Concept Grondstoffenbeleidsplan 2021-2025.pdf

 

Het restafval in de bebouwde kom wordt vanaf 2017 niet meer aan huis, maar alleen nog maar ingezameld via ondergrondse verzamelcontainers. De bijvangst van deze maatregel is dat er geen gebruik meer wordt gemaakt van de straatbeeld-ontsierende vuilniszakken. In het buitengebied wordt gebruik gemaakt van minicontainers voor restafval. De inzameling van PMD bij alle laagbouwhuishoudens is vanaf 2017 niet meer met ondergrondse verzamelcontainers, maar 1 x / 2 weken aan huis met minicontainers. Diftar per keer dat restafval wordt aangeboden vanaf 1 januari 2018.

Ambitie De maatregelen hebben aan het eind van 2018 een zichtbaar positief effect gesorteerd: 





|

3

Grondstoffenbeleidsplan



De hoeveelheid fijn restafval is van 150 kg afgenomen tot 71 kg per inwoner per jaar. De Leusdense ambitie is daarmee in 2018 gerealiseerd. Naar verwachting neemt de hoeveelheid vanaf 2019 nog wel verder af, maar niet in deze grote mate als in de afgelopen paar jaar. Vergeleken met gemeentes van gelijke omvang en met de buur(t)gemeentes scoort gemeente Leusden hiermee uitstekend. Het beoogde neveneffect, geen ontsierende vuilniszakken meer, is gerealiseerd. Dit heeft een positief effect op de kwaliteit van de openbare buitenruimte. Bovendien komt de nieuwe inzamelsystematiek de arbo-regelgeving ten goede. De hoeveelheid grof huishoudelijk afval, wat ook wordt verbrand, is van 34 kg per jaar per inwoner teruggebracht tot 17 kg per inwoner. In vergelijkbare gemeenten in Nederland worden dezelfde hoeveelheden ingezameld. De hoeveelheid GFT is van 80 kg per inwoner per jaar in twee jaar tijd stapsgewijs toegenomen tot 102 kg per inwoner. Dit is een forse toename, maar niet in de geraamde mate van 130 kg per inwoner per jaar. Deze raming (uit 2014) is niet realistisch gebleken. Ondanks de toename en ondanks dat er relatief weinig (en steeds minder) GFT bij het restafval wordt gegooid, wordt er in Leusden relatief weinig gescheiden GFT ingezameld. Dit









komt door het goed gebruik van de tuingroendepots, een brengvoorziening die weinig andere gemeenten kennen. De hoeveelheid PMD van 9 kg per inwoner in 2016 is in 2017 toegenomen tot 26 kg en in 2018 tot 32 kg per inwoner. Het is de verwachting dat de hoeveelheid nog wel enigszins toeneemt. De raming in het Grondstoffenplan van 29 kg per inwoner is daarmee goed uitgekomen. In gemeente Leusden wordt het PMD beter gescheiden aangeboden dan in vergelijkbare gemeenten in de provincie Utrecht. In lijn met landelijke ervaringscijfers komt 70% van het ingezamelde (bruto hoeveelheid) PMD in aanmerking voor de landelijke vergoedingsregeling van de verpakkingsindustrie. 30% bestaat hoofdzakelijk uit vocht, overige kunststoffen en vervuiling. De hoeveelheid ingezameld papier en karton neemt jaarlijks af. In 2009 was dit nog 83 kg per inwoner, in 2018 bedroeg dit 61 kg. De komende jaren zal dit naar verwachting verder afnemen. Dit is de algemene landelijke trend, omdat er steeds minder papier wordt gebruikt (minder kranten en reclamefolders). In het Grondstoffenplan is als effect van het Nieuwe Inzamelen en diftar de hoeveelheid geraamd op 80 kg per inwoner per jaar. Deze raming is te hoog gebleken. Het papier wordt in Leusden steeds beter gescheiden (er verdwijnt steeds minder papier via het restafval).

In gemeente Leusden wordt het papier ook beter gescheiden aangeboden dan in vergelijkbare gemeenten in de provincie Utrecht. De inzamelwijze voor glas is de afgelopen jaren niet gewijzigd. Tot 2015 is in Leusden gemiddeld per jaar 32 kg glas per inwoner ingezameld. In de jaren daarna is dit gemiddeld 29 kg. In het restafval wordt nu nog jaarlijks circa 2 kg glas per inwoner per jaar ongescheiden weggegooid. De hoeveelheid textiel loopt jaarlijks enigszins toe; van gemiddeld 5,2 kg per inwoner per jaar in de periode 2012 t/m 2016, tot 6,2 kg in 2017 en 7,7 kg in 2018. In Leusden wordt daarmee meer gescheiden textiel ingezameld dan landelijk gemiddeld (in 2018 5 kg per inwoner).

Serviceniveau Het serviceniveau voor de inwoners, de mogelijkheden om afval gescheiden aan te bieden (op te laten halen of zelf weg te brengen), is hoog. De inwoners waarderen de PMD inzameling met een 7,8 en de GFT- en papierinzameling met een 7,6. De inzameling restafval wordt minder positief ervaren, daarvoor geeft men het rapportcijfer 6,7. Dit is in lijn met de opzet van het afvalbeleid: meer focus op grondstoffen en een versobering van de inzameling van restafval.

Kosten

4

|

De totale afvalkosten zijn fors gestegen en zullen de komende jaren blijven stijgen. Voor een belangrijk deel wordt dit veroorzaakt door autonome kostenontwikkeling bij de verwerking van restafval en grondstoffen. Het beleidsuitgangspunt dat het Nieuwe Inzamelen en diftar in Leusden tegen ‘ongeveer gelijkblijvende kosten’ worden ingevoerd, is daarmee niet uitgekomen. Hiervoor zijn op hoofdlijnen de volgende drie redenen aan te geven:

Grondstoffenbeleidsplan

Het hoge serviceniveau in Leusden blijkt mede uit de resultaten van een landelijke benchmark: het aantal ophaalrondes in Leusden voor GFT, papier, PMD en fijn restafval (minicontainers buitengebied) is hoger dan landelijk gemiddeld. Daarnaast is het aantal verzamelcontainers per huishouden in Leusden voor de grondstoffen GFT, papier, PMD, glas en textiel ook hoger dan landelijk gemiddeld. Tot slot is de afvalstoffenheffing in 2018 in Leusden lager dan gemiddeld.

1. Een lagere opbrengst afvalstoffenheffing uit diftar in 2018 omdat minder vaak restafval is aangeboden dan op voorhand werd geraamd, er minder inkomsten zijn gerealiseerd uit ingezameld PMD dan geraamd en omdat de kosten voor inzamelen papier hoger uitvallen dan geraamd. 2. De kosten zijn hoog vanwege het hoge serviceniveau in gemeente Leusden. 3. Er is sprake van een aantal autonome landelijke kostenontwikkelingen. De kosten voor het verbranden van restafval nemen in een hoog tempo fors toe, mede door een zware afvalstoffenbelasting van het Rijk, de vergoeding voor het recyclebare deel van het PMD nemen jaarlijks af en het niveau van de vergoeding voor het oud papier en karton staat momenteel op een dieptepunt als gevolg van macro-economische ontwikkelingen. De vergoeding voor papier en karton is in 1,5 jaar tijd gehalveerd. Het is daarmee onvermijdelijk dat de tarieven voor de afvalstoffenheffing vanaf 2020 in de gemeente Leusden dienen te stijgen. Dit is een landelijke trend; de meeste gemeenten in Nederland worstelen met deze situatie. Bovendien blijken de tarieven afvalstoffenheffing in 2019 in gemeente Leusden, in vergelijking met zowel andere gemeenten in Nederland met dezelfde stedelijkheidsklasse als met gemeenten met bijna hetzelfde aantal inwoners én in vergelijking met onze buur(t)gemeenten, laag te zijn.

