Bundel moties kadernota 2024 - 2027 (6 juni 14.00 uur)
Tekst van het document
Beperkt zicht bij medewerkers en managers op budgetten Vanuit de sessies met de werkgroepen viel ons op dat het voor medewerkers en managers van de gemeente Noardeast-Fryslân zoeken is qua kennis rondom de budgetten. Dat wil zeggen dat men vanuit de inhoudelijke afdeling zwaar leunt op de kennis van de budgetten van de medewerkers van de afdeling financiën. In de optimale situatie weet een budgethouders precies wat er wel en niet onder zijn budgetten valt en hoe zich dat verhoudt ten opzichte van de taken van de gemeente. We constateren dat de organisatie daarin zoekende is.
| 17 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
H3 | Handvatten voor toegang tot informatie In dit hoofdstuk wordt u een handvat gegeven voor het verkrijgen van toegang tot de omvangrijke informatie en een handvat om u een mening te vormen over iedere taak. Paragrafen 3.1 en 3.2 zijn inleidingen en toelichtingen. Paragraaf 3.3 biedt u een samenvattend stappenplan voor politieke besluitvorming.
3.1
Een driestappenplan voor kennisneming van de informatie
De input betreft: ● Deze eindnotitie, met daarin: ○ toelichting op ZBB en proces en stappenplan voor toegang tot informatie en voor besluitvorming ○ vijf rