Omgevingsvisie bij voorstel tot vaststelling

voorzien in het Koersdocument 2040. Door deze onderwerpen in samenhang te bekijken kan Lelystad mogelijke trends verklaren en verbanden in kaart brengen. Ook helpt deze aanpak bij het rechtvaardigen en beargumenteren van keuzes. De strategie is onderverdeeld in vier thema’s: wonen & voorzieningen, werken & leren, groen & genieten, mobiliteit & bereikbaarheid.

<H4 Strategie>

4.1 Algemene strategie: groene verstedelijking Lelystad wordt op een duurzame manier ontwikkeld: natuurinclusief, energieneutraal, klimaatbestendig en circulair. Het landschap is de drager. Veel groen in Lelystad ondergaat een kwaliteitsimpuls en biedt daardoor ruimte voor nieuwe maatschappelijke opgaven. Dit gebeurt op alle schaalniveaus: van regio tot stad. Openbare ruimte in bestaande buurten was oorspronkelijk bedoeld en kan ook in de nabije toekomst zo worden ingericht dat de bewoners, flora en fauna er een thuis vinden. Sociaal-maatschappelijke aspecten, beheer en betrokkenheid spelen hierbij een belangrijke rol. De bewoners kunnen bijvoorbeed de openbare ruimte gezamenlijk beheren in de vorm van een buurttuin. Hiermee kan ook de gemeenschappelijke en sociale veiligheid in de buurt worden versterkt. Ruimte geven aan sport, spel en actieve vormen van beweging bevordert de gezondheid van bewoners. Natuurinclusief Als Hoofdstad van de Nieuwe Natuur gaat ontwikkelen en bouwen in Lelystad altijd samen met de ontwikkeling van natuur. Wie in Lelystad woont (zowel in nieuwbouw als de bestaande buurten), woont in of nabij de natuur. Dit levert onderscheidende, groene woonmilieus op die nauwelijks aanwezig zijn in de MRA. Wonen in en nabij de natuur is daarmee dé kans om Lelystad opnieuw op de kaart te zetten.

Lelystad biedt ruimte voor nieuwe woonlandschappen en het aantrekkelijker maken van de bestaande woonwijken, groen en duurzaam bouwen (evenals de ontwikkeling van OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 44

circulair bouwen), ruimte voor collectief en particulier opdrachtgeverschap. Met het welstandsbeleid wil het gemeentebestuur planindieners stimuleren en uitdagen tot het ontwikkelen van plannen die de ruimtelijke kwaliteit duurzaam ten goede komt. Energieneutraal Lelystad werkt hard aan de ambitie om de stad aardgasvrij en energiezuinig te maken, zodat toekomstige doelstellingen uit de Klimaatwet en Klimaatplan kunnen worden bereikt (49% CO2-reductie 2030, 95% CO2-reductie 2050). In 2025 is de stad energieneutraal (exclusief verkeer & vervoer). Dit doet zij door in te zetten op vermindering van energieverbruik in met name bestaande bouw en lokale industrie, het opwekken van duurzame energie door windenergie, zonne-energie en biomassa en slimme technische concepten. Hiervoor zullen er de komende jaren diverse netuitbreidingen/wijzigingen plaatsvinden om de klimaatdoelstellingen te kunnen nakomen. Doelprestatie tot 2025: 4,4 PJ gecompenseerd. Toekomstig beleid omtrent duurzaamheid houdt rekening met de gestelde doelen. In 2020 wordt een Transitievisie Warmte ontwikkeld met wijkgerichte aanpakken van 2021 tot 2050. Lelystad zal in haar Transitievisie Warmte aangeven welke wijken voor 2030 over zullen gaan op een andere manier van verwarmen dan aardgas. Om een dergelijke keuze te maken moet goed rekening gehouden worden met de technische, economische en soci-

<H4 Strategie>

aal – maatschappelijke factoren. Klimaatbestendig Door klimaatverandering neemt de kans op overlast in de vorm van hittestress, wateroverlast en droogte in onze gemeente toe. Om de stad leefbaar te houden en het risico op toenemende schade te beperken, is het belangrijk dat de gemeente zich aanpast aan het veranderende klimaat. Door klimaatadaptatie kan, met een slimme inrichting van de fysieke ruimte, overlast en schade door het veranderende klimaat worden beperkt. Eind 2020 zal Lelystad een Nota Klimaatadaptatie met uitvoeringsagenda ontwikkelen met daarin hoe Lelystad klimaatrobuust ingericht wordt voor 2050. Circulair Lelystad zet in op een zeer geringe hoeveelheid restafval (100kg/inw) door meer bewuste consumptie, verantwoorde productie, meer te scheiden (75% in 2020) en afvalstromen circulair te maken. Door in te zetten op een hogere consumptie van lokale producten, meer lokale verwerking en afzet, een bundeling van distributie, minder verspilling in de voedselketen en een sterkere relatie met gezondheidsbeleid en parkenbeleid wordt Lelystad een duurzamere gemeente. Lelystad omarmt ook in de toekomst het principe dat vervuiling van de leefomgeving bij de bron van de verontreining moet worden aangepakt en dat de vervuiler verantwoordelijk is voor de kosten die gemaakt worden bij het voorkomen en OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 45

beperken van verontreiniging

<H4 Strategie>

4.2 Wonen & voorzieningen in Lelystad 4.2.1 Verleden: DNA van Lelystad Lelystad is ontworpen vanuit een ideaal van een maakbare stad, een centrale stad in de naoorlogse inpolderingen. Centraal gelegen vanuit de veronderstelling dat ook de Markerwaard drooggelegd en ontwikkeld zou worden. Lelystad was uitgedacht door Van Eesteren als een functionalistische stad voor 100.000 inwoners met als inspiratiebron ‘garden cities’ en Britse ‘New Towns’, met een stedenbouwkundige structuur van lange lijnen, een strakke functiescheiding en veel ruimte, licht en lucht. Een groene stad met veel ruimte voor wonen, werken en recreëren in de nabijheid van de volle en drukke Randstad. De basis is in Lelystad gelegd met het maken van een modernistische tuinstad. Mensen zouden meer en dichter bij huis en werk van de natuur kunnen genieten, iets dat tot in begin 19e eeuw voorbehouden was aan een kleine groep mensen. Er moesten omstandigheden geschapen

worden voor meer vrije tijd, spontane ontmoeting en omgang tussen mensen. De open ruimten werden functioneel ingericht aan de hand van een groenontwerp met bijzonder aandacht voor de ruimtelijke werking en afwisseling van groene vlakken en opgaand groen. In de Zuiderzeewijk liggen de huizen dan ook aan groene woonhoven die onderdeel uitmaken van collectieve groene binnengebieden. De eerste wijken (Zuiderzeewijk en Atolwijk) zijn voltooid volgens de principes van Het Nieuwe Bouwen met royale eengezinswoningen, kubusvormige gebouwen en vrijgelegen openbare groene ruimten. In de beginfasen van Lelystad gold het motto: rustig en groen wonen voor iedereen met gemeenschappelijke woonhoven en parken in de nabijheid. De modernistische rechthoekige en repetitieve structuur is in latere woonwijken omgevormd naar woonerven en woonclusters. Tot op heden is Lelystad minder groot

Inspiratie en lessen uit het verleden Positionering (regionaal niveau): • Lelystad was gepland als centraal regiocentrum in Flevopolder/Markerwaard; • Gepland voor 100.000 inwoners; • Gebundelde deconcentratie: stedelijke uitbreiding en bouwlocaties in groeikernen op afstand van bestaande steden. Identiteit (stedelijk niveau): • Functionele tuinstadgedachte (Van Eesteren en de RIJP); • Iedere buurt een centrum, plek voor ontmoeting gelegen aan het groen; • Verweving met landschap; • Woonhoven en woonerven als collectieve ruimten, belangrijk voor sociale structuur.

