alle zienswijzen zijn daarmee ontvankelijk. Tussen de twee inzagetermijnen op 10 februari 2021 ontvingen wij een brief met vragen over de wespendief.
Aanleiding was de actuele berichtgeving over het niet toestaan van windturbines rondom de Veluwe vanwege die wespendief. De gemeente heeft hierover
5
overlegd met de provincie. Daarop is besloten om deze brief als nieuwe zienswijze te behandelen. Deze brief beantwoorden wij ook in de reactienota. 6. Opbouw van deze reactienota In deel B geven wij een thematische beantwoording op een aantal veel voorkomende onderwerpen in de zienswijzen. Het betreft de volgende onderwerpen: 1. Nut en noodzaak windenergie 2. Alternatieve vormen van duurzame energie 3. Locatie Windpark Caprice 4. Effecten op de omgeving 4.1. Geluid 4.2. Slagschaduw 4.3. Veiligheid 4.4. Controle en handhaving door gemeente 4.5. Gevolgen uitspraken Raad van State over de normen voor windparken 5. Participeren omwonenden 6. Financiële participatie en 50%-winstdeling met de omgeving 7. Effecten op de natuur 8. Planschade In de specifieke beantwoording van de zienswijzen (zie deel C) verwijzen wij soms naar de thematische beantwoording in deel B. Waar nodig gaan wij in de beantwoording per zienswijze alsnog nader in op typische details van de zienswijze. In deel C van deze nota wordt geven wij van iedere zienswijze per onderwerp een samenvatting van de standpunten. Vervolgens beantwoorden wij de standpunten en eventuele vragen. De samenvattingen zijn bedoeld om de leesbaarheid van deze nota te vergroten.
Mocht een onderdeel niet letterlijk worden verwoord in de samenvatting, dan betekent dit niet dat dit onderdeel niet is meegewogen of buiten beschouwing is gelaten in de beoordeling en beantwoording van de zienswijzen. Indien de onderwerpen gelijk zijn aan elkaar en eerder zijn behandeld, is bij volgende zienswijzen op onderdelen verwezen naar de beantwoording van vorige zienswijzen. Ook deze werkwijze heeft ten doel de leesbaarheid van deze nota te vergroten. In hoofdstuk D hebben wij een overzicht opgenomen van de wijzigingen in de ontwerpbesluiten naar aanleiding van de zienswijzen.
6
B. Thematische beantwoording In totaal zijn er 47 zienswijzen ingediend op de ontwerp-besluiten. Een deel van de zienswijzen hebben betrekking op dezelfde onderwerpen. In dit hoofdstuk behandelen wij de meest voorkomende onderwerpen. In hoofdstuk C verwijzen wij, daar waar dat aan de orde is, naar de beantwoording in dit hoofdstuk. 1. Nut en noodzaak windenergie Het klimaat verandert door de uitstoot van broeikasgassen. Het is belangrijk om die uitstoot te reduceren, zodat de negatieve gevolgen van klimaatverandering beperkt worden. In 2050 wil Nederland CO2-neutraal zijn. In Nederland hebben we afspraken gemaakt in het Klimaatakkoord (2019) hoe we de internationale klimaatafspraken van Parijs uit 2015 gaan uitwerken. In Gelderland hebben we ook het Gelders Energieakkoord (GEA) dat aangeeft hoe we met elkaar de CO2-uitstoot verminderen: in 2030 met 55% ten opzichte van 1990. De 30 energieregio’s van Nederland, waaronder ook onze regio Arnhem-Nijmegen hebben een voorstel neergelegd over hoe bijgedragen kan worden aan de nationale ambitie van 35 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit, de RES 1.0. Uit het aanbod van de RES 1.0 ArnhemNijmegen blijkt dat de verhouding wind en zon onevenwichtig is (89% zon en 11% wind). Het is van belang om te streven naar een 50-50% verhouding omdat dat minder investeringen en aanpassingen vergt in het elektriciteitsnetwerk.
Dit versterkt het belang van wind op land. De gemeente Lingewaard heeft als hoofddoelstelling om in 2050 energieneutraal te zijn. Wij willen dan evenveel energie duurzaam opwekken als wij gebruiken in de gemeente. En dat alle energie die inwoners en bedrijven in de gemeente gebruiken, duurzaam is. De gemeente Lingewaard heeft de doelstellingen en de voorwaarden om dat te bereiken vastgelegd in het beleidskader Energietransitie Lingewaard. Windenergie is op dit moment de voornaamste techniek voor energietransitie. Windenergie kan relatief goedkoop en met een beperkt ruimtebeslag een grote bijdrage leveren aan duurzaam opgewekte energie. Lingewaard heeft de doelstelling om in 2030 111 GWh duurzame energie met wind op te wekken. Het aandeel van windpark Caprice is 23 tot 42% van die doelstelling. Dit staat gelijk aan 35 tot 60 voetbalvelden zonneparken. Initiatieven voor windenergie roepen echter ook veel vragen op; onder meer over geluid, slagschaduw en uitzicht. De inpassing van windenergie dient te gebeuren op een verantwoorde manier, met oog voor natuur, landschap, leefbaarheid en het eerlijk verdelen van lusten en lasten. 2. Alternatieve vormen van duurzame energie Zonne-energie en andere vormen van duurzame energie zijn geen alternatief voor windenergie, ze vullen elkaar aan.
Andere vormen van duurzame energie (zoals zonne-energie en bio-energie) zijn ook noodzakelijk om de gewenste energietransitie mogelijk te maken, maar deze alternatieven maken de inzet van windenergie niet overbodig. Ook moet er onderzoek komen naar andere vormen van duurzame energie (waaronder vormen van niet-weersafhankelijke vormen van energieopwekking). Dit neemt niet weg dat
7
windenergie een belangrijke rol vervult in de invulling van de opgave voor de opwekking van duurzame energie. Binnen de gemeente Lingewaard zijn ook andere vormen van duurzame energieopwekking mogelijk. Dit sluit ook aan op het beleidskader Energietransitie Lingewaard. 3. Locatie Windpark Caprice Er zijn in Lingewaard beperkte mogelijkheden om windparken te realiseren. Er zijn bijna geen locaties waarbij geen of in beperkte mate ongewenste invloed is van een windpark op woningen, de landschappelijke inrichting of onze natuurgebieden. Zo heeft de provincie ook het initiatief voor een windpark bij NEXTgarden afgewezen. De initiatiefnemer van windpark Caprice heeft een aanvraag ingediend voor deze locatie. De gemeente moet de aanvraag (inclusief locatie) beoordelen zoals die is ingediend. De gemeente heeft principemedewerking verleend om dit initiatief verder uit te werken. Uit onderzoek is gebleken dat er minimale effecten optreden voor de omgeving en de natuur. Het was geen makkelijke beslissing, omdat het evenwicht gevonden moest worden tussen het belang van een aanvaardbare ruimtelijke impact en de doelstelling in het kader van de energietransitie. De doelstelling is om in 2030 111 GWh windenergie op te wekken en windpark Caprice kan daarin een groot aandeel kan hebben (23 tot 42%).