Aanbevolen vervolgstappen Ten eerste wordt aanbevolen om op hoofdlijnen vast te houden aan het huidige inzamelsysteem, omdat dit goed aansluit op de vastgestelde milieu ambitie van zo weinig mogelijk ongescheiden restafval en zoveel mogelijk gescheiden aangeboden grondstoffen. Het inzamelsysteem heeft daarmee ook een positief effect op de kosten voor het verwerken van restafval en grondstoffen. Maar omdat de kosten voor inzameling en verwerken van afval wel, grotendeels autonoom en buiten de invloedsfeer van de gemeente, toenemen en de dekking van deze kosten uit de baten van de afvalstoffenheffing daarbij achterlopen, wordt aanbevolen de heffing te verhogen. De grootste specifieke risicovolle financiële ontwikkelingen zijn de vergoedingen voor papier & karton, voor PMD en het ontbreken van een voldoende goed gevulde egalisatiereserve afvalstoffen. Daarbij wordt tevens aanbevolen in overweging te nemen het huidige hoge serviceniveau te verlagen en meer in balans te brengen met de beschikbare financiële middelen. Deze overweging sluit aan bij de beleving van de inwoners, waarbij ‘goed voor het milieu’ (47% vindt dit het belangrijkst) en ‘kostenbeheersing’ (34%) belangrijker worden geacht dan ‘hoge service’ (19%). Grondstoffenbeleidsplan

Voorts wordt aanbevolen op detailniveau de scheidingsprestaties te verbeteren en/ of de kosten te verlagen door de technische aanpassingen te verkennen om de inzamelfrequentie minicontainers restafval in het buitengebied te verlagen, om de wekelijkse inzameling huis-aan-huis in de zomerperiode van GFT te stoppen, om een meer gevarieerd formaat minicontainers aan te bieden, het aangeboden grof huishoudelijk afval op de milieustraat meer te scheiden en de hoeveelheid en de locaties van de verzamelcontainers voor grondstoffen verder te optimaliseren. Tot slot is het raadzaam blijvend en intensiever te communiceren over afvalscheiding en bijvoorbeeld over de kwaliteit van PMD (wat mag er wel bij en wat niet), het gebruik van de milieustraat en het tegengaan van ontwijkgedrag.

|

5

1. Inleiding Op 11 februari 2016 heeft de gemeenteraad het Grondstoffenplan gemeente Leusden 2016-2020 vastgesteld. Het plan beschrijft de wijze waarop de gemeente vanaf 2017 steeds mínder restafval en steeds méér herbruikbare / duurzame grondstoffen gaat inzamelen. Deze beleidsactualisatie is aangeduid als het Nieuwe Inzamelen. Aansluitend is in gemeente Leusden in januari 2018 diftar (betalen per keer dat restafval wordt aangeboden) ingevoerd. In het voorliggende rapport is een tussentijdse evaluatie opgenomen van de resultaten van het afval inzamelen, welk effect de genoemde beleidswijzigingen daarop hebben gehad, is de financiële situatie behandeld en is een aanzet gegeven van mogelijke actualisatie in de aansluitende beleidsperiode. Bij het opstellen en evalueren van afvalbeleid is het gebruikelijk om op drie punten, de zogenaamde pijlers van de afvaldriehoek, het effect inzichtelijk te maken:   

de milieuambitie (de ingezamelde hoeveelheden per stroom); het serviceniveau (het gebruiksgemak voor de inwoners); de kosten (het effect op de afvalstoffenheffing).

De milieuambitie in de gemeente Leusden is concreet geformuleerd: niet meer dan 75 kg (fijn) restafval per inwoner in 2020, verder af te bouwen tot niet meer dan 25 kg per inwoner in 2030. Restafval wordt verbrand en het verbranden van afval is de meest milieuonvriendelijke en de meest dure wijze van afvalverwerking. Met behulp van de geregistreerde hoeveelheden restafval en grondstoffen is in deze evaluatie gekeken in hoeverre deze ambitie wordt gerealiseerd. Om een oordeel te kunnen geven hoe de inwoners het afval inzamelen (ophalen of wegbrengen) ervaren is in augustus 2019 een enquête gehouden. De resultaten zijn in deze evaluatie opgenomen. Om inzicht te verkrijgen in de financiële ontwikkeling zijn de geraamde kosten afgezet tegen de gerealiseerde kosten en zijn op hoofdlijnen de verschillen benoemd. Daarnaast is een analyse uitgevoerd van de verwachten kostenontwikkeling.

Grondstoffenbeleidsplan |

6

2. Het Beleid Historisch perspectief Op 11 februari 2016 heeft de raad het Grondstoffenplan gemeente Leusden 2016-2020 vastgesteld. Het plan beschrijft de wijze waarop de gemeente vanaf 2017 uitvoering geeft aan de ambitie om in toenemende mate mínder huishoudelijk restafval en méér herbruikbare / duurzame grondstoffen in te zamelen. Deze beleidsactualisatie is aangeduid als Het Nieuwe Inzamelen. Hiermee wordt bedoeld dat de service voor het aan huis kunnen aanbieden van gescheiden grondstoffen wordt gestimuleerd en dat het aanbieden van restafval wordt ontmoedigd. De meeste huishoudens moeten het restafval wegbrengen naar een verzamelcontainer op loopafstand van de woning. In historisch perspectief is het meldenswaardig dat het afvalbeleidsplan uit 2005 is vervangen door het Afvalstoffenplan 2012-2015. In het Afvalstoffenplan 2012-2015 is geconcludeerd dat er in de genoemde planperiode geen sprake zal zijn van een overstap van het gebruik van de huisvuilzak aan straat naar een minicontainer voor restafval. Daarvoor zijn de kosten te hoog, is er nog teveel onduidelijkheid over toekomstige (landelijke) ontwikkelingen in afvalinzameling en is er het risico dat de wijziging van inzamelmiddel tot een lager scheidingspercentage (en dus lager milieurendement) leidt.

Tot slot wijst een toenmalige enquête uit dat er geen duidelijk voorkeur is om over te stappen op een ander inzamelsysteem. In de periode tot 2015 is dus geen sprake van een scherpe ambitie of van veel aandacht voor in het afvalbeleid in de gemeente Leusden. Onder aanvoering van nationale ontwikkelingen, zie hieronder, komt daar in 2015 verandering in.

Ambitie In Nederland wordt de ambitie van afvalscheiding, en het effect van verbetermaatregelen daartoe, weergegeven in het aantal ingezamelde kg restafval per inwoner per jaar. Restafval wordt verbrand en dat is daarmee de meest milieubelastende én duurste wijze van afvalverwerking. Het te verbranden materiaal bestaat bovendien hoofdzakelijk uit nuttige grondstoffen zoals plastics, drankenkartons, textiel, papier, glas en GFT (dat bovendien hoofdzakelijk uit vocht en minerale bestanddelen bestaat).

Grondstoffenbeleidsplan

In 2014 stellen het Rijk, de VNG en de brancheorganisatie NVRD de landelijke ambitie vast om in 2020 tot 75% afvalscheiding te komen. Deze ambitie is verder geconcretiseerd in een streven om in 2020 gemiddeld maximaal 100 kg restafval per inwoner te produceren en de vervolgstap is om te streven naar gemiddeld niet meer dan 30 kg per inwoner in 2025. In 2015 wordt in Leusden het Grondstoffenplan 2016-2020 opgesteld, gebaseerd op deze landelijke ambitie en afgestemd op de stedelijkheidsklasse. De landelijke gemiddelde ambitie is namelijk per gemeente nader afgestemd naar de mate van verstedelijking, uitgedrukt in het aandeel hoogbouw. Hoe lager de stedelijkheidsklasse (dus relatief veel laagbouw), hoe hoger de potentie om afval beter te scheiden. Leusden behoort tot stedelijkheidsklasse 31.

|

1 Ter vergelijking binnen de provincie Utrecht: Stad Utrecht is stedelijkheidsklasse 1 (zeer stedelijk gebied, 50 tot 100% hoogbouw). Amersfoort, IJsselstein, Nieuwegein en Veenendaal zijn klasse 2 (30-49% hoogbouw). Bunnik, Montfoort, Rhenen en Woudenberg bijvoorbeeld behoren tot klasse 4 (8-19% hoogbouw). Lopik en Renswoude tot slot zijn de enige twee gemeenten in onze provincie die stedelijkheidsklasse 5 hebben (plattelandsgemeenten, tot 8% hoogbouw).

7

Op basis van dit maatwerk streeft gemeente Leusden daarom naar een inzameling van maximaal 75 kg fijn restafval per inwoner in 2020 en maximaal 25 kg in 2030. Het startjaar van deze kentering (van geen ambitie naar wel een ambitie) is 2017. vanaf 2016/ 2017 krijgt afvalscheiding in de gemeente Leusden dus veel meer aandacht. In de tien jaar voorafgaand bleven de prestaties steken op gemiddeld 150 kg fijn restafval per inwoner per jaar. Om deze stagnatie te doorbreken diende een andere systematiek van afvalinzameling te worden opgezet, deze is in Leusden aangeduid als het Nieuwe Inzamelen. De concrete en daarmee meetbare verwachtingen van het Nieuwe Inzamelen en de invoering van diftar zijn:    

75 kg fijn restafval per inwoner in 2020; 25 kg fijn restafval per inwoner in 2030; Verbetering kwaliteit openbare buitenruimte (minder zwerfafval, geen vuilniszakken meer); Ongeveer gelijkblijvende kosten (enerzijds lagere verwerkingskosten als gevolg van minder te verbranden restafval, anderzijds kostenverzwaring door investeringen in ondergrondse verzamelcontainers en minicontainers).