1960

1980

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 46

<H4 Strategie>

De wijkstructuur van Lelystad schematisch weergegeven en Lelyscentre in de jaren 60/70. Bron: Fotocollectie Rijksvoorlichtingsdienst en Stedebouwkundige ontwikkeling, RIJP (1978), en Flevobericht nr. 89 (1974)

geworden dan gedacht doordat de realiteit vaak weerbarstiger was dan verwacht. Veelvuldig zijn de plannen voor Lelystad aangepast als gevolg van conflicten over ambities en visies voor de stad en spanningen tussen idealisme en pragmatisme. Zo werd wonen meer een doel op zich; de woningen waren functioneel en ruim. Aandacht voor de sociale structuur en de sociale cohesie in de wijken verdween naar de achtergrond. In de moeilijke jaren tachtig kwam economisch de klad in de ontwikkeling van de stad. De aanleg van een snelweg werd uitgesteld, de belangrijke treinverbinding met de Randstad bleef uit en de broodnodige werkgelegenheidsgroei bleef achter. De inpoldering van het Markermeer kwam

ter discussie te staan en is uiteindelijk helemaal afgeblazen. Bovendien bleek Almere als overloopgebied voor de Amsterdammers door haar nabijheid aantrekkelijker te zijn dan Lelystad. Lelystad beleefde in die jaren een dieptepunt met een hoge werkloosheid, veel leegstand en criminaliteit. Vanaf eind jaren negentig ging het beter en de neergaande spiraal werd gekeerd. Lelystad werd op de kaart gezet met een scala aan ontwikkelingen, zoals de ontwikkeling van het stadscentrum, de kustontwikkeling en de renovatie van de oudere wijken (door de woningbouwcorporatie in de woningen en door de gemeente in de openbare ruimte). Dit betekende niet dat alle problemen voorbij waren, maar er waren genoeg redenen om met vertrouwen en trots naar de toekomst te kijken.

2000

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 47

<H4 Strategie>

4.2.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? (wonen en voorzieningen) Demografische ontwikkeling Op 1 september 2020 had Lelystad 79.479 inwoners. Vanaf 2030 wordt geen groei meer verwacht door geboorteoverschot dus zal de groei bepaald worden door het vestigingsoverschot. Daarbij wordt een afnemende demografische druk vanuit eigen bevolking verwacht. De omgevingsvisie gaat uit van de Lelystadse bevolkingsprognoses op basis van een groeiscenario. Vooral de kwalitatieve groei van de stad wordt beoogd. Enkele specifieke kenmerken van Lelystad: • Vergrijzing: de groep 65+ groeit van circa 13% nu, naar 19% in 2025. Hiervan zal circa 40% ouder zijn dan 75. Voor deze groep zijn zorg en voorzieningen in de buurt nodig. • Ontgroening: Het aantal jonge kinderen neemt af, het aantal geboorten per jaar stabiliseert op ca. 880 per jaar. • Het aantal één- en tweepersoonshuishoudens neemt toe door o.a. gezinsverdunning en toename van eenoudergezinnen. Voorzieningen Naar huidige inzichten zal het winkelareaal van niet-dagelijkse sector te groot worden voor de draagkracht van Lelystad in de toekomst.

Gezondheid Een aantal belangrijke zaken die momenteel in Lelystad spelen: • Verandering in het Nederlandse zorgstelsel: zelfredzaamheid eerst en ondersteuning aanvullend, en dan vooral extramuraal. Hierdoor komen en blijven meer kwetsbare inwoners in de wijken wonen. • Gezondheidsproblematieken, vaak gerelateerd aan de sociaal-economische status van de inwoners: Meer dan de helft van de inwoners in Lelystad kampt met overgewicht en toename van chronische aandoeningen, met name bij lager opgeleide inwoners. Een groot deel van de inwoners voelt zich niet gezond. Dat is een risico met betrekking tot sociale participatie. • Een relatief grote groep Lelystedelingen ervaart een gevoel van eenzaamheid en/of sociale uitsluiting (14% van de inwoners van de volwassenen van 19 jaar en ouder, voelt zich ernstig tot zeer ernstig eenzaam). Wonen Er is een sterke druk op de regionale woningmarkt, vooral in Amsterdam en directe omgeving. Lelystad kan hier op inspelen, omdat de stad nog ruimte heeft voor (unieke suburbane) woonmilieus. Lelystadse woningen zijn in vergelijking met omliggende gemeenten van dezelfde grootte relatief betaalbaar. Toch komt deze

2000

2010

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 48

<H4 Strategie>

betaalbaarheid en beschikbaarheid van een eerste of volgende koopwoning onder druk te staan. Veel van de stempel-, cluster- en woonerfwijken zijn sleets, verouderd en naar binnen gericht; sociaal-economische en ruimtelijke opgaven cumuleren in deze wijken. Enerzijds een opgave om te investeren in een verbetering van de sociaaleconomische positie van de bestaande bevolking (werk, opleiding, gezondheid, etc.) en nieuwe bewoners aan te trekken; anderzijds een forse ruimtelijke opgave.

Cultureel erfgoed Lelystad kent verschillende cultuur-historisch waardevolle gebouwen en elementen in haar stad zoals bijvoorbeeld het Stadhuis, het Werkeiland, station Lelystad Centrum, CKV de Kubus en het Smedinghuis. Door sloop- en ontwikkelingsplannen bij verschillende gebouwen in Lelystad speelt steeds vaker de vraag of gebouwen, ensembles of gebieden op grond van cultuur-historische relevantie behouden moeten blijven.

Belangrijkste trends en ontwikkelingen • Inzet van de omgevingsivisie is een demografisch groeiscenario; • Lelystad vergrijst en tegelijkertijd wordt meer zelfredzaamheid verwacht van burgers; • Voorzieningen staan onder druk i.vm. te weinig draagkracht; • Regionale woningmarkt staat onder druk; • Veel stempel-, cluster en andere wijken raken verouderd; • Vraag is welke cultuurhistorische gebouwen, ensembles en/of gebieden behouden moeten blijven.

2020

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 49

<H4 Strategie>

4.2.3 Strategie voor de toekomst (wonen en voorzieningen) Demografische ontwikkeling De stad gaat groeien naar 100.000 inwoners. De nieuwbouw en transformatie van de bestaande stad wordt gericht ingezet op selectieve plekken waar de maatschappelijke en economische meerwaarde het grootst is en bijdragen aan het in balans brengen van de stad. Met het woningbouwprogramma en transformatieopgave sluit Lelystad aan op de ambitie om sterke schouders en meer schouders naar de stad te halen, huidige inwoners een beter perspectief op een wooncarrière (zowel starten als doorstromen) te bieden, op de ruimtelijke kwaliteiten van de stad (Hoofdstad van de Nieuwe Natuur) en op het economisch profiel van onze stad. Ook richt Lelystad de inspanningen hierbij op versterking van de leefbaarheid in de bestaande stad. Voorzieningen Lelystad zet in op een hiërarchische voorzieningenstructuur op nationaal/regionaal – (Bataviakwartier), stads – (Stadshart) en wijkniveau (wijkcentra). In deze structuur krijgt het Lelycentre de positie van een wijkwinkelcentrum. Stadshart en Bataviakwartier functioneren naast elkaar. Ze zijn complementair in uitstraling, doelgroep, doel en bereik. Bataviakwartier heeft een regionale aantrekkingskracht: onderscheidend wonen aan de kust en leisurevoorzieningen die niet concurreren met de stedelijke voorzieningen in het Stadshart.

2020

•

•

Stadshart: Lelystad kiest voor een sterk en vergroend Stadshart waar de basisvoorzieningen op orde zijn en wonen en werken gecombineerd worden. Hier zijn de lokale detailhandel, binnenstedelijke horeca, de schouwburg en de bioscoop, stedelijke woningbouw, kantoren/zakelijke dienstverlening, publieke sector en het intercitystation geconcentreerd. In het Stadshart zal de nadruk liggen op de transitie naar verblijfsplek (‘place to be’). Het Stadshart wordt het sociaal en cultureel ontmoetingspunt met een passende winkelfunctie en kwantitatieve en kwalitatieve groei van andere functies, met name wonen. Bataviakwartier: het Bataviakwartier ontwikkelt zich naar een bruisend recreatief en toeristisch gebied met (inter) nationale en regionale aantrekkingskracht. Hier kan men prachtig wonen met uitzicht over de nieuwe natuur, terwijl op de boulevard een aantrekkelijke mix van leisure, evenementen, horeca en wonen te vinden is.

De voorgestane winkelstructuur blijft overeind. Toch is het winkelareaal van de niet-dagelijkse sector in de toekomst te groot en zal moeten krimpen.Dit overaanbod bestaat vooral in het Stadshart. Nieuwbouw binnen deze sector is alleen aan de orde als sprake is van het ‘nieuwvoor-oud’ principe.

