Omgevingsvisie bij voorstel tot vaststelling

Omgevingsvisie Lelystad 2040 Lelystad, februari 2021 www.lelystad.nl

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 STERKE STAD IN DE REGIO HOOFDSTAD VAN DE NIEUWE NATUUR

COLOFON De omgevingsvisie is nadrukkelijk een uitnodiging aan andere partijen om samen te werken aan de toekomst van de stad. Juist daarom is de omgevingsvisie samen met de bewoners en de organisaties in de stad ontwikkeld. Dank gaat uit naar iedereen die heeft deelgenomen aan de verschillende werksessies. Ambtelijk kernteam: Natascha Krömer en Gerry Asselman (trekkers), Frank Andriessen, Wichert Akster, Anton Maris, Carola Meulenbroek, Robert-Jan Moorman, Fred Nilsen, Marieke de Rijk, Manou Roomer, Linda Seikritt, Margriet van de Velde, Guido Vermeer en Tjoukje Wijnstra.

Omgevingsvisie Lelystad 2040 februari 2021 Stadhuisplein 2 8232 ZX Lelystad Postbus 91 8200AB Lelystad MUST Sebastian van Berkel Roelof Koudenburg In opdracht van en in samenwerking met gemeente Lelystad.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 2

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 STERKE STAD IN DE REGIO HOOFDSTAD VAN DE NIEUWE NATUUR

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 3

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 4

Lelystad zegt… Ik werd destijds op kale klei geboren een kind met toekomst, werd er vaak gezegd een hoofdstad vol met praal en pracht van alles werd van mij verwacht en dat vond ik als kind niet onterecht ik groeide, ach, niet altijd zoals bedoeld werd tijden veranderen, het gaat niet altijd goed dus om me optimaal te kunnen uiten moest ik telkens weer compromissen sluiten tja wat doe je, als het niet kan zoals het moet Nu ik terugkijk ben ik toch best wel tevreden heb ik steeds gevochten voor het hoogste doel soms raakte ik weleens wat buiten zinnen was het telkenmale weer opnieuw beginnen maar pionieren is toch eigenlijk best cool Nu ik puber ben komen de levensvragen van waar ligt nu, mijn stip op de horizon wil ik beter, mooier en ook groter worden waar liggen dan voor mij de toekomstige horden en moet ik loslaten zoals ik toen begon Sla ik straks mijn vleugels uit naar verre oorden zal mijn naam in alle talen zichtbaar zijn heb ik straks een kloppend hart als ik in mezelf volhard voelen mensen zich in mij gewoonweg fijn Juul Baars, Stadsdichter Lelystad

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 5

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 6

Inhoudsopgave SAMEN MAKEN WE LELYSTAD STERK,GROEN EN GEZOND 1. INLEIDING: Daarom een omgevingsvisie

10

12

1.1 In gesprek met de stad 1.2 Omgevingswet en omgevingsvisie 1.3 Integraal en richtinggevend 1.3 Relatie met landelijke, provinciale en regionale visies 1.4 Leeswijzer 2. OPGAVE & AMBITIE: Lelystad bepaalt haar koers

19

2.1 Lelystad kent grote opgaven: de kaderstellende uitgangspunten uit het Koersdocument 2040 2.2 Ambitie en thema’s uit het Koersdocument 2040 2.3 Van Koersdocument naar omgevingsvisie 3. VISIE: Sterke stad in de regio, Hoofdstad van de Nieuwe Natuur

27

3.1 Ruimtelijke hoofdprincipes van Lelystad 3.2 Positionering: sterke stad in de regio met een regionaal gespecialiseerde economie 3.3 Identiteit: Hoofdstad van de Nieuwe Natuur met aantrekkelijke woonbuurten en vitale bewoners 4. STRATEGIE: Van verleden naar toekomst

43

4.1 Stadsbrede strategie: groene verstedelijking 4.2 Wonen & voorzieningen 4.2.1 Verleden: Het DNA van Lelystad 4.2.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? 4.2.3 Strategie voor de toekomst 4.3 Werken & leren 4.3.1 Verleden : Het DNA van Lelystad 4.3.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? 4.3.3 Strategie voor de toekomst 4.4 Groen & omgevingskwaliteit 4.4.1 Verleden: Het DNA van Lelystad 4.4.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? 4.4.3 Strategie voor de toekomst 4.5 Mobiliteit & bereikbaarheid 4.5.1 Verleden: Het DNA van Lelystad 4.5.2 Heden: Wat gebeurt er in Lelystad? 4.5.3 Strategie voor de toekomst 5. UITVOERING: Samen werken aan Lelystad van morgen 5.1. Samenwerking 5.2 Uitvoering 5.2.1 Integrale programma’s Lelystad Next Level 5.2.2 Ruimtelijke programmering 5.2.3.Omgevingsplannen en gebiedsgericht maatwerk 5.3. Agenda 2020-2024 5.4 Juridische context

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 7

83

Voorwoord Doel omgevingsvisie In de Omgevingsvisie Lelystad geeft het gemeentebestuur richting aan de toekomstige ontwikkeling van de stad. Dan gaat het niet alleen om bouwen, maar bijvoorbeeld ook om wonen, verkeer, werken, ontmoeten, recreëren, bewegen en meedoen. Een integrale visie over onderwerpen die iedereen in Lelystad raken. Een samenhangende visie op de fysieke, ruimtelijke, sociale en economische ontwikkelingen van de stad. In deze visie gaat het om het beschermen van onze kernwaarden, het realiseren van de maatschappelijke opgaven van onze stad en om de ontwikkeling van onze optimale rol als gemeente. Zodoende kunnen de inwoners van Lelystad gezond, veilig en duurzaam in de stad leven. Het beschermen van onze kernwaarden Een stad met ruime woonbuurten, veel groen, water en natuur en functioneel daarvan gescheiden werkgebieden. Een netwerkstad, onderdeel van de Amsterdamse metropoolregio, waar verbindingen centraal staan. Een stad aan het water met een kustzone gelegen aan Nationaal Park Nieuw Land. Een multiculturele stad met een krachtige diversiteit. Het realiseren van onze maatschappelijke opgaven De grote opgave van de stad is om de sociaal - economische problematiek te kantelen tot een sociaal sterk systeem waarin iedereen meedoet. Met aan de basis kwalitatief goed onderwijs en leefbare, veilige en duurzame woonbuurten.

De ontwikkeling van de circulaire economie en het verzilveren van het groen, water en natuur bieden goede kansen voor het vergroten van de werkgelegenheid en daarmee voor het aantrekkelijk maken van de stad. Het optimaliseren van onze rol als gemeente De gemeente als lokale overheid groeit toe naar een andere rol in de samenleving. Een rol, waarbij de gemeente uitgaat van gedeeld eigenaarschap en meer faciliteert en ondersteunt. Werken op basis van vertrouwen en het verrichten van maatwerk staat centraal.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 8

Een uitnodiging aan iedereen Wij hebben de plannen voor de stad niet zelf bedacht. Samen met inwoners, bedrijven en partners hebben wij stap voor stap in kaart gebracht hoe wij in de toekomst in Lelystad willen wonen, werken en recreëren. Deze omgevingsvisie is een uitnodiging aan alle deelnemers, aan iedereen om met elkaar in gesprek te blijven over de toekomst en de keuzes die wij daarvoor moeten maken. We dragen gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor de toekomst van Lelystad. De omgevingsvisie nodigt uit, inspireert en geeft de kaders om ontwikkelingen op een Lelystadse manier te laten plaatsvinden. Ideeën en initiatieven die bijdragen aan het beschermen van onze kernwaarden en het realiseren van onze maatschappelijke opgaven kunnen in principe rekenen op een positieve grondhouding van de gemeente Lelystad. Dankwoord Alle inwoners, bedrijven en organisaties die hebben meegesproken, nagedacht en gediscussieerd over, hun reacties hebben gegeven en ideeën aangeleverd, lezingen bijgewoond en ook meegeschreven hebben aan de omgevingsvisie bedank ik hartelijk voor hun bijdragen.

