Begroting 2025 + Meerjarenraming 2026-2028 (concept) versie 15oktober)

27

Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg BV OML draagt bij aan de economische ontwikkeling van Midden-Limburg en streeft daarbij naar een verbetering van de leefbaarheid. De toegevoegde waarde zit in het creëren van een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en hun omgeving. Concreet betekent dit dat zij ervoor zorgen dat de regio aantrekkelijk is voor bestaande én nieuwe bedrijven en dat bedrijven die zich in onze regio willen vestigen de juiste huisvesting op de juiste plek vinden. Ijzeren Rijn Gemeenten en instanties werken samen aan het creëren van zo veel mogelijk beïnvloedingsruimte om veiligheidsrisico's en aantasting van de leefbaarheid vanwege heringebruikname van het historische tracé van de IJzeren Rijn zo veel mogelijk te verminderen. Euregio Rijn-Maas-Noord De euregio rijn-maas-noord zet zich sinds 1978 in om de Europese integratie tastbaar te maken voor de burgers in dit gebied. Ze wil het wederzijds begrip van de Nederlandse en Duitse inwoners van de euregio versterken, de contacten verdiepen en samenwerking stimuleren. In het belang van de inwoners van dit gebied werken de deelnemende overheden en instellingen op allerlei terreinen nauw met elkaar samen Routebureau Midden-Limburg Zorgt voor Beheer en onderhoud fietsknooppuntennetwerk. De actieve toerist kan rekenen op een goed onderhouden knooppuntennetwerk voor fietsers.

Daarnaast onderhoudt het Routebureau ook enkele wandel- en ruiterroutes in de regio. Het Routebureau… • controleert de routes tweemaal per jaar intensief; • lost meldingen binnen 72 uur op; • voert wijzigingen in het netwerk uit; • zorgt voor actueel kaartmateriaal van het fietsknooppuntennetwerk; • houdt nauwlettend de kwaliteit van het netwerk in het oog. Promotie Het is natuurlijk van groot belang dat de onderhouden routes intensief worden gebruikt door de inwoners, de dagjesbezoekers en de toeristen. Samen met VVV Midden-Limburg brengt het Routebureau recreatieve routes onder de aandacht bij de actieve toerist.

28

2.5 Onderwijs De bekostiging van onderwijs gaat primair via het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap direct naar de schoolbesturen. De gemeente Leudal is echter wel verantwoordelijk voor de onderwijshuisvestiging voor openbaar en bijzonder onderwijs. Ten slotte valt ook achterstandenbeleid, peuteronderwijs én volwasseneneducatie onder dit programma, het draait dus niet alleen om kinderen. Visie Goed onderwijs is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen. Elke leerling verdient onderwijs dat stimuleert om talenten maximaal te ontwikkelen en te benutten. We willen daarom dat iedereen gelijke kansen heeft in het onderwijs (bevorderen kansengelijkheid). Onze onderwijshuisvesting draagt bij aan optimale leer- en ontwikkelingsmogelijkheden. Wat willen wij bereiken? Het taalniveau van kinderen is op orde Kinderen uit Leudal krijgen alle kansen om zich te ontwikkelen, onafhankelijk van hun thuissituatie. Elk kind verdient het om met een voldoende taalniveau aan de basisschool te beginnen. Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) is daarom heel belangrijk. We dringen onderwijsachterstanden terug en voorkomen deze zoveel als mogelijk. Voor alle leeftijden hebben we aandacht om het aantal laaggeletterden in Leudal te verlagen. Cultuureducatie en bewegingsonderwijs op scholen We vinden het belangrijk dat kinderen in aanraking komen met verschillende facetten van de samenleving.

Sport en cultuur zijn daarin voor ons belangrijke elementen. Daarom faciliteren wij cultuureducatie en bewegingsonderwijs. De onderwijshuisvesting voldoet aan de huidige tijd We faciliteren goede onderwijshuisvesting. Goed onderwijs vindt plaats in een schoon, veilig, comfortabel en duurzaam schoolgebouw. We hebben groene schoolpleinen die spel stimuleren. Wat gaan wij daar voor doen? Peuterprogramma / VVE We vinden het van belang dat peuters kunnen deelnemen aan een peuterprogramma of vroeg- en voorschoolse educatie. De kindercentra in onze gemeente vormen al vele jaren een belangrijke partner in het aanbod. Daarom ondersteunen we de kindercentra door middel van subsidies op voornoemde onderdelen. Daarbij focussen we ons onder meer op huishoudens waar kinderen opgroeien in een taalarme omgeving. Sport en bewegen We zijn op grond van onderwijswetgeving en de gemeentelijke Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Leudal verplicht om scholen gelegenheid te bieden voor bewegingsonderwijs. Dit doen we onder meer door de in de dorpen aanwezige gymzalen, sportzalen en sporthal die eigendom zijn van de gemeente hiervoor beschikbaar te stellen. In het kader van multifunctioneel gebruik stellen we deze accommodaties behalve voor bewegingsonderwijs ook beschikbaar voor gebruik door lokale verenigingen en sportgroepen.

Verder stimuleren we sport en cultuur op scholen door de inzet van combinatiefunctionarissen.

29

IHP Goed onderwijs vraagt om goede onderwijshuisvesting. Voor de leefbaarheid in onze dorpen is de aanwezigheid van hoogwaardige scholen in toekomstbestendige schoolgebouwen van essentieel belang. In 2025 gaan we daarom over tot planmatige uitvoering van de in 2023 vastgestelde visie op onderwijs en het integraal huisvestingsprogramma onderwijs (IHP) dat we verwachten in 2024 vast te stellen. Ook geven we verder uitvoering aan het programma "Groenblauwe revolutie schoolpleinen" dat in 2024 is ingevoerd. Het programma is een samenwerking tussen 15 gemeenten in Noord en Midden Limburg, het Waterschap en de Waterleidingmaatschappij. Het heeft als ambitie om binnen 6 jaar 80% van de schoolpleinen 'te vergroenen'. Tijdens dit proces besteden we veel aandacht aan educatie en communicatie over de voordelen van een groene omgeving, klimaatverandering en klimaat adaptieve maatregelen die mensen kunnen nemen. Het programma voeren we zoveel als mogelijk uit in combinatie met het speelruimtebeleid. Sint Ursula In 2025 starten we met de voorbereidingen voor de uitvoering van het eind 2024 te nemen besluit op huisvesting van scholengemeenschap Sint Ursula op één unilocatie. Onderwijs

(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2023 na begroting 2026 2027 2028 wijziging 2025 2024

Lasten Openbaar basisonderwijs

20

0

17

16

16

16

Onderwijshuisvesting

1.296

1.339

1.393

3.558

1.834

9.797

Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totale lasten

2.674

2.585

1.670

1.670

1.670

1.670

3.990

3.924

3.080

5.244

3.520

11.483

Openbaar basisonderwijs

0

0

0

0

0

0

Onderwijshuisvesting

-2

-3

-3

-2

-2

-2

Baten

Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totale baten

-1.235

-1.005

-75

-75

-75

-75

-1.237

-1.008

-78

-77

-77

-77

Resultaat

2.753

2.916

3.002

5.167

3.444

11.406

30

2.6 Sport, cultuur en recreatie In dit programma word activiteiten opgenomen voor een breed scala aan voorzieningen. Variërend van sportzalen, tot musea, en van openbaar groen tot de lokale media. Een breed programma dus, maar wel met allemaal leuke, belangrijke zaken die het leven in Leudal aangenamer maakt. Visie Sociale basis gaat verder dan zorg, het is het fundament van de samenleving om te zorgen dat we zowel fysiek als mentaal gezond zijn en blijven. Sport, cultuur en recreatie maken onderdeel uit van dit fundament. Het verbindt onze inwoners en vergroot de leefbaarheid in onze dorpen en het buitengebied. Deze zaken dragen bij aan hun vitaliteit, plezier, geluk en gezondheid. We vinden het belangrijk dat sport, cultuur en recreatie voor iedereen bereikbaar zijn en dat het aanbod aansluit bij de vraag van de inwoners van Leudal. Ook willen we dat activiteiten passen bij de identiteit van Leudal. We streven naar een gevarieerd en kwalitatief goed aanbod. Hierbij werken we samen met inwoners, verenigingen, organisaties en ondernemers. Wat willen wij bereiken? Ontmoetingsplek in elk dorp We vinden het belangrijk dat onze inwoners elkaar kunnen ontmoeten, dit kan in onze gemeenschapshuizen en sport- en cultuuraccommodaties. Omwille van de leefbaarheid vinden we het belangrijk dat er binnen de dorpen ontmoetingsplekken blijven bestaan.