2030

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 50

<H4 Strategie>

Wonen en voorzieningen 2040

Kaart: Toekomstbeeld wonen en voorzieningen in Lelystad 2040 (voor de legenda zie pagina 38)

Hoofdpunten strategie 1. Lelystad ontwikkelt zich naar zelfstandige stad met unieke woonmilieus binnen de MRA; 2. De stad gaat groeien naar 100.000 inwoners met meer en sterke schouders; 3. Ontwikkelen en bouwen gaan in Lelystad samen met ontwikkeling natuur; 4. Lelystad zet in op een hiërarchische (gerangschikte) voorzieningenstructuur; 5. Wij helpen mensen langer gezond thuis te blijven door het maken van een gezonde woonmgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; 6. Cultuurhistorisch erfgoed wordt behouden door ontwikkeling.

2040

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 51

<H4 Strategie>

De Campuszone wordt doorontwikkeld voor onderwijs – en sportvoorzieningen (VO, MBO en HBO) en het ziekenhuis en daaraan gerelateerde zorgvoorzieningen. Gezondheid Lelystad gaat voor ‘positieve gezondheid’ waar het accent op de mens ligt in plaats van op de ziekte. Door integraal, wijkgericht en meer datagedreven te werken will Lelystad de gezondheid van haar inwoners verbeteren. Lelystad zal zich inzetten op actieve gezondheidsbevordering door een gezonde en beweegvriendelijke omgeving te creëren (met wandelen en fietsen als prioritaire vervoerswijzen, sport en spel in de woonomgeving, natuurspeelplaatsen). Ook zal Lelystad gezond eten en drinken stimuleren door bijv. de aanleg van een buurtmoestuin, schooltuintjes en geen fastfood restaurants nabij scholen toestaan. Lelystad zal ook meer ontmoetingsplekken voor jong en oud creëren (speelplaatsen en bankjes). Wonen Lelystad houdt bij de ontwikkeling van bestaande en nieuwe woonmilieus vast aan de unieke kwaliteiten van de ruime en groene woonstad. Hiervoor gebruikt Lelystad de groene dragers binnen de oude wijken. Zo kan bijvoorbeeld het Woldpark, aansluitend op het Stadshart, opgewaardeerd worden tot stadspark met sportieve en/of recreatieve functies. Wijkparken zouden eventueel versterkt kunnen worden door het toevoegen van bebouwing aan de randen.

Buurtvoorzieningen liggen vaak naast deze parken en kunnen hierdoor mogelijkerwijs aan draagkracht winnen. OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 52

Prioritaire gebieden voor woningbouw zijn het Stationsgebied-Stadshart, Warande en de Kust, aangevuld met kleinere meer binnenstedelijke locaties. Op termijn kunnen hier - indien nodig - nog meer locaties aan worden toegevoegd. Nieuwe woonlocaties buiten de groene rand van Lelystad (bijv. aan de oostzijde van de A6) zijn niet aan de orde. • Bataviakwartier en het Stadshart zullen zich kenmerken door een stedelijk, gemixt en divers woonmilieu met hoge dichtheden. • Warande: heeft verschillende reservedeelgebieden die kunnen worden ingezet om bij te dragen aan de woningbouw opgave van de MRA. Het reeds bebouwde gebied van De Warande bestaat uit een raster van lanen en parkbossen. Daartussen liggen woonbuurten. Het groen bevindt zich in de parkbossen en langs de lanen. Bij de verdere ontwikkeling van Warande wordt wonen midden in nieuwe natuur met unieke woonconcepten de norm. Warande zal dan ook ruimtelijk worden verweven met het Hollandse Hout en de Oostvaardersplassen en maakt deel uit van de groene rand om Lelystad. De groene rand kent ontspannen woonmilieus met wonen in kleine clusters. Tussen de clusters is voldoende ruimte voor natuur. De Warande biedt daarmee een groen woonmilieu met gemiddeld genomen een lage woningdichtheid. Lelystad zal in de toekomst onderzoek uitvoeren naar een mogelijke verdichting direct rondom het station Lelystad Zuid.

Hierbij moet in ogenschouw worden genomen wat de verhoudingen

<H4 Strategie>

zijn en eventuele concurrentie is met de verdichting van het Stadshart-Stationskwartier. De kwaliteit van de huidige woonwijken en de urgentie voor ingrijpen varieert. Soms zijn de wijken op orde en is consolideren het credo, maar vaker is vitalisering of zelfs transformatie van slechtere delen van deze woonwijken noodzakelijk. De buurten dienen levensloopbestendig te zijn en te zijn ingericht op langer thuis wonen. De hele wooncarrière kan plaatsvinden in de buurt. Lelystad gaat een strategische wijkaanpak gericht op stedelijke vernieuwing opstellen. Dit is een stap voor stap, buurt tot buurt benadering. Op basis van wijkanalyses wordt een selectie van de eerste wijken en prioritering per buurt aangegeven. Sociale en fysieke leefbaarheids– en gezondheidsproblemen doen zich vaak voor in een deelgebied op zelfs op complexniveau van een wijk. Ook is er een wens voor een gezonde en beweegvriendelijke omgeving. Voor deze geselecteerde buurten worden kansenkaarten opgesteld, die de basis voor de wijkagenda’s vormen. Lelystad stuurt bij deze strategische wijkaanpak vooral op de instroom van draagkrachtigere bewoners, het openbreken van in zichzelf gekeerde buurten, een gedifferentieerde woningvoorraad met ook duurdere woningen, soms intensivering - soms verdunning, ruimte voor kleinschalige economische activiteiten en voor de vernieuwing van het publieke domein.

Ook zet Lelystad in op mogelijkheid om door te stromen in eigen wijk. Lelystad wil onderOMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 53

mijning en ruimtelijke segregatie voorkomen. In de buurtvernieuwing liggen daarbij kansen om de natuur nog meer de stad in te brengen door natuurinclusief te vernieuwen of bouwen en binnen de wijken het wonen naar het groen toe te keren. De noodzakelijke verduurzaming, ontwikkeling naar een circulaire economie, energietransitie en klimaatadaptief maken van de woonomgeving is een katalysator voor wijkvernieuwing. In de nabije toekomst zullen Waterwijk, Boswijk, Atol en Zuiderzeewijk worden gerevitaliseerd. Naar aanleiding van onderzoek zal worden besloten of hier herinrichting wenselijk is. Cultureel erfgoed en archeologie Voor cultuurhistorisch erfgoed geldt het concept van ‘Behoud door ontwikkeling’. Hier worden cultuurhistorische en archeologische kwaliteiten niet alleen beschermd maar ook benut bij ruimtelijke vraagstukken. Dit komt zowel het erfgoed ten goede (behoud) als ook de kwaliteit van het ruimtelijk ontwerp (ontwikkeling). Lelystad wil garanderen dat toekomstige inwoners de stedenbouwkundige, cultuur- en architectuurhistorische waarden ook in de toekomst kunnen blijven ervaren. Archeologiebeleid en monumentenbeleid wordt momenteel ontwikkeld.

<H4 Strategie>

4.3 Werken & leren in Lelystad 4.3.1 Verleden: DNA van Lelystad Bij de ontwikkeling van de Flevopolder waren naast een agrarische functie ook een woon- en recreatiefunctie voorzien. Daarbij was ook ruimte voor de ontwikkeling van bedrijventerreinen en industrie. Lelystad werd in het begin vooral gekenmerkt door een agrarische functie met daarbij de vestiging van toeleverende industrie en industrieën ter verwerking van agrarische producten. Daaraan verwante industrieën zoals machinefabrieken, scheepswerven, bedrijven ter vervaardiging van bouw- en verpakkingsmaterialen streken ook neer in Lelystad. In de functionele stad werden gebieden gescheiden door dubbelbaans stadshoofdwegen. Bedrijven en industrie vestigden zich aan de buitenzijde van het stedelijke gebied, in een gebied omgeven door groen.

Door de ligging aan de baai van de Oostvaardersdijk werd Lelystad beschouwd als mogelijke voorhaven van Amsterdam voor goederenvervoer en watersport. Verder werd Lelystad ontworpen met een langgerekte centrumzone met drie verdichtingslocaties voor winkelcentra, culturele instellingen, kantoren, een ziekenhuis, een spoorwegstation en scholen voor voortgezet onderwijs. Deze langgerekte centrumzone vormde het bindende element tussen de wijken in Lelystad.