Jack Schoone, wethouder

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 9

Samen maken wij Lelystad sterk, groen en gezond.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 10

Lelystad biedt haar inwoners een steeds aantrekkelijkere en groene woonomgeving in een bruisende stad. De ambities van de gemeente in deze omgevingsvisie zijn dan ook kristalhelder: Lelystad wordt een sterke stad in de regio en Hoofdstad van de Nieuwe Natuur. Lelystad gaat zich de komende jaren onvermoeid inzetten om voor haar toekomstige 100.000 inwoners een economisch sterke, groene en gezonde leefomgeving te ontwikkelen. Lelystad gaat voor groene verstedelijking! In de onstuimige jaren na de economische crisis heeft Lelystad hard gewerkt aan de ontwikkeling van de stad en het leefmilieu van haar bewoners. Zo heeft Lelystad ruim baan gegeven aan de ontwikkeling van groen, water en natuur door de Marker Wadden en het Nationaal Park Nieuw Land toegankelijk te maken. Dit is niet verwonderlijk aangezien de verweving van stad en landschap diep in het DNA van de stad zit. De nieuwe natuur geeft de inwoners van Lelystad een gezonde leefomgeving en nieuwe economische mogelijkheden. De economische dynamiek in en rond Lelystad is groot. Met Flevokust Haven, Bataviakwartier en Lelystad Airport Businesspark weten bedrijven de stad te vinden. De strategische ligging, beschikbaarheid van infrastructuur en ruimte zorgen ervoor dat Lelystad een aantrekkelijk vestigingsklimaat heeft. Lelystad specialiseert zich, wat goed is voor de concurrentiekracht van de gehele regio.

In de toekomst zal Lelystad zich blijven inzetten om banenkansen te creëren voor haar inwoners en die van de regio. Sámen maken wij van Lelystad een sterke stad in de regio en Hoofdstad van de Nieuwe Natuur! Daarom wordt net zoals in het verleden de komende jaren intensief samengewerkt met de Lelystedelingen om een optimale en fijne leefomgeving te kunnen waarborgen en te creëren.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 11

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 12

HOOFDSTUK 1 INLEIDING

Daarom een omgevingsvisie!

Hoe ziet Lelystad er in 2040 uit? Hoe zorgt de stad samen voor een aangename leefomgeving en hoe blijft de gemeente welvarend? Deze vragen worden behandeld en beantwoord in de omgevingsvisie. De omgevingsvisie fungeert als een leidraad voor het beleid van de toekomst. Maar het allerbelangrijkste is dat de (toekomstige) OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 13

Lelystadse inwoners en potentiele vestigers kunnen zien in welke richting Lelystad zich zal ontwikkelen. Met de omgevingsvisie wil de gemeente Lelystad als unieke en maakbare stad beschermen, maatschappelijke opgaven realiseren en de rol als facilitator en ondersteuner optimaliseren.

Foto’s: Maand van de Omgevingsvisie (september 2019)

De stad staat op een kantelpunt. Nu, ruim 50 jaar na de grondlegging van de stad, is de tijd rijp voor het ontstaan van een systeemsprong. Daarom slaan partijen zoals de Rijksoverheid, provincie Flevoland, gemeente Lelystad, het maatschappelijke veld en het bedrijfsleven met Lelystad Next Level de handen ineen. Het doel is om de stad naar een hoger plan te tillen, naar een volwassen stad waar verleden en toekomst samenkomen en waar inwoners samen met de gemeente het voortouw nemen en werken aan de toekomstige ontwikkelingen van de stad. 1.1 In gesprek met de stad De Omgevingsvisie Lelystad is nadrukkelijk een uitnodiging aan alle partijen en inwoners in Lelystad om samen te werken aan de toekomst van de stad. De gemeente heeft het initiatief genomen en inwoners, ondernemers en de maatschappelijke organisaties uitgenodigd om mee te denken en mee te doen. Hierbij is de gemeente voortdurend op zoek geweest om de samenleving op een creatieve manier te bereiken en te betrekken.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 14

Al in een vroeg stadium is inspiratie opgedaan en zijn inzichten opgehaald tijdens de externe bijeenkomsten met medeoverheden in Flevoland, met jongeren en met koplopers uit de samenleving; een mooie brede afvaardiging van inwoners, ondernemers en vertegenwoordigers van organisaties in Lelystad. Partners uit de stad hebben samen met gemeentelijke ambtenaren meegedacht tijdens expertmeetings. Inwoners hebben meegedacht en hun bijdragen geleverd op de verschillende werkbijeenkomsten, hun reacties gegeven en ideeën aangeleverd. Zij hebben lezingen bezocht en zijn met elkaar in discussie gegaan zoals tijdens de maand van de omgevingsvisie met LelySTART en een lezing “Lelystad in 2040”. Ook zijn er in de stad tijdens de opening van het culturele seizoen dialogen gevoerd. Deze participatieprocessen hebben geleidt tot de volgende tussenproducten voor de omgevingsvisie: • Startnota Omgevingsvisie (mei 2017); • Het Verhaal van Lelystad; strategische hoofdopgaven (januari 2018);

<H1 Inleiding>

Uitgangspunten invoeringsproces Omgevingswet 1. Koersvast

4. Tijdige implementatie

Uitgaan van een pragmatische aanpak,

Lelystad loopt in de pas met het landelijke

waarbij het bestaande als uitgangspunt

en wettelijke implementatieschema. Wer-

dient voor verdere ontwikkelingen. Een

ken met processen die zijn vorm gegeven

aanpak op basis van de Lelystadse karak-

volgens de principes van de lean manage-

teristiek.

ment filosofie en binnen de door de raad

2. Leren door te doen

beschikbaar gestelde middelen (geld

Lelystad wil lerend ontwikkelen. Anticipe-

en capaciteit). Terugkoppeling over de

ren op inzichten die in het proces opge-

voortgang vindt plaats binnen de Planning

daan worden. Met ruimte voor experimen-

en Control Cyclus van de gemeentelijke

ten, innovatie en kennisuitwisseling en

organisatie.

gericht op kansen. 3. De burger als gebruiker staat centraal

5. Prioriteit aan opstellen omgevingsvisie De Omgevingswet vergt van de gemeen-

Op basis van vertrouwen en wederkerig-

te een andere manier van werken. Het

heid bevordert Lelystad eigen initiatief van

opstellen van de omgevingsvisie biedt een

bewoners. Als nieuw adagium geldt ‘ja,

kapstok om daar vorm aan te geven.

mits’ in plaats van ‘nee tenzij’.

• •

Ruimtelijk Raamwerk Lelystad (mei 2019); Koersdocument Lelystad 2040 (januari 2020)

De betrokkenen die graag op de hoogte gehouden wilden worden, konden zich abonneren op de Nieuwsbrief Omgevingswet op Lelystad.nl. Hierin werd informatie gedeeld over de Omgevingswet, de omgevingsvisie en het participatieproces. Alle documenten en nieuwsbrieven zijn te vinden op www.lelystad.nl/omgevingsvisie.

1.2 Omgevingswet en omgevingsvisie Elke gemeente moet een omgevingsvisie maken. De omgevingsvisie is één van de verplichte instrumenten van de Omgevingswet. Het doel van de wet is de ontwikkeling en het beheer van de stad makkelijker maken door minder regels en procedures, meer daadkracht en dynamiek waardoor beter op de initiatieven van inwoners en bedrijven ingespeeld kan worden. De gemeente heeft de omgevingsvisie voorbereid conform het gedachtegoed van de Omgevingswet. In de notitie ‘Op weg naar de Omgevingswet; leren door te doen’ (maart 2017) zijn

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 15

<H1 Inleiding>

Lelystad in 2040: Sterke stad in de regio en Hoofdstad van de Nieuwe Natuur.

de bestuurlijke uitgangspunten voor het invoeringsproces van de Omgevingswet in Lelystad vastgesteld. Deze uitgangspunten zijn de basis voor het proces, gericht op het realiseren van deze omgevingsvisie. 1.3 Integraal & richtinggevend De omgevingsvisie is een strategische visie voor de lange termijn voor de gehele leefomgeving. Er wordt uitgegaan van integraal werken. Vanaf het begin zijn het fysieke, ruimtelijke, sociale en economische domein betrokken bij de gezamenlijke visievorming om zo te komen tot een integraal afwegingskader. De omgevingsOMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 16

visie is aangegrepen om gezamenlijk een nieuw integraal toekomstperspectief voor de stad te ontwikkelen. De omgevingscondities van Koersdocument Lelystad 2040 zijn in de omgevingsvisie uitgewerkt in het strategische gemeentelijke omgevingsbeleid. Voor de scope is gekozen voor zo’n 20 jaar. Voor Lelystad is de omgevingsvisie een integrale strategische visie voor de lange termijn voor de ontwikkeling van de stad. De omgevingsvisie is voor de gemeente ‘zelfbindend’. Zelfbindend betekent dat