Breed aanbod kunst en cultuur We willen de vitale gemeenschappen behouden. In ieder dorp is een goed aanbod van kunst en cultuur. We stimuleren en faciliteren kunstzinnige en culturele activiteiten voor iedereen. We focussen specifiek op kunst- en cultuur voor kinderen en jongeren. We bieden ruimte aan innovatie en ontwikkeling van kunst en cultuur. We faciliteren de musea in de gemeente, als een plek voor informatie, beleving, verwondering en het prikkelen van nieuwsgierigheid. Centrale rol voor bibliotheek We zien de bibliotheek als sociaal verbindende plek waar ontmoeting centraal staat. Kennis, ontwikkeling, educatie, contact en cultuur uit de samenleving komen hier samen. Als gemeente ondersteunen we de organisatie van educatieve en culturele activiteiten, voor zowel jong als oud. De rol en verplichtingen van de bibliotheek worden ingegeven door de hernieuwde bibliotheekwet. Informeren en betrekken We informeren en betrekken onze stakeholders bij het beleid en de taken van de gemeente. Ook vanuit het oogpunt van bestuurlijke vernieuwing is dit steeds belangrijker. We zoeken hierin de samenwerking met media zoals kranten, radio, televisie en online kanalen. We gebruiken ook onze eigen media en die van onze partners, om nieuws aan onze stakeholders over te brengen.

Unieke natuurbeleving in Leudal We stimuleren de beleving van de natuur bij inwoners en bezoekers van de gemeente Leudal. We hebben oog voor de verhouding tussen recreatie en draagkracht van het gebied. Bij de aanleg en het beheer van openbaar groen staan de waarden rust, ruimte en (bio)diversiteit centraal. We zorgen dat de kwaliteit en kwantiteit van het openbaar groen en de bos- en natuurterreinen gelijk blijven, of vergroot worden. We willen komen tot een klimaatbestendige en duurzame openbare ruimte. We streven daarbij naar vergroening en vergroting van de biodiversiteit. We stimuleren de natuurbeleving bij kinderen, door speeltuinen aan te leggen die toegankelijk zijn voor alle leeftijdscategorieën.

31

Vitale en gezonde inwoners We hebben extra aandacht voor doelgroepen die niet vanzelfsprekend mee (kunnen) doen aan sporten en bewegen. We willen sporten en bewegen toegankelijk maken voor alle inwoners. Daarnaast stimuleren we het sportieve verenigingsleven. Zo willen we een divers en kwalitatief goed aanbod behouden. Ook investeren we in een gezonde omgeving voor kinderen zodat zij een goede basis hebben voor een gezond en actief leven. Cultureel erfgoed voor iedereen toegankelijk We maken cultureel erfgoed bereikbaar voor alle inwoners en bezoekers van Leudal. Het cultureel erfgoed wordt op deze manier duurzaam in stand gehouden.

Wat gaan wij daar voor doen? Ontmoetingsplekken We geven uitvoering aan de ontwikkelopgaven uit het accommodatiebeleid. We werken onder andere samen met de dorpen – met inwoners en verenigingen – aan de beweging van accommodaties naar functies en activiteiten. In de dorpen Heibloem en Neeritter wordt gewerkt aan het realiseren van een toekomstbestendige ontmoetingsplek op basis van de uitgangspunten en kaders uit het accommodatiebeleid. Ook zetten we een vervolgstap – naar aanleiding van de inventarisatie in 2024 – met betrekking tot de ontwikkelopgave om in ieder dorp de basisvoorziening ontmoeten beschikbaar te houden. Dorpshuis Neeritter Sinds 2022 is met Dorpsoverleg Itter-Laeftj veelvuldig overlegd over de realisatie van een nieuw dorpshuis. Dit heeft uiteindelijk medio 2024 geleid tot een hernieuwd ontwerp waarin wonen en ontmoeten centraal staan. Hiervoor is het oorspronkelijk gereserveerde krediet niet toereikend. De totale investering wordt geschat op € 2,3 miljoen incl. BTW. Multifunctionele accommodatie (MFA) Heibloem Sinds 2019 onderneemt dorpscorporatie HELD in Heibloem initiatieven om te komen tot een ontmoetingsplek. Dit heeft in 2024 uiteindelijk geresulteerd in het aanleveren van een eindrapport in samenwerking met de Vereniging van Kleine Kernen (VVKL) voor het realiseren van een MFA op Sportpark de Beekkant.

Op de locatie van het huidige gemeenschapshuis de Klokkestoel worden woningen gerealiseerd. De totale investering die gemoeid is met de realisering van het MFA bedraagt € 1.452.000 incl. BTW. Kunst en cultuur • Met het organiseren van een Kunst en Cultuurdag voor kinderen en jongeren gaan we nog meer kinderen en jongeren kennis laten maken met kunst en cultuur. Ook stimuleren we

•

• •

32

hen hiermee om deel te nemen aan verschillende vormen van cultuurbeoefening en kunstzinnige vorming. De samenwerking tussen Noord- en Midden-Limburgse gemeenten op het gebied van kunst en cultuur wordt verder ontwikkeld. Daarbij wordt de verbinding tussen lokaal cultureel en kunstzinnig aanbod en regionale (talent)ontwikkeling verstevigd. In samenwerking met belangrijke kunstzinnige en culturele partners wordt het nieuwe Kunst en Cultuurbeleid opgesteld voor 2026 en verdere jaren. We stellen een subsidieregeling op voor het onderhouden en stimuleren van kunst in de openbare ruimte.

Evenementen We stellen nieuw Evenementenbeleid op voor 2026 en verdere jaren. Bibliotheekwerk De bibliotheekwet wordt gewijzigd, deze wijziging zal naar verwachting ingaan vanaf 2026. De (nieuwe) rol van de bibliotheek wordt ingegeven door deze hernieuwde bibliotheekwet. Het bibliotheekwerk in Leudal sluit aan bij deze wetswijziging. In 2025 geven we uitvoering aan het lokale bibliotheekbeleid. Sport • •

In 2025 starten we met het uitvoeren van de zwembadvisie Leudal. In 2025 doorlopen we een proces met inwoners, verenigingen en andere betrokkenen om te komen tot een sport- en beweegbeleid.

Kunst-, cultuur- en sportstimulering In 2025 continueren we de inzet van de combinatiefunctionarissen sport en kunst & cultuur. Hiermee stimuleren we onze inwoners om deel te nemen aan sport, kunst en cultuur. De inzet van de combinatiefunctionarissen wordt verankerd in een integraal plan van aanpak, die de thema’s sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis omvat. Dit plan sluit aan bij het nog in 2025 op te stellen sport- en beweegbeleid en het reeds vastgestelde cultuurbeleid.

33

Sport, cultuur en recreatie

(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2023 na begroting 2026 2027 2028 wijziging 2025 2024

Lasten Sportbeleid en activering

616

655

769

736

295

295

Sportaccommodaties

3.109

3.147

3.275

3.329

3.348

3.363

Cult.presentatie, -productie en -partic. Musea

1.815

1.630

1.945

1.859

2.030

2.042

27

53

69

69

70

71

Cultureel erfgoed

216

246

242

239

235

253

Media

600

813

749

881

878

878

3.417

3.496

3.732

3.863

3.897

3.934

9.801

10.040

10.780

10.976

10.752

10.835

Sportbeleid en activering

-340

-371

-325

-292

0

0

Sportaccommodaties

-899

-250

-250

-250

-250

-250

Cult.presentatie, -productie en -partic. Musea

-54

0

0

0

0

0

-12

-11

-11

-11

-11

-11

Cultureel erfgoed

-16

-16

-16

-16

-16

-16

Media

-130

-306

-218

-130

-130

-130

Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totale baten

-22

-6

-6

-6

-6

-6

-1.473

-961

-827

-706

-414

-414

Resultaat

8.328

9.079

9.953

10.270

10.338

10.421

Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totale lasten Baten

34

2.7 Sociaal domein Sinds de decentralisaties in het sociaal domein (1 januari 2015) is de gemeente Leudal verantwoordelijk voor de WMO & Jeugdzorg. Maar naast de taken en verantwoordelijkheden die uit deze twee wetten voortvloeien, speelt de gemeente Leudal ook nog een belangrijke rol als het gaat om inkomensondersteuning en de (re-)integratie naar werk Visie We gaan voor een samenleving in een omgeving waar onze inwoners zich thuis voelen en mee kunnen doen naar vermogen. De behoefte en het talent van de inwoner staan centraal. Dit betekent dat mensen iets voor elkaar willen en kunnen betekenen, dat er respect is voor elkaars eigenheid en dat er ruimte is voor individuele keuzes. De inwoner kan erop vertrouwen dat de gemeente voorziet in passende ondersteuning als deze nodig is. Wat willen wij bereiken? We willen dat iedereen een beroep kan doen op ondersteuning binnen het sociaal domein, die voldoet aan zijn of haar wens en behoefte. We zetten de transformatie van dure geïndiceerde zorg naar lokale vrij toegankelijke zorg verder voort. De ondersteuning binnen het sociaal domein is onder te verdelen in drie vormen van ondersteuning: Eigen kracht en ‘samenkracht’ van inwoners De kracht van onze eigen inwoners: daar geloven wij in. Hierbij is ons streven dat inwoners zelf óf met de hulp van hun netwerk hun hulpvraag oplossen.