Inspiratie en lessen uit het verleden Positionering (regionaal niveau): • De Flevopolder was bedoeld voor agrarische productie, wonen en recreatie. Ook was het de bedoeling om er industrie te vestigen. Identiteit (stedelijk niveau): • Voorhaven van Amsterdam; • Bedrijven- en industrieterreinen bewust aan de buitenzijde van het stedelijk gebied geplaatst, omgeven door groen; • Langerekte centrumzone met drie verdichtingslocaties voor winkels, onderwijs en andere voorzieningen.

1960

1980

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 54

<H4 Strategie>

Bedrijventerrein te Lelystad in 1977 en het concentratiepatroon van Wijers van 1961.Bron: J.U. Potuyt via Flevolandsgeheugen en Structuurplan voor Zuidelijke IJsselmeerpolder van de Dienst der Zuiderzeewerken (1960).

2000

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 55

<H4 Strategie>

4.3.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? (werken en leren) Circa een derde van de Lelystadse werkgelegenheid is in de publieke sector. Deze sector staat onder druk van schaalvergroting en publieke bezuinigingen en zal waarschijnlijk krimpen. Daarnaast zet e-commerce het functioneren van het stadscentrum onder druk: beleving en ontmoeting worden belangrijker. De kantorenmarkt in Lelystad, voornamelijk in het stadshart gevestigd, groeit al langere tijd niet of nauwelijks. Daarnaast voldoet een deel van de kantoren in Lelystad niet meer aan de wensen van deze tijd: flexibel, in een levendige omgeving en goed multimodaal bereikbaar. De voorraad voor de toekomst staat er kwantitatief al (genoeg m2), maar zal vernieuwd moeten worden naar de eisen van de huidige en toekomstige gebruikers. Hier ligt een transformatie en/of vervangingsopgave. Regionale specialisering Pendel naar Lelystad groeit (met name hoger geschoold personeel). Lelystad ontwikkelt zich van forensenstad naar netwerkstad binnen de MRA. Lelystad is economisch onlosmakelijk onderdeel van de MRA met een specifiek profiel. Dit biedt werkgelegenheidskansen op het gebied van o.a. logistiek, innovatieve maakindustrie, secundaire agrofood en toerisme en recreatie.

2000

Recreatie en toerisme zijn een belangrijke economische groeimarkt. Het aantal binnenlandse en buitenlandse bezoekers neemt landelijk sterk toe. Tevens zijn er veranderingen in het recreatiegedrag en vrijetijdsbesteding, de regionale spreidingsopgave en daarmee de noodzaak tot het creëren van nieuwe bestemmingen. Positionering en bereikbaarheid Lelystad heeft een excellente multimodale bereikbaarheid met een seaport, airport, railport en roadport. Ook is er genoeg ruimte voor bedrijvigheid met XXL kavels. De ontwikkelingen Lelystad Airport en Flevokust Haven leiden tot meer werkgelegenheid. Innovatie Door de centrale ligging, multimodale ontsluiting en ruimte is Lelystad geschikt als proeftuin op het gebied van energietransitie en circulaire economie. Samenwerkingsverbanden zijn aangegaan met kennisinstituten (o.a. WUR, Windesheim Flevoland, Aeres Hogeschool).

2010

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 56

<H4 Strategie>

Foto: Ontwikkeling rondom Lelystad Airport. Bron: Gemeente Lelystad (2019).

Belangrijkste trends en ontwikkelingen • Pendel naar Lelystad groeit (met name hoger geschoold personeel); • Lelystad specialiseert zich economisch gezien steeds meer binnen de MRA; • Lelystad profiteert economisch steeds meer van haar excellente multimodale bereikbaarheid per weg, spoor, vaarweg en vliegtuig. • Recreatie en toerisme zijn een belangrijke economische groeimarkt; • Lelystad is geschikt als proeftuin m.b.t. energietransitie en circulaire economie.

2020 OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 57

<H4 Strategie>

4.3.3 Strategie voor de toekomst (werken en leren) Regionale specialisering Lelystad wil dat de economie zich specialiseert en een krachtige regionale meerwaarde levert. Lelystad wil een economie die toekomstgericht is. Lelystad richt zich voor de groei van de bedrijvigheid op de sectoren logistiek, toerisme en secundaire agrofood en wil daarin een speler worden op landelijk niveau. Om deze ambitie te bereiken zet Lelystad in op / biedt ruimte voor de duurzame ontwikkelingen van: • Lelystad Airport Businesspark (LAB): LAB wordt ontwikkeld als centrum voor handel, logistiek en innovatieve maakindustrie. Dit wordt gedaan door ruimte te geven aan productiebedrijven, logistiek en aan de luchthaven gerelateerde commerciële functies zoals kantoren, ontmoetingsplekken en hotels. • Flevokust Haven: ontwikkelt zich als circulair logistiek bedrijventerrein met een multimodale overslaghaven. Met het maximaal benutten van de container op- en overslag en het aantrekken van bedrijven gerelateerd aan overslag, logistiek, productie en distributie wordt Flevokust Haven een belangrijke speler in het Nederlandse/West-Europese netwerk van zeehavens en binnenhavens. • Bataviakwartier: voorzieningencentrum met regionale en (internationale) aantrekkingskracht met werkgelegenheid in leisure.

2020

•

Stadshart: voorzieningencentrum met stedelijke aantrekkingskracht met werkgelegenheid in detailhandel en dienstverlening.

De vrijetijdseconomie wordt in Lelystad verder uitgebouwd door het doorontwikkelen van Nationaal Park Nieuw Land, de kustzone (met nieuwe eilanden), het Bataviakwartier en Poort Lelystad. Bij de mogelijke ontwikkeling van nieuwe kantoren focust Lelystad zich op het Stadshart en LAB en gaat Lelystad vraaggericht ontwikkelen. Gemeente Lelystad ondersteunt verder de gefaseerde transformatieplannen van kantoren en winkels naar woningen. De bestaande bedrijventerreinen worden geconsolideerd. Op de kleinere bedrijventerreinen (in de woonwijken) is maatwerk mogelijk en worden de mogelijkheden voor functiemenging onderzocht. Dit kan bijvoorbeeld op de kleine bedrijventerreinen in Jol, Kempenaar en Griend. Klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit zijn eveneens integrale opgaven voor (bestaande) bedrijventerreinen en industriegebieden. Hier liggen uitdagingen m.b.t . biodiversiteit, hittestress en wateroverlast. Ook bedrijventerreinen moeten straks aardgasvrij zijn. Bij bestemmen van ruimte wordt prioriteit gegeven aan infrastructuur voor duurzame energieproductie en transport.

2030

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 58

<H4 Strategie>

Werken en leren 2040

Kaart: Toekomstbeeld werken en leren in Lelystad 2040 (voor de legenda zie pagina 38)

Hoofdpunten strategie 1. Lelystad richt zich voor de groei van de bedrijvigheid op de sectoren logistiek, toerisme en secundaire agrofood en wil daarin een speler worden op landelijk niveau; 2. De A6 zone wordt de economische as met de belangrijkste werkgebieden LAB, Lelystad Airport en Flevokust Haven; 3. De vrijetijdseconomie wordt verder uitgebouwd door o.a. ontwikkeling Kustzone 4. Stadshart en Bataviakwartier genereren werkgelegenheid in de detailhandel, horeca en leisure/(water)recreatie; 5. Lelystad gaat de innovatieve duurzame landbouw faciliteren om zo mogelijkheden te bieden voor werkgelegenheid in de secundaire agrofood sector; 6. De Campuszone wordt doorontwikkeld voor o.a. onderwijs – en sportvoorzieningen.