<H1 Inleiding>

de omgevingsvisie alleen verplichtingen schept voor de gemeente. Inwoners en bedrijven zijn niet direct gebonden aan de inhoud van de omgevingsvisie, maar krijgen er wel indirect mee te maken via de omgevingsplannen of omgevingsverordeningen, geïnspireerd door de omgevingsvisie . De omgevingsvisie is koersvast en gaat uit van bestaand beleid en beleid in ontwikkeling (zie bijlage documentatieoverzicht). De omgevingsvisie overkoepelt de strategische beleidsinstrumenten, die over de fysieke leefomgeving gaan (bijv. de structuurvisie, het waterplan, de woonvisie etc.). De omgevingsvisie is echter niet alles omvattend. Het is een keuze om – gekoppeld aan de strategische hoofdopgaven voor de lange termijn - te focussen op bepaalde stedelijke thema’s en bepaalde gebieden. Hiervoor worden alleen de hoofdlijnen beschreven. De omgevingsvisie is adaptief In november 2020 heeft de raad een amendement aangenomen dat uitgaat van een ambitie om op termijn als stad te groeien met 40.000 extra woningen. Deze ambitie was ten tijde van het proces van deze omgevingsvisie door de raad niet eerder uitgesproken. Zodoende is dit perspectief in deze omgevingsvisie niet opgenomen.

De omgevingsvisie biedt de basis (de ruimtelijke principes, de opgaves en ambities, en de strategie voor de vier prioritaire gebieden) waarmee de opgaven van Lelystad (waaronder Lelystad Next Level) met de ambitie Hoofdstad van de Nieuwe Natuur verder wordt uitgewerkt. De ambitie Hoofdstad van de Nieuwe Natuur en de OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 17

door de raad uitgesproken ambitie om op termijn 40.000 extra woningen te bouwen wordt op integrale wijze verder onderzocht en uitgewerkt. Wanneer de raad, na integraal onderzoek over de toekomst van de stad op visieniveau voor de fysieke leefomgeving nieuwe besluiten neemt, zal de omgevingsvisie daarop worden aangevuld. 1.4. Relatie met landelijke, provinciale en regionale visies Volgens de Omgevingswet maken gemeenten, provincies en het Rijk ieder een omgevingsvisie. Deze visies moeten goed op elkaar zijn afgestemd. Maatschappelijke en ruimtelijke opgaven zijn immers vaak grensoverschrijdend. Daarom is door de gemeente Lelystad in een vroeg stadium ingezet op afstemming en samenwerking en is verbinding met de mede-overheden gezocht. Met het Rijk, de provincie Flevoland (in het kader van de Omgevingsvisie Flevoland Straks), de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Platform Omgevingswet Flevoland zijn de raakvlakken bepaald en is nagegaan waar de kansen liggen. Kansen op grond van opgaven vanuit de NOVI, Omgevingsvisie Flevoland Straks, de MRA Agenda 2.0 en de omgevingsagenda’s. De uitkomsten van de onderlinge gesprekken zijn betrokken bij het opstellen van deze omgevingsvisie. Lelystad heeft een toegevoegde waarde die bijdraagt aan het realiseren van de gezamenlijke ambities.

Met name als circulaire, multimodale, logistieke hub in de Oostflank van de MRA (Flevokust Haven en Lelystad Airport), als belangrijke speler in de sector toerisme en recreatie (Nationaal

Park Nieuw Land, Bataviakwartier) en de secundaire agrofoodsector en biologische voedselproductie voor de regio. Daarnaast verlicht de stad de druk op de woningmarkt binnen de MRA (door het aanbieden van aantrekkelijke suburbane en vooral ook bijzondere groene woonmilieus) en biedt de stad ruimte voor de energietransitie en de klimaatadaptatie in de MRA. In het kader van het Platform Omgevingswet Flevoland (een samenwerkingsverband tussen de provincie Flevoland, de gemeenten Almere, Lelystad, Zeewolde, Dronten, Urk en Noordoostpolder, Waterschap Zuiderzeeland, Rijkswaterstaat, Omgevingsdienst OFGV, Brandweer en GGD Flevoland) wordt de ketensamenwerking ter hand genomen; kennis delen, casus uitwerken en bespreken en meelopen. Om met elkaar vorm en inhoud te geven aan samenwerking als opmaat naar één overheid. Belangrijke thema’s met betrekking tot het nieuwe samenwerken zijn: opgavegericht werken, inrichten en beheer van digitale gegevens in het fysiek domein en de cultuur van werken als ‘één overheid’.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 18

1.5. Leeswijzer Lelystad kent een aantal fundamentele en samenhangende sociale, economische en ruimtelijke opgaven. In hoofdstuk twee treft u de ambitiekaders voor deze grote opgaven, komende uit het Koersdocument Lelystad 2040 en geënt op Het Verhaal van Lelystad. Vervolgens worden de ambities ruimtelijk uitgewerkt op twee schaalniveaus: regio en stad. Dit is gedaan op basis van de ruimtelijke hoofdprincipes van Lelystad, een samenvatting van de ruimtelijke principes uit het Ruimtelijk Raamwerk. In hoofdstuk vier worden de ruimtelijke strategieën uitgewerkt a.d.h.v. vier invalshoeken (wonen & voorzieningen, werken & leren, groen & omgevingskwaliteit, mobiliteit & bereikbaarheid). Hier is onder andere ook het Ruimtelijk Raamwerk voor gebruikt. In het laatste hoofdstuk wordt een voorschot genomen op de uitvoering en is er een doorkijk op het vervolg.

HOOFDSTUK 2 OPGAVEN & AMBITIE

Lelystad bepaalt haar koers

‘Lelystad is klaar voor een volgende stap. In 2040 wil en moet Lelystad een zelfstandige, sociaal veerkrachtige, duurzame, aantrekkelijke en economisch sterke stad met 100.000 inwoners zijn. Door de unieke ligging met veel groen en water, maar ook bedrijvigheid positioneert de stad zich als sterke stad in de regio en Hoofdstad van de Nieuwe Natuur.’ (Koersdocument Lelystad 2040) OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 19

In het voorjaar van 2019 is zowel de strategische agenda van Lelystad Next Level als het Ruimtelijk Raamwerk, een tussenproduct van deze omgevingsvisie, vastgesteld. Beiden zijn opgesteld met inwoners en partners uit de stad en experts in verschillende deeltafels. De informatie uit deze trajecten heeft belangrijke bouwstenen voor het ‘Koersdocument Lelystad 2040’

<H2 Opgave en Ambitie>

opgeleverd. In het Koersdocument worden de kaders geschetst die als leidraad dienen om Lelystad de impuls te geven die de stad nodig heeft en verdient: ‘Lelystad kent sinds jaar en dag een aantal fundamentele en samenhangende sociale, economische en ruimtelijke opgaven. Ze noodzaken om na te denken over de toekomst van de stad en de strategie om daar te komen: het Lelystadse Koersdocument 2040. Lelystad moet van ver komen: de urgentie is hoog. Lelystad is en was de stad van de belofte: hier kan het, hier is de ruimte en hier liggen de kansen. Te vaak zijn die beloften echter niet ingelost. Nu, ruim 50 jaar na de ontwikkeling van de stad, is de tijd rijp voor een systeemsprong. Partijen zoals de Rijksoverheid, provincie Flevoland, gemeente Lelystad, het maatschappelijke veld en het bedrijfsleven willen met Lelystad Next Level de handen ineenslaan. De economische conjunctuur is sterk, de druk op de Amsterdamse en regionale woningmarkt is enorm. Het Koersdocument bevat een samenhangende koers voor de fysieke, sociale en economische ontwikkeling van Lelystad. Een eenduidige koers voor de gemeentelijke organisatie, die de richtinggevende kaders biedt, focus aanbrengt en een kapstok is voor programma’s en projecten in de stad.’ (Koersdocument Lelystad 2040)

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 20

2.1 Lelystad kent grote opgaven: de kaderstellende uitgangspunten uit het Koersdocument 2040 A. Er ligt een uitdaging om meer inwoners een hogere economische status te laten verkrijgen. ‘Lelystad heeft relatief veel mensen met een lage sociaaleconomische status (SES). Hoewel de werkgelegenheid zich positief ontwikkelt is de werkloosheid nog steeds relatief hoog. De inkomens en het opleidingsniveau van de bevolking zijn laag en er zijn forse gezondheidsproblemen, gerelateerd aan de lage sociaaleconomische status. Gemiddeld genomen scoort de stad nog redelijk in vergelijking met andere 70.000-90.000 steden, maar er is sprake van een concentratie van deze problematieken in een aantal jaren 70 en 80-wijken (ruimtelijke segregatie) en van overerving van armoede. Veel Lelystedelingen staan aan de zijlijn. Het opleidingsniveau speelt Lelystad parten; de stad heeft nu een grote groep werkzoekenden, met een relatief laag opleidingsniveau. Ook in het onderwijs zien we opgaven: de kwaliteit van onderwijs is niet overal in orde, jongeren stromen minder vaak op de hogere niveaus uit, adviezen en resultaten zijn gemiddeld lager dan elders. Jongeren lijken onvoldoende uitgedaagd of in staat gesteld een zo hoog mogelijk opleidingsniveau te bereiken. Positieve ontwikkelingen zijn er zeker ook, de opgedane ervaring en kennis hieruit kunnen we nog sterker inzetten ten behoeve van de hele stad.