In deze vorm van ondersteuning wordt weinig tot geen beroep gedaan op de gemeente. Een goed samenwerkend voorliggend veld voor de ondersteuning aan het merendeel van onze inwoners Als het op eigen kracht of met eigen netwerk niet of onvoldoende lukt, krijgt de inwoner ondersteuning van één van onze partners. Dat zijn organisaties met wie we samenwerken en die algemene en collectieve voorzieningen bieden. Dit zijn voorzieningen waar inwoners meestal toch al komen zoals het consultatiebureau, de kinderopvang, scholen, sport- en cultuur verenigingen, wijkaccommodaties, huiskamerprojecten etc. Daarnaast bestaan deze collectieve en algemene voorzieningen uit partners die ondersteuning bieden, waarbij de zorg 'vrij toegankelijk' is. Voorbeelden van zulke partners zijn het Centrum voor Jeugd en Gezin, huisarts, Synthese, het Algemeen Maatschappelijk Werk, bibliotheek, fysiotherapeut en sport- en beweegprogramma’s. Alle ondersteuning met algemene en collectieve voorzieningen kan worden gezien als 'lichte ondersteuning'. We noemen dit ook wel het 'voorliggend veld'. Zorgboulevard De zorgboulevard is er voor iedereen. Het is bedoeld als centrale uitnodigende plek waar je graag komt, waar iedereen gemakkelijk naar binnen loopt, waar burgers, vrijwilligers en professionals elkaar spontaan ontmoeten en waar je terecht kunt met vragen over gezondheid en zorg.

We willen ondersteunings- en zorgvragen tijdig signaleren en aanpakken zodat inwoners gezonder gaan leven, beter en sneller worden geholpen als dat nodig is en zo de druk op dure en langdurige zorg verminderen. Zo houden we zorg en ondersteuning toegankelijk, betaalbaar en beschikbaar.

35

Maatwerkvoorzieningen en specialistische zorg waar nodig Als het voorliggend veld geen uitkomst biedt voor de zorgvraag van onze inwoners, dan kunnen zij terugvallen op een maatwerkvoorziening of hoog specialistische zorg. Wij zorgen dat deze twee varianten van ondersteuning mogelijk zijn binnen onze gemeente zodat al onze inwoners de zorg krijgen die zij nodig hebben. Hierbij ondersteunen wij inwoners zodanig dat zij op termijn voldoende hebben aan de ondersteuning in het voorliggend veld en maatwerk niet langer nodig is. Er zullen echter ook altijd inwoners zijn die aangewezen zijn en blijven op maatwerkvoorzieningen en/of specialistische zorg. Gelet op de complexiteit van de vraagstukken en de gewenste en noodzakelijke samenwerking binnen het sociaal domein hebben wij onze doelstellingen beschreven in het beleidsplan sociaal Domein. Dit doen we samen met de drie gemeenten in Midden-Limburg West. We hebben dit samengevat in onderstaande afbeelding:

Wat gaan wij daar voor doen? Een goed samenwerkend voorliggend veld waarin we het merendeel van onze inwoners ondersteunen. Wmo Dementie -en mantelzorgvriendelijke gemeente Als dementievriendelijke gemeente blijft ons hoofddoel, in 2025 en verder, het blijven werken aan een omgeving waarin mensen met dementie en (hun) mantelzorgers een volwaardige plek hebben binnen de samenleving. Dit zal aan de hand van het organiseren van dagactiviteiten, informatiebijeenkomsten en via het realiseren van diverse woon-zorgvormen gerealiseerd worden. Opvang en beschermd wonen volwassenen Voor het beleid op het gebied van beschermd wonen (BW), maatschappelijke opvang (MO) en bemoeizorg & preventie OGGz (B&P) werkt de gemeente Leudal samen met gemeenten in de regio Noord- en Midden-Limburg. Voor bestaande inwoners creëren we de preventieve en voorliggende voorzieningen waardoor ze langer thuis kunnen blijven wonen. De huidige verdeelsleutel voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang zal opnieuw geactualiseerd worden. Het is nog onduidelijk welke financiële consequenties dit zal hebben.

36

Participatie Uitvoeringsprogramma minima- armoedebeleid 2023 - 2025 Het uitvoeringsprogramma loopt in 2025 af. Een nieuw armoedebeleid stellen we in 2025 op. Hiervoor wordt het huidige beleid geëvalueerd. Doorontwikkeling vroegsignalering van schulden In 2025 willen we de impact van vroegsignalering gaan vergroten. Zo gaan we experimenteren met verschillende contactmethoden binnen de vroegsignalering om meer inwoners nog eerder te kunnen bereiken na het ontstaan van een betalingsachterstand. Ook wordt de samenwerking met de verschillende partners voortgezet en versterken we hun rol binnen de vroegsignalering waar nodig. Westrom en doorontwikkeling Mensontwikkelbedrijf (MOB) Vanaf 2025 worden de bedrijfsactiviteiten van Westrom overgenomen door gemeente Roermond. De Gemeenschappelijke Regeling Westrom blijft in stand als formeel werkgever voor de Wswdoelgroep. Vanwege deze ontwikkeling gaat op het gebied van de nieuwe doelgroepen meer worden ingezet op ons eigen MOB. Het MOB heeft een centrale rol voor de uitvoering van de Participatiewet en de Wet Inburgering. Daarom actualiseren we de bestaande business case voor de doorontwikkeling van ons MOB. Aan deze doorontwikkeling gaan we in 2025 vorm geven. Inburgering Inburgeraars moeten zo snel mogelijk kunnen deelnemen aan de Leudalse samenleving. Het afronden van de inburgering is een belangrijk onderdeel hierbij.

De taallessen voor de B1-route en de Z-route worden door Gilde verzorgd. De onderwijsroute is bij Gilde BT ingekocht. Het contract loopt per 1-1-2026 af en wordt daarom in 2025 opnieuw regionaal aanbesteed. Schuldhulpverlening In 2024 is een aantal (wettelijke) veranderingen doorgevoerd binnen de schuldhulpverlening. We evalueren de resultaten van onze schuldhulpverlening in 2025 om zo tot een effectievere schuldhulpverlening voor onze inwoners te komen. Zorgboulevard Bij laagdrempelige en toegankelijke zorg en ondersteuning hoort ook een herkenbare en uitnodigende locatie. Op deze locatie kunnen zorgaanbieders en partners die in het voorliggend veld samenwerken gehuisvest worden. Hiermee worden kennis en krachten gebundeld, wordt verwijzen makkelijker en vooral ook effectiever en krijgt de inwoner de kans om op één plek de vragen beantwoord te krijgen die hij/zij heeft. We sluiten aan op bestaande en lopende initiatieven. We verbreden en verdiepen waar nodig. Zo is laagdrempelige passende zorg voor iedereen ook altijd dichtbij. De zorgboulevard kent 2 sporen: enerzijds de samenwerking en de intentie om de dingen anders te doen. Daartoe stellen we een samenwerkingsovereenkomst op. Daarnaast bestaat er een fysiek spoor, voor een mogelijke locatie waarin partners samen kunnen werken. Het 1e spoor zal voldoende krachtig moeten zijn om te bepalen wat nodig is voor spoor 2.

We verkennen hoe we deze zoveel mogelijk gelijk op kunnen laten lopen.

37

Jeugd Actieprogramma Kansrijke Start Het actieprogramma Kansrijke Start benadrukt het belang van de eerste 1000 dagen voor een gezonde, veilige en kansrijke ontwikkeling van een kind. De wijze waarop de regio Noord- en Midden- Limburg invulling geeft aan Kansrijke Start is uitgewerkt in een regionaal uitvoeringsplan 2020-2026. Deze regionale aanpak is gestoeld op het versterken van de samenwerking tussen het medisch en sociaal domein. Voor 2025 gaan we aan de slag met het versterken van de meest kwetsbare (aanstaande) ouders. Enerzijds door de geboorteketen te scholen om zo vroeg mogelijk kwetsbaarheden in het sociale systeem te zien. Uitdaging is om deze signalering aan te laten sluiten bij het principe van 1Gezin, 1Plan, 1Regisseur (1G1P1R), die gebruikt wordt door onder andere het CJG. De winst zit hem dan in een vloeiende proceslijn in de keten na de eerste 1000 dagen van het kind. Anderzijds gaan we voor deze doelgroep het mogelijk maken om babypakketten (via de geboorteketen) aan te vragen. Samenhang jeugdhulp - onderwijs Zowel onderwijs als jeugdhulp staan voor een grote opgave. Het onderwijs wil met inclusief onderwijs het onderwijs passend maken voor elk kind. Jeugdhulp staat voor de uitdaging om nog integraler te werken, kwaliteit te verbeteren en dat tegen een betaalbare prijs.

We dragen als kinderopvang, onderwijs en jeugdhulp samen verantwoordelijkheid voor optimale kansen en een voorspoedige ontwikkeling van alle kinderen en jongeren in onze regio met als doel waardige deelname aan de maatschappij. Dat doen we door: • ouders en het kind actief bij het proces te betrekken; • als partners samen te werken op basis van vertrouwen en gelijkwaardigheid; • in school- en thuissituatie te werken aan een sterke pedagogische basis rondom het kind; • te werken vanuit een breder begrip van wat normaal is; • te zorgen voor doorgaande ontwikkelingslijnen; • te zorgen dat elk kind gelijkwaardige kansen heeft op ontwikkeling; • de administratieve lasten te beperken, met behoud van goede verantwoording; • te werken vanuit een gezamenlijke regionale visie met een lokale verankering en inkleuring Uitbreiding Praktijkondersteuners huisartsen De implementatie van praktijkondersteuners huisartsen is één van de maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd. Eerder is besloten om dit structureel in te zetten. Voor 2025 zetten we in op een uitbreiding van drie huisartsenpraktijken, dit komt boven op de inmiddels vijf aangesloten praktijken. Taskforce Jeugd Een brede taskforce gaat een duurzame oplossing zoeken voor de slepende problemen in de Limburgse jeugdzorg. Grote organisaties kampen met miljoenenverliezen en vanwege de geografische ligging zijn alternatieven schaars.

De taskforce streeft naar het behoud van de continuïteit van de jeugdzorg in Limburg.

38

Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming Het toekomstscenario beoogt een efficiëntere, meer samenhangende aanpak van kind- en gezinsbescherming te realiseren. Het is een initiatief van de Nederlandse overheid om de jeugdzorg en gezinsbescherming te hervormen. Het doel is om de kwaliteit van zorg te verbeteren en betere bescherming te bieden aan kwetsbare kinderen en gezinnen. Het scenario legt veel nadruk op de samenwerking tussen verschillende zorg- en hulpverleningsinstanties. Dit moet leiden tot een meer geïntegreerde aanpak waarbij informatie beter gedeeld wordt en zorg op maat geleverd kan worden. Er zijn momenteel elf proeftuinen actief waar nieuwe werkwijzen worden getest en geëvalueerd. Deze proeftuinen dienen als model voor de toekomstige inrichting van de kind- en gezinsbescherming. Door meer te investeren in preventieve maatregelen en vroegtijdige interventies, hoopt men de druk op de zwaardere jeugdzorg te verminderen en problemen sneller en effectiever aan te pakken. Regionaal gaan we aan de slag met het maken van een nieuwe samenwerkingsovereenkomst tussen de GI's en de gemeenten. Het toegangsproces naar de gespecialiseerde jeugdhulp wordt vereenvoudigd en we werken aan het realiseren van een tussenfunctie, welke enerzijds als vraagbaak voor de GI's kan dienen en anderzijds gefocust is op het gecontracteerde aanbod van de regio.

Hervormingsagenda Jeugd en Toekomstscenario Kind en Gezin De Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket maatregelen om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Voor de meeste onderdelen volgt een landelijk uitwerktraject. Zo komt er een aanpassing van de jeugdwet met aandacht voor verbeterde begrenzing van jeugdwet en versterking van jeugdzorgregio's. De regio Midden- Limburg West gaat verder aan de slag met de thema's sterke lokale teams en de verbinding met andere domeinen (onderwijs, kinderopvang, volwassen GGZ en bestaanszekerheid). Hoe verhouden de Taskforce Jeugd, de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kinden gezinsbescherming zich tot elkaar? De Taskforce Jeugd, de Hervormingsagenda Jeugd, en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming zijn initiatieven die zich richten op de verbetering van het jeugdzorgsysteem in Nederland. Hoewel ze verschillende aspecten van de jeugdzorg aanpakken, zijn ze sterk met elkaar verweven en ondersteunen ze elkaar in het streven naar een beter functionerend jeugdzorgsysteem. • De Taskforce Jeugd signaleert urgente problemen en doet aanbevelingen voor verbeteringen die kunnen worden opgenomen in de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

• De Hervormingsagenda Jeugd vormt het kader voor lange termijn beleidsveranderingen en wordt gevoed door de aanbevelingen van de Taskforce Jeugd. • Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is een specifiek onderdeel binnen de Hervormingsagenda Jeugd, dat zich richt op de bescherming van kinderen en gezinnen. • Het Toekomstscenario is ingebed in de Hervormingsagenda Jeugd en concretiseert een deel van de ambities van de Hervormingsagenda. • De implementatie van het Toekomstscenario kan gesteund worden door de aanbevelingen van de Taskforce Jeugd, vooral daar waar deze betrekking hebben op acute knelpunten in de kind- en gezinsbescherming. Samenvattend: • Taskforce Jeugd: Biedt directe oplossingen voor urgente problemen in de jeugdzorg. • Hervormingsagenda Jeugd: Zet de koers uit voor lange termijn veranderingen in de jeugdzorg.

39

•

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming: Specificeert de gewenste toekomstige situatie voor de kind- en gezinsbescherming binnen het bredere kader van de Hervormingsagenda Jeugd.

Financiële positie jeugdzorgaanbieders De financiële positie van enkele jeugdzorgaanbieders in Limburg is zorgwekkend. De Mutsaersstichting stond onder verscherpt toezicht vanwege kwaliteitsproblemen, en een herstelplan met een injectie van € 11,4 miljoen moest faillissement voorkomen. Ook Pactum (VIGO) kampt met beperkte financiering en stijgende kosten. Beide organisaties zijn cruciaal voor de jeugdzorg in Limburg. Signalen van liquiditeitsproblemen bij andere zorgaanbieders (o.a. JeugdzorgPlus en PGZ) zijn ook bekend. Wij volgend de ontwikkelingen nauwgezet en trekken daarin gezamenlijk op met overig gemeenten in Limburg. Ontwikkelingen tarieven jeugd De zorguitgaven voor jeugdzorg bestaan uit verschillende onderdelen. Met betrekking tot jeugdbescherming/-reclassering geldt dat in 2024 de tarieven met 20% tot 30% zijn gestegen naar aanleiding van de landelijke tarieven. In de eerste raadsrapportage 2024 is hiermee structureel rekening gehouden. Op de andere onderdelen van jeugdzorg geldt dat nieuwe aanbestedingen worden opgestart, dat contracten verlengd worden en bij jeugdzorg plus geldt dat er een ontwikkelopgave ligt. Dit zal zijn weerslag hebben op de nieuwe tarieven. Bij aanbestedingen moeten reële tarieven gehanteerd worden. De verwachting is dan ook dat de tarieven op de diverse onderdelen van jeugdzorg (fors) zullen stijgen.

Dit is de reden dat als stelpost bij de budgetten voor jeugdzorg rekening is gehouden met een stijging van de uitgaven 2025 van 10% en vanaf 2026 jaarlijks met 5%.

40

Sociaal domein

(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2023 na begroting 2026 2027 2028 wijziging 2025 2024

Lasten Coördinatie en beleid WMO

0

0

1.557

1.559

1.559

1.559

Coördinatie en beleid Jeugd

0

0

434

434

434

434

Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen

5.428

5.095

4.087

4.014

3.937

3.959

2.025

2.162

1.938

1.938

1.938

1.938

8.642

8.068

6.838

6.842

6.846

6.846

WSW en beschut werk

3.556

3.710

3.459

3.290

3.092

3.013

Arbeidsparticipatie

1.699

1.556

1.941

1.986

2.078

2.045

Maatwerkvoorziening (WMO)

1.263

1.215

1.215

1.215

1.215

1.215

Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO)

3.901

3.589

4.099

4.099

4.099

4.099

3.329

3.272

3.513

3.533

3.533

3.533

Dagbesteding (WMO)

93

190

0

0

0

0

Jeugdhulp begeleiding

2.348

2.679

3.648

4.202

4.783

5.394

Jeugdhulp behandeling

427

421

416

416

416

416

Jeugdhulp dagbesteding

747

680

672

672

672

672

Pleegzorg

467

425

418

418

418

418

Jeugdhulp met verblijf overig

1.311

998

983

983

983

983

Jeugdhulp behand. GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf Gesloten plaatsing

2.151

3.829

3.198

3.178

3.178

3.178

167

506

478

478

478

478

249

316

311

311

311

311

Beschermd wonen (WMO)

68

76

70

68

68

68

Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

12

20

19

19

19

19

Jeugdbescherming

961

1.243

1.259

1.261

1.264

1.264

Jeugdreclassering

0

14

14

14

14

14

38.843

40.067

40.564

40.927

41.333

41.853

Totale lasten

41

Sociaal domein

(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2023 na begroting 2026 2027 2028 wijziging 2025 2024

Baten Coördinatie en beleid WMO

0

0

-54

-54

-54

-54

Coördinatie en beleid Jeugd

0

0

-54

-54

-54

-54

-3.875

-1.617

-721

-632

-490

-492

-115

0

0

0

0

0

-6.064

-6.521

-5.405

-5.405

-5.405

-5.405

0

0

0

0

0

0

Arbeidsparticipatie

-69

0

0

0

0

0

Maatwerkvoorziening (WMO)

-10

-11

-11

-11

-11

-11

Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO)

-246

-220

-220

-220

-220

-220

0

0

0

0

0

0

Dagbesteding (WMO)

0

0

0

0

0

0

Jeugdhulp begeleiding

-112

0

0

0

0

0

Jeugdhulp behandeling

0

0

0

0

0

0

Jeugdhulp dagbesteding

0

0

0

0

0

0

Pleegzorg

0

0

0

0

0

0

Jeugdhulp met verblijf overig

0

0

0

0

0

0

Jeugdhulp behand. GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf Gesloten plaatsing

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Beschermd wonen (WMO)

-2.132

-1.761

-1.289

-852

-852

-852

Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

-722

-600

-430

-284

-284

-284

Jeugdbescherming

0

0

0

0

0

0

Jeugdreclassering

0

0

0

0

0

0

Totale baten

-13.344

-10.730

-8.184

-7.511

-7.370

-7.372

Resultaat

25.500

29.337

32.380

33.416

33.963

34.482

Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen WSW en beschut werk

42

Verbonden partijen Deze organisaties dragen bij aan de uitvoering van dit programma. Westrom Westrom voert de Participatiewet en de Wet sociale werkvoorziening uit voor de vijf MiddenLimburgse gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Roerdalen en Roermond. Zij laten mensen participeren en integreren en brengen zoveel mogelijk mensen naar (regulier) werk of andere vormen van participatie in de samenleving. Bij detacheringen verzorgt Westrom de begeleiding. Modulaire gemeenschappelijke regeling sociaal domein Limburg-Noord (MGR) De gemeenten hebben de inkoop, contractmanagement, contractbeheer en data-management in het sociaal domein centraal belegd bij de Modulaire gemeenschappelijke regeling sociaal domein Limburg-Noord (MGR). Deze organisatie sluit voor de regiogemeenten de (raam)overeenkomsten met aanbieders en verzorgt het contractbeheer en -management en ook het datamanagement. Omnibuzz Omnibuzz vervoert klanten met een Wmo-indicatie. Omnibuzz zorgt voor het vervoer, de vervoerspas, het goed functioneren van de taxipoints en de afhandeling van eventuele klachten. Daarnaast controleert Omnibuzz de uitvoering van het vervoer voor 30 gemeenten in Limburg.

43

2.8 Volksgezondheid en milieu De gemeenten zijn in Nederland verantwoordelijk voor de inzameling van afval en voor het aanleggen en onderhouden van de riolen. Hiervoor wordt ook belasting geïnd (riool- en afvalstoffenheffing) welke in principe kostendekkend zijn. Dit zijn de twee grootste posten in dit programma. Daarnaast worden ook nog uitgaven die rondom milieubeheer (zoals ongediertebestrijding), begraafplaatsen (zoals het beheer van crematoria) en de volksgezondheid (zoals ambulance en ziekenvervoer) verantwoord. Visie Een goed en gezond woon- en leefklimaat is opgebouwd uit een fijne woonomgeving met een divers landschap en een goede balans tussen milieu/gezondheid en bedrijvigheid. De gemeente kan deze balans beoordelen bij het uitvoeren van hun wettelijke taken zoals vergunningverlening, toezicht en handhaving. Luchtkwaliteit (inclusief geur) en geluid zorgen voor de meeste overlast en overbelasting in de gemeente Leudal. Deze hebben een groot effect op de gezondheid en het woon- en leefklimaat van onze inwoners. Bovendien zijn in de gemeente Leudal relatief veel gevoelige functies, gebouwen of plekken waar hooggevoelige groepen langdurig verblijven. Denk aan: basisscholen, scholen voor voortgezet onderwijs, kinderopvang (kinderdagverblijven, crèches, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang), woonzorgcentra voor ouderen en andere zorginstellingen.

Tenslotte is de gemeente Leudal door de relatief hoge fijn stof concentratie door veehouderijen in 2024 vanuit landelijke wetgeving aangewezen als aandachtsgebied voor fijn stof. Als deze de milieuaspecten geluid en luchtkwaliteit verbeterd worden levert dat een wezenlijke bijdrage aan de gezondheidsdoelstelling uit de strategische visie 'Mooi leven in Leudal' en de Zomernota 2023-2026 op. Wat willen wij bereiken? 1. De basis van een gezonde en veilige leefomgeving is een evenwichtige toedeling van functies aan locaties; niet alles kan overal en niet tegelijkertijd. Wij maken keuzes over wenselijkheid en haalbaarheid van ruimtelijke ontwikkelingen, waardoor enerzijds een duurzaam en toekomstbestendig initiatief kan worden gerealiseerd en anderzijds de omgeving (mens en natuur) daarvan niet de nadelige effecten ervaart. 2. Verbeteren en gezonder maken van de leefomgeving door emissies van geluid- en lucht (inclusief geur) te verminderen. Dit geldt met name voor de huidige overbelaste situaties en extra overlast door cumulatie van emissies. 3. Vanuit het Schone Lucht Akkoord in 2030 50% gezondheidswinst realiseren ten opzichte van 2016.

44

Wat gaan wij daar voor doen? 1. Wij stellen de Omgevingsvisie op en vast en geven daarin de basis voor een afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen. Wij toetsen steeds de wenselijkheid op basis van ons strategisch beleid, de geschiktheid van de locatie(s), het laadvermogen van die locatie en de 2.

uitvoering van het initiatief. Daarvoor maken we gebruik van de intake- en omgevingstafels. Uitvoering geven aan de wettelijke taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. In het bijzonder hierbij uitvoering geven aan: • de diverse beëindigingsregelingen voor veehouderijen. Dit doen we door

•

3. 4.

omgevingsvergunningen in te trekken en mee te werken aan het herbestemmen van vrijkomende agrarische bestemmingen en/of slopen. de beleidsregels intrekken omgevingsvergunningen milieubelastende activiteiten bij veehouderijen, zodat de latente ruimte (verschil tussen feitelijke en vergunde

bedrijfsvoering) afneemt. Uitvoering geven aan de jaarlijkse uitvoeringsplannen van het Schone Lucht Akkoord. Het huidige Gebiedsgericht geluidbeleid Leudal uit 2014 moderniseren. De belangrijkste veranderingen zijn: • • •

aanpassingen doorvoeren vanwege de Omgevingswet. actualisatie van gebiedskarakteristieken en significante milieubelastende activiteiten. meer aandacht geven aan geluidsaandachtsgebieden en de bescherming van de 4 bestaande stiltegebieden in onze gemeente.

Afval We continueren onze afvalinzameling en zetten in op het zo goed mogelijk scheiden van afval, zodat afkeur wordt voorkomen. In 2025 ontvangen de inwoners een korting van € 60 op het vastrecht van de afvalstoffenheffing. De verwachting is, dat in 2026 de CO-2 heffing op het verbranden van restafval aan gemeenten wordt doorbelast door de afvalverwerkers. Het blijft dus van belang om gescheiden afvalinzameling te stimuleren en aandacht te houden voor circulariteit, hergebruik en consuminderen.

45

Volksgezondheid en milieu

(bedrag x 1.000)

Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2023 na begroting 2026 2027 2028 wijziging 2025 2024 Lasten Volksgezondheid

1.715

1.816

1.894

1.839

1.696

1.696

Riolering

4.072

3.638

3.745

3.815

3.827

3.886

Afval

3.858

4.077

4.286

4.408

4.522

4.562

Milieubeheer

2.929

1.759

2.308

1.951

1.955

1.960

13

32

32

31

30

30

12.587

11.322

12.265

12.044

12.030

12.134

-247

-246

-204

-143

-1

-1

Riolering

-4.943

-4.949

-4.957

-4.959

-4.960

-4.960

Afval

-4.056

-3.704

-3.874

-5.005

-5.220

-5.220

Milieubeheer

-3.216

-666

-672

-301

-301

-301

-2

-7

-7

-7

-7

-7

-12.464

-9.572

-9.714

-10.415

-10.489

-10.489

124

1.750

2.552

1.629

1.541

1.645

Begraafplaatsen en crematoria Totale lasten Baten Volksgezondheid

Begraafplaatsen en crematoria Totale baten Resultaat

Verbonden partijen Deze organisaties dragen bij aan de uitvoering van dit programma. Reinigingsdienst Maasland RD Maasland zamelt afval in met een missie: zoveel mogelijk grondstoffen uit het afval halen, zodat deze opnieuw tot product kunnen worden verwerkt. Zo dragen zij bij aan een circulaire economie. Zij zijn een regionaal afval inzamelbedrijf in Midden-Limburg met als werkgebied de gemeenten Leudal, Maasgouw, Roerdalen en Echt-Susteren. Deze gemeenten zijn naast eigenaar tevens de belangrijkste opdrachtgevers. Daarnaast voeren zij diensten uit in opdracht van particulieren en bedrijven. Ook beheren en exploiteren zij milieuparken in Roggel en Maasbracht. Bodemzorg Limburg Al in 1994 is Bodemzorg Limburg gestart met haar taak: beheren en beheersen van afgewerkte stortplaatsen in Limburg. Bodemzorg Limburg is verantwoordelijk voor de nazorg van stortlocaties die zijn gesloten vóór 1 september 1996. Bodemzorg Limburg zoekt duurzame oplossingen voor gesloten stortplaatsen. Er worden nieuwe functies gecreëerd, waarbij gedacht kan worden aan natuur en landschap, recreatie en zonneparken

46

Regionale Uitvoerings Dienst (RUD) Limburg-Noord De Regionale Uitvoeringsdienst Limburg Noord (RUD LN) verzorgt een belangrijk deel van de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving in Limburg Noord. Door een innovatieve, slagvaardige en efficiënte organisatie van deze taken, dragen zij bij aan de verbetering van de kwaliteit, gezondheid en veiligheid van de leefomgeving en aan de verbetering van de dienstverlening aan burgers en bedrijven. De gemeenten, provincie en gemeentelijke samenwerkingsverbanden werken binnen de RUD samen om de in onze regio beschikbare capaciteit en kennis zo goed mogelijk in te zetten. Het werkgebied van de RUD LN is congruent met de veiligheidsregio

47

2.9 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing Met faciliterend grondbeleid drukt de gemeente Leudal duidelijk haar stempel op de inrichting van de publieke ruimte. Zo wordt via bestemmingsplannen bepaald welke grond voor welk gebruik geschikt is en worden grondexploitaties gebruikt om stukken weiland in woonwijken te veranderen. Visie Leudal is een prachtige plek om te wonen, met karakteristieke dorpen omringd door een levendig (agrarisch) buitengebied dat ook uitnodigt tot sporten en ontspannen. De kwaliteit van onze woonen leefomgeving is hoog. Steeds meer woningen en bedrijven maken gebruik van milieuvriendelijke manieren om stroom en warmte op te wekken. In lijn met onze ambities zetten we verdere stappen om ons woningaanbod af te stemmen op veranderende behoeften. Met voldoende én passende woningen houden we onze dorpen nu en in de toekomst leefbaar. Fijn wonen en leven betekent ook elkaar ontmoeten, voor elkaar zorgen en een gevoel van verbondenheid ervaren. Wij streven naar actieve gemeenschappen met een passende mix van woonvormen, voorzieningen en bedrijvigheid. Zo blijven wij een aantrekkelijke gemeente voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Wat willen wij bereiken? Passende woningbouw in al onze dorpen Wij spelen een actieve rol bij het creëren van woningbouwplannen voor ten minste 750 woningen verspreid over alle dorpen.

Met de Versnellingsagenda Wonen geven wij richting aan de door ons gewenste woningbouwontwikkelingen. Wij blijven inzetten op kleinere en betaalbare woningen, voor jong en oud. Dat zijn (sociale) huurwoningen en goedkope koopwoningen. Nieuwe woningen zijn levensloopbestendig en geschikt voor verschillende levensfasen. Wij bieden nieuwe bouwmogelijkheden voor de projectmatige ontwikkeling van strategische locaties, transformatie van bestaand vastgoed en particuliere (ver)nieuwbouw. De veranderende woningbehoefte is niet alleen met nieuwbouw te vervullen en wordt deels met aanpassingen van bestaande woningen bereikt. Alternatieve woningbouw voor andere doelgroepen Wij zetten niet alleen in op bouwmogelijkheden voor de behoefte van huidige inwoners. Wij hebben ruimere ambities, want Leudal is een aantrekkelijke woongemeente. Bijvoorbeeld voor mensen die werken in de regio Zuidoost-Brabant. Vooral de jongere beroepsbevolking willen wij aan ons binden. Zij zijn belangrijk voor de leefbaarheid van onze dorpen. Ook internationale werknemers zijn al jaren onmisbaar voor onze lokale economie. Om hen op een goede manier tijdelijk te huisvesten hebben wij specifiek beleid. Door het aanbod van sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen te vergroten, maken we het voor deze groep ook makkelijker om zich permanent in Leudal te vestigen en hier een leven op te bouwen.

De woningcorporaties zijn daarbij een belangrijke samenwerkingspartner. Dat geldt ook voor hun deelname aan gebiedsontwikkelingen en (collectieve) burgerinitiatieven. Daarnaast dragen wij onze woonwagencentra één voor één over aan de woningcorporaties. Dit proces is in 2025/2026 afgerond.

48

Een passende wooncarrière voor alle inwoners Wij vinden het belangrijk dat onze senioren en andere kwetsbare doelgroepen zo lang mogelijk actief deelnemen aan de samenleving. Het zelfstandig wonen in hun vertrouwde omgeving is daar een belangrijk onderdeel van. De nabijheid van familie en vrienden heeft een positief effect op hun zelfredzaamheid. Als ouderen naar een passende woning verhuizen, ontstaat er doorstroom op de woningmarkt. Hierdoor krijgen vele anderen binnen Leudal ook een kans om een gewenste stap in hun wooncarrière te maken. Starters bijvoorbeeld profiteren hier van, omdat zij vaak woningen kopen of huren uit de bestaande woningvoorraad en zo de ontstane verhuisketens compleet maken. Ruimte voor ontwikkeling, waarborg voor kwaliteit De Omgevingswet geeft inwoners, ondernemers en de gemeente meer ruimte om gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken. Het motto van de wet is ‘Ruimte voor ontwikkeling, waarborg voor kwaliteit’. Dat proberen wij vanuit verschillende programma’s ook te bereiken. Bij de afweging van nieuwe ontwikkelingen is de juiste kwaliteit voor ons leidend. De transitie van de landbouw zo soepel mogelijk laten verlopen Leudal kent net als de rest van Nederland een aantal grote ruimtelijke en andere opgaven die om een oplossing vragen, elkaar beïnvloeden en ruimte vragen.