2040

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 59

<H4 Strategie>

Positionering en bereikbaarheid De A6 zone wordt de economische as waaraan de belangrijkste werkgebieden zoals LAB, Lelystad Airport en Flevokust Haven liggen. Lelystad zet zich in voor de ontwikkeling van Lelystad Airport tot een regionale luchthaven. Lelystad Airport heeft de ambitie een schone, veilige, innovatieve en relatief stille luchthaven te zijn. Het beschikt hiertoe over luchtverkeersleiding en een moderne vloot. Toekomstige functies op de luchthaven en omgeving zijn: platformgebonden, luchthavengebonden, luchthavengerelateerde en reguliere bedrijfsfuncties. Lelystad Airport en LAB worden gezamenlijk en complementair als een toplocatie voor bedrijven in de markt gezet. Innovatie Om Lelystad als proeftuin op de kaart te zetten, worden bedrijven en kennisinstellingen gestimuleerd om in de praktijk nieuwe energievormen, circulaire economie, logistiek, duurzame luchtvaart, groene technologie en agribusiness te testen. De samenwerking met de WUR (Wageningen University & Research) wordt versterkt. Lelystad gaat actief ondernemerschap en initiatieven vanuit de maatschappij bij de oprichting van bijvoorbeeld energiecoöperaties en initiatieven om zelfredzaamheid en innovatiekracht te vergroten, ondersteunen. Gastheerschap Lelystad investeert in een goed vestiWERKDOCUMENT 22.06.2020 OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 60

gingsklimaat, in het stadshart, in goede voorzieningen en in woonmilieus. Lelystad stimuleert ondernemerschap en initiatieven vanuit de maatschappij, bijvoorbeeld bij het oprichten van energiecoöperaties en overige ondernemende vormen. Zodoende wordt zelfredzaamheid en innovatiekracht vergroot. Landbouw en secundaire agrofood Lelystad gaat de innovatieve duurzame landbouw faciliteren om zo mogelijkheden te bieden voor werkgelegenheid in de secundaire agrofood sector (verwerking landbouwproducten tot voedsel). In de Provinciale Omgevingsvisie is ‘Landbouw: meerdere smaken’ (diversiteit bedrijfsvorming) benoemd als strategische opgave. Daarbij wil de provincie samen met de agrosector en mede- overheden zorgen voor optimale condities voor de landbouw: een vruchtbare bodem, schoon water, gezond ecosysteem en een goede infrastructuur. Gemeente Lelystad wil samenwerking en communicatie vergroten ten behoeve van toekomstbestendige en gezonde landbouwbedrijven. Ook wil de gemeente samen met de agrarische sector en andere partners de transformatie richting kringlooplandbouw faciliteren (het zoveel mogelijk denken in kringlopen en hergebruik van reststoffen). Onderwerpen als circulariteit, biodiversiteit (kwaliteit van bodem en water), duurzame energie (zonnevelden) en klimaatadaptatie (waterberging) komen hierin samen.

<H4 Strategie>

Onderwijs Het Lelystadse onderwijs is onderscheidend, contextrijk en aantrekkelijk. Om dit te verwezenlijken moet Lelystad zorgen dat de kwaliteit op orde is. Daarvoor moet Lelystad kwaliteitsverbetering van het onderwijs op alle niveaus garanderen. Daarom investeert Lelystad fors in onderwijshuisvesting. Deze investeringen maken bij onderwijsconcepten passende huisvesting mogelijk en gaan gepaard met inrichten van nieuwe onderwijsconcepten. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheden van moderne technologie. In de toekomst zorgt Lelystad ervoor dat onderwijs, ondernemers en overheid intensief samenwerken (onder meer in de triple helix) in de ontwikkeling van onderwijs. Het onderwijs sluit daarbij goed aan op de praktijk en is contextrijk. Dit geldt voor de gehele onderwijsketen en de scholing van werkzoekenden en werkenden. Ervaringen en kennis van buiten Lelystad worden hierbij ingezet. Bij Lelystad Airport faciliteert Lelystad luchthavengerelateerd onderwijs op locatie. Campuszone De Campuszone wordt doorontwikkeld voor onderwijs – en sportvoorzieningen (VO, MBO en HBO), het ziekenhuis en daaraan gerelateerde zorgvoorzieningen en woongebouwen. De Campuszone is gelegen ten zuiden van het stadshart. Campus betekent in het latijn ‘’open veld’’. Het is een parkachtig autoluw gebied, met alzijdige gebouwen met een relatief grote maat.

Deelgebied Campus Noord bevat naast woon- en kantoorgebouwen het ziekenhuis St. Jansdal, dat momenteel wordt WERKDOCUMENT 22.06.2020 OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 61

herontwikkeld. Momenteel krijgt de nieuwe onderwijscampus Porteum een plek in deelgebied Campus Midden. Deelgebied Campus Zuid is het jongste deel van de Campuszone en begint ten zuiden van de Larserdreef. In dit deel van de Campuszone is nog geen bebouwing gerealiseerd, maar zijn plannen voor clusters van semi-permanente woongebouwen in een groen landschap. Een ‘MRA-snelfietsroute’ vanaf het stadshart richting Almere zal de structuurdrager worden van de openbare ruimte.

<H4 Strategie>

4.4 Groen & omgevingskwaliteit in Lelystad 4.4.1 Verleden: DNA van Lelystad De IJsselmeerpolder was voornamelijk gericht op de agrarische functie. Flevoland kreeg er nog twee functies bij; recreatie (langs de Randmeren, het IJsselmeergebied en in de groengebieden) en een woonfunctie.

van dreven tot parken en kleiner groen. De grootste verbindende factor zijn de dreven. In het oorspronkelijk plan van Lelystad zijn deze ontworpen als ‘wegen’ voor flora en fauna. Via de dreven zouden planten en dieren zich door de stad kunnen verspreiden. Parken zijn bewust tegen de dreven geplaatst en functioneren als ecologische kraamkamers.

Lelystad is omgeven door windsingels als beschutting tegen weersinvloeden. De functionele scheiding met grote recreatiegebieden voelt vanuit het perspectief van de wandelaar en fietser toch als een verweving met het landschap door een fijnmazig netwerk van fiets- en wandelpaden. Ook wordt Lelystad gekenmerkt door groengebieden die als groene longen tot aan het centrum reiken. Stad en het landschap zijn daardoor sterk met elkaar verweven. Deze groengebieden vormen open zones tussen de wijken en zorgen voor ruimtelijke geleding van het stedelijk gebied. De verwevenheid van stad en landschap zit in alles:

Aan de stadsranden vormen de groengebieden een overgangszone tussen het bebouwde stadslichaam en het open polderlandschap. Het Oostvaardersdiep met een hoger gelegen kustzone als ligging aan de baai langs het Markeermeer vormt een scherpe begrenzing die uitnodigt tot concentratie van bebouwing/voorzieningen. De interne hoofd-structuur via woonhoven gericht op dorpsweide of (sport)park of stadspark geven bewoners mogelijkheid voor ontmoeting, samenwerking en een eigen invulling van de openbare ruimte. Naast het stedelijk groen, waarin ook

Inspiratie en lessen uit het verleden Positionering (regionaal niveau): • IJsselmeerpolders voornamelijk gericht op agrarische functie. Later nog twee doelen er bij: recreatie en wonen (overloop). Identiteit (stedelijk niveau): • Lelystad omgeven door windsingel; • Groengebieden die van buiten tot diep in het centrum doordringen; • Stadsranden overgangen tussen stad en polderland; • Natuurpark Lelystad oorspronkelijk een buitenverblijf van Artis; • Ontwerp van de dreven (profiel en zichtlijnen) t.b.v. een ‘polderervaring’.

1960

1980

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 62

<H4 Strategie>

Van Eesterens plan uit 1964. Bron: Collectie Het Nieuwe Instituut/ EEST, 5.218 (bijgesneden).

stadsparken en wijkparken waren opgenomen, werden beplantingsstroken binnen wijken en buurten aangelegd als aankleding van de langzaamverkeerroutes. In deze stroken werden buurtparken en groenvoorzieningen opgenomen. De bosterreinen in het Zuigerplasgebied, het Gelderse Hout, Hollandse Hout en de havengebieden langs de kustzone kregen een recreatieve functie toegewezen.

Historische kaart: groenstructuurplan van Lelystad waarop de groene ‘vingers’ te zien zijn die tot ver in de stad reiken. Bron: RIJP (1978).