Bijkomend probleem is dat op dit moment een deel van werkgelegenheid voor hoger opgeleiden is verdwenen of staat op het punt om te verdwijnen (Openbaar Ministerie, Raad

<H2 Opgave en Ambitie>

voor de Kinderbescherming, onderdeel Rechtbank, Belastingdienst Nederland, Kamer van Koophandel, onderdelen van het ziekenhuis).’ (Koersdocument Lelystad 2040) B. Er ligt een uitdaging voor meer balans en draagkracht van de bevolking en voldoende kwantitatieve en kwalitatieve publieke en commerciële voorzieningen ‘Lelystad was oorspronkelijk bedoeld als de hoofdstad van een grotere provincie Flevoland inclusief de Markerwaard. Lelystad zou het ‘natuurlijke midden’ zijn. We kennen allemaal de geschiedenis: in plaats van het ‘natuurlijke midden’ is Lelystad lang een polderstad geweest in agrarisch gebied. De inwoners kwamen niet in groten getale; vooral de hoger opgeleiden lieten het afweten en de werkgelegenheid bleef achter. Lelystad is nooit de grote provinciehoofdstad geworden. Wat echter wel kwam, waren de stadse voorzieningen, het groen, het onderwijs en het grote areaal openbare ruimte. Dit alles anticipeerde op grotere inwoneraantallen. De draagkracht en het draagvlak van de bevolking, kwantitatief en kwalitatief, zijn al jaren onvoldoende om alle publieke en commerciële voorzieningen te dragen. De stad is niet in staat om dit alles te bekostigen. Zeker in een tijd waarin de schaalvergroting doorzet en het effect van internet op bijvoorbeeld het winkelgedrag groot is, wordt het probleem steeds duidelijker.

De spiraal gaat helaas de verkeerde kant op; doordat het draagvlak ontbreekt, verdwijnen de voorzieningen waardoor de stad vervolgens weer minder aantrekkelijk wordt voor nieuwe bewoners en bedrijven. Het meest recente voorbeeld is het faillissement van het ziekenhuis. Dat OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 21

heeft de aanwezige zorgstructuur voor grote uitdagingen gesteld. Hoewel dit zorglandschap inmiddels weer in ontwikkeling is, is duidelijk dat momenteel vooral mensen met een lage sociaal-economische status, zwangere vrouwen, ouderen en chronisch zieken last hebben van de afstand waarop die zorg wordt geboden.’ (Koersdocument Lelystad 2040)

C. Er ligt een uitdaging om het regionaal potentieel als vestigingsplaats voor ondernemers en als aantrekkelijke woongemeente van waaruit de hele regio goed en snel te bereiken is, meer en beter te benutten ‘De tijd van een geïsoleerde ligging midden in de polder ligt alweer enige tijd achter ons. De afgelopen jaren is fors geïnvesteerd in omliggende nationale en regionale infrastructuur zoals de verbindingen naar Amsterdam en Schiphol, Hanzelijn, Lelystad Airport, Flevokust Haven en de Westfrisiaweg in Noord-Holland Noord. Dit maakt Lelystad een multimodaal knooppunt. In combinatie met de beschikbare ruimte is Lelystad daarom een aantrekkelijke vestigingsplek voor bedrijven. Maar Lelystad heeft meer te bieden. De regionalisering van wonen en werken zet door en de druk op de regionale woningmarkt is hoog. Door de betere verbindingen is Lelystad onlosmakelijk onderdeel geworden van de MRA en ook de Zwolse regio is goed te bereiken. Lelystad heeft potentie als aantrekkelijke woongemeente van waaruit de hele regio goed en snel te bereiken is. Lelystad heeft de ruimte om aantrekkelijke, betaalbare woonplekken aan te bieden. Een grote kans, zeker als dit wordt gecombineerd

<H2 Opgave en Ambitie>

met de Lelystadse kernkwaliteiten als rust, groen en water - hét onbenut potentieel van Lelystad.’ (Koersdocument Lelystad 2040) 2.2 Ambitie en thema’s uit het Koersdocument 2040 ‘Lelystad, Hoofdstad van de Nieuwe Natuur, is in 2040 een zelfstandige, sociaal veerkrachtige, duurzame, aantrekkelijke en economisch sterke stad met 100.000 inwoners. Hiervoor gaat Lelystad haar potentie volop benutten en kiest voor haar unieke kwaliteiten én de onderscheidende regionale positie.’ (Koersdocument Lelystad 2040)

In drie thema’s wordt in het Koersdocument 2040 de toekomst van Lelystad beschreven: maatschappelijke kracht versterken, versterking van de urbanisatie en om deze ambitie te verwezenlijken is gedeeld eigenaarschap op de gezamenlijke opgaven randvoorwaardelijk. A. Versterken urbanisatie: uitnodigende en ondernemende stad ‘Het is belangrijk voor Lelystad dat er meer mensen in Lelystad komen wonen. Door de stad aantrekkelijker te maken voor nieuwe bewoners met draagkracht ontstaat een evenwichtigere stad en een stad die ook daadwerkelijk in staat is op eigen benen te staan. Lelystad is onderdeel van regionale netwerken, maakt slim gebruik van de kwaliteiten van omliggende regio’s en steden en voegt er zelf iets unieks aan toe. Lelystad is Hoofdstad van de Nieuwe Natuur en onderscheidt zich daarmee. De stad benut de kracht van haar sterke elementen: het water, de natuur, de ruimte OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 22

en de bereikbaarheid. Hierdoor wordt de stad een aantrekkelijk onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam voor nieuwe bewoners en bedrijven. Lelystad kan en wil groeien in aantal inwoners en werkgelegenheid ter versterking van de sociale, economische en stedelijke structuur.’ (Koersdocument Lelystad 2040)

Binnen dit thema wordt in het Koersdocument 2040 ingezet op de volgende aspecten die in deze omgevingsvisie ruimtelijk worden uitgewerkt: A1: Hoofdstad van de Nieuwe Natuur; A2: Sterke stad in de regio; A3: Regionaal gespecialiseerde economie. B. Versterken maatschappelijke kracht: veerkrachtige samenleving met onderscheidend onderwijs en een toekomstbestendig, samenwerkingsgericht, preventie- en zorgnetwerk ‘Lelystad richt zich op de toekomstige generaties. De stad investeert in de jeugd, in het onderwijs en zorgt dat de stad aantrekkelijk is voor nieuwe generaties. Te veel Lelystedelingen hebben een laag sociaal-economische status. Lelystad zet gericht in op de buurten waar dit speelt. Lelystad accepteert niet dat mensen aan de kant staan en zetten in op het leven lang ontwikkelen om het meedoen duurzaam te maken.’ (Koersdocument Lelystad 2040) Binnen dit thema wordt in het Koersdocument 2040 ingezet op de volgende aspecten die in deze omgevingsvisie ruimtelijk worden uitgewerkt: B1: Aantrekkelijke woonbuurten en vitale bewoners;

<H2 Opgave en Ambitie>

AMBITIE ‘Lelystad, Hoofdstad van de Nieuwe Natuur, is in 2040 een zelfstandige, sociaal veerkrachtige, duurzame, aantrekkelijke en economisch sterke stad met 100.000 inwoners. Hiervoor gaat Lelystad haar potentie volop benutten en kiest voor haar unieke kwaliteiten én de onderscheidende regionale positie.’ (Koersdocument) THEMA’S

A Versterken urbanisatie

B Versterken maatschappelijke kracht

A1: Hoofdstad van de Nieuwe

B1: Aantrekkelijke woonbuurten

Natuur;

en vitale bewoners;

A2: Sterke stad in de regio;

B2: Leven lang ontwikkelen;

A3: Regionaal gespecialiseerde

B3: Langer gezond thuis.