In het Grondstoffenplan en het bijbehorende raadsvoorstel (behandeld in de raadsvergadering van 11 februari 2016) zijn hoeveelheids- en kostenramingen opgenomen gebaseerd op de situatie en resultaten van 2014 en daarvoor. De uiteindelijk werkelijk gerealiseerde eerste jaareffecten van het Nieuwe Inzamelen en de invoering van diftar zijn vervolgens pas vanaf 2018 zichtbaar. Dit betekent dat het begrijpelijk en aannemelijk is dat in de tussenliggende vier jaar de uiteindelijke resultaten afwijken van de ramingen. Meer hierover in hoofdstuk 4 (de hoeveelheden) en hoofdstuk 5 (de financiën).

Landelijke ontwikkeling Er komt in Nederland steeds meer ‘druk’ om grondstoffen apart in te zamelen. Momenteel geldt de wettelijke verplichting om GFT (dit wordt landelijk voortaan aangeduid als bioafval) en oude apparaten apart in te zamelen, waarbij een gemeente op grond van doelmatigheid hiervan mag afwijken. In 2019 zijn de voorbereidingen gaande om het Besluit gescheiden inzameling huishoudelijke afvalstoffen aan te passen. Daarin wordt voorgesteld de verplichte gescheiden inzameling uit te breiden met papier, metaal, kunststof, glas, textiel en gevaarlijke afvalstoffen.

Maatregelen De maatregelen (veranderingen) die met de vaststelling en implementatie van het Grondstoffenplan vanaf 2017 zijn ingevoerd zijn: 

Het restafval van huishoudens in de bebouwde komt wordt vanaf 2017 alleen nog ingezameld via ondergrondse verzamelcontainers (geen vuilniszakken meer);

Grondstoffenbeleidsplan

Voor papier, textiel en gevaarlijke afvalstoffen bestaat geen mogelijkheid om op grond van doelmatigheid een beroep te doen op een uitzondering, want in Nederland is het altijd technisch en economisch haalbaar om deze stoffen gescheiden in te zamelen (al dan niet huis-aan-huis). De gescheiden inzameling van textiel en gevaarlijke afvalstoffen moet uiterlijk 1 januari 2025 door de gemeenten zijn gerealiseerd. Voor papier geldt het moment van inwerkingtreding van dit besluit (naar verwachting uiterlijk juli 2020).

|

8

 

 

Het restafval van de circa 800 huishoudens in het buitengebied wordt voortaan ingezameld met minicontainers, in een reguliere frequentie van 1 x / 2 weken; De inzameling van PMD bij laagbouwhuishoudens (in de kernen en in het buitengebied) is voortaan niet meer met ondergrondse verzamelcontainers, maar 1 x / 2 weken aan huis met minicontainers; De papierinzameling bij huishoudens in het buitengebied is niet meer via dozen, maar 1 x / 4 weken via minicontainers; Diftar per keer dat restafval wordt aangeboden vanaf 1 januari 2018.

Ongewijzigd blijven de inzameling van: GFT, papier, glas, textiel en grof groen/ tuinafval via de groendepots. In het Grondstoffenplan is verder opgenomen dat de inzameling van oud-papier, textiel en GFT zo mogelijk kan worden geoptimaliseerd. Eerder al, vanaf medio 2016, is besloten dat lege drankenkartons (D) en lege blikken (M) aan de aparte plasticfractie (P) worden toegevoegd.

Verpakkingendossier De inzameling van de verpakkingsafvalstromen plastics, blik en drankenkarton (PMD) heeft de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen; dit geldt voor zowel de ingezamelde bruto hoeveelheden als de aandacht ervoor. De ingezamelde hoeveelheden zijn vooral in de eerste jaren groter dan verwacht en de verwerking van plastics is complex en gevoelig voor onzuiverheden en de wijze van aanleveren. De bij huishoudens ingezamelde kunststof verpakkingen bevatten diverse typen plastic, deze worden gesorteerd in de vijf stromen PET, PE, PP, folies en mengkunststoffen. Recyclebare PET, PE en PP zijn goed te verwaarden. Folies leveren echter maar weinig op voor de gemengde kunststoffen geldt dat hergebruik duur is. Wanneer een hoeveelheid PMD teveel samengeperst of vermengd met een andere stof wordt aangeleverd, is het praktisch niet meer mogelijk dit tot recyclebare materialen terug te brengen.

Er zit namelijk een verschil tussen wat de gemeente inzamelt en aanlevert (bruto, 100%) en wat uiteindelijk aan de gemeente wordt vergoed (netto, circa 70%). Bovendien nemen de sorterings- en verwerkingskosten steeds meer toe, deze bedraagt momenteel begroot € 350 per ton bruto PMD. Daarnaast vindt de uitbetaling aan de gemeenten plaats door middel van voorschotten en verrekeningen op basis van het genoemde kwaliteitsverschil bruto - netto. Deze complexe en

Grondstoffenbeleidsplan

Voor het inzamelen, transporten, overslaan en naar de verwerkingsinstallatie afvoeren en laten verwerken van kunststof verpakkingsmateriaal en drankenkartons ontvangt de gemeente van de verpakkingsmiddelenindustrie een vergoeding (ketenvergoeding). Deze vergoeding is ook afhankelijk van de kwaliteit - het deel dat uiteindelijk daadwerkelijk wordt gerecycled 2. Op deze wijze geeft de verpakkingsindustrie uitvoering aan haar producentenverantwoordelijkheid. De vergoeding is bedoeld om de kosten te dekken voor de inspanning die de gemeente hiervoor levert. Deze landelijke regelgeving is in juni 2012 vastgelegd in Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022. De raamovereenkomst staat al enige tijd ter discussie tussen de gemeenten (VNG) en de verpakkingsindustrie. Een tussentijdse evaluatie wijst uit dat het wenselijk is dat er nieuwe en duidelijkere afspraken worden gemaakt over de vergoedingen in relatie tot de kwaliteit en de afzetmarkt, zowel voor de periode na 2022 als over de al langlopende discussie over de financiële afwikkeling van de jaren 2017, 2018 en 2019.

|

2 Er zijn voor de gemeenten ook vergoedingen voor de recyclebare verpakkingsmaterialen gemaakt van papier, glas, hout, hard plastic, piepschuim. Deze vergoedingen zijn laag.

9

vertraagde financiële afwikkeling maakt het lastig om de kosten en opbrengsten voor PMD te begroten. De in de afgelopen jaren gehanteerde ketenvergoedingen aan de gemeente per ton netto PMD zijn: 2015

2016

2017

2018

2019

2020

€ 817

€ 788

€ 756

€ 712

€ 656

€ 656

Drankenkartons: € 398

€ 398

€ 398

€ 398

€ 398

€ 398

Kunststof:

De vergoeding voor kunststof is dus jaarlijks lager, maar wel hoger dan voor drankenkartons. Door de enorme toeloop aan ingezameld PMD, niet alleen in Leusden maar in heel Nederland, zijn de verwerkende en afnemende partijen steeds strenger geworden op de kwaliteit. Dit betekent dat door enerzijds de jaarlijks lagere vergoedingen en anderzijds een toenemend kritisch oordeel over de kwaliteit, de netto vergoedingen die de gemeenten ontvangen in de loop der tijd afnemen. Dit is voor de Nederlandse gemeenten, en dus ook voor Leusden, een financieel zorgwekkende ontwikkeling. De invloed die een gemeente daarop kan uitoefenen is zeer beperkt. Hoogstens kan het er op toezien dat de huishoudens zoveel mogelijk gescheiden en kwalitatief goed PMD aanbieden. Op meerdere momenten in het proces van inzamelen, overslag en verwerking van verpakkingsmateriaal wordt de kwaliteit beoordeeld. De eerste - en belangrijkste - stap daarin wordt door de huishoudens gedaan. Om die reden wordt veel aandacht besteed aan afval scheiden en ‘wat hoort wel bij het PMD en wat niet’ campagnes. De tweede stap wordt uitgevoerd door de inzameldienst. De vuilnisman kan enigszins beoordelen of een container goed gescheiden PMD bevat. De volgende stap is aan de poort van de overslag bij ROVA in Amersfoort. Daar wordt de inhoud van de vuilniswagen bekeken.