2000

WERKDOCUMENT 22.06.2020 06.05.2020 OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 63

<H4 Strategie>

4.4.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? (groen en omgevingskwaliteit) Natuur en ecologie Het belang van een duurzame balans tussen recreatie, natuur, biodiversiteit en ecologische ontwikkeling in en rond de stad wordt steeds meer gezien. Een belangrijke ontwikkeling in dit kader is de ontwikkeling van Nationaal Park Nieuw Land. Het Nationaal Park Nieuw Land is recent geopend (1 oktober 2018) en omringt Lelystad met circa 29.000 hectare natuurschoon en bevat de Lepelaarsplassen, de Oostvaardersplassen, de Marker Wadden en een groot gedeelte van het Markermeer. Het Markermeer behoort grotendeels tot de gemeente Lelystad. Op dit moment staat robuuste natuurontwikkeling hoog op de agenda in Lelystad. Het RRAAM (Rijk-regioprogramma Amsterdam Almere Markermeer) en daarin het TBES (Toekomstbestendig Ecologisch Systeem) dragen hieraan bij. Momenteel is ontwerpend onderzoek gaande om de ecologische kustontwikkeling te versterken. Het Markermeer, IJsselmeer en Oostvaarderspassen zijn Natura2000 gebieden waarbij het Markermeer daarmee het grootste zoetwatergebied van Europa is. Toerisme en recreatie Lelystad ontwikkelt zich steeds meer als recreatieve bestemming in Nederland en werkt hard aan de ontwikkeling van Poort Lelystad, Bataviakwartier en Marker Wadden. In de nabije toekomst (voor 2022) wordt de toegankelijkheid van Poort Le-

2000

WERKDOCUMENT 22.06.2020 OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 64

lystad vergroot door aanpassingen aan de recreatieve infrastructuur, een recreatief transferium en een ontvangstplek voor bezoekers. Openbaar groen en water Vergroeningsopgaven die momenteel spelen in Lelystad is hoe te vergroenen in verdichte en versteende wijken waar hittestress en wateroverlast een probleem kunnen zijn. Ook wordt er binnen deze opgave gezocht naar een koppeling met biodiversiteit (klimaatrobuust groen). Twee wateropgaven die momenteel in Lelystad spelen zijn voldoende bergingscapaciteit bij hevige regenval en of het regenwater afdoende naar groenstructuren en oppervlaktewater kan stromen. Bodem De bodem in Lelystad heeft een goede kwaliteit. De gemeente zet zich in voor het behoud en waar nodig herstel van deze kwaliteit. Lokaal zijn bodemverontreinigingen aanwezig. Bij het huidige bodemgebruik hoeven deze verontreinigingen niet aangepakt te worden. Als het bodemgebruik wijzigt, moet de verontreiniging worden aangepakt door de initiatiefnemer. Bodembeleid valt op dit moment onder het gezag van Provincie Flevoland maar in de toekomst zal Lelystad hier zelf verantwoordelijkheid voor dragen. Bodemdaling is in het noorden van Lelystad aan de orde, maar niet zo hevig als in andere delen van Flevoland.

2010

<H4 Strategie>

Naast bovengronds ruimtegebruik en de milieuhygiënische bodemkwaliteit krijgen ook ondergrondse functies steeds meer aandacht, zoals opslag van warmte en koude, opvang en vasthouden van (regen) water, ruimte voor kabels en leidingen. Op dit moment wordt beleid ontwikkeld zodat de kwaliteiten van het bodem- en ondergrondsysteem niet worden aangetast. Lucht- en geluidskwaliteit Binnen Lelystad zijn er ruim opgezette woonwijken die zorgen voor een gezonde leefomgeving. Hierdoor zijn de woningen ook op ruimere afstand gelegen van de verschillende geluidsbronnen. Momenteel zijn de geluidsniveaus in alle gebieden van Lelystad nog niet in kaart gebracht. De laatste jaren voldoet Lelystad aan de grens en richtwaarden voor emissies van luchtkwaliteitsbepalende stoffen. Daarmee

genieten de inwoners van Lelystad van schone lucht in een groene omgeving. Trillingen Door het stedelijk gebied van Lelystad loopt het spoor voor treinverkeer. Voor een goede en gezonde omgevingskwaliteit is het van belang om trillingshinder te betrekken bij ruimtelijke keuzes ten aanzien van nieuwbouw. Omgevingsveiligheid De gemeente Lelystad geeft invulling aan omgevingskwaliteit door het gewenste beschermingsniveau te beschrijven met als doel het voorkomen en beperken van slachtoffers (en schade) als gevolg van een ongewoon voorval. Onder omgevingsveiligheid wordt verstaan de risico’s van het gebruik en transport van gevaarlijke stoffen, de veiligheid van bedrijven en de veiligheid van nieuwe, zich snel ontwikkelende, technologieën. Denk hierbij

Belangrijkste trends en ontwikkelingen • Het belang van een duurzame balans tussen recreatie, natuur, biodiversiteit en ecologische ontwikkeling in en rond de stad wordt steeds meer gezien met Nationaal Park Nieuw Land als belangrijke ontwikkeling; • Lelystad ontwikkelt zich steeds meer als recreatieve bestemming en werkt hard aan de ontwikkeling van Poort Lelystad, Bataviakwartier en Marker Wadden; • Lelystad kent een vergroeningsopgave in wijken waar hittestress en wateroverlast een probleem kunnen zijn; • Voldoende bergingscapaciteit en afstroming zijn wateropgaven in Lelystad; • Bodemdaling (zeeklei) is in Lelystad, net als in een groot deel van Flevoland, vrij sterk; • De laatste jaren voldoet Lelystad aan de grens en richtwaarden voor emissies van luchtkwaliteitsbepalende stoffen.

2020

WERKDOCUMENT 22.06.2020 OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 65

<H4 Strategie>

aan gevolgen en risico’s van de opslag en productie van gevaarlijke stoffen bij bedrijven, transport van gevaarlijke stoffen (weg, water, spoor en door buisleidingen), opslagsystemen voor energie (buurtbatterijen) en gevolgen en risico’s door het in werking hebben van windturbines en luchthavens. Bij de risico’s van opslag, productie, gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen gaat het om externe veiligheid. Externe veiligheid laat zich uitdrukken in twee normen voor risicobeheersing: plaatsgebonden risico en groepsrisico. Beide normen voor risicobeheersing maken gebruik van afstanden tot risicobronnen. De afstanden voor groepsrisico worden aandachtgebieden genoemd. Deze aandachtsgebieden (brand-, explosie- en gifwolkaandachtsgebieden) zijn per activiteit vastgesteld en krijgen straks een plek in het omgevingsplan. In Lelystad wordt voldaan aan de wettelijke eisen die gesteld worden aan deze risicobronnen en valt de inpassing van die risicovolle activiteiten in de omgeving binnen de wettelijk gestelde normen. 4.4.3 Strategie voor de toekomst (groen en omgevingskwaliteit) Natuur en ecologie De Marker Wadden, het Schiereiland en de toekomstige tussengelegen eilanden met voor- en achteroevers versterken in de toekomst als netwerk de ecologische functie van het gebied. Hiermee wordt in de toekomst invulling gegeven aan het Rijksprogramma RRAAM en het TBES,

2020

het Nationaal Park Nieuw Land en de Programmatische aanpak grote wateren (PAGW). Lelystad wil zoveel mogelijk sturen op natuurvriendelijke inrichting van oevers en werken met robuuste peilvakken (gebied waar een en hetzelfde waterpeil wordt nagestreefd). Daarbij wordt gestreefd naar verbetering van de waterkwaliteit door inname van gebiedsvreemd water (water met een kwaliteit die niet van nature voorkomt in een gebied) zoveel mogelijk te vermijden. Er wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de belevingswaarde van het water en het recreatief gebruik hiervan. Daarom wordt water zichtbaar gemaakt, ook in de wijken, benut het en ontsluit (nieuwe) woonwijken op het water zonder de beleving van de openheid te beperken. Capaciteit van het stedelijk water wordt zoveel mogelijk afgestemd op de afkoppel­ ambitie (hemelwater niet langer op het vuilwaterriool lozen) van de gemeente. Lelystad zet bossen en natuurgebieden slim in voor recreatie en toerisme, voor gezonder en beweegvriendelijker ontspannen (sport en spel), voor energietransitie (o.a. biomassa, wind en zon) en voor de klimaatadaptatie (waterretentie). Toerisme en recreatie Lelystad profileert zich als Hoofdstad van de Nieuwe Natuur. Daarvoor ontwikkelt Lelystad onder andere de Kustzone dat onderdeel uitmaakt van het Nationaal

2030

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 66

<H4 Strategie>

Groen en omgevingskwaliteit 2040

Kaart: Toekomstbeeld groen & omgevingskwaliteit in Lelystad 2040 (voor de legenda zie pagina 38)

Hoofdpunten strategie 1. De Marker Wadden, het Schiereiland en de toekomstig tussengelegen eilanden met voor- en achteroevers in de Kustzone versterken in de toekomst als netwerk de ecologische functie; 2. De Kustzone met het Schiereiland, Bataviakwartier en het Werkeiland wordt ontwikkeld om van Lelystad een aantrekkelijke toeristische bestemming te maken. 3. Bataviakwartier en Poort Lelystad zijn de toegangspoorten tot Nationaal Park Nieuwland met het stationsgebied en Stadshart als entree voor de OV-reizigers. 4. Het groen van de dreven zal een rol gaan spelen voor klimaatadaptatie 5. De provincie heeft ‘Landbouw: meerdere smaken’ als strategische opgave benoemd. Lelystad heeft hierin een verbindende en faciliterende rol.