C Gedeeld eigenaarschap voor de gezamenlijke opgave in Lelystad

economie.

INTEGRAAL RUIMTELIJK UITGEWERKT IN DEZE OMGEVINGSVISIE BINNEN DE VELE FACETTEN VAN DE FYSIEKE LEEFOMGEVING B2: Leven lang ontwikkelen; B3: Langer gezond thuis. C. Gedeeld eigenaarschap voor de gezamenlijke opgave in Lelystad ‘Lelystad werkt met partners aan de gezamenlijke opgave voor Lelystad. Hiervoor maken zij gezamenlijk de keuzes, dragen deze uit en realiseren ze. Het bereiken van de ambities van Lelystad Next Level is een uitdagende opgave. Iedere inwoner, maatschappelijke organisatie, scholier, medeoverheid, werknemer en ondernemer die dat wil, is medeaandeelhouder van de beweging. Dit is essentieel maar vraagt ook nieuwe werkwijzen van de gemeentelijke OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 23

PARTICIPATIEBELEID GEMEENTE LELYSTAD (in ontwikkeling)

organisatie. Daarom benoemt Lelystad het werken vanuit gedeeld eigenaarschap als aparte strategie.’ (Koersdocument Lelystad 2040) Het participatiebeleid van de gemeente Lelystad is in ontwikkeling. In hoofdstuk vijf van deze omgevingsvisie is daar meer over te lezen. 2.3 Van Koersdocument naar omgevingsvisie Een omgevingsvisie is een strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving. De ambitie van het Koersdocument 2040 wordt ruimtelijk uitgewerkt in deze omgevingsvisie en geeft

<H2 Opgave en Ambitie>

de omgevingsvisie focus en richting. De omgevingsvisie neemt de gehele fysieke leefomgeving in ogenschouw en gaat in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. Naast de gestelde grote opgaven uit het Koersdocument 2040 spelen ook de volgende opgaven in de fysieke leefomgeving van Lelystad: • energie: energietransitie door de stad aardgasvrij en energiezuinig te maken; • economie: transitie naar een meer circulaire economie; • natuur en landschap: ecologische kwaliteit verbeteren; • klimaatadaptatie: openbare ruimte klimaatrobuust maken; • bodem: omgaan met bodemdaling; • mobiliteit en bereikbaarheid: verduurzamen mobiliteit, overlast doorgaand vrachtverkeer tegengaan; • cultureel erfgoed: beschermen en behouden jonge monumenten van Lelystad; • landbouw: toekomstbestendig maken.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 24

<H2 Opgave en Ambitie>

DE UITGANGSPUNTEN BIJ HET ONTWERP VAN DE STAD Functionalistische polderstad Lelystad door Van Eesteren: • Ontwerp functionalistische stad voor 100.000 inwoners: Inspiratiebron waren de Garden Cities / Britse New Towns en de wijkgedachte. • Met drooglegging van Markerwaard zou stad als groot Lelystad tot dubbelstad uitgewerkt worden. • Tussen raster van dreven/hoofdwegen van 3,5m boven maaiveld was ruimte voor woningbouw in hogere dichtheid met voorzieningen. Elke functie – ook het snel toenemend autoverkeer – diende optimaal te worden toegerust waarbij deze functies elkaar zo min mogelijk dienden te hinderen. Van Eesteren

RIJP

Structuurplan Lelystad 1990 en 1978. Bron: RIJP (1980).

Functionalistische polderstad Lelystad door Rijksdienst IJsselmeerpolder (RIJP) • De RIJP bouwde onder invloed van Van Eesteren een gefaseerde stad met een rechthoekig raster van dreven waarbinnen stedelijke en naar binnen gerichte wijken gemaakt werden voor woningbouw. De stedelijke structuur bestond uit 4, later 5 woonwijken voor laagbouwwoningen als eengezinshuizen met tuinen (30won/ ha) die van elkaar gescheiden waren door dubbelbaans stadshoofdwegen. • Het kleinschalig, intieme tuinstadachtige dorpse karakter gericht op voetgangers/ fietsers met geborgenheid in traditionele omgeving in ambachtelijke bouwstructuur werd in het functionalisme, Het Nieuwe Bouwen, doorontwikkeld tot een modernistische variant met royale eengezinshuizen + tuinen in rechthoekig opgezette setting met kubusvormige gebouwen aan vrijgelegen openbare groene ruimten. Dit ging gepaard met grote woningproductie in de vorm van verdichting door hoogbouw, standaardisatie, platte daken en eenvormigheid in bouwprojecten met repeterend gebruik en moderne materialen en strakke bouwvormen. • Er moesten omstandigheden geschapen worden voor meer vrije tijd, spontane ontmoeting en omgang tussen mensen.

Hier was het motto: rustig en groen wonen voor iedereen met gemeenschappelijke parken in de nabijheid! • In de eerste wijk, de Zuiderzeewijk en Atol, liggen de huizen dan ook aan groene woonhoven die onderdeel uitmaken van collectieve groene binnengebieden. Later veranderde de structuur in woonerven en woonclusters.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 25

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 26

HOOFDSTUK 3 VISIE

Sterke stad in de regio, Hoofdstad van de Nieuwe Natuur

In dit hoofdstuk worden de ambities ruimtelijk uitgewerkt tot de visie voor Lelystad in 2040 op twee schaalniveaus: regio (§3.2) en stad (§3.3). Dit is gedaan op basis van de ruimtelijke hoofdprincipes van Lelystad (§3.1), een samenvatting van de ruimtelijke principes uit het Ruimtelijk Raamwerk Lelystad. OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 27

3.1 Ruimtelijke hoofdprincipes De ruimtelijke hoofdprincipes van Lelystad hebben haar identiteit bepaald en bepalen het ruimtelijk DNA van de stad. Deze principes vormen het wezen van Lelystad en zijn overal in de stad herkenbaar. Bijvoorbeeld in de vorm van brede, groene dreven, ongelijkvloerse kruisingen tussen

<H3 Visie>

auto en fiets, groen omzoomde buurten en collectieve woonhoven. Lelystad is trots op dit verleden en wil deze principes benutten voor de toekomst. In het Ruimtelijk Raamwerk Lelystad worden zeven principes genoemd. Voor de omgevingsivisie zijn deze zeven principes samengevat tot drie ruimtelijke hoofdprincipes:

Ruimtelijk hoofdprincipe 1: Stad en landschap zijn verweven Het DNA van Lelystad is bijzonder. Lelystad is de enige stad in Nederland die is ontworpen in combinatie met en gelijktijdig met het landelijk gebied. De stad is op alle lagen verweven met het landschap en deze verweving geeft de stad haar ruimtelijke identiteit. Een groene stad met veel ruimte voor wonen, werken en recreëren in de nabijheid van de volle en drukke Randstad. Rond de stad zijn grootschalige bossen aangeplant. Deze zijn de afgelopen vijftig jaar uitgegroeid tot volwaardige bosgebieden met hoge natuur- en recreatieve waarden en zijn nog steeds in ontwikkeling. Lelystad is verfijnd ontworpen waardoor OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 28

de grote groengebieden rondom de stad tot ver in het stedelijk gebied doordringen. Alle schaalniveaus zijn met elkaar verbonden: van landschap tot woonhof. De groene ring van Lelystad transformeert van weidse zones rondom de stad (zoals het Zuigerplasbos) tot smalle stadsparken in de stad zelf (bijvoorbeeld Zilverpark, Bultpark Punterpark en Woldpark). Een onderscheidende kwaliteit van formaat voor Lelystad. Ook vanaf de dreven in Lelystad wordt het landschap beleefd. Zij functioneren als groene, lange lijnen en als belangrijke ecologische verbindingen. Ze verbinden de stadswijken met het landschap en zijn zeer beeldbepalend voor Lelystad. Vanuit de route hebben alle dreven van oudsher dezelfde landschappelijke beleving. Ook voor ecologie en plant en dier zijn de dreven belangrijk. Vanaf het begin van het ontstaan van Lelystad verplaatsten ook dieren en planten zich via de dreven door de stad. Het landschap in en rond Lelystad is gemaakt in navolging van de drooglegging van de polder. De waterbouwkundige elementen zoals de dijken en het voormalige werkeiland zijn eveneens belangrijke landschappelijke dragers en een blijvende herinnering aan het feit dat Lelystad gelegen is op het grootste door mensenhanden gemaakt land.