De verduurzaming van een bedrijf als steenfabriek Caprice is ook een onderdeel van de gehele verduurzaming van Lingewaard. De gemeente vindt het ook belangrijk dat afspraken werden gemaakt over een goede verdeling van de lusten en de lasten. Er is sprake van een goede compensatie voor de omgeving (zie paragraaf 6). 4. Effecten van windturbines op de omgeving In de zienswijzen zien wij vooral zorgen over de effecten van geluid, slagschaduw en veiligheid op de omgeving. Daarom volgt hieronder een algemene uitleg over deze onderwerpen. 4.1. Geluid Ten behoeve van de m.e.r.-beoordeling en de omgevingsvergunning is een akoestisch onderzoek uitgevoerd. De geluidbelasting op woningen is bepaald aan de hand van landelijke meet- en rekenmethoden. Het onderzoek voldoet aan het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer (ook wel Activiteitenbesluit (milieubeheer) genoemd) en de meeten rekensystematiek in de Activiteitenregeling milieubeheer (bijlage 4). Volgens het Activiteitenbesluit mag de geluidbelasting maximaal 47 dB Lden en 41 dB Lnight bedragen. De Lden betekent ‘Level day-evening-night' en is de huidige wettelijke geluidmaat voor de geluidbelasting, waarbij het geluid in de avond en de nacht zwaarder telt dan het geluid overdag. De Lnight betekent 'Level night' en is de huidige wettelijke geluidmaat voor de geluidbelasting in de nacht (23-7 uur).
De Lnight is onderdeel van de Lden. Met de realisatie van het windpark (gerekend met het voorkeursalternatief) wordt een geluidbelasting tot maximaal 46 dB Lden en 40 dB Lnight gehaald op woningen van derden. Hiermee voldoet het windpark aan de landelijke normering.
8
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft in haar uitspraak van 30 juni 2021 bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r.1 Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’. Voor windparken met twee turbines, zoals windpark Caprice, blijven de bepalingen uit Activiteitenbesluit – vooralsnog onverkort – gelden. Met de tijdelijke overbruggingsregeling windturbineparken (Stb. 2022, 181) zijn de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit voor bestaande windparken overigens weer gaan gelden. Het college is echter van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden. Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie. Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. Laagfrequent geluid Een gedeelte van het geluid dat windturbines produceren heeft een frequentie van 20-160 Hz en wordt daarom geclassificeerd als laagfrequent geluid.
In verschillende zienswijzen zijn zorgen geuit over de effecten van laagfrequent geluid op omwonenden. Omdat deze zorgen bij verschillende windparkprojecten zijn geuit, zijn in de afgelopen jaren verschillende literatuurstudies verricht, onder meer door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Bureau LBP/Sight. Tot nu toe is niet gebleken dat laagfrequent geluid extra hinder oplevert ten opzichte van ‘gewoon’ geluid. Voor andere gezondheidseffecten, zoals hart- en vaatziekten en stofwisselingsstoornissen, heeft het RIVM aangegeven dat niet voldoende bewijs is gevonden. Het RIVM voert op dit moment nader onderzoek uit. De uitkomsten worden in de loop van 2022 verwacht. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is tot nu toe van oordeel dat, gelet op het feit dat er in de wetenschap geen eenduidig standpunt bestaat over het antwoord op de vraag of (laagfrequent) geluid van windturbines effect heeft op de gezondheid van mensen en in de wetenschap geen directe oorzaak-effectrelatie tussen windturbinegeluid en gezondheid is gevonden, het voorzorgsbeginsel niet zover strekt dat op basis van publicaties van het verlenen van een vergunning zou moeten worden afgezien (zie onder meer ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3112). Omwonenden betrekken bij monitoring geluid De gemeente heeft oog voor de vragen en zorgen over geluid en laagfrequent geluid.
De gemeente zal controleren of de windturbines niet te veel geluid maken. De specificaties van de leverancier van de windturbines zullen gecontroleerd worden en binnen 3 maanden na ingebruikname dient een geluidsmeting van de bronsterkte van beide windturbines plaats te vinden. Daarnaast zal de initiatiefnemer in overleg omwonenden betrekken bij de monitoring van geluid. 4.2. Slagschaduw 1 ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.
9
In de zienswijzen komen vragen en zorgen naar voren over de slagschaduw. De gemeente heeft oog voor deze zorgen en heeft afspraken gemaakt met de initiatiefnemer over een stilstandvoorziening. De windturbines worden stilgezet zodra slagschaduw optreedt. Bij eerste terinzagelegging was dit niet goed verwoord. In omgevingsvergunning die tijdens de tweede ronde ter inzage is gelegd is dit aangepast en strikter verwoord: direct stoppen en maximaal 2 minuten uitdraaitijd. Dit voorschrift is strenger dan de wettelijke norm uit het Activiteitenbesluit. In het Activiteitenbesluit is maximaal 5 uur en 40 minuten slagschaduw per jaar per woning toegestaan. Met het voorschrift over de stilstandvoorziening in de omgevingsvergunning wordt hinder van slagschaduw tot bijna nul gereduceerd. 4.3. Veiligheid Vanwege de (kleine) kans op falen kunnen windturbines een risico opleveren voor de omgeving. Dat risico is onderzocht. (beperkt) kwetsbare objecten In het Activiteitenbesluit zijn normen opgenomen voor kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten. (Beperkt) kwetsbare objecten zijn bijvoorbeeld woningen en gebouwen. Die normen zeggen iets over het risico dat een (deel van) de turbine door falen een (beperkt) kwetsbaar object raakt en dat daarmee de persoon, die daar verblijft, komt te overlijden. Dit risico is over het algemeen groter naarmate je dichter bij de windturbine bent.