2040

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 67

<H4 Strategie>

Park Nieuw Land (Marker Wadden, Markermeer, Oostvaardersplassen, Oostvaardersoevers en Lepelaarsplassen). Lelystad wordt hiermee een aantrekkelijke toeristische bestemming. Lelystad maakt de bestaande en nieuwe natuur meer leefbaar en toegankelijker door onder andere de ontwikkeling van Poort Lelystad als een van de toegangspoorten tot het Nationaal Park Nieuw Land (de Oostvaardersplassen). Ook wordt een brede beleefbare natuur-/ kustzone ontwikkeld door de Marker Wadden met de Oostvaardersplassen te verbinden door nieuwe eilandjes, duinen en vooroevers met diverse recreatiemogelijkheden. Andere belangrijke gebieden voor toerisme en recreatie in Lelystad zijn: • Het stationsgebied en het Stadshart is voor veel bezoekers de entree van de Hoofdstad van de Nieuwe Natuur. Daarom wordt ook het Stadshart vergroend. Zo wordt de Hoofdstad van de Nieuwe natuur ook zichtbaar in het hart van de stad. Het Stadshart zal in de toekomst een verblijfsplek worden in plaats van een inkoopplek. Daarom ontwikkelt het Stadshart zich tot gastvrije verblijfsplek met evenementen op regelmatige basis. Het Stadshart houdt ook in de toekomst de functie als cultureel hart van Lelystad • In het Bataviakwartier krijgt Lelystad stad met een kust betekenis: een bruisend recreatief en toeristisch gebied met regionale en (inter)nationale aantrekkingskracht en ruimtelijke kwaliteit.

Hier kan men prachtig wonen met uitzicht over de nieuwe natuur, terwijl OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 68

•

•

•

op de boulevard een aantrekkelijke mix van leisure, evenementen, horeca en wonen te vinden is. Naast Poort Lelystad wordt Batavia­kwartier de tweede poort naar Nationaal Park Nieuw Land met een bootverbinding naar de Marker Wadden. Ook zal plek geboden worden aan riviercruises om aan te meren. Natuurpark Lelystad behoudt in de toekomst de functie als educatieve natuurbeleving door de combinatie van wilde dieren in een natuurlijke leefomgeving en zal daarnaast natuurgerichte activiteiten blijven aanbieden. Het Werkeiland is het historische startpunt van het nieuwe land Flevoland. Lelystad zet zich ervoor in dat trotse en gastvrije bewoners de bezoekers de pioniersgeest van Lelystad kunnen laten zien. Gebied Lelystad Airport wordt doorontwikkeld als luchthaven met voldoende ruimte voor vermaak. Met het aanwezige Aviodrome en Kartcentrum zal het gebied ook in de toekomst interessante mogelijkheden bieden om de techniek van luchtvaart en automotive te ontdekken.

Openbaar groen en water In de toekomst zal het groen van de dreven een rol gaan spelen voor klimaatadaptatie (waterberging, hittestress), biodiversiteit en energietransitie. Daarbij wil Lelystad experimenteren met verschillende oplossingen. Kleinschalig, onbenut groen in de buurten kan collectief worden beheerd, worden uitgegeven en kan een andere functie krijgen, zoals voor volkstuinen, stadslandbouw en tiny-bossen.

<H4 Strategie>

Eind 2020 zal Lelystad een Uitvoeringsagenda ontwikkelen hoe Lelystad klimaatrobuust ingericht wordt voor 2050. Landelijk gebied Karakteristiek is in het buitengebied is de agrarische verkaveling met groene eilanden met erfbeplanting rondom de boerderijen. Er wordt vastgehouden aan de agrarische functie. De openheid van het landschap is een belangrijke kwaliteit waarbij versnippering van agrarische structuren moet worden voorkomen. Het raamwerk van de ecologische verbindingszones wordt versterkt. Bovendien wordt het buitengebied toeristisch en recreatief aantrekkelijk gemaakt voor bewoners van Lelystad. In het buitengebied zijn nog diverse recreatiegebieden aanwezig met ecologische waarde rondom de stad. Het Knarbos is een kleinschalig bosgebied met diverse boomsoorten op de grootste natuurlijke verhoging in het Flevolandse landschap. Waar in het oorspronkelijke inrichtingsplan van Oostelijk Flevoland het dorp Larsen was gepland, ligt nu het Larserbos. Larsen is er nooit gekomen, maar wel een recreatiebos met vakantiewoningen. Het Rivierduingebied is een oude rivierbedding die in de ondergrond nog aanwezig is en heeft daardoor een organische structuur. Het bestaat uit overwegend agrarisch gebied met bosjes, houtwallen en lanen. In de ondergrond bevinden zich archeologisch interessante restanten van vroegere bewoning.

Het is een van de ‘Provinciale Archeologische en AardkundiOMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 69

ge Kerngebieden’. In het natuurpark Lelystad leven met uitsterven bedreigde diersoorten zoals wisenten, Przewalskipaarden, otters, bevers en Pater Davidsherten. Het is een natuurpark met veel fiets- en voetpaden. Het landelijk gebied zal ruimte bieden aan grootschalige energieopwekking zoals windenergie, zonneparken en energieopslag onder voorwaarden, zoals dat in het gemeente en provinciaal beleid voor windmolens en zonneparken is bepaald. Het is voor de leefbaarheid van het buitengebied belangrijk dat vrijkomende erven niet verpauperen. Doel is het landelijk gebied te versterken en stedelijke functies tegen te gaan. Bodem De bodem is de drager van de fysieke leefomgeving. Naast ruimte om veilig te bouwen en te wonen is ook voor bijvoorbeeld de circulaire economie, energievoorziening, voedselvoorziening, mobiliteit en kennis over de (pre)historie de rol van de ondergrond evident. Bodemdaling, klimaatverandering, verdroging, uitputting en verontreiniging kunnen deze functies bedreigen. Lelystad streeft naar een afgewogen gebruik en behoud van de kwaliteiten van de bodem en ondergrond en zal hiervoor, waar nodig, beleid ontwikkelen. Lucht- en geluidskwaliteit Lelystad wil de luchtkwaliteit op het huidige niveau handhaven. In Lelystad is geen sprake van een (dreigende) overschrijding van een omgevingswaarde voor luchtkwaliteit. Om die reden wordt in Lelystad geen

luchtkwaliteitsprogramma opgesteld. Lelystad wil dat de huidige geluidsbelasting op het huidig niveau blijft gehandhaafd en waar mogelijk verbetert. In de nabije toekomst zal Lelystad een basiskaart van geluid voor de hele stad opnemen als nulmeting voor toekomstige monitoring. Lelystad wil inzetten op het niet laten stijgen van het aantal klachten over geurhinder. Trillingen Bij ruimtelijke keuzes voor nieuwbouw dient vroegtijdig rekening gehouden te worden met hinder door spoortrillingen. Dit zal gebeuren door onderzoek, ruimtelijke ordening (bijvoorbeeld het opnemen van een aandachtzone in het Omgevingsplan) en duidelijke communicatie. Omgevingsveiligheid Bij inpassing van nieuwe risicovolle activiteiten mag het externe veiligheidsrisico voor de omliggende terreinen niet verslechteren, daar waar sprake is van (geprojecteerde )zeer kwetsbare, kwetsbare of beperkt kwetsbare doelgroepen Concreet vertaalt zich dat naar dat de plaatsgebonden risicocontour (geldende norm 10-6, kans op één op één miljoen) binnen de buitengrenzen van de locatie van de activiteit blijft of dat deze contour valt over percelen waarop geen kwetsbare functies aanwezig op geprojecteerd zijn. Een veilige omgeving wordt bereikt door in een vroegtijdig stadium van de ontwikkeling aandacht te besteden aan de beoordeling van het beoogde veiligheidsniveau. OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 70