Belangrijke ruimtelijke structuren en elementen waarin dit hoofdprincipe te herkennen is, zijn de bossen verbonden met parken en groenstroken, de groene ring, groene inrichting dreven met lange zichtlijnen, de dijken en het werkeiland.

<H3 Visie>

Ruimtelijk hoofdprincipe 2: Functies zijn gescheiden Lelystad is een prachtig voorbeeld van de zogenaamde functionele stad met een verregaande functiescheiding, die erg dominant is geweest voor de stadsontwikkeling. Wonen, werken, recreatie, voorzieningen en verkeer zijn van elkaar gescheiden. Een rationeel grid van dreven is structuurbepalend geweest. Vanuit de groeirichting oost-west ontstond het Lelycentre als eerste stadscentrum. Daarna kwam de focus op de langgerekte centrumzone, het huidige Stadshart. De kustzone heeft lange tijd braak gelegen. De RIJP was zeer terughoudend in het ontwikkelen van het gebied omdat men nog in afwachting was van de aanleg van de Markerwaard en men het gebied in samenhang daarmee wilde ontwikkelen. Pas na het besluit dat de Markerwaard definitief niet zou worden aangelegd werd de relatie met het water verder versterkt door het Bataviakwartier te ontwikkelen. Vanuit het modernistische gedachtegoed heeft Lelystad een min of meer hiërarchieloos grid van stadswegen ofwel een rechthoekig grid van dreven voor het

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 29

autoverkeer. Dit is grotendeels nog intact. Alleen op enkele plekken zoals rondom het Stadshart is dit grid getransformeerd tot een rondweg. De dreven vormen de basis voor de stad en zorgen voor ‘lucht’. Ze worden gekoesterd. De langzame verkeersstructuur ligt los hiervan. Lelystad kent een unieke structuur van vrijliggende fiets- en voetpaden en ongelijkvloerse fiets-/wandelbruggen, die de woonbuurten en het groen ontsluiten. Zij geven Lelystad het unieke karakter en zorgen voor een goede bereikbaarheid per fiets en voor voetgangers Belangrijke ruimtelijke structuren en elementen waarin dit hoofdprincipe te herkennen is, zijn de vrijliggende fietspaden en voetpaden, grid van dreven, monofunctionele wijken.

Ruimtelijk hoofdprincipe 3: Wijken zijn herkenbaar De vooroorlogse tuinstadgedachte, waarin door de stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren compacte stadsuitbreidingen van elkaar worden gescheiden door grote groenzones, heeft model gestaan voor het groene karakter van de stad. Ook

<H3 Visie>

herkennen we dit in de opzet van het dorp Nagele in de Noordoostpolder: een nederzetting beschermd door een bosgordel. Van Eesteren heeft dit idee geïntegreerd tot een modernistische tuinstadgedachte en geïmplementeerd in bijvoorbeeld Amsterdam-Nieuw West (zie afbeeding hieronder). De eerste wijken (Atolwijk en Zuiderzeewijk) werden vanuit de ‘Congrès Internationaux d’Architecture Moderne (CIAM)’-gedachte ontwikkeld. Volgens de CIAM-gedachte liggen eengezinswoningen aan een woonhof die ontsloten wordt via een buurtring met in het midden een collectieve groene ontmoetingsruimte (met scholen /buurtfuncties erin opgenomen). Op deze manier werd de menselijke maat gegeven aan relatief grote stedelijke ontwikkelingen. Door de plannen van de RIJP ontstonden vier naar binnen gerichte stadsdelen

met wijken als ‘schollen’, gelegen in een verkeerstructuur van hoofdwegen. Hierin werden naar binnen gerichte buurten geplaatst met eengezinshuizen en een buurtcentrum in een groene omgeving. De invulling van de woonbuurten ademt ‘de herbergzame stad‘ uit de jaren zeventig en tachtig. Alleen delen van de Atol- en Zuiderzeewijk hebben het rationale karakter, passend bij het modernisme uit de jaren zestig: zogenaamde stempelwijken. De andere wijken hebben de kenmerkende woonervenstructuur en hebben allemaal een eigen wijkcentrum (cluster- en woonerfwijken). De groene dreven omzoomen de wijken. Iedere woonwijk heeft zijn eigen centrum met eigen basisvoorzieningen. In de loop van de decennia hebben vele veranderingen plaatsgevonden. Over het algemeen functioneren de wijkcentra goed. Daarnaast zijn winkelconcentraties ontstaan, zoals Tjalk, voortgekomen uit een bedrijventerrein. Het beeld is divers, maar iedere wijk heeft in principe nog zijn centrum(voorzieningen) zoals winkels, basisscholen en/of multifunctionele accommodatie (MFA). Deze wijkcentra zijn van groot belang voor de ontmoeting en binding tussen de wijkbewoners. Belangrijke ruimtelijke structuren en elementen waarin dit hoofdprincipe te herkennen is, zijn de dreven die de wijken omzoomen, de buurtringen, wijkcentra en de woonhoven in de Atolwijk en Zuiderzeewijk.

Afbeelding: Voorbeeld hoe schaalniveaus van groen met elkaar verbonden zijn in Amsterdam Nieuw-West (bron: MUST)

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 30

<H3 Visie> groen nieuwe betekenissen krijgen

ruim 50 jaar

an de stad geweest.

voor bijvoorbeeld klimaatadaptatie,

omgeven door

energie en gezondheid. Op de grens

WAT LELYSTAD BIJZONDER MAAKT: VERWEVING STAD EN LANDSCHAP

tussen water en natuur ontstaanstad. Lelystad is een unieke en bijzondere prachtige (woon)landschappen. grootschalige Vanaf de tekentafel, nu ruim 50 jaar geLelystad Next Level enstad de en landtot kleinere leden, is de verweving van Omgevingsvisie zien de de verweving dshart. Een mooi schap immer de basis van stad geweest. stad en landschap als belangrijke ven, als lange De stadvan heeft altijd een wijds ommeland Lelystad. Deze chap. Deze gehad. identiteitsdrager De stad was en van is omgeven doorzal worden lystad. Uiteraard water, lucht engekoesterd, ruimte. Eenwordt niet versterkt te on- en in allerlei facettenDit terugkomen in de een natuurgebied derschatten kwaliteit. groen en water en ontwikkeling visies voor de toekomst. n kan bestaand is vanafplannen de eerste perfect ingeweven in de stad: van grootschalige bossen 14 die de stad ‘beschermen’, via lommerrijke groenzones tot kleinere wijk- en buurtparken midden in de woonbuurten en rond het Stadshart. Een mooi systeem dat nog immer fungeert en zichtbaar is in de stad. De dreven, als lange landschappelijke lijnen, verbinden daarnaast de stad en het landschap. Deze landschappelijke stad is en blijft de basis voor de toekomst van Lelystad. Uiteraard krijgt deze wel een nieuwe gedaante. Nationaal Park Nieuwland is een natuurgebied van formaat

en en water

De diversiteit en kwaliteit van de landschappen zijn van grote waarde voor de Metropoolregio Amsterdam. Het landschap wordt gevormd door de activiteiten van de bewoners, ondernemers, overheden of terreinbeheerders. Daarom wil de MRA samenwerken aan het beheer en het versterken van de landschappelijke waarden.

Het landschap met onze dijken, de veenwinning, landgoederen of forten toont ons onze geschiedenis en geeft gebieden identiteit.

Het vertelt onze geschiedenis Feit: De MRA telt drie UNESCO-monumenten Opgave: Hoe kan bijvoorbeeld de productie van duurzame energie samengaan met het behoud van cultureel erfgoed?

d den lands in

Ver b

oersregio - na -verv t�� ten ror en ga me ni e sa -g t

rschappen - wate - vr ijet ijd ss ec t

n ge lin el st

pro vin cie s

De MRA heeft unieke natuurgebieden, zoals de Oostvaardersplassen, de duinen, het Gooi en het Markermeer. De grutto is zelfs een nationaal symbool.

Feit: Elk jaar worden de natuur- en recreatiegebieden in de MRA 65 miljoen keer bezocht en besteden recreanten € 450 miljoen. Opgave: Hoe kan de bouw van 230.000 woningen samengaan met versterking van de waarden van het landschap?