Op een bepaalde afstand is het risico zo klein dat het volgens het Activiteitenbesluit toegestaan is om de windturbine te plaatsen. Dit wordt de 10-6 contour (voor kwetsbare objecten) en 10-5 contour (voor beperkt kwetsbare objecten) genoemd. Op de 10-6 contour heeft een persoon die onafgebroken en onbeschermd op die plaats zou verblijven, een kans op overlijden van één keer in de miljoen jaar als rechtstreeks gevolg van een falende windturbine. Op de 10-5 contour is deze kans één keer in de honderdduizend jaar. Er bevinden zich geen (beperkt) kwetsbare objecten binnen de 10-5 en 10-6 contouren van de bovengrens. Hiermee wordt er voldaan aan de veiligheidseisen uit het Activiteitenbesluit. Overige veiligheidsrisico’s Ook voor risicovolle installaties, buisleidingen & hoogspanningsleidingen en infrastructuur in de omgeving van de windturbines zijn veiligheidsanalyses uitgevoerd. Ook hieruit blijkt dat er geen onacceptabele risico’s ontstaan als gevolg van de windturbines. 4.4. Controle en handhaving door gemeente Uit zienswijzen blijkt dat omwonenden twijfelen aan de juistheid van de complexe en omvangrijke onderzoeken over de effecten van de windturbines. De gemeente begrijpt deze zorgen, maar wil de omwonenden tegelijkertijd geruststellen. Uit de onderzoeken blijkt dat de effecten van de windturbines gering zijn. Deze onderzoeken zijn zorgvuldig getoetst.
De effecten van de windturbines voldoen aan de huidige wettelijke normen. Voor geluid en slagschaduw stelt de gemeente strengere normen in de vorm van aanvullende voorschriften vast.
10
Na de realisatie van de windturbines wordt gemonitord of de windturbines aan de voorschriften voldoen. Als dan blijkt dat deze worden overschreden, vindt handhaving plaats. 4.5. Gevolgen uitspraken Raad van State over de normen voor windparken De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft in haar uitspraak van 30 juni 2021 bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r. Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’. Voor windparken met twee turbines, zoals windpark Caprice, blijven de bepalingen uit Activiteitenbesluit – vooralsnog onverkort – gelden. Met de tijdelijke overbruggingsregeling windturbineparken (Stb. 2022, 181) zijn de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit voor bestaande windparken overigens weer gaan gelden. Het college is echter van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden. Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie.
Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. 5. Participeren van omwonenden aan het proces In de zienswijzen zijn veel vragen gesteld over het betrekken van omwonenden in het proces. De gemeente vindt bewonersparticipatie heel belangrijk. Zij heeft daarom geprobeerd zo frequent, transparant en zorgvuldig mogelijk te communiceren. Dat is op verschillende manieren gedaan: via inloopavonden, klankbordgroep, ruimteateliers, nieuwsbrieven en informatie op de website. Daarbij is erop gelet dat telkens alle omwonenden binnen een straal van 10x de tiphoogte en alle inwoners van Angeren, Loo en Doornenburg werden geïnformeerd. Ook vragen die tussendoor zijn gesteld, zijn zorgvuldig beantwoord. De gemeente denkt dat daarmee een ruime inspanning is geleverd om inwoners te betrekken in het proces, ondanks dat corona tot beperkingen leidde. De gemeente beseft dat ook na een positief besluit om de windturbines te realiseren, communicatie en het betrekken van omwonenden belangrijk blijft. 6. Financiële participatie en 50%-winstdeling met de omgeving In de zienswijzen zijn vragen gesteld over de financiële participatie en de bestemming van het geld uit de winstdeling. Omwonenden kunnen financieel participeren met obligaties. Zij kunnen obligaties kopen en rente ontvangen.
Deze regeling wordt vastgesteld nadat een definitief positief besluit is genomen over de windturbines. De gemeente heeft daarnaast afspraken gemaakt met de initiatiefnemer over winstdeling ter compensatie van ruimtelijke impact op de omgeving. Er worden verschillende fondsen opgericht. Extra-obligatierente fonds
11
De omgeving krijgt de mogelijkheid om obligaties te kopen en 5% rente te ontvangen op ingelegd geld. De marktrente is circa 2%, maar die wordt dus verhoogd tot 5%. De 3% extra obligatierente wordt uitgekeerd uit het extra-obligatierente fonds. Dit is € 400.000,- in 15 jaar. Dit wordt uitgekeerd onafhankelijk van de winst van dat jaar. Fonds direct omwonenden Dit fonds bestaat uit € 35.000,-. Dit bedrag wordt naar rato van afstand uitgekeerd aan direct omwonenden. Dit is een vaste uitkering, onafhankelijk van de winst. Omgevingsfonds Dit fonds wordt gevuld op basis van € 0,50/MWh. Het fonds wordt verdeeld over de dorpskernen. Dit zal ongeveer € 6.000,- à € 7.000,- per dorpskern zijn. De dorpskernen krijgen volledige zeggenschap over de inzet van het bedrag. Zij stellen hiervoor reglementen op. Dit fonds kan gebruikt worden om bijvoorbeeld naar eigen inzicht landschapsverbetering toe te passen, natuurprojecten te ondersteunen, of de energietransitie te stimuleren. Het fonds is onafhankelijk van de winst. Gemeenschapsfonds Het gemeenschapsfonds is wel afhankelijk van de winst. Na 20 jaar is naar verwachting sprake van ongeveer € 1,1 miljoen. Dit fonds wordt beheerd door de gemeente Lingewaard, maar de besteding van fonds zal plaatsvinden in overleg met de vertegenwoordigers van Angeren en Doornenburg.
Het is nadrukkelijk de bedoeling dat de omgeving meebeslist in de besteding van de gelden. Dit fonds is bedoeld om de energietransitie van Angeren en Doornenburg een impuls te geven, maar de precieze invulling staat nog niet vast. 7. Effect op de natuur In de zienswijzen komen vragen naar voren over de aard en compleetheid van het uitgevoerde natuuronderzoek. Het natuuronderzoek heeft enerzijds plaatsgevonden ten aanzien van het mogelijk stikstofeffect als gevolg van de aanleg van het windpark en anderzijds naar mogelijke aanvaringsslachtoffers van vogel- en vleermuissoorten die als doelstelling van het nabijgelegen Natura2000-gebied Rijntakken gedefinieerd zijn en van via de Wet natuurbescherming beschermde vogels en vleermuizen. Om een beeld te krijgen van de potentiële negatieve effecten van het windpark op vogels en vleermuizen zijn drie verschillende aspecten onderzocht. 1. Aanwezigheid van jaarrond beschermde nesten van vogels en van verblijfplaatsen van vleermuizen. 2. Aanwezigheid van broedvogels en foeragerende vleermuizen in en rondom het plangebied. 3. Inventarisatie van niet-broedvogels (trekvogels en wintergasten) en (migrerende) vleermuizen die over het plangebied vliegen.