AVU geeft te kennen dat het PMD uit Leusden relatief van goede kwaliteit is. In 2018 is 5% van het PMD uit Leusden aan de poort afgekeurd. In de periode januari t/m juni 2019 staat de teller op nog maar 0,5% (2.100 kg). In AVU-verband scoort Leusden daarmee hoog. Sinds kort wordt de afgekeurde vrachtwageninhoud aansluitend toch nog grofmazig gescheiden in een herbruikbaar deel en een afkeurdeel. Het herbruikbare deel wordt alsnog toegevoegd aan het verwerkingsproces. Aansluitend zijn er nog controlemomenten bij de scheidingsinstallatie. Als deelnemer van AVU heeft gemeente Leusden samen de overige Utrechtse gemeenten door toerekeningen naar rato zowel baat als last van het collectief. De gemiddelde kwaliteit is daarbij dus bepalend voor de 26 deelnemende gemeenten. Van de totale aangeleverde bruto stroom PMD bestaat circa 30% uit verontreiniging (restafval, harde plastics, vocht en productieverlies), 50% uit recyclebaar kunststof, 11% uit drankenkartons en 9% uit blik.

Aanbevolen wordt blijvend te sturen en te faciliteren op een zo hoog mogelijke kwaliteit ingezameld PMD en om te voorzien in voldoende financiële reserve om tegenvallers in het vergoedingenniveau op te vangen.

Grondstoffenbeleidsplan

Deze procentuele verdeling is ook zichtbaar in de door gemeente Leusden in de afgelopen jaren ontvangen vergoedingen. Daaruit volgt namelijk ook dat van de totale hoeveelheid aangeleverde stroom PMD circa 30% niet in aanmerking komt voor vergoeding. Deze 30% ‘vervuiling’ is te verdelen in (uit onwetendheid en per ongeluk) verkeerd aangeboden materialen als hard plastic, piepschuim, te volle pakken vla en chipszakken en in moedwillig verkeerd aangeboden restafval (ontwijkgedrag).

|

10

3. Het serviceniveau Technisch serviceniveau Het technisch serviceniveau in gemeente Leusden is over het algemeen hoog. Bij laagbouwhuishoudens wordt het GFT en PMD aan huis ingezameld, waarbij voor GFT specifiek geldt dat dit in de zomermaanden wekelijks kan worden aangeboden. Voor huishoudens in de kernen wordt papier tevens in een hoge frequentie (1 x / 2 weken) aan huis opgehaald. De inwoners hebben de beschikking over tuingroendepots en een goed bereikbare en ruim opgezette moderne milieustraat. Dit hoge serviceniveau wordt bevestigd door de resultaten van een landelijke benchmark onder gemeenten met dezelfde stedelijkheidsklasse als Leusden (peiljaar 2018)3. Daaruit volgt dat het aantal ophaalrondes in Leusden voor GFT, papier, PMD en fijn restafval (minicontainers buitengebied) hoger is dan landelijk gemiddeld. Daarnaast is het aantal verzamelcontainers per huishouden in Leusden voor de grondstoffen GFT, papier, PMD, glas en textiel hoger dan landelijk gemiddeld. Tot slot is de afvalstoffenheffing in 2018 in Leusden lager dan landelijk gemiddeld (meer hierover in hoofdstuk 5). Het serviceniveau breidt zich bovendien verder uit. Het college heeft in 2019 besloten tot een aparte en kosteloze (geen diftar verrekening) inzameling van (baby)luiers en incontinentiemateriaal via verzamelcontainers. Naar verwachting gaat deze inzameling in de tweede helft van 2019 van start.

Daarnaast werkt de gemeente aan een digitaal systeem waarbij de huishoudens vanaf eind 2019 thuis inzage kunnen krijgen in het aanbiedgedrag restafval. In de periode 2020 tot 2025 worden stapsgewijs alle ondergrondse glascontainers, inclusief het aanbrengen van geluidsisolatie, en een deel van de bovengrondse zuilen van de GFT-verzamelcontainers vervangen. Dit verhoogt de kwaliteit openbare buitenruimte en het gebruiksgemak. Het serviceniveau op het wegbrengen van restafval door de inwoners van de kernen is technisch niet eenduidig te kwalificeren; de een vindt het vervelend het afval zelf te moeten wegbrengen, voor de ander is het juist prettig dat dit op elk gewenst moment kan plaatsvinden. Het aantal verzamelcontainers voor restafval is in Leusden wel lager dan landelijk gemiddeld. Er is een tweetal flankerende maatregelen om specifieke doelgroepen technisch en financieel tegemoet te komen. Lariks voert deze twee maatregelen uit. Voor zelfstandig wonende inwoners met een fysieke beperking is er de mogelijkheid om wekelijks door een medewerker van de milieustraat het afval in huis te laten ophalen en wegbrengen. Hiervoor wordt het afvalpasje van de inwoner gebruikt, zodat het op reguliere wijze wordt aangeboden en verrekend. Er wordt door 6 inwoners gebruik gemaakt van deze ophaalregeling.

Daarnaast kunnen huishoudens met structureel veel medisch afval dit kosteloos aanbieden. Er wordt met hen geen diftar verrekend. Er maken circa 200 huishoudens gebruik van deze ‘financiële compensatieregeling afval’.

Aanbevolen wordt om telkens bij beleidswijziging en de uitvoering van projecten een scherpe afweging te maken in het serviceniveau in relatie tot de kosten en het verwachte effect op de hoeveelheden en kwaliteit van gescheiden grondstoffen.

3

Grondstoffenbeleidsplan

Tot slot komen huishoudens met een laag inkomen in aanmerking voor kwijtschelding van een deel van de diftar-kosten. GBLT voert deze maatregel uit.

Benchmark huishoudelijk afval 2018, NVRD, Rijkswaterstaat en Cyclus, concept, 27 augustus 2019.

|

11

Enquête augustus 2019 In augustus 2019 is in gemeente Leusden een anonieme online afvalenquête gehouden 4. Het doel van de enquête is om te bepalen hoe onze inwoners het serviceniveau van afval inzamelen ervaren en waar er mogelijkheden zijn deze te verhogen. Het resultaat van de enquête geeft een goed gemiddeld beeld van deze beleving. De resultaten van de enquête zijn opgenomen in bijlage A. De specifieke uitkomsten van deze enquête zijn zoveel mogelijk in hoofdstuk 4 per afvalstroom verwerkt. De algemene uitkomsten daarnaast zijn: 









49% van de respondenten (zowel binnen de bebouwde kom als in het buitengebied) zegt minder restafval te hebben sinds de wijziging van het inzamelsysteem. Maar ook ruim 40% geeft aan dat dit niet het geval is. Respondenten zeggen met name PMD beter te zijn gaan scheiden en in mindere mate ook de overige grondstoffen GFT, papier, textiel, glas, afgedankte apparaten en grof huishoudelijk afval. Er is gevraagd rapportcijfers te geven voor de inzameling: o Restafval scoort het laagst, gemiddeld een 6,7 o GFT scoort gemiddeld een 7,6 o Papier scoort gemiddeld een 7,6 o PMD scoort het best, gemiddeld een 7,8 o Wanneer wordt gekeken per onderzoeksgroep, dan zijn de huishoudens in het buitengebied het meest tevreden en de huishoudens in de hoogbouw het minst. De belangrijkste aspecten van afvalinzameling zijn: o goed voor het milieu: 47% o lage kosten / lage heffing: 34% o hoge service: 19% Voor de overgrote meerderheid kost het scheiden van afval geen of een beetje moeite.

Geconcludeerd wordt dat het beoogd effect van het Nieuwe Inzamelen en diftar zichtbaar is bij de inwoners. Zij waarderen de gescheiden inzameling van grondstoffen (dit wordt beleidsmatig gestimuleerd) meer dan de inzameling van restafval (dit wordt beleidsmatig ontmoedigd).

Doelgroepen

|

4 Verdeeld naar postcodegebied zijn ad random 2.500 huishoudens schriftelijk benaderd mee te doen met de enquête. De enquête kon van 9 t/m 25 augustus 2019 worden ingevuld. De respons was hoog, namelijk 31%. 5 Lariks, DUWgroep Leusden, Leusdense Algemene Senioren vereniging, Samenwerkende Ouderenbonden Leusden en Stichting Gastvrij

Grondstoffenbeleidsplan

Buiten deze enquête om is overleg gevoerd met belangenbehartigers van doelgroepen5 en is met een deel van de inwoners die tot deze doelgroepen behoren mondeling en (per oproep via het Maandbericht van de Leusdense Algemene Senioren vereniging) per e-mail in ruime mate contact geweest. In deze contactmomenten is geïnventariseerd welke aandachtspunten er zijn om zelfstandig afval te kunnen aanbieden. Vanwege de strenge privacyregelgeving is geen gebruik gemaakt van geregistreerde persoonsgegevens om inwoners op een directe wijze te benaderen. Daarnaast was er in de enquête de gelegenheid om opmerkingen te plaatsen.