Het landschap houdt onze watermetropool droog door ruimte te bieden voor waterberging. De duinen zorgen ook voor drinkwater.

ap ch

Feit: Quality of life – en daarmee groen - wordt steeds belangrijker in the war on talent tussen metropolen. Opgave: Hoe geven we genoeg ruimte voor economische groei en versterken we de waarden van het landschap?

������������������������������������

r - energiebedrijve necto ke �rs nn lt� isi c� n

Het versterkt de economie

iërs rar ag

Het landschap biedt ruimte om te ontspannen, sporten en te feesten, vermindert hittestress en draagt bij aan een betere luchtkwaliteit

or

sie

Het landschap draagt bij aan het vestigingsklimaat en is de basis voor de vrijetijdseconomie en agrarische sector in de MRA

waar de stad nieuwe relaties mee aangaat. Bovendien kan bestaand groen nieuwe betekenissen krijgen voor bijvoorbeeld klimaatadaptatie, energie en gezondheid. Op de grens tussen water en natuur ontstaan prachtige (woon)landschappen. Lelystad Next Level en de omgevingsvisie zien de verweving van stad en landschap als belangrijke identiteitsdragers van Lelystad. De verweving van stad en landschap zal worden gekoesterd, worden versterkt en in allerlei facetten terugkomen in de plannen en visies voor de toekomst.

Het zorgt voor waterveiligheid en drinkwater

Van intensieve akkerbouw, biologische melkveehouders tot stadslandbouw: het landschap produceert voedsel voor de regio en wereldmarkt.

��������������ij��������������������

Het levert ons voedsel

Feit: De MRA heeft 50.000 Ha natuur (500 km2) Opgave: In Noord-Holland is in 300 jaar de biodiversiteit met 85% gedaald. Hoe keren we het tij?

Feit: Een hoger waterpeil in veenweidegebieden leidt tot een belangrijke afname van CO2-uitstoot Opgave: Hoe kan het landschap helpen steden klimaatbestendig te maken?

www.metropoolregioamsterdam.nl/landschap

Feit: Door de goede bereikbaarheid en een traditie van en handel en innovatie is in de MRA een sterke en diverse agro- en foodsector ontstaan. Opgave: Verduurzaming van de landbouw, goed voor natuur, lucht en bodem.

15 Bron: Metropoolregio Amsterdam en

14

Ruimtelijk Raamwerk Lelystad. .

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 31

<H3 Visie>

3.2 Lelystad in 2040: Sterke stad in de regio met een gespecialiseerde economie De landschappelijke stad is en blijft de basis voor de toekomst van Lelystad, ook in 2040. Zij vormt het ruimtelijk uitgangspunt voor het doorgroeien van de stad naar 100.000 inwoners met bijbehorende arbeidsplaatsen. Lelystad wordt op een duurzame manier ontwikkeld: natuurinclusief, energieneutraal, klimaatbestendig en circulair. Verankering in het landschap Het DNA van Lelystad is bijzonder. Lelystad is de enige stad in Nederland die is ontworpen in combinatie en gelijktijdig met het landelijk gebied. De Markerwaard is dan wel nooit aangelegd, maar de verdere ontwikkeling van Nationaal Park Nieuw Land aan de westzijde van de stad zal voor de grootste impact zorgen. In 2040 is Lelystad compleet ingebed in de natuur. De ontwikkeling van het Nationaal Park completeert de ring van natuurgebieden rond de polderstad. Dit versterkt op regionaal schaalniveau de bijzondere positie van Lelystad. Door deze ontwikkeling is Lelystad ook een kuststad geworden. Een stad met een unieke kustlijn met vergezichten waaraan de stad zich openbaart: een bruisend stedelijk front en aantrekkelijke woonlandschappen waar natuur en wonen samenkomen. Belangrijke ruimtelijke dragers op regionaal schaalniveau om de groei van Lelystad te begeleiden zijn: OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 32

•

het polderlandschap van de Oostelijke Flevopolder met zijn typsiche verkaveling en groene verbindingszones; • de geleidelijke overgang tussen land en water in de landschappen van het Nationaal Park Nieuw Land • de Kustzone van Lelystad met het Bataviakwartier als regionaal centrum Groene inprikkers verbinden de landschappen tot diep in de stad. Verankering in netwerken In 2040 is ook het aantal arbeidsplaatsen meegroeid met de groei van het aantal inwoners. Lelystad is een sterke, onderscheidende speler in regionale netwerken en gelegen op het knooppunt van spoor, water, weg en lucht. Nieuwe en versterkte verbindingen, zoals de Lelylijn, spooraansluiting Flevokust Haven, verbrede A6 en de N23/A23 verankeren Lelystad stevig in regionale, nationale en zelfs internationale netwerken. Deze goede ligging zorgt voor economische dynamiek. Lelystad heeft in 2040, door deze dynamiek, een robuuste economische structuur met meer bedrijvigheid en meer werkgelegenheid. Lelystad heeft zich gespecialiseerd in logistiek, circulair, secundaire agro-food, toerisme en recreatie. In 2040 is het onderwijs kwalitatief hoogstaand, aantrekkelijk en onderscheidend. De bevolking is goed opgeleid, aansluitend bij het economische profiel van de stad: een belangrijke vestigingsvoorwaarde voor bedrijven. De opleidingen sluiten aan bij de behoeften vanuit de praktijk.

Onderwijs, ondernemers en overheid werken hierin intensief samen (triple helix). Regi-

<H3 Visie>

onaal werken we samen in het House of skills, een “skills based” arbeidsmarkt. De nieuwe werkgelegenheid rondom LAB/ Lelystad Airport en Flevokust Haven en het toerisme vooral langs de kust en in het bijzonder het Bataviakwartier, zorgt er daarnaast voor dat steeds meer inwoners binnen Lelystad zelfstandig in eigen inkomen kunnen voorzien. Lelystad heeft de groei benut om het draagvlak voor het voorzieningenniveau te versterken, de stedelijke structuur te verbeteren en gebieden aantrekkelijker te maken. De stad ligt centraal tussen Amsterdam, Amersfoort, Zwolle en Greenport Noord-Holland Noord. Binnen de metropoolregio is Lelystad de stad die ruimte heeft voor nieuwe inwoners, bezoekers en bedrijven. Deze positie is belangrijk om het draagvlak voor het voorzieningenniveau in Lelystad te behouden en te versterken. Belangrijke ruimtelijke dragers op regionaal schaalniveau om de groei van Lelystad te begeleiden zijn: • het multimodale knooppunt van infrastructuur (weg, water, spoor, lucht) • de A6-zone met daarin het LAB/Lelystad Airport en Flevokust Haven

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 33

<H3 Visie>

LELYSTAD IN 2040: Sterke stad in de regio met een gespecialiseerde economie

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 34

<H3 Visie>

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 35

<H3 Visie>

3.3 Lelystad in 2040: Hoofdstad van de Nieuwe Natuur met aantrekkelijke woonbuurten en vitale bewoners. In 2040 is Lelystad de Hoofdstad van de Nieuwe Natuur en ontleent hier haar vernieuwde identiteit aan met de ruimtelijke hoofdprincipes in het vaandel. Groen in en rond de stad is vanaf het prille begin een belangrijke kwaliteit van Lelystad geweest. Om de groei naar 100.000 inwoners mogelijk te maken, is het landschap ook op het schaalniveau van stad en wijk het ruimtelijk uitgangspunt. Hoofdstad van de Nieuwe Natuur De stad biedt ruimte voor duurzame ontwikkeling. Er is fors geïnvesteerd in natuur rond de stad en deze is verbonden en verweven met het wonen in de bestaande stad door groene inprikkers en stadsparken. Lelystad heeft het groen benut voor de verduurzaming van de stad. Lelystad biedt een gezonde leefomgeving: enerzijds door gezondheidsbescherming (milieueffecten en externe veiligheid) en anderzijds door gezondheidsbevordering (stimuleren van gezond gedrag door bijvoorbeeld meer beweging in de stad te stimuleren). De groene verstedelijking is hiervan de ruimtelijke uitwerking. De stad is opgebouwd uit een ruimtelijk systeem dat bestaat uit een rechthoekig grid van groene dreven en monofunctionele woon-en werkgebieden met daarin een noord–zuid georiënteerd langgerekt centrumgebied.