12
Op basis van de uitgevoerde onderzoeken voor zowel de natuurwaarden en de doelstellingen voor het Natura 2000-gebied Rijntakken als de instandhoudingsdoelen van de onderzochte soorten zijn significante effecten uit te sluiten.
8. Planschade In de planvorming is een zo goed mogelijke afweging gemaakt in ruimtelijke aspecten. Indien er desondanks toch sprake is van waardedaling van woningen, bestaat er na afronding van de planologische procedure voor eigenaren de mogelijkheid om planschade te claimen volgens artikel 6:1 van de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Een verzoek om schadevergoeding kan na de verlening en het onherroepelijk worden van de omgevingsvergunning worden ingediend bij de gemeente. Voor meer informatie over planschade in de gemeente Lingewaard is een aparte website ingericht: https://www.lingewaard.nl/planschade. Het al dan niet krijgen van gelden uit één van de hierboven genoemde fondsen heeft geen invloed op de eventuele tegemoetkoming in planschade.
13
C. Zienswijzen (samenvatting zienswijzen en beantwoording) 1. Indiener 1, mede namens 141 omwonenden 1a Communicatie en burgerparticipatie Samenvatting zienswijzen In deze zienswijze komt naar voren dat de communicatie en het participatietraject niet zorgvuldig zouden zijn verlopen. Belanghebbenden en burgers zouden te laat of onvoldoende zijn geïnformeerd. Ook de digitale overleggen door de coronacrisis hebben beperkingen opgeleverd. Daarnaast zouden de visualisaties van het project te rooskleurig en niet realistisch zijn verbeeld en gevraagde berekeningen niet zijn gedeeld. Getwijfeld wordt of de gemeente wel over de nodige kennis en kunde beschikt voor een zorgvuldige beoordeling. Reactie In onderdeel A van deze zienswijzennota is verwezen naar een overzicht, waarin alle participatieen inspraakmogelijkheden zijn opgenomen. De initiatiefnemer en de gemeente hebben zich ingespannen om zoveel mogelijk informatie te delen, ondanks de beperkingen die de coronacrisis met zich heeft gebracht om fysieke bijeenkomsten te organiseren. Het standpunt dat de visualisaties van het project te rooskleurig zijn en niet realistisch verbeeld zijn, wordt niet gedeeld. De visualisaties zijn met de meest actuele software opgesteld.
De commissie Omgevingskwaliteit die het welstandsadvies heeft opgesteld heeft haar waardering uitgesproken voor de zorgvuldige aanpak bij de landschappelijke beoordeling die “aan de hand van goede fotovisualisaties, een realistisch en 'eerlijk' beeld schetst van de visuele impact van windpark Caprice op het landschap en op de leefomgeving van de omwonenden.” Waarom deze conclusie onjuist zou zijn, wordt niet nader onderbouwd. Bij de eerste terinzagelegging is in de visualisaties uitgegaan van een rotordiameter van 160 meter volgens MER-variant 3. De bovengrens van het VKA is 170m en de positie wijkt af (33 en 13m) van die van de MER-varianten. In de project-MER is wel overwogen om de visualisaties aan te passen naar 170m (VKA variant), maar uiteindelijk is vastgesteld dat een dergelijk verschil op de visualisaties niet waarneembaar is (par. 8.6). Omdat in enkele zienswijzen uit de eerste terinzagelegging werd opgemerkt dat de visualisaties een vertekend beeld zouden geven is uit zorgvuldigheid bij de tweede terinzagelegging alsnog een bijlage opgenomen met visualisaties volgens de bovengrens van het VKA: rotordiameter van 170m en een verplaatsing van 33 en 13m ten opzichte van de MER-varianten. Het standpunt dat de berekeningen die aan de voorgenomen besluitvorming ten grondslag liggen niet zijn gedeeld, is onjuist.
Aan de voorgenomen besluitvorming liggen onderzoeken ten grondslag, waaronder een akoestisch onderzoek en een kwantitatieve risicoanalyse. Daarin zijn berekeningen opgenomen, maar ook invoergegevens en de gehanteerde rekensystematiek. Daarmee zijn de berekeningen ook verifieerbaar (vgl. de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 9 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2934, r.o. 7.4.). Het is dan ook niet duidelijk welke berekeningen volgens indieners ontbreken. In de zienswijze is geen nadere onderbouwing opgenomen waarom de gegevens niet juist of niet bruikbaar zouden zijn. 14
1b Berekeningen Samenvatting zienswijzen Volgens indieners volgt uit een recente uitspraak van het Europese Hof van Justitie dat de gehanteerde normen uit het Activiteitenbesluit niet juist zijn. Bij de berekeningen moet worden uitgegaan van de juiste turbines met betrekking tot mast- en tiphoogte. Daarnaast zou een aangepaste en complete AERIUS-berekening ontbreken en zouden de ecologische rapportages onvolledig of te summier zijn. Met betrekking tot geluid vragen indieners zich af hoe de gemeente gaat borgen dat de initiatiefnemer eventuele overlast vermindert en hoe daarop gehandhaafd wordt. Reactie In de genoemde uitspraak van het Europese Hof van Justitie is geen oordeel gegeven over de aanvaardbaarheid van de in het Activiteitenbesluit opgenomen normen. Daarin ging het over de verenigbaarheid van Vlaamse regelgeving met de SMB-richtlijn (richtlijn voor Strategische Milieubeoordeling). De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft onder verwijzing naar deze Europese uitspraak bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r.2 Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’.
Voor windparken met twee turbines, zoals windpark Caprice, blijven de bepalingen uit Activiteitenbesluit – vooralsnog onverkort – gelden. Het college is echter van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden. Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie. Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. De stelling dat het niet navolgbaar is of er in nabijgelegen Natura 2000-gebieden significant negatieve effecten te verwachten zijn vanwege de stikstofdepositie, omdat een aangepaste en complete Aeriusberekening betreffende stikstofdepositie (als gevolg van de aanleg van het windpark) ontbreekt, is terecht voorgedragen. De initiatiefnemer heeft een nieuwe Aeriusberekening voor de aanlegfase opgesteld (in de gebruiksfase is er geen stikstofemissie), met de actuele AERIUS-versie ten tijde van het uitkomen van het ontwerpbesluit (Aerius 2020). De resultaten van de AERIUS-berekening zijn vervolgens beoordeeld in het aangepaste ecologische onderzoek.