Leusden.

12

De vanuit deze analyse geïnventariseerde aandachtspunten zijn: 

 

 

Een deel van de niet-Nederlandstalige inwoners begrijpt het systeem van diftar niet. Dat het pasje is vereist om de klep van de verzamelcontainer te openen is wel duidelijk, maar dat daar achteraf een verrekening op volgt is onduidelijk. Deze huishoudens vragen op basis hiervan achteraf schuldhulpverlening aan. De gemeente is geadviseerd hier in het Arabisch over te communiceren. Een ergernis is vol zittende of storende verzamelcontainers. Een zorg is de loopafstand van de woning tot de verzamelcontainers, zeker voor mensen die slecht ter been zijn en nog maar net zelfstandig kunnen wonen. Met name speelt dit probleem bij de meeste bewoners van Huis van Leusden. Er is behoefte aan meer grondstoffencontainers. Er is behoefte aan meer keuze in het formaat van de minicontainer.

Aanbevolen wordt deze aandachtspunten projectmatig of beleidsmatig te verbeteren.

Milieustraat 't Spieghel De huidige openingstijden van de moderne milieustraat, van toepassing sinds 1 april 2019, zijn:   

Zondag en maandag: gesloten; Dinsdag t/m vrijdag: 8.00 uur tot 12.30 uur; Zaterdag: 8.00 uur tot 15.00 uur. Het totaal aantal uren komt daarmee op 25 per week.

Tot april 2019 was het totaal aantal uren 47 per week6. Dat bleken teveel uren openstelling in relatie tot het aantal bezoeken. De nieuwe openingsuren, waarbij de milieustraat op zaterdag langer open is, zijn efficiënter te organiseren. De vrachtwagen bewegingen (wisselen containers) vinden in verband met de veiligheid buiten de openingstijden plaats. In de enquête is gevraagd naar de ervaringen van de milieustraat. Bijna iedere respondent gaat tenminste 1 keer per jaar naar de milieustraat, de meeste gaan 2 tot 3 keer per jaar. Slechts 4% gaat nooit. De respondenten zijn het meest tevreden over de klantvriendelijkheid en over de duidelijkheid welke afvalstromen in welke container moeten. Ze zijn minder vaak tevreden over de duidelijkheid welke afvalstromen gratis zijn en over de openingstijden. De milieustraat krijgt een gemiddeld rapportcijfer van 7,1. 12% geeft een onvoldoende.

Aanbevolen wordt meer intensief te communiceren/ informeren over de gratis en niet-gratis afvalstromen en over de openingstijden.

Grondstoffenbeleidsplan

In de enquête zijn 92 opmerkingen gemaakt over de milieustraat. De respondenten vinden het onhandig dat ze meerdere rondjes moeten rijden vanwege de gratis en betaalde afvalstromen. Dit zou beter ingericht moeten worden. Ook zouden ze graag zien dat meer afvalstromen (bijvoorbeeld grof afval) gratis worden en de openingstijden worden verruimd (langer open op zaterdag en doordeweeks een avond open).

|

6

Voormalige openingstijden milieustraat: maandag t/m vrijdag van 08.00 tot 16.30 uur en zaterdag van 08.30 tot 13.00 uur.

13

4. Analyse per afvalstroom In dit hoofdstuk zijn per afval- of grondstofstroom de inzamelmethode en de prestaties beschreven. In bijlage B is een overzicht opgenomen van de ingezamelde hoeveelheden en van de verwachtingen hiervan in 2019 en 2020 en vergeleken met de ramingen in het Grondstoffenplan. Voorafgaand daaraan is een vergelijking op hoofdlijnen gemaakt met de landelijke resultaten in 2017.

4.1

Landelijke benchmark

Om de twee jaar wordt er op initiatief van de NVRD (de brancheorganisatie afval) en Rijkswaterstaat een landelijke benchmark gehouden naar de diverse vormen van inzamelen in relatie tot de prestaties en kosten. Het meest recent gepubliceerde onderzoek is van 2017. Enkele voor gemeente Leusden interessante resultaten uit dat onderzoek zijn hieronder opgenomen, waarbij alleen een vergelijking is gemaakt met de gemeenten van dezelfde stedelijkheidsklasse (20-30% hoogbouw). De landelijke gemiddelde prestaties 2017 (gemiddelde ingezamelde hoeveelheden per inwoner per jaar) voor gemeentes van stedelijkheidsklasse 3 zijn:      

4.2

Fijn restafval: GHA: GFT: papier: PMD: Glas:

169 kg (in Leusden wordt minder fijn restafval ingezameld, zie par. 4.2); 22 kg (in Leusden wordt meer Grof Huishoudelijk Afval ingezameld); 114 kg (in Leusden wordt minder GFT ingezameld); 54 kg (in Leusden wordt meer papier ingezameld); 21 kg (in Leusden wordt meer PMD ingezameld); 21 kg (in Leusden wordt meer glas ingezameld).

Fijn restafval

Inzameling Het fijn restafval wordt in de gemeente Leusden op diverse wijzen ingezameld.   

Inzameling laagbouw kernen: wegbrengen naar ondergrondse verzamelcontainer (*) Inzameling hoogbouw: wegbrengen naar ondergrondse verzamelcontainer Inzameling buitengebied: minicontainer 240 liter aan huis, inzameling 1 x / 2 weken(*). Niet ieder huishouden in het buitengebied heeft een minicontainer (dit is een keuze), maar elk huishouden heeft wel een milieupas voor een ondergrondse verzamelcontainer. De inzamelwijze is gewijzigd in 2017. Daarvoor was de inzameling van fijn restafval met behulp van vuilniszaken aan huis.

Wanneer huishoudens in het buitengebied geen minicontainer aan huis willen, dan kunnen zij met gebruikmaking van de milieupas terecht bij een ondergrondse verzamelcontainer voor fijn restafval. In het Grondstoffenplan is opgenomen dat er ook de mogelijkheid is een kleinere minicontainer, van 140 liter, aan te vragen. Dit is nog niet uitgevoerd. Het fijn restafval kan ook, met gebruikmaking van de milieupas en de reguliere diftar-kosten, worden weggebracht naar de milieustraat.

|

Het restafval in de kernen, dit geldt voor de huishoudens van zowel de hoogbouw als de laagbouw, dient te worden weggebracht naar een ondergrondse verzamelcontainer. Daar is vervolgens de

Grondstoffenbeleidsplan

(*):

14

keuze tussen een 30 liter inworp en een 60 liter inworp. Het diftar is daar in gelijke verhouding op afgestemd. De 30-liter klepopening is met name bestemd voor kleine huishoudens hoogbouw, zodat zij met regelmaat ook kleine hoeveelheden restafval kunnen weggooien. Onderin de zuil van de ondergrondse restafvalcontainers is een kleine zwerfvuilklep waar zonder diftar gebruik van kan worden gemaakt. Het biedt de gelegenheid om passanten op eenvoudige en kosteloze wijze kleine hoeveelheden zwerfafval of bijvoorbeeld hondenpoepzakjes aan te bieden. De zwerfvuilklep wordt ook gebruikt voor het bewust ontlopen van diftar door kleine hoeveelheden huishoudelijk restafval weg te gooien. De omvang van deze vorm van ontwijkgedrag is niet bekend.

Resultaten enquête 

 



 



Grondstoffenbeleidsplan



Binnen de bebouwde kom brengen de respondenten restafval in de volgende frequentie weg naar een ondergrondse verzamelcontainer: o Vaker dan 1 x / week: 4% o 1 x / week: 14% o 1 x / 2 weken: 17% o 1 x / 3 weken: 20% o Minder vaak dan 1 x / 3 weken: 43% o Nooit: 2% Voor 80% is de loopafstand tussen de woning en de verzamelcontainer restafval geen probleem. Voor 14% staat deze te ver weg of is de restafvalzak te zwaar voor de loopafstand. Er is een (verdeeld) voorkeur voor het formaat van de klepopening van de verzamelcontainer restafval: 47% maakt meestal gebruik van de inwerpopening van 60 liter en 38% meestal van de opening van 30 liter. Dit onderscheid tussen de twee volumes vindt men belangrijk. De meeste respondenten in het buitengebied (51%) zetten de container minder vaak dan 1 keer per 4 weken aan de straat. De container is dan wel bij de meerderheid vol. Over het algemeen (77%) is men tevreden met het formaat container. De meerderheid van de respondenten in het buitengebied verwacht dat ze voldoende capaciteit hebben bij een inzameling van 1 keer per 4 weken. Sommige inwoners uit het buitengebied maken gebruik van zowel de minicontainer als de ondergrondse verzamelcontainer, waarbij men dan vaker gebruik maakt van de ondergrondse container. De meeste respondenten gebruiken alleen de minicontainer (in buitengebied) of ondergrondse container voor het restafval.