De dreven hebben een functie als hoofdwegennet, maar ook een betekenis als landschappelijke lijnen die vanuit het landschap de stad binnen OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 36

komen. Dit systeem van landschappelijke lijnen en bebouwde vlakken vormt de draagstructuur en basis van de stad. Daarnaast ligt de opgehoogde kustlijn parallel aan het rechthoekige grid als eigen entiteit en overgang tussen het Markermeer en de stad. Deze uitwerking van de ruimtelijke hoofdprincipes brengt ordening aan en maakt de stad wat het is. Dit systeem is de ruimtelijke drager op stedelijk schaalniveau om de ontwikkelingen van Lelystad te begeleiden. Lelystad zet in op een duurzaam mobiliteitssysteem. De fiets krijgt een prominente rol. Via snelle fietsroutes zijn het Stadshart, de wijken, de economische kerngebieden en het landschap met elkaar verbonden. Het openbaar vervoer ondergaat een schaal- en kwaliteitssprong. Een snelle HOV-verbinding verbindt straks Bataviakwartier-Station Lelystad Centrum-Campus-LAB-Lelystad Airport, de belangrijkste ontwikkelgebieden van de stad. Warande, gelegen in de groene ring van Lelystad, krijgt een eigen station. Belangrijke ruimtelijke dragers op stedelijk schaalniveau om de groei van Lelystad te begeleiden zijn: • groene inprikkers en dreven: zij verbinden stad en land en maken het buitengebied beleefbaar midden in de stad. • groene rand en kustzone: de groene rand is een samanhangende recreatieve zone van de stad met ontspannen woonmilieus in kleine clusters en met een lage dichtheid.

De groene rand vormt een geleidelijke overgang tussen stad en land en verbindend de stads-

<H3 Visie>

• •

•

•

•

parken, groene inprikkers en bossen rondom Lelystad met elkaar. De kustzone is een uitzondering in deze groene rand: zij vormt weliswaar een geleidelijke overgang tussen stad en land, maar heeft een intensiever stedelijk milieu. stadsparken: brandpunt van het stedelijk leven. dijken: naast de dijken aan de kust is de Knardijk een tweede verhoging van het landschap en wordt gekoesterd als herkenbaar cultuurhistorische element. stedelijke voorzieningenstructuur: het Stationsgebied-Stadshart en Batavia­ kwartier (ook op regionaal niveau). HOV-verbinding Bataviakwarter-Stadshart-Airport: de haltes zijn knooppunten op stedelijk niveau en een bereikbaarheidsimpuls voor ontwikkelingen rondom. Keuze voor het trace zal afhangen of er ook een halte wordt voorzien in het middendeel van de Kustzone. stedelijk fiets- en voetpadennetwerk: gezonde wijze van transport.

Aantrekkelijke en gezonde buurten Ontwikkelen, bouwen en wijkvernieuwing gaan in Lelystad altijd samen met de ontwikkeling van natuur. Wie in Lelystad woont (zowel in nieuwbouw als de bestaande buurten), woont in of nabij de natuur. Dit levert onderscheidende, groene woonmilieus op, uniek in de MRA. Lelystad biedt ruimte voor nieuwe woonlandschappen en het aantrekkelijker maken van de bestaande woonwijken, groen en duurzaam bouwen, ruimte voor collectief en particulier opdrachtgeverschap. Lelystad heeft een transitie in gang geOMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 37

zet waarbij de gezondheid in de buurten centraal komt te staan (in plaats van de zorg). Dit strategisch traject zal de komende twee decennia in beslag nemen. Binnen de nieuwe buurtaanpak wordt deze transitie in de zorg aangepakt in combinatie met de andere maatschappelijke thema’s, zoals energietransitie, circulaire economie en duurzaamheid, groot onderhoud, klimaatadaptatie, gedeeld eigenaarschap en veiligheid. Centraal staat het concept ‘positieve gezondheid’. Positieve gezondheid geeft een bredere kijk op gezondheid en zorg. Het gaat niet alleen om de lichamelijke aspecten, maar ook om het mentaal welbevinden en het dagelijks functioneren die beïnvloeden hoe gezond iemand zich voelt. Daarmee wordt het accent op de mens in plaats van op een ziekte of beperking gelegd. Belangrijke ruimtelijke dragers op het schaalniveau van de wijk om de groei van Lelystad te begeleiden zijn: • buurtparken en groene omzooming wijken: zorgen voor herkenbare wijken en een gezonde leefomgeving; • fiets- en wandelpaden: gezonde wijze van transport; • buurtcentra: plekken voor ontmoeting; • woonhoven: een herwaardering van de woonhoven kan ruimte bieden aan de omschakeling naar een circulaire economie, energietransitie en het klimaatrobuust maken van de woonomgeving.

Woonhoven geven de stad een menselijke maat door ruimte te geven aan ontmoeting en zijn een inspiratie voor nieuwe ontwikkelingen in Lelystad.

<H3 Visie>

LELYSTAD IN 2040: Hoofdstad van de Nieuwe Natuur met aantrekkelijke woonbuurten en vitale bewoners.

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 38

<H3 Visie>

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 39

<H3 Visie> Stationsgebied-Stadshart 2040 • • • • •

•

Prioritair gebied (Stationsgebied-Stadshart) Stedelijk woon-werkmilieu met kantoren en dienstverlening Voorzieningencentrum met stedelijke aantrekkingskracht: detailhandel en dienstverlening Cultureel hart van de stad Klimaatadaptief mogelijkerwijs door groene daken, gevels en klimaatrobuuste openbare ruimte Focus op fiets, OV en lopen

Kustzone 2040 • • •

• • •

Prioritair gebied (Bataviakwartier, Verlengde Suyderseeboulevard/Meerdijkhaven) Stedelijk woon-werkmilieu Voorzieningencentrum met regionale en (inter) nationale aantrekkingskracht: leisure (strand, jachthaven, outlet), musea Klimaatadaptief mogelijkerwijs door nieuwe natuur, strand, eilanden Verbonden met stadshart door HOV en fietsen voetpadverbindingen Veerdienst naar Marker Wadden

Bestaande wijken 2040 •

• • •

•

•

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 40

Prioritaire gebieden: Wijken (‘70-’85) met vernieuwingsopgave en verduurzaming van de woningvoorraad en openbare ruimte Menselijke maat centraal, elkaar ontmoeten en elkaar kennen, herwaardering van de hoven Fiets- en voetpadstructuur staan centraal Hoven en buurtgroen nieuwe collectieve plekken met ruimte voor sport en spel, stadslandbouw en waarin nieuwe opgaven landen zoals klimaatrobuuste stad Dreven behouden structuur, maar kunnen van functie veranderen, huisvesten nieuwe opgaven zoals klimaatrobuuste stad Bestaande kracht, identiteit van wijken behouden en versterken

<H3 Visie> Groene rand 2040 • •

• •

•

• •

Prioritair gebied: Warande Groene rand is samenhangend gebied, een groene buffer en recreatieve zone van Lelystad Unieke ontspannen woonmilieus Wonen in clusters, met voldoende ruimte tussen de clusters om de samenhang van de groene rand te waarborgen Nieuwe opgaven zoals klimaatrobuuste openbare ruimte en duurzaamheid worden meteen meegenomen in het ontwerp Geleidelijke overgang tussen stad en bos/ buitengebied Focus op wandelen en fietsen

Werkgebieden 2040 • • •

•

Ruim baan voor werk Hoogwaardige werkomgeving Nieuwe opgaven zoals klimaatrobuuste openbare ruimte en duurzaamheid worden meteen meegenomen in het ontwerp Eveneens integrale opgaven voor (bestaande) bedrijventerreinen en industriegebieden. Hier liggen uitdagingen m.b.t . biodiversiteit, hittestress en wateroverlast. Ook bedrijventerreinen moeten straks aardgasvrij zijn

Buitengebied 2040 • • •

Energielandschap: plek voor energieopwekking Ruimte voor toekomstbestendige landbouw Behoud van het open landschap en verkavelingsstructuur

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 41

OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 42

HOOFDSTUK 4 STRATEGIE

Van verleden naar toekomst

Als stad weet je pas waar je naar toe gaat als je weet waar je vandaan komt en wat er momenteel speelt. Om de strategie voor de toekomst zo goed mogelijk vorm te geven heeft Lelystad gekeken naar het verleden van de stad en naar de huidige trends en ontwikkelingen in de stad en omgeving. Deze zijn uitvoerig beschreven in Het Verhaal van Lelystad en van focus OMGEVINGSVISIE LELYSTAD 2040 43