De conclusie blijft dat de tijdelijke depositie in de aanlegfase niet tot significante effecten op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebied Rijntakken leidt. Er is geen aanleiding om de stikstofberekening opnieuw uit te voeren. Sinds 1 juli 2021 zijn stikstofeffecten uit de aanlegfase als vergunningvrij te beschouwen, conform de bepalingen uit de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (artikel 2.9a Wsn). De stelling dat de ecologische rapportages onvolledig of te summier zouden zijn en dat een deugdelijk, relevant en allesomvattend ecologisch onderzoek gedaan zou moeten worden naar de impact op doelstellingsoorten van het Natura 2000-gebied en op overige beschermde soorten is verder niet onderbouwd. Aan de ontwerpbesluiten liggen uitgebreide ecologische rapportages van Econsultancy ter onderbouwing van de vergunning- en ontheffingsaanvraag Wnb ten 2 ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.
15
grondslag. Er zijn geen argumenten aangevoerd waarom getwijfeld zou moeten aan de juistheid of volledigheid van deze onderzoeken. Ten behoeve van het voorkomen of beperken van geluidhinder zijn in de omgevingsvergunning aanvullende voorschriften voor geluid opgenomen, die strengere normen voorschrijven dan de windturbinenormen in het Activiteitenbesluit. De windturbines mogen uitsluitend in gebruik worden genomen en gehouden indien aan deze normen wordt voldaan. Door opname van de geluidsnormen in het voorschrift, is naleving ervan geborgd en handhaafbaar (ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3112, r.o. 16.5 en 16.6). In de voorschriften bij de omgevingsvergunning is overigens ook bepaald dat binnen drie maanden na ingebruikname van de windturbines via een meting, als bedoeld in artikel 3.15 van het Activiteitenbesluit milieubeheer, de bronsterkte van beide windturbines wordt bepaald. Doel van deze meting is om te beoordelen of het bronvermogen overeenkomt met de waarden die zijn gebruikt in het akoestisch onderzoek van het definitieve windturbinetype. Hierbij wordt de methode, bedoeld in paragraaf 2.6 van bijlage 4 bij de Activiteitenregeling milieubeheer toegepast. Het resultaat van de meting wordt ter beschikking gesteld aan het bevoegd gezag. Op deze manier wordt vanaf het begin in de gaten gehouden of de windturbines aan de geluidsnormen voldoen.
1c Locatiekeuze en beleidskaders Samenvatting zienswijzen Indieners stellen dat volgens de m.e.r. geen alternatieven voorhanden zijn, omdat slechts is gekeken naar de locatie uit de aanvraag. Volgens indieners zijn alternatieven in de uiterwaarden te bedenken met meer afstand tot woningen. Men vraagt zich af wat de gedragscode windenergie van de gemeente hierover zegt en hoe dit zich verhoudt tot provinciaal beleid. Verder wordt verduidelijking gevraagd van het standpunt van de gemeente en initiatiefnemer ten aanzien van de verduurzaming van de steenfabriek. Reactie Ten aanzien van de locatiekeuze dient voorop te worden gesteld dat het college op de aanvraag moet beslissen zoals die is ingediend, inclusief de daarin opgenomen locatie. Dit blijkt onder meer een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) van 23 december 2020 (ECLI:NL:RVS:2020:3112): “15.1. Zoals hiervoor onder 12 is uiteengezet, moet het college beslissen op de aanvraag zoals die is ingediend, inclusief de daarin opgenomen locatie. Dat betekent dat, indien het project op zichzelf aanvaardbaar is, het bestaan van alternatieven alleen dan tot weigering van de vergunning kan leiden, indien op voorhand duidelijk is dat door verwezenlijking van de alternatieven een gelijkwaardig resultaat kan worden behaald met aanmerkelijk minder bezwaren.
Het college stelt zich op het standpunt dat dat niet het geval is. Het college verwijst daarbij naar het milieueffectrapport (hierna: MER) dat voor het windpark is opgesteld.” (onderstreping toegevoegd)
In de uitgevoerde m.e.r. wordt in hoofdstuk 4 ingegaan op de locatiekeuze, waarbij verschillende alternatieven worden besproken. Uit de motie van 13 december 2017 die als bijlage B bij het Beleidskader is gevoegd, waarin ook de locatie steenfabrieksterrein Huissenswaard is genoemd als potentiële locatie voor duurzame energieopwekking, blijkt dat de gemeente een eigen 16
afweging heeft gemaakt. Deze gang van zaken is in overeenstemming met de jurisprudentie van de Afdeling (onder meer ABRvS 21 februari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:616, r.o. 59). Indieners hebben een locatie bij NEXTgarden of langs de A15 aangedragen als alternatieven, maar deze ‘alternatieven’ leiden niet tot een gelijkwaardig resultaat, omdat de locatie die nu is gekozen bijdraagt aan de verduurzaming van de steenfabriek. Dit blijkt ook uit de brief ‘Verbondenheid energievoorziening Steenfabriek Huissenswaard (Caprice) en windturbines’ die door initiatiefnemer op 7 december 2020 aan Rijkswaterstaat is verstuurd in het kader van de aanvraag van de watervergunning uit het tweede coördinatiemandje (Bijlage 25). De bezwaren die worden aangedragen tegen deze ontwikkeling (namelijk dat van de plaatsing van windturbines een sterk ruimtelijk effect – op de omgeving – uitgaat) spelen op de ‘alternatieve’ locaties ook. Daarvan heeft de gemeente Lingewaard zich rekenschap gegeven in de toetsing aan het beleidskader. Daarin is opgenomen: “Het is aannemelijk dat de conclusie getrokken door de Commissie (iii) ongewijzigd zou zijn wanneer windpark Caprice op een andere locatie in de gemeente zou worden gepositioneerd.”
De gemeente heeft in 2019 navraag gedaan bij de provincie naar de mogelijkheden om windturbines te realiseren aan de rand van glastuinbouwconcentratiegebied NEXTgarden. In een brief van 3 maart 2021 hebben gedeputeerde staten van de provincie Gelderland de gemeente Lingewaard geïnformeerd dat windturbines op deze locatie niet realiseerbaar zijn. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de verkenning van de locatie bij NEXTgarden losstaat van het project Windpark Caprice. Vanwege de duurzaamheidsambitie van de gemeente is geen sprake van ófóf, maar van én-én. Ten aanzien van de vraag over de gedragscode windenergie wordt opgemerkt dat de gemeente Lingewaard geen gedragscode voor windenergie kent. De gemeente heeft wel aan het Beleidskader Windenergie getoetst. Deze toetsing is toegevoegd aan de ontwerpomgevingsvergunning als bijlage 16. De ontwikkeling voldoet aan dit beleidskader. Overigens maakt deze ontwikkeling onderdeel uit van de zowel door de gemeenteraad (op 20 mei 2021) als Provinciale Staten (in juni 2021) vastgestelde RES 1.0. In het op 19 november 2020 door de gemeenteraad vastgestelde ‘Beleidskader energietransitie Lingewaard’ is de doelstelling opgenomen om in 2030 111 GWh windenergie op te wekken. Windpark Caprice kan een groot aandeel hebben in het verwezenlijken van die doelstelling (23 tot 42%).
De verduurzaming van de steenfabriek Caprice maakt daarmee ook onderdeel uit van de verduurzaming van Lingewaard Voor het algemene standpunt ten aanzien van verduurzaming wordt verwezen naar de thematische beantwoording van de zienswijzen (hoofdstuk B) en dan met name de thema’s ‘nut en noodzaak windenergie’ (B1) en ‘alternatieve vormen van duurzame energie’ (B2). 1d Veiligheid Samenvatting zienswijzen Indieners menen dat het aspect veiligheid onvoldoende grondig en onjuist is belicht en onderbouwd. Zij stellen vragen over de opwekking van waterstof en over de mate waarin is rekening gehouden met externe veiligheid in en rond de Nederrijn. De vraag is hoe wordt 17
omgegaan met valschade, valbeperkingen en bladworp. Tot slot wordt gevraagd of de berekeningen kloppen met betrekking tot de werpafstand in geval de windturbines overtoeren maken. Alleen het ballistische model zonder luchtkrachten zou worden gehanteerd. Reactie Deze omgevingsvergunning heeft geen betrekking (meer) op de opwekking van waterstof. Als Caprice in de toekomst waterstof als duurzaam alternatief wil inzetten, dan moet zij daarvoor een aparte vergunning aanvragen. Het standpunt dat veiligheid onvoldoende grondig en onjuist is belicht wordt niet gedeeld. Er is door initiatiefnemer ten behoeve van de m.e.r. en de aanvraag omgevingsvergunning een kwantitatieve risicoanalyse opgesteld om de externe veiligheidsrisicos voor windpark Caprice in beeld te brengen. In de kwantitatieve risicoanalyse is een trefkansberekening uitgevoerd voor het Pannerdensch Kanaal. Hierbij is de kans berekend dat een schip wordt geraakt door (een onderdeel van) de windturbine. Voor de relevante faalscenarios is inzichtelijk gemaakt wat de trefkans is per passage voor een schip, waarna de trefkans is omgerekend naar de faalkans per vervoerskilometer. Uit het uitgebreide onderzoek blijkt dat de verhoging van de faalkans op het transport van gevaarlijke stoffen over het Pannerdensch Kanaal door de toekomstige windturbine verwaarloosbaar is.
In de kwantitatieve risicoanalyse is inderdaad gerekend op basis van het ballistisch rekenmodel zonder luchtkrachten. Over het algemeen geldt dat de berekening zonder luchtkrachten de verste werpafstand oplevert. Een berekening met luchtkrachten zal in ieder geval niet leiden tot een grotere risicocontour. De berekening zonder luchtkrachten is gecontroleerd met SAVE-W, een programma waarvan de formules en uitkomsten zijn geverifieerd door het RIVM. Uit deze berekening volgt dat voor de VKA-bovengrens dezelfde maximale werpafstand als uit het onderzoek met het ballistisch rekenmodel zonder luchtkrachten. 1e Landschappelijke inpassing Samenvatting zienswijzen Indieners vinden de bandbreedte in de vergunning opmerkelijk. Daarnaast begrijpen zij niet waarom het zeer negatieve advies van de Commissie omgevingskwaliteit zonder noemenswaardige argumenten is genegeerd. De kernwaarden van het uiterwaardengebied gaan dramatisch achteruit. Het tuinbouwgebied NEXTgarden zou een betere locatie zijn gelet op de infrastructuur, de afzet en mogelijkheden tot samenwerking. Door de realisatie van de windturbines verdwijnen cultuurlandschap, stilte en natuurbeleving. Op meerdere fronten wordt afgeweken van het advies van Royal HaskoningDHV. De molens zijn in strijd met de RES ook niet geclusterd in een windpark en de locatie valt buiten de zoekgebieden uit de RES.
Reactie Ten aanzien van de bandbreedte merkt het college op dat dit niet ongebruikelijk is bij omgevingsvergunningen voor windparken. Dit blijkt onder meer uit een uitspraak van de Afdeling van 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1781): “209. Platform Tegenwind en anderen betogen voorts dat de bandbreedte tussen de toegestane minimale en maximale maatvoering van de windturbines zo groot is dat niet langer sprake is van een
18
concreet bouwplan. Om te kunnen spreken van een concreet bouwplan moeten volgens Platform Tegenwind en anderen het type windturbine en de exacte hoogte van de windturbine bekend zijn. De toegestane bandbreedten leiden volgens hen tot rechtsonzekerheid. 209.1. Niet is vereist dat in de vergunningaanvraag en bij de vergunningverlening al een keuze wordt gemaakt voor een type windturbine of voor een precieze as- en tiphoogte (zie ook overweging 151.2 van deze uitspraak). Zoals de Afdeling in haar uitspraak over het windpark De Drentse Monden en Oostermoer onder 256.1 heeft overwogen, betekent de omstandigheid dat in de vergunningaanvraag bandbreedten zijn opgenomen voor de turbineafmetingen niet dat de aanvraag daarom onduidelijk is en het college niet op grond daarvan de omgevingsvergunning heeft kunnen verlenen. Dit geldt naar het oordeel van de Afdeling ook voor de thans aan de orde zijnde omgevingsvergunningen. De stelling van Platform Tegenwind en anderen dat gelet op de in de omgevingsvergunningen vermelde bandbreedten en het ontbreken van een keuze voor een type windturbine geen sprake is van een concreet bouwplan, deelt de Afdeling dan ook niet.” (onderstreping toegevoegd)
In het advies van de Commissie omgevingskwaliteit wordt het dilemma beschreven tussen de impact van het project op de ruimtelijke kwaliteit en het belang van het leveren van een bijdrage aan de energietransitie van Lingewaard. In bijlage 16 bij de ontwerpomgevingsvergunning is de toetsing aan het beleidskader Windenergie opgenomen. Hierin wordt gemotiveerd dat het college een groot deel van het advies van de Commissie omgevingskwaliteit onderschrijft en wordt uiteengezet welke afwegingen zijn gemaakt: “Het valt inderdaad niet ontkennen dat de plaatsing van windturbines een sterk ruimtelijk effect heeft. We onderschrijven dat windturbines dominante elementen in het landschap zijn. Deze domineren het landschap ter plaatse, in dit geval met name het uiterwaardenlandschap. In het beleidskader Windenergie is echter ook al benoemd dat gezien de inrichting van Nederland het onmogelijk is projecten in te passen zonder effecten op de directe omgeving en dat windturbines van deze omvang een nieuwe dominante laag in het landschap vormen. Echter, bij dit initiatief is wel sprake van een zekere mate van een rustig en ordelijk beeld: twee turbines (geen solitaire), gekoppeld aan grootschalige infrastructuur.” (onderstreping toegevoegd)
Waar het gaat om de mogelijkheden om tot landschappelijke inpassing te komen en de suggestie van de Commissie Omgevingskwaliteit dat ‘iets wordt teruggegeven’ aan het landschap is opgemerkt: “Tot slot merken wij op dat het beleidskader windenergie geen voorwaarde stelt met betrekking tot het oprichten van een groen- of landschapsfonds (v). We waarderen de suggestie van de Commissie met betrekking tot ‘iets terug te geven’ aan het landschap. Geconstateerd wordt dat de windturbines zijn gesitueerd binnen het uitbreidingsdeel van het bedrijventerrein van de steenfabriek. Om deze uitbreiding mogelijk te maken is een plan ingediend ten behoeve van de versterking van de kernkwaliteiten van de Groene Ontwikkelingszone (GO). De provincie Gelderland is akkoord gegaan met deze natuurversterkingsmaatregelen. Gezien het feit dat de beoogde windturbines binnen het uitbreidingsdeel van het fabrieksterrein zijn gelegen is de natuurversterking van GO reeds geborgd. De voorgenomen windturbines zijn derhalve in te passen binnen de Groene Ontwikkelingszone en leveren een ruimtelijke kwaliteitsbijdrage en/ of landschapsversterking. De natuurversterkingsmaatregelen komen voort uit de voorgenomen delfstofwinning waarvoor een vergunning is verleend aan Caprice/K3Delta.” (onderstreping toegevoegd)
Op pagina 43 en 44 van de Ruimtelijke Onderbouwing is hierover opgemerkt: “Effecten overig provinciaal beleid De zuidelijke windturbine komt in een gebied te liggen wat deel uitmaakt van de Groene Ontwikkelingszone (GO). In de nieuwe situatie wordt de begrenzing van de GO niet aangepast. Dit betekent
19
dat windpark Caprice geen significante negatieve effecten op de kernkwaliteiten van de GO mag hebben. De windturbines zijn gesitueerd binnen het uitbreidingsdeel van het bedrijventerrein. Om deze uitbreiding mogelijk te maken is reeds een plan ingediend ten behoeve van de versterking van de kernkwaliteiten van GO. In onderstaande afbeeldingen is dit weergegeven.
De provincie Gelderland is akkoord gegaan met deze natuurversterkingsmaatregelen. Gezien het feit dat de beoogde windturbines binnen het uitbreidingsdeel van het fabrieksterrein zijn gelegen is de natuurversterking van GO reeds geborgd. De voorgenomen plannen zijn derhalve in te passen binnen de Groene Ontwikkelingszone. De windturbines worden buiten de provinciaal aangewezen weidevogelgebieden en rustgebieden voor winterganzen gesitueerd, inclusief overdraai.”
Met deze passages wordt gedoeld op het feit dat met de uitbreiding van de steenfabriek (die mogelijk is gemaakt met het bestemmingsplan ‘Steenfabriek Huissenswaard’) de verplaatsing van een deel van de kleidepots in de Groene ontwikkelingszone heeft plaatsgevonden. Deze verplaatsing is beschouwd als kleinschalige uitbreiding (uitbreiding van circa 23% van het terrein) die passend werd geacht binnen de provinciale verordening, mits voorzien van een streekeigen landschappelijke inpassing. Daarna (in 2018) is ook het bestemmingsplan ‘Herinrichting Angerense en Doornenburgse Buitenpolder’ vastgesteld. In de toelichting is opgenomen: “Caprice/Steenfabriek Huissenswaard en K3Delta hebben voor het zuidelijke deel van de de Huissensche Waard, met de naam Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder, een nieuw inrichtingsplan gemaakt, waarbij is voortgeborduurd op het oorspronkelijke plan voor de Huissensche Waarden. Het plan ziet op een zand- en kleiwinning en de herinrichting van het gebied na de ontgraving tot extensieve graslanden en grootschalige natuurontwikkeling. In dit bestemmingsplan wordt het inrichtingsplan planologische uitgewerkt.”
20
Kortom, de uitbreiding van de steenfabriek heeft geleid tot de verplichting om natuurversterking te realiseren. Die natuurversterking is planologisch mogelijk gemaakt met het bestemmingsplan ‘Herinrichting Angerense en Doornenburgse Buitenpolder’. De maatregelen zijn inmiddels in uitvoering. Het genoemde rapport van Royal HaskoningDHV is het rapport ‘Windenergie Lingewaard – Locatieonderzoek’ uit 2017. Dit onderzoek is onderdeel geweest van het traject waarmee de Beleidsnota Duurzaamheid is geactualiseerd met het Beleidskader Windenergie. Zoals hiervoor is opgemerkt, is het onderhavige project aan dit beleidskader getoetst. Het project voldoet aan het beleidskader. Het standpunt dat de ontwikkeling in strijd is met de RES (omdat de turbines niet worden geclusterd in een windpark en de locatie valt buiten de zoekgebieden uit de RES) wordt niet gedeeld. Het windpark Caprice valt niet binnen een regionaal zoekgebied van de RES, maar is wel als “project in de pijplijn buiten de regionale zoekgebieden” meegenomen in de RES. Met betrekking tot clustering wordt opgemerkt dat in de RES is opgenomen dat geen sprake mag zijn van solitaire windturbines. Het gaat in dit geval om twee turbines die aan weerszijden van de door te trekken A15 worden opgesteld en gelet op de omvang en afstand tussen elkaar gegroepeerd worden geplaatst.