Een deel brengt het ook weleens naar de milieustraat, met name wanneer men een minicontainer aan huis heeft. Respondenten geven de inzameling van het restafval gemiddeld een 6,7. 23% geeft een onvoldoende.

|

15

Prestaties In de periode tot en met 2016 is in gemeente Leusden 152 kg fijn restafval per inwoner per jaar ingezameld. In de twee jaren daarna is de hoeveelheid fors afgenomen: in 2017 is 107 kg en in 2018 is 71 kg fijn restafval per inwoner ingezameld7. Deze twee jaarlijkse duidelijke afnames van telkens circa 30% zijn het succesvolle gevolg van de respectievelijk invoering van het Nieuwe Inzamelen en diftar en in meer algemene zin de daarmee gepaard gaande verhoogde bewustwording van het nut van afval scheiden, van de kosten, van het eigen gedrag, van het educatieve aspect en de voorbeeldfunctie van volwassenen op kinderen. Mogelijk leidt het tot een ander inkoopgedrag (preventie van afval), maar ook op meer ontwijkgedrag. Naar verwachting wordt in 2019 per inwoner 62 kg restafval ingezameld, een meer beperkte afname van 13% ten opzichte van 2018. In bijlage C is een overzicht opgenomen van de samenstelling van fijn restafval in gemeente Leusden. Daaruit volgt dat jaarlijks circa 46 kg per inwoner aan nuttige grondstoffen (onnodig) bij het fijn restafval wordt gegooid en verbrand. Het Grondstoffenplan raamde de hoeveelheid fijn restafval na invoering van het Nieuwe Inzamelen en diftar op 64,2 kg per inwoner per jaar. Geconcludeerd wordt dat deze ambitie nauwkeurig is geraamd.

Regionale benchmark De gemiddelde hoeveelheid fijn restafval van de gemeenten van stedelijkheidsklasse 3 8 in de provincie Utrecht in 2018 bedraagt 130 kg per inwoner per jaar. Hieruit volgt dat de hoeveelheid in gemeente Leusden van 71 kg per inwoner opvallend laag is. Daarbij geldt bovendien dat de klasse 3gemeenten hierin het best presteren in de provincie. Klasse 3 gemeenten hebben vooral papier, GFT en PMD het meest weten te weren uit het restafval. Deze goede prestatie wordt toegeschreven aan belangrijke beleidswijzigingen die vooral bij de gemeenten in deze stedelijkheidsklasse hebben doorgevoerd. Beleid(swijziging) is meer doorslaggevend voor de absolute hoeveelheid en samenstelling van restafval dan de stedelijkheidsklasse van een gemeente.

Landelijke benchmark

16

|

7 Dit is inclusief een deel bedrijfsafval en een deel prullenbakkenafval. Bedrijfsafval: het afval van een aantal kleine bedrijven wordt ook ingezameld via het gemeentelijke inzamelsysteem. De hoeveelheid is geraamd op circa 0,7 kg per inwoner per jaar. Verderop in dit rapport meer hierover. Prullenbakkenafval: sinds 2018 wordt de inhoud van de meeste van de circa 250 prullenbakken in de openbare buitenruimte door de gemeente geleegd en afgevoerd via een ondergrondse verzamelcontainer in de buurt. De hoeveelheid wordt geschat op 26.000 kg per jaar. Dat is circa 0,9 kg per inwoner per jaar. 8 Baarn, Bunschoten, De Bilt, Houten, Leusden, Soest, Wijk bij Duurstede, Woerden en Zeist.

Grondstoffenbeleidsplan

Uit de landelijke benchmark van vergelijkbare gemeenten volgt dat in 2017 in Nederland gemiddeld 169 kg fijn restafval per inwoner per jaar is ingezameld en in 2018 was dit 101 kg. De prestatie in de gemeente Leusden is daarmee bijzonder goed te noemen.

Aanbiedgedrag Uit een analyse van het gemeentelijk registratiesysteem blijkt dat in 2018 333.808 maal een klep van een ondergrondse container is geopend om huishoudelijk restafval weg te gooien. In 43,8% van de gevallen betrof dat de 30 liter opening. Dit beeld wordt bevestigd in de enquête. Gemiddeld gebruikte een huishouden in 2018 26,3 keer een ondergrondse verzamelcontainer voor restafval. Dat is eens in de 2 weken. Hieruit volgt dat de 30-liter opening van toegevoegde waarde is en waarschijnlijk niet alleen door ‘kleine huishoudens’ wordt gebruikt. In de eerste helft van 2019 is het gebruik van de verzamelcontainers restafval ten opzicht van de eerste helft van 2018 met 7,6% afgenomen. Dit wordt toegeschreven aan het effect van toenemend milieu- en kostenbewustzijn. De verhouding gebruik 30-liter en 60-liter opening is ongewijzigd gebleven. Deze afname van het gebruik betekent echter ook een daling in de inkomsten uit diftar.

Bedrijfsafval Kleine kantoren, winkels, instellingen en dienstverleners (KWD bedrijven) kunnen hun bedrijfsafval ook door de gemeente laten inzamelen, mits dit afval “naar aard en omvang op huishoudelijke afvalstoffen lijkt”. Deze bedrijven hebben daarvoor een aparte bedrijfsafvalpas van de gemeente en kunnen daarmee gebruik maken van dezelfde inzamelvoorzieningen (verzamelcontainers) en inzamelmiddelen (minicontainers) als huishoudens. Deze bedrijven betalen hiervoor reinigingsrechten aan de gemeente. In 2018 hadden 258 bedrijven in gemeente Leusden een gemeentelijke afvalpas, maar 140 daarvan hebben de pas niet gebruikt. Het aantal actieve aanbieders KWD-afval komt daarmee op 118. De hoeveelheden fijn restafval en grondstoffen die de bedrijven aanbieden kunnen niet apart van huishoudelijk afval worden geregistreerd. Maar het aantal keer dat een bedrijfspas is gebruikt voor het aanbieden van restafval wordt wel geregistreerd. In 2018 bedroeg dit 4.555 maal. Dit betekent dat bedrijven gemiddeld 38,6 keer per jaar restafval in het gemeentelijk inzamelsysteem aanbieden 9. Op basis hiervan bedraagt de hoeveelheid aangeboden bedrijfsafval in 2018 naar raming 22 ton (gebaseerd op de aanname dat een aangeboden vuilniszak 5 kg weegt). De geregistreerde hoeveelheid huishoudelijk restafval dient daarom met 0,7 kg / inwoner naar beneden te worden bijgesteld.

Ontwijkgedrag

9

4.555 klep-openingen door 118 gebruikte passen. Dit komt overeen met gemiddeld circa 0,7 keer per week.

17

|

Onder ‘ontwijkgedrag’ wordt het fenomeen bedoeld dat huishoudens bewust op een onjuiste manier hun restafval weggooien om bijvoorbeeld daarmee diftar te ontlopen. De term ‘diftarlek’ wordt daarom ook wel gehanteerd. De omvang van dit gedrag (in aantal huishoudens, kg’s, frequentie) is

Grondstoffenbeleidsplan

Er wordt vanaf 2018, met de invoering van diftar, geen illegaal aangeboden bedrijfsafval meer ingezameld. In de jaren voorafgaand konden bedrijven op eenvoudige wijze hun afval via de gemeentelijke inzameling aanbieden, er vond per slot van rekening geen registratie plaats. Met de invoering van diftar (inclusief een containermanagement systeem) is dit niet meer mogelijk. 258 bedrijven hebben zich laten registreren voor het aanbieden van restafval aan de gemeente en betalen daarvoor. De overige bedrijven hebben een eigen, met een commercieel bedrijf, inzamelovereenkomst gesloten.

onbekend, omdat dit grotendeels buiten het gezichtsveld van de afvalbeheerder en het –systeem plaatsvindt. Er zijn meerdere vormen van ontwijkgedrag, te weten: -

via een zwerfvuilklep; via de bedrijfsafval inzamelroute; in openbare prullenbakken; in andermans (restafval) minicontainer; in een inzamelmiddel of –voorziening in een andere gemeente zonder registratie en/ of diftar op restafval; dump in bijvoorbeeld het buitengebied of openbaar groen; bijplaatsing naast een verzamelcontainer; als vervuiling in een inzamelsysteem voor grondstoffen.

Wanneer een huishouden consequent al het restafval via deze weg(en) weggooit, en dus geen diftar betaalt, staat deze geregistreerd als ‘0-aanbieder’. Maar ook huishoudens die geen restafval produceren, doordat zij hun afval volledig weten te scheiden in grondstoffen, zijn 0-aanbieders. De registratie van een perceel dat geen restafval aanbiedt kan ook betrekking hebben op een (tijdelijk) onbewoond adres. Uit de enquête blijkt dat huishoudens het restafval wel eens als volgt op een andere wijze aanbiedt dan naar een verzamelcontainer of door gebruik te maken van de minicontainer: Huishoudens binnen de bebouwde kom

in het buitengebied

Naar de milieustraat brengen:

23%

32%

Meenemen naar werk, vrienden of familie:

11%

11%

In een openbare prullenbak:

4%

2%

Anders:

4%

7%

De totalen zijn niet gelijk aan 100% omdat meerdere antwoorden konden worden gegeven. Uit onderzoek10 volgt dat bij vergelijkbare gemeenten als Leusden het aantal 0-aanbieders 2-5% van het aantal huishoudens bedraagt. Naar alle waarschijnlijkheid is het deel van de huishoudens dat keurig al het afval scheid en daarmee op reguliere wijze geen restafval aanbiedt bijzonder klein. Tevens volgt uit dit onderzoek dat hoe lager de hoeveelheid geregistreerd restafval per inwoner per jaar (dus hoe beter de prestatie), hoe groter het aandeel 0-aanbieders. Verondersteld wordt dat hoe hoger het diftar is, hoe hoger het aantal 0-aanbieders.

10

Onderzoek 0-aanbod bij diftar, in opdracht van Rijkswaterstaat, uitgevoerd door bureau JMA te Zeist, 6 februari 2019.

|

11

Grondstoffenbeleidsplan

Geconcludeerd wordt dat ontwijkgedrag ook in de gemeente Leusden een feit is. Het is niet realistisch om te veronderstellen dat het is te vermijden. Op initiatief van de gemeente Leusden is in september 2019 gestart met een gezamenlijke werksessie11 naar de aard, omvang, locaties en redenen van ontwijkgedrag in Leusden en eventueel te nemen maatregelen. Geadviseerd wordt dit onderzoek voort te zetten en op basis van de resultaten een maatwerk-communicatieplan op te stellen en uit te voeren.

Naast de intern ambtelijk betrokkenen en Avalon Advies, waren hierbij leden/ medewerkers aanwezig van Opgeruimd Leusden, het Kringloopbedrijf Leusden-Amersfoort, Stichting De Boom, Den Ouden Groenrecycling en SIGHT Landscaping.

18

“Diftar moeheid” De huidige goede prestaties afval scheiden in gemeente Leusden worden toegerekend aan de beleidswijzigingen 2017 en de invoering van diftar in 2018. In de afgelopen twee jaren is de hoeveelheid fijn restafval tweemaal met gemiddeld 37 kg (c.q. gemiddeld 30%) afgenomen. Naar verwachting zal het effect van deze twee maatregelen ook zichtbaar zijn in de komende jaren, waarbij een verdere afname van de hoeveelheid fijn restafval wordt verwacht. Maar het is niet reëel om uit te gaan van een jaarlijkse afname met circa 30%. Zonder verdere beleidswijziging zal na verloop van tijd naar verwachting een stagnatie (een optimum) plaatsvinden. Dit geldt zeker voor de invloed van diftar. Gemeenten met langere ervaring met diftar constateren na enkele jaren een ‘diftar moeheid’. Het diftareffect kan worden verlengd door het tarief telkens te verhogen en hierover te communiceren.

Aanbevelingen Aanbevolen wordt het inzamelsysteem fijn restafval op hoofdlijnen niet te wijzigen. Gelet op de doelstelling om afval scheiden te stimuleren, wordt aanbevolen de inzamelfrequentie van de minicontainer restafval in het buitengebied te verlagen, naar bijvoorbeeld 1 x / 4 weken. Daarnaast wordt aanbevolen de mogelijkheid te bieden om gebruik te maken van een kleiner volume container (140 liter), met diftar naar rato. Voor een deel van inwoners is de loopafstand tot de verzamelcontainers te ver, bijvoorbeeld omdat ze slecht ter been of oud zijn. Aanbevolen wordt de mogelijkheden te verkennen het areaal verzamelcontainers verder te optimaliseren. Aanbevolen wordt blijvend te communiceren op het belang van afval scheiden en dat er nog onnodig veel bruikbare grondstoffen ongescheiden worden weggegooid met het restafval (namelijk circa 46 kg per inwoner per jaar). Ook strekt het tot de aanbeveling om verder onderzoek te doen naar (de omvang van) ontwijkgedrag en op basis van de resultaten een maatwerk-communicatieplan op te stellen en uit te voeren.

4.3

Grof Huishoudelijk Afval (GHA)

19

|

De totale jaarlijkse hoeveelheid per inwoner aan huis opgehaald en naar de milieustraat weggebracht GHA bedraagt in de periode 2009 t/m 2016 gemiddeld 34 kg. Deze jaarlijkse hoeveelheid is in deze periode redelijk stabiel. In 2017 neemt de hoeveelheid af tot 28 kg per inwoner en in 2018 tot nog maar 17 kg per inwoner. Deze afname is goed te verklaren. De verbouwing van de milieustraat in 2018 en de wijziging van de openingstijden in 2019 (omwille van efficiency) heeft tot circa 40% minder bezoeken geleid. Hoe minder bezoeken, hoe minder GHA wordt ingezameld. Ten tweede is de afname het gevolg van een betere scheiding van het ingezamelde GHA op de milieustraat. Afvalstoffen als matrassen, tapijt en piepschuim worden sinds begin 2018 namelijk apart gehouden van het GHA.

Grondstoffenbeleidsplan

GHA wordt, net als fijn restafval, verbrand. In Leusden kan GHA naar de milieustraat worden gebracht, tegen € 0,70 per 10 kg, en het kan op afroep aan huis worden opgehaald a € 30 voor de eerste m3. Er wordt in gemeente Leusden circa 20 keer per maand gebruik gemaakt van de mogelijkheid het aan huis te laten ophalen.

In met Leusden vergelijkbare gemeenten werd in 2017 in Nederland 22 kg GHA per inwoner ingezameld en in 2018 was dat 17 kg per inwoner. Met de huidige inzamelresultaten loopt Leusden in de pas met dit landelijk gemiddelde. Aanbevolen wordt om de mogelijkheden te verkennen om op de milieustraat meer in te zetten op een betere scheiding van het aangeboden GHA.

4.4

GFT

De aparte inzameling van GFT is sinds de jaren ’90 gemeengoed. Het ‘nuttige’ bestanddeel is relatief beperkt; GFT bestaat voor meer dan 50% uit vocht en 20% uit minerale bestanddelen (grond). Door deze samenstelling is het verbranden van GFT (als ongescheiden bestanddeel van restafval) onwenselijk en onnodig.

Inzameling Er zijn diverse wijzen waarop in gemeente Leusden GFT apart wordt ingezameld:   

Inzameling laagbouw kernen: met een minicontainer (140 liter) of een 20-liter emmer12 aan huis, regulier 1 x / 2 weken en in de zomer elke week. Inzameling hoogbouw: wegbrengen naar een verzamelcontainer13, met gebruik van een pasje. De verzamelcontainers worden wekelijks geleegd. Inzameling buitengebied: minicontainer aan huis, regulier 1 x / 2 weken en in de zomer elke week.

De inzameling is in 2017 niet gewijzigd. Vanaf 2020 worden de bovengrondse zuilen voor GFT vervangen. Het grof tuinafval dient zoveel mogelijk te worden aangeboden in een tuingroendepot.

Resultaten enquête   

13 14

|

12

Grondstoffenbeleidsplan



De meeste respondenten (45%) ervaren geen problemen met het apart houden van GFT. Een deel geeft aan last te hebben van stank14 (33%) of rommel (7%). 96% van de respondenten geeft aan te weten dat het keukenafval bij het GFT mag. 88% doet dit dan ook. De frequentie van het gebruik van de tuingroendepots is als volgt: o Meerdere keren per maand: 20% o 1 x / maand: 17% o 1 x / 2 maanden: 13% o 1 x / 3 maanden: 15% o Minder vaak dan 1 x / 3 maanden: 26% o Nooit / geen: 9% Een zeer ruime meerderheid van de respondenten (91%) is tevreden over de tuingroendepots. Respondenten die niet tevreden zijn, geven aan dat er vaak verkeerd afval in zit, de depots te ver weg zijn en/ of regelmatig vol zitten.