De transitie van de landbouw, vindt plaats volgens het principe ‘water en bodem sturend’. Dit is het uitgangspunt voor een vitaal buitengebied. Maar ook de ruimtelijke opgaven op het gebied van energie en klimaatadaptatie vragen om aandacht. Wij gaan we op zoek naar een gezond evenwicht tussen natuur, landschap, landbouw, recreatie en toerisme, ruimte om te wonen en leefbaarheid. Dit vraagt bestuurlijke keuzes, want niet alles kan overal en niet alles kan meer op de manier die we gewend zijn. Leefbare dorpen en een vitaal buitengebied aan de hand van vier gebiedstypes Wij willen de brede welvaart behouden of verbeteren door in te zetten op leefbare dorpen en een vitaal buitengebied, een goed voorzieningenniveau passend bij het dorpse karakter en onze gemeenschappen. We kiezen daarbij voor een gebiedsgerichte aanpak. In onze nieuwe Omgevingsvisie is dat uitgewerkt. Vanuit de ruimtelijke analyse zijn vier gebieden onderscheiden met eigen kernwaarden en bepalende landschappelijke structuren. Dit zijn het Maasdal, Leudal en omgeving, Beekdalenlandschap en Jonge Ontginningenlandschap. Voor alle gebiedstypen geldt dat we bij nieuwe ontwikkelingen niet alleen oog hebben voor de kernwaarden maar dat altijd sprake is van een bepaalde diversiteit in activiteiten. Wonen, werken en recreëren gaan hand in hand. Focus op de ene activiteit sluit een andere niet uit.

De hoofdkoers wordt echter bepaald door een versterking van de kernwaarden van het betreffende gebied. Door te focussen op de kernwaarden geef je op de ene plaats ruimte aan water en op de andere om te ondernemen of te wonen. Veiligheid door het voorkomen van leegstand We besteden in de hele gemeente aandacht aan de verbetering van de veiligheid. Leegstaande of vrijkomende agrarische bebouwing kan gevoelig zijn voor ondermijning. Herbestemming is niet overal mogelijk bijvoorbeeld door nog actieve agrarische bedrijven in de omgeving of door de ligging van het bedrijfsgebouw. In het kader van de Omgevingsvisie wordt de Nota Kwaliteit en het daaraan gekoppelde Groenfonds geactualiseerd. Een sloopfonds wordt in die herijking meegenomen na vaststelling van de Omgevingsvisie.

49

Wat gaan wij daar voor doen? Omgevingsplan Wij vertalen de Omgevingsvisie (vaststelling in 2025) in een nieuw Omgevingsplan. Dit doen wij in delen. Wij starten met een pilot aan de Beeklaan in Roggel, gevolgd door een plan voor de Woonkernen en de vier deelgebieden van ons Buitengebied. Daarnaast zullen wij themagericht het Omgevingsplan vormen, bijvoorbeeld door het thema 'geluid' nader uit te werken en in het Omgevingsplan op te nemen. De Omgevingsvisie en het Omgevingsplan vormt het toetsingskader voor nieuwe initiatieven. Woningbouw faciliteren Voor woningbouw geeft de (verruimde) Versnellingsagenda Wonen de door ons gewenste woningbouwontwikkelingen aan. Wij sturen op kwaliteit, zodat nieuwe bouwontwikkelingen ook bijdragen aan het versterken van de leefbaarheid en onderlinge betrokkenheid. In alle dorpen blijft het de komende jaren mogelijk om nieuwe woningen te realiseren. Wij richten onze focus op de grotere woningbouwontwikkelingen. Dat is nodig om stappen te kunnen maken en grotere aantallen woningen te kunnen (laten) realiseren. In 2025 hebben wij de planologische procedures doorlopen voor onder andere de Beeklaan in Roggel, de sportvelden in Hunsel en worden de woningen op de voormalige sportvelden in Grathem gebouwd.

Daarnaast zullen wij projecten starten om stedenbouwkundige uitgangspunten en kaders uit te werken, quickscans op de haalbaarheid uit te voeren en verkavelingsmogelijkheden en onderzoeken te verrichten. In het kader van het Didam-arrest zullen wij voor onze eigen grondposities marktconsultaties starten en doorlopen. Wij voeren deze projecten uit in projectteams om het proces van ruimtelijke ontwikkeling en vergunningverlening te borgen en te versnellen. Wij gaan aan de slag met de herontwikkeling van de voormalige sportvelden in Horn, sportvelden Kelpen-Oler en de sportvelden Ell. Daarnaast wordt het project Bouwen Kleine Kernen (dat woningbouw mogelijk maakt in onder andere Heibloem, Neeritter Hunsel en Nunhem) verder uitgewerkt. Naast het inzetten op het in ontwikkeling brengen van locaties die eigendom zijn van de gemeente, blijven wij ook projectmatige woningbouwontwikkelingen faciliteren van kansen van derden benutten. Onze focus ligt op het bouwen in de dorpen. Als wij meer ruimte nodig hebben om de juiste aantallen, kwaliteit en variatie te halen, bespreken we dit met de provincie. Het differentiëren van onze kernrandzones, biedt mogelijkheden voor het ontwikkelen van gronden voor woningbouw. Het realiseren van kwalitatieve en betaalbare (huur)woningen kent veel uitdagingen. Wij richten een Herstructureringsfonds voor Woningbouw in.

Daarmee zorgen we voor financiële ruimte om woningbouw meer betaalbaar te maken. Denk hierbij aan het faciliteren van sloop of het afdekken van een onrendabele top bij herstructurering door sociale partners. Verduurzaming Duurzaamheid is een rode draad door diverse thema’s. Wij zetten verder in op de verduurzaming van de bestaande voorraad. Dit blijven wij doen door: subsidies te verlenen aan inwoners die dit het hardste nodig hebben, advies te geven en (als dat nodig is) kleine aanpassingen aan woningen te doen. De verduurzaming van de bebouwde omgeving is een van de grootste opgaven in de energietransitie. Dit pakken wij wijk- of dorpsgericht aan. Dit doen wij samen met onze partners (o.a. woningcorporaties). Daarnaast geven we komend jaar uitvoering aan het Nationaal Isolatieprogramma (NIP).

50

Wonen en zorg Zorgpartijen zijn een belangrijke partner om diverse aandachtsgroepen passend te huisvesten. In 2025 stellen wij – in afstemming met onze belangrijkste lokale zorgaanbieders en woningcorporaties - een visie vast op wonen met zorg en ondersteuning. Dit vormt straks – net als de Versnellingsagenda Wonen – een van de bouwstenen voor ons Volkshuisvestingsprogramma. Vanuit de nieuwe wet Versterking regie op de volkshuisvesting zijn we daartoe verplicht. Regie op de volkshuisvesting De rijksoverheid versterkt de regie op de volkshuisvesting en op de verdeling van ruimteclaims. Wij zetten in op het behouden en benutten van ruimte om eigen keuzes te maken die passen bij de behoefte en karakteristiek van Leudal. Dit doen wij, naar het motto van de Omgevingswet, met algemene kwalitatieve kaders. Daarbinnen krijgen ondernemers en inwoners van ons de ruimte om gewenste ontwikkelingen uit te voeren. Wij voeren de komende jaren de noodzakelijke wettelijke aanpassingen door. De verbetering en het behoud van de beekdalen Beekdalen vervullen een belangrijke rol bij het vasthouden of afvoeren van water, het vergroten van de biodiversiteit, het behoud van de landschappelijke structuur en de cultuurhistorische beleving en het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering. Beekdalen komen in de verschillende deelgebieden voor.

Het is van belang om de kwaliteit van de beekdalen te verbeteren om de functie optimaal te benutten, hierbij moeten we nevenfuncties ondergeschikt maken. (zie ook: differentiëren van de kernrandzones) Het differentiëren van de kernrandzones We voeren een onderzoek uit naar de mogelijkheid om een differentiatie te maken in de kernrandzones. In sommige dorpen is de druk van agrarische bedrijven op de leefomgeving te groot. Er is dan sprake van een overbelaste situatie. Om het woon- en leefklimaat te verbeteren kan het een oplossing zijn om een variatie aan te brengen in de kernrandzones. Binnen deze zone mogen intensieve veehouderijen niet uitbreiden (geen toename aantal dieren). Deze zone is ingesteld om tot een scheiding van mens en dierconcentraties te komen. De functie van de huidige kernrandzone is het borgen van een gezonde leefomgeving. Voor alle dorpen geldt nu al een minimum kernrandzone van 200 meter; dit verandert ook niet. Maar niet elk dorp heeft dezelfde functie: het ene dorp heeft meer een woonfunctie het andere is meer agrarisch gericht. Om recht te doen aan de verschillende behoeftes in onze dorpen gaan we de functie van deze zone verbreden. Zo kunnen we bij het ene dorp een “groene jas” in de kernrandzone realiseren en bij het andere dorp overgaan tot functiemenging met een combinatie van wonen en werken.

Hierdoor kan het nodig zijn dat de kernrandzone groter wordt dan 200 meter. Het onderzoek moet aantonen of, hoe en wat de mogelijkheden zijn. Wij starten met de kernrandzones van Heibloem (mogelijke meerwaarde voor natuur) en Ell (mogelijke meerwaarde voor woningbouw) om de kansen en mogelijkheden van de differentiatie in beeld te krijgen en te toetsen. We breiden het onderzoek vervolgens - op basis van de ervaringen in deze kernen - verder uit. Hierbij betrekken we eveneens het vorige punt de verbetering en het behoud van de beekdalen.

51

Een garantiefonds voor Agrarisch natuur en landschapsbeheer Voor agrarisch natuur en landschapsbeheer wordt in bepaalde gevallen provinciale subsidie verstrekt. Hierdoor ontstaat een landschappelijk raamwerk wat de identiteit van de deelgebieden versterkt en de natuurinclusiviteit vergroot. De looptijd van de contracten is over het algemeen 6 jaar. Aan het eind van deze periode bestaat vaak veel onzekerheid over de verlenging van de contracten. Agrariërs moeten op dat moment beslissen of ze op eigen kosten de natuur/het landschap in stand houden of dat ze alles omploegen en de gronden weer in agrarisch gebruik nemen. Om dit laatste te voorkomen is het voorstel om, op plekken die voor de natuur en/of biodiversiteit belangrijk zijn, een garantie te geven op de vergoeding voor het natuur- en landschapsbeheer. Dit garantiefonds is enerzijds ter overbrugging als de besluitvorming voor de volgende subsidieronde vertraging oploopt en anderzijds als vervanging als het Rijk beslist om de subsidie stop te zetten (alleen op waardevolle percelen). Een sloopfonds voor agrarische bebouwing/verplaatsing van knelgevallen Niet alle agrariërs kunnen of willen hun bedrijf voortzetten. Deze groep voldoet niet altijd aan de voorwaarde vanuit de stikstofcrisis en kunnen niet deelnemen aan beëindigingsregelingen van het Rijk.

Verder zijn er een groot aantal bedrijven die in het verleden gestopt zijn maar waar nog alle stallen zijn blijven staan. Vaak zie je op deze plekken leegstand, verrommeling, ongewenst of zelfs onveilig gebruik optreden. Vaak kan de stoppende agrariër het niet betalen om de stallen te slopen. Voor deze groep stellen wij voor om te onderzoeken of door middel van een revolverend fonds of het verstrekkingen van slopersleningen de sloop van de leegstaande of vrijkomende bebouwing alsnog gerealiseerd kan worden. In het kader van de Omgevingsvisie wordt de Nota Kwaliteit en het daaraan gekoppelde Groenfonds geactualiseerd. Het vormen van een sloopfonds wordt naast het eerder genoemde garantiefonds meegenomen in die herijking. Klimaatverandering Het aanpassen en voorbereiden van de omgeving op de gevolgen van klimaatverandering zoals hoge temperaturen, lange periodes van droogte, extreme neerslag en hoog water. De kwaliteit van het buitengebied verandert door de snel ontwikkelende klimaatverandering. Het buitengebied moet weerbaar gemaakt worden voor hoge temperaturen, lange periodes van droogte, extreme neerslag en hoog water. Vanuit de gedachte water en bodem sturend moeten er structurerende keuzes gemaakt worden welke functies in de toekomst mogelijk zijn in de verschillende deelgebieden.

Dit doen we enerzijds in de Omgevingsvisie en anderzijds via gebiedsgerichte aanpak van de kernrandzones, aanpak van de beekdalen en passende locaties voor ruimtelijke ontwikkelingen.

52

Volkshuisv., leefomgev.+ sted. vernieuw.

(bedrag x 1.000)

Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2023 na begroting 2026 2027 2028 wijziging 2025 2024 Lasten Ruimte en leefomgeving

4.283

3.602

2.567

2.317

2.156

2.156

Grondexploitatie (nietbedrijventerrein) Wonen en bouwen

-766

103

1.457

135

135

135

1.859

2.195

1.753

1.802

1.801

1.797

Totale lasten

5.376

5.901

5.778

4.255

4.093

4.089

Ruimte en leefomgeving

-3.042

-574

-38

-38

-38

-38

Grondexploitatie (nietbedrijventerrein) Wonen en bouwen

-153

-52

-1.377

-52

-52

-52

-1.379

-1.003

-1.103

-1.103

-1.103

-1.103

Totale baten

-4.574

-1.628

-2.517

-1.192

-1.192

-1.192

801

4.272

3.261

3.063

2.900

2.897

Baten

Resultaat

53

3 Paragrafen

54

3.1 Lokale heffingen 3.1.1 Algemeen De gemeenteraad heeft de bevoegdheid te bepalen welke belastingen een gemeente heft, welke heffingsmaatstaven worden gehanteerd en welke tarieven daarbij gelden. De gemeente is daarbij beperkt in de soorten belastingen / heffingen die ze mag heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de Gemeentewet. Naast de belastingen heft de gemeenten rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar inwoners. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van diensten niet overschrijden. De heffing en inning van de belastingen van de gemeente Leudal is grotendeels ondergebracht bij de gemeenschappelijke regeling Belasting Samenwerking Gemeenten en Waterschappen (BsGW). In Leudal worden de volgende belastingen en rechten geheven: Belastingen

Rechten

Onroerende-zaakbelasting

Afvalstoffenheffing

Toeristenbelasting

Rioolheffing Leges Begraafrechten

3.1.2 Beleid en tariefstelling Voor het heffen van de lokale heffingen hanteren wij enkele algemene uitgangspunten. Uitgangspunt blijft om zoveel mogelijk met kostendekkende tarieven te werken. In de volgende paragrafen gaan we nader in op de tarieven. Onderstaand een overzicht van gerealiseerde en geraamde opbrengsten: (bedrag x 1.000) Heffing

Realisatie 2023

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 na 2025 2026 2027 2028 wijziging

OZB

-7.112

-7.204

-7.796

-8.334

-8.598

-8.990

Rioolheffing

-4.877

-4.881

-4.882

-4.883

-4.885

-4.885

Afvalstoffenheffing

-3.825

-3.535

-3.693

-4.824

-5.039

-5.039

Toeristenbelasting

-1.303

-1.290

-1.290

-1.489

-1.489

1.737

-4

-4

-4

-4

-4

-4

-1.624

-1.816

-1.816

-1.816

-1.816

-1.816

0

-7

-7

-7

-7

-7

-18.745

-18.737

-19.488

-21.357

-21.838

-19.004

Baatbelasting Leges Begraafrechten Totaal

55

3.1.3 Onroerende-zaakbelasting De onroerende-zaakbelasting (OZB) worden in Leudal geheven bij eigenaren van woningen en nietwoningen en bij gebruikers van niet-woningen. Als grondslag voor deze belastingen wordt de waarde in het economische verkeer (WOZ-waarde) bepaald van elke onroerende zaak. Leudal hanteert tariefdifferentiatie bij het woningen en niet-woning tarief. De verwachte OZB per huishouden in 2025 bedraagt € 315,60, en is gebaseerd op gegevens die bekend zijn per september 2024. Wanneer de definitieve cijfers van BsGW in november 2024 bekend worden gemaakt kunnen er nog aanpassingen plaatsvinden. De OZB opbrengsten worden jaarlijks verhoogd met de in de meicirculaire gepubliceerde indexatie prijs nationale bestedingen (pNB).