Er is dus geen sprake van twee afzonderlijke solitaire windturbines. Voor de reactie op het standpunt dat het tuinbouwgebied NEXTgarden een betere locatie zijn gelet op de infrastructuur, de afzet en mogelijkheden tot samenwerking wordt verwezen naar de reactie onder 1c. 1f Gezondheid Samenvatting zienswijzen Volgens indieners zou de MER gebaseerd zijn op verouderde normen die uitgaan van een masthoogte van 80 meter. Er is volgens hen dan ook geen gedegen onderzoek beschikbaar over de gezondheids- en geluidseffecten van windturbines met een masthoogte van 160 meter (tiphoogte 240). Er zou ook geen rekening gehouden zijn met een cumulatie van gezondheidsrisico’s van de windturbines en het doortrekken van de A15. Indieners verwijzen verder naar een uitspraak uit 2020 van het Europese Hof van Justitie over een Vlaams windpark en stellen dat het Activiteitenbesluit niet aan de daarin gestelde eisen voldoet, omdat het geen milieueffectbeoordeling heeft ondergaan. De gemeente zou alle mogelijke risico’s moeten laten onderzoeken en de zorgen moeten wegnemen. Berekeningen en scenario’s zouden daarbij inzichtelijk moeten worden gemaakt. Reactie De stelling dat de geluidsoverlast en gezondheidsrisico’s niet correct zijn vastgesteld, omdat de resultaten van de MER gebaseerd zijn op achterhaalde normen, wordt niet gedeeld.
In de genoemde uitspraak van het Europese Hof van Justitie is geen oordeel gegeven over de aanvaardbaarheid van de in het Activiteitenbesluit opgenomen normen. Daarin ging het over de verenigbaarheid van Vlaamse regelgeving met de SMB-richtlijn. Het Activiteitenbesluit hoefde volgens de Afdeling niet aan een milieueffectbeoordeling te worden onderworpen, omdat het geen plan of programma is in de zin van de SMB-richtlijn, ABRvS 3 april 2019, (ECLI:NL:RVS:2019:1064). Inmiddels heeft de Afdeling geoordeeld dat de windturbinebepalingen
21
van het Activiteitenbesluit wél aan een milieueffectbeoordeling moeten worden onderworpen.3 Daarmee is echter niet gezegd dat de materiële normstelling niet deugdelijk is. Desalniettemin is het college van mening dat het wenselijk is om de specifieke situatie voor windpark Caprice te beschouwen en aan de hand daarvan een afweging te maken. Er is voor gekozen om strengere normen te hanteren, die als aanvullende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden. Hierbij is gezocht naar normen die leiden tot een balans tussen zo min mogelijk hinder voor omwonenden en het behalen van de doelstellingen van de energietransitie. Het college heeft de aanvullende voorschriften laten toetsen door Pondera. In de uitspraak van de Afdeling van 23 december 2020 (ECLI:NL:RVS:2020:3112) is ten aanzien van gezondheidsrisico’s geoordeeld dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar is voor een directe relatie tussen gezondheidsrisico’s en het geluid van windturbines (r.o.
16.4): “Zoals de Afdeling heeft overwogen in haar uitspraak van 5 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:375, onder 20.1, over het windpark Piet de Wit, bestaat er in de wetenschap geen eenduidig standpunt over het antwoord op de vraag of (laagfrequent) geluid van windturbines effect heeft op de gezondheid van mensen en is in de wetenschap geen directe oorzaak-effectrelatie tussen windturbinegeluid en gezondheid gevonden. De door [appellant] en anderen overgelegde publicaties geven geen aanleiding voor een andere conclusie. Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen in de uitspraak over het windpark De Drentse Monden en Oostermoer, onder 119.3, strekt het voorzorgs- en preventiebeginsel, waar [appellant] en anderen in dit verband op wijzen, niet zo ver dat op basis van publicaties waarin alleen een mogelijk verband wordt gelegd tussen windturbines en gezondheidsklachten, het college van het verlenen van de omgevingsvergunning had behoren af te zien. (…) De eindconclusie in het rapport is dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar is voor een directe relatie tussen gezondheidsrisico’s en het geluid van windturbines.” (onderstreping toegevoegd)
Het standpunt dat geen rekening gehouden is met een cumulatie van gezondheidsrisico’s van de windturbines en het doortrekken van de A15 wordt niet gedeeld. In het akoestisch onderzoek dat is gebruikt voor de omgevingsvergunning is in hoofdstuk 5 cumulatie beschouwd voor het aspect geluid. Hierin is ook de A15 betrokken. Het standpunt dat er geen gedegen onderzoek beschikbaar is over de gezondheids- en geluidseffecten van windturbines met een masthoogte van 160 meter (tiphoogte 240) wordt niet gedeeld. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) heeft in een uitspraak van 16 september 2020 (ECLI:NL:RVS:2020:2226) als volgt overwogen: “33. [appellant sub 9] en anderen betogen dat windturbines van 249 m hoog zo nieuw zijn dat de gehanteerde geluidsmodellen nog nooit in de praktijk zijn getoetst. Volgens hen is het onderzoek gebaseerd op aannames, waarbij niet aannemelijk is dat het worst-case-scenario ook daadwerkelijk worstcase is. 33.1. De Afdeling stelt voorop dat modellen noodzakelijkerwijs een abstractie van de te verwachten werkelijkheid weergeven. De validiteit van een model wordt pas aangetast wanneer de uitkomsten te zeer afwijken van de redelijkerwijs te verwachten werkelijkheid. De ministers hebben toegelicht dat vanaf 2019 windverdelingen tot ashoogtes van 260 meter beschikbaar zijn als invoergegevens voor het rekenmodel.
Daarbij is ook het grotere aantal draaiuren meegerekend. De Afdeling ziet dan ook geen grond voor het oordeel dat het rekenmodel zodanig onbetrouwbaar is dat de ministers de daarmee gemaakte
3 ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.
22
berekeningen niet aan de besluitvorming ten grondslag hadden mogen leggen. Het betoog faalt.” (onderstreping toegevoegd)
Het gehanteerde geluidsmodel kon worden gebruikt voor het beoordelen van de akoestische effecten (en daarmee de gezondheidseffecten) van Windpark Caprice. 1g Compensatie omgeving Samenvatting zienswijzen Indieners vinden de compensatie voor de omgeving niet transparant en onrealistisch laag. Inzicht zou moeten worden verschaft in het winstmodel van de exploitatie. Daarnaast zouden alle omwonenden binnen een straal van 10 keer de tiphoogte gecompenseerd moeten worden. Reactie Allereerst wordt opgemerkt dat een afspraak tussen bijv. de initiatiefnemer en omwonenden over compensatie geen aangelegenheid is die door de gemeente in de ruimtelijke afweging kan worden betrokken (ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3112, r.o. 14.1). Ten tweede wordt opgemerkt dat in het beleidskader is voorgeschreven op welke wijze omwonenden worden ‘gecompenseerd’. Verwezen wordt naar de thematische beantwoording over ‘compensatie’ Tot slot wijst de gemeente nog op de visie van de provincie ten aanzien van de financiële compensatie en participatie van het project (raadsvoorstel 8 september 2020, p. 6): “Duiding Van belang is om de verdeling van lusten en lasten naast het beleidskader windenergie te plaatsen en te constateren: A. (…) B.