Er is een klein aantal van enkele honderden van deze kleine emmer in omloop. De gemeente verstrekt deze niet meer. De verzamelcontainer bestaat uit een bovengrondse zuil met daarin een ‘gewone’ minicontainer. De enquête is in augustus gehouden.

20



Respondenten geven de inzameling van het GFT gemiddeld een 7,6. 11% geeft een onvoldoende.

Prestaties Uit ervaring van de inzamelaar blijkt dat het merendeel van de minicontainers GFT elke ophaalronde wordt aangeboden. In de periode 2009 t/m 2016 is gemiddeld per jaar 80 kg GFT per inwoner gescheiden ingezameld. In 2017 neemt dit toe tot 90 kg (+13%) en in 2018 tot 102 kg (weer +13%). Op basis van deze ontwikkeling, wordt naar verwachting in 2019 per inwoner 105 kg GFT ingezameld. In het Grondstoffenplan is geraamd dat het effect van het Nieuwe Inzamelen en diftar resulteert in 130 kg gescheiden GFT per inwoner per jaar. Deze raming is niet realistisch gebleken. Uit een landelijke vergelijking met gemeenten met dezelfde stedelijkheidsklasse als Leusden blijkt dat in 2017 landelijk gemiddeld 114 kg gescheiden GFT per inwoner is ingezameld en in 2018 per inwoner 138 kg. De hoeveelheid gescheiden aangeboden GFT in Leusden is lager. Dit komt hoofdzakelijk door het gebruik van de openbare tuingroendepots; in Leusden werd in 2018 110 kg grof groen per inwoner ingezameld, landelijk gemiddeld was dat 54 kg per inwoner. De toename gescheiden GFT is ook zichtbaar in de hoeveelheid GFT dat ongescheiden met het restafval wordt weggegooid; deze neemt vanaf 2017 zichtbaar af. Gemiddeld wordt in de gemeenten van stedelijkheidsklasse 3 in de provincie Utrecht 43 kg GFT per inwoner per jaar ongescheiden bij het restafval gegooid. In Leusden is dat 22 kg.

In gemeente Leusden wordt het GFT dus beter gescheiden aangeboden dan in vergelijkbare gemeenten.

Aanbeveling Aanbevolen wordt het inzamelbeleid GFT op hoofdlijnen niet te wijzigen. Wel wordt aanbevolen de afweging te maken de wekelijkse huis-aan-huis inzameling in de zomer te stoppen (en daarmee de inzameling aan huis jaarrond te houden op 1 x / 2 weken). Dit bespaart kosten. De wekelijkse inzameling in de zomer is gebaseerd op het tegengaan van stankhinder, maar uit onderzoek door bureau De AfvalSpiegel blijkt dat stank al na 1 warme dag optreedt. Bovendien levert de wekelijkse inzameling, conform dit onderzoek, geen extra kg’s GFT op. Het is daarnaast raadzaam blijvend te communiceren dat GFT (waaronder ook etensresten) zoveel mogelijk gescheiden worden aangeboden en dat er geen onbedoelde materialen in de tuingroendepots worden aangeboden. Grondstoffenbeleidsplan

4.5

PMD

Inzameling De inzameling van PMD is in gemeente Leusden als volgt georganiseerd: Inzameling laagbouw kernen: minicontainer aan huis, 1 x / 2 weken (*) Inzameling hoogbouw: wegbrengen naar ondergrondse verzamelcontainer Inzameling buitengebied: minicontainer aan huis, 1 x / 2 weken (*)

|

  

21

(*): Deze inzamelwijze is in 2017 gewijzigd. Daarvoor diende PMD te worden weggebracht naar een ondergrondse verzamelcontainer. Wanneer huishoudens geen minicontainer PMD aan huis willen, dan is er de mogelijkheid om het weg te brengen naar een openbaar toegankelijke verzamelcontainer. De landelijk best presterende inzamelsystemen PMD met betrekking tot milieu prestaties zijn in volgorde: 1) minicontainers, 2) zak en 3) verzamelcontainers.

Resultaten enquête  

 

 

De meeste respondenten (73%) in de laagbouw en het buitengebied zetten de minicontainer PMD elke inzamelronde (1 x / 2 weken) aan straat. Bij het aan straat zetten is de vullingsgraad van de minicontainer als volgt: kwart vol: 7% half vol: 25% driekwart vol: 40% vol: 28%. 13% van de respondenten uit de laagbouw brengt het PMD ook wel eens naar een ondergrondse verzamelcontainer. De meeste respondenten verwachten niet voldoende capaciteit te hebben voor het PMD wanneer de minicontainer nog maar 1 keer per 4 weken wordt geleegd. Dit geldt met name voor respondenten waarbij de container nu al meestal vol zit. 1 x/ 4 weken is onvoldoende (te lage frequentie): 65% 1 x / 4 weken is voldoende (goede frequentie): 29% Mag minder frequentie dan 1 x / 4 weken: 2% Voor bijna alle respondenten is het (meestal) duidelijk wat wordt verstaan onder plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankkartons. Respondenten geven de inzameling van PMD gemiddeld een 7,8. 8% geeft een onvoldoende.

Prestaties Sinds 2009 is het landelijk verplicht om plastic verpakkingsafval gescheiden in te zamelen. In de periode tot en met 2015 is in gemeente Leusden alleen kunststof verpakkingsmateriaal (P) apart ingezameld, gemiddeld 4,8 kg per inwoner per jaar.

Het Grondstoffenplan raamde de hoeveelheid PMD na invoering van het Nieuwe Inzamelen en diftar op 28,6 kg per inwoner per jaar. Dit blijkt een nauwkeurige aanname. De gewijzigde inzamelsystemen (drankenkartons en blik mogen vanaf 2016 bij het plastic, het gebruik van de minicontainer PMD vanaf 2017 en de invoering van diftar in 2018) hebben dus duidelijk een positief effect op de bruto gescheiden ingezamelde hoeveelheden PMD.

Grondstoffenbeleidsplan

Vanaf 2016 wordt het kunststof verpakkingsmateriaal, het blik (M) en de drankenkartons (D) in een stroom ingezameld (PMD). In 2016 is 9,1 kg per inwoner ingezameld. Deze hoeveelheid neemt in 2017 fors toe tot 26,2 kg en in 2018 tot 31,9 kg per inwoner. Naar verwachting neemt de hoeveelheid nog maar een licht toe, tot 33 kg in 2019.

|

In 2014 werd in Leusden nog 29 kg PMD per inwoner ongescheiden met het restafval afgevoerd, in 2018 is dit in lijn met het bovenstaande afgenomen tot 5 kg per inwoner. Gemiddeld wordt in de 22

gemeenten van stedelijkheidsklasse 3 in 2018 in onze provincie 16 kg PMD per inwoner per jaar bij het restafval gegooid. In gemeente Leusden is dat dus 5 kg per inwoner. In gemeente Leusden wordt het PMD dus beter gescheiden aangeboden dan in vergelijkbare gemeenten in de provincie Utrecht. Op basis van deze gegevens groeit de geraamde hoeveelheid in 2019 en 2020 daarom nog maar beperkt. Uit een landelijke vergelijking met gemeenten met dezelfde stedelijkheidsklasse als Leusden volgt dat in 2017 landelijk gemiddeld 21 kg gescheiden PMD per inwoner is ingezameld en in 2018 33 kg. Leusden loopt dus in de pas met het landelijk gemiddelde.

Sorteeranalyse Om een gedetailleerd beeld te krijgen van de specifieke samenstelling van in gemeente Leusden aangeboden PMD is in juli 2019 daar op één dag handmatig onderzoek naar gedaan door een gespecialiseerd bureau. In dit onderzoek is nagenoeg geen verschil aangetroffen in de samenstelling (gewichtspercentages) van het aangeboden PMD in minicontainers en het PMD in verzamelcontainers. De resultaten van deze sorteeranalyse zijn opgenomen in bijlage D. De conclusie van het onderzoek sluit aan bij de resultaten van de afgelopen jaren: circa 70% van het ingezamelde PMD is goed recyclebaar.

Aanbeveling Een mogelijk verbeterpunt is een uitbreiding van het areaal verzamelcontainers bij hoogbouw en bij milieu-eilanden. In 2019 is gestart met dit onderzoek, waarbij bewoners en VVE’s van hoogbouw zijn benaderd door de gemeente. Verder wordt in het algemeen aanbevolen te communiceren over het apart aanbieden van PMD, maar meer in het bijzonder op het belang van de kwaliteit daarvan (‘wat mag wel en wat mag niet bij het PMD’).