Door de Veiligheidsregio Flevoland zijn de volgende kernwaarden vastgesteld: 1. De veilige leefomgeving bepaalt mede de kwaliteit van de leefomgeving 2. Samenwerken aan een veilige leefomgeving 3. De fysiek leefomgeving wordt mede vormgegeven volgens de ontwerpprincipes voor een veilige leefomgeving a. Voorkomen of beperken van risico’s vergroot de veiligheid b. Afstand tot de risico’s vergroot de veiligheid c. Bouwwerken en omgeving bieden bescherming d. Bouwen en gebieden zijn veilig te verlaten e. De omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk. 4. Iedereen is bekend met risico’s en weet hoe te handelen wanneer dat nodig is. Concretisering van het doel vindt plaats in het omgevingsplan.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 71

<H4 Strategie>

4.5 Mobiliteit & bereikbaarheid in Lelystad 4.5.1 Verleden: DNA van Lelystad Lelystad werd gepland met gunstige verkeersvoorzieningen, niet alleen te water maar ook over land. De nieuwe provinciehoofdstad Lelystad werd dan ook gezien als kruispunt van hoofdwegen in de zuidwesthoek tussen Flevoland en de Markerwaard. Daarbij werd ook nationale spooren weginfrastructuur uitgedacht die zou lopen via de Markerwaard. Flevoland werd ook in het beginstadium van het ontwerp gezien als potentiele vestigingsplaats voor een tweede nationale luchthaven Lelystad is aangelegd als een rechthoekig raster van dreven met stadshoofdwegen als groene lanen (voorbeeld parkways uit Amerika) en ongelijkvloerse kruisingen voor fietsers en voetgangers. Hiermee werd de functionele scheiding ook op het verkeersvlak doorgetrokken. Het fiets- en wandelnetwerk in Lelystad werd aange-

legd in de groene lobben waar stadsdeelverbindende fiets- en wandelpaden bij de hoofdwegovergangen verhoogd zijn aangelegd. Er gold daarmee een strikte scheiding van verkeersgebruikers met dreven voor auto’s en een verhoogd fiets- en wandelnetwerk voor fietsers en wandelaars. De eerste ontwerpen van Lelystad gingen ervan uit dat dit fiets- en voetpadennetwerk aan zou sluiten op de verhoogde fiets en voetpadinfrastructuur van het stadscentrum met de aanliggende voorzieningen en hellingbanen naar begane grond. De wijken Zuiderzeewijk en Atolwijk werden via centrale ringwegen met woonhoven verbonden.

Inspiratie en lessen uit het verleden Positionering (regionaal niveau): • Oorspronkelijk gepland op kruispunt van hoofd- en spoorwegen; • Vestiging tweede Nationale Luchthaven. Identiteit (stedelijk niveau): • Rechthoekig grid van dreven als landschappelijke groene dragers met ongelijkvloerse kruisingen van fiets-/ voetgangersnetwerk; • Fiets- en voetpadnetwerk ligging in groene lobben; • Stadsdeelverbindende fiets- en voetpaden verhoogd over dreven, aansluitend op bovenniveau van stadscentrum met hellingbanen naar maaiveld.

1960

1980

WERKDOCUMENT 27.03.2020 OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 72

<H4 Strategie>

Een duidelijke scheiding van verkeersstromen. Bron: Fotocollectie Rijksvoorlichtingsdienst.

Links: geplande autostructuur Rechts: geplande fietsstructuur Bron: Rijp (1978) en RIJP (1969)

2000

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 73

<H4 Strategie>

4.5.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? (mobiliteit & bereikbaarheid) Mobiliteit Duurzame mobiliteit en het beperken van negatieve gevolgen voor het ecosysteem krijgen steeds meer maatschappelijke aandacht. Zero emmissie is dan ook sterk in ontwikkeling voor alle vervoerswijzen. De vermindering van fijnstof en CO2-uitstoot door verkeer staat geagendeerd op de politieke agenda. Zo zal het openbaar vervoer vanaf 2021 worden uitgevoerd met elektrisch aangedreven bussen. Het e-fietsgebruik neemt een hoge vlucht. Ook is er een grote toename van brom- en snorfietsen. Lelystad is zeer geschikt als ‘experimentgebied’ voor duurzame innovaties van mobiliteit en infrastructuur. Het aantal (vracht-)auto’s dat langs, van, naar en dwars door Lelystad rijdt, blijft jaarlijks toenemen. Ontwikkelingen bij Lelystad Airport (Businesspark) en Flevokust Haven leiden tot meer werkgelegenheid en zal ook leiden tot meer verplaatsingen. E-commerce en het bijbehorende logistiek vervoer zorgen voor hogere verkeersstromen in de wijken. Positionering en bereikbaarheid Lelystad ontwikkelt zich van forensenstad naar netwerkstad binnen de Metropoolregio Amsterdam, waarbij Lelystad functioneert als poort naar de Regio Zwolle. De verbeterde connectiviteit door de ontwik-

2000

keling van SAAL (weg- en spoorverbinding tussen Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad): o.a. verbreden A6 en realisatie derde snelwegaansluiting (afrit 8) dragen hieraan bij. Op Lelystad Airport is de verlenging en verbreding van de start- en landingsbaan en nieuwe terminal afgerond. Er vinden ca. 100.000 kleinverkeer vliegbewegingen per jaar plaats. Het openstellen van grootvliegverkeer is uitgesteld naar 2021 en zal gefaseerd van 10.000 naar 45.000 grootvliegverkeersbewegingen groeien. In en rondom Lelystad wordt momenteel het maritieme netwerk en het goederenvervoer over water versterkt door de komst van Flevokust Haven, Maritieme Servicehaven Urk, versterking binnenhavens Kampen en Meppel, verbreding sluizen Kornwerderzand en door het uitdiepen hoofdvaarroute IJsselmeer. Recreatie en toerisme zijn van toenemend belang voor Lelystad: de reis is daarmee een belangrijk onderdeel van de beleving. Toegankelijkheid Toegang tot mobiliteit en het stimuleren van actieve manieren van transport (fietsen, wandelen) kunnen middelen zijn om eenzaamheid, sociale uitsluiting en overgewicht van Lelystedelingen te verminderen.

2010

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 74

<H4 Strategie>

Veiligheid Het aantal verkeersslachtoffers blijft de afgelopen jaren gemiddeld genomen constant. Lelystad onderzoekt momenteel hoe veilige routes van en naar scholen kunnen worden gewaarborgd.

Belangrijkste trends en ontwikkelingen • Duurzame mobiliteit en het beperken van negatieve gevolgen worden steeds belangrijker; • Het gebruik van elektrische fietsen, brommers en snorfietsen neemt toe; • Het aantal (vracht-)auto’s dat langs, van, naar en dwars door Lelystad rijdt blijft jaarlijks toenemen; • Lelystad ontwikkelt zich van forensenstad naar netwerkstad binnen de Metropoolregio Amsterdam; • Werkzaamheden Lelystad Airport zijn voltooid en klaar voor grootverkeer; • Het maritieme netwerk voor goederenvervoer over water wordt momenteel versterkt door o.a. de komst van Flevokust Haven.

2020

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 75

<H4 Strategie>

4.5.3 Strategie voor de toekomst (mobiliteit & bereikbaarheid) Mobiliteit Lelystad zet in op een duurzaam mobiliteitssysteem en gebruik van duurzame vervoermiddelen (lopen, fietsen en OV). Lelystad probeert inwoners daarom te ‘verleiden’ om gebruik te maken van duurzame vormen van transport. De fiets krijgt daarom een prominente rol via snelle routes die het Stadshart, de wijken, de economische kerngebieden en het landschap verbinden. De dreven bieden bijvoorbeeld goede kansen voor de aanleg van een netwerk van snelle fietsroutes. Het openbaar vervoer ondergaat een schaal- en kwaliteitssprong. Een snelle HOV-verbinding verbindt straks Bataviakwartier-Station Lelystad Centrum-Campus-LAB-Lelystad Airport. Om een goede en duurzame economische ontwikkeling te waarborgen, zal Lelystad zich inzetten voor de aansluiting van Flevokust Haven per spoor. Positionering en bereikbaarheid Lelystad groeit uit tot een regionale netwerkstad. De infrastructurele netwerken groeien mee. Lelystad zorgt dat de economische kerngebieden makkelijk en snel te bereiken zijn vanuit de Lelystadse woonwijken en het station voor werknemers (met e-bike, fiets, scooter, OV en auto). Lelystad zet in op betere, snellere, frequentere en comfortabele verbindingen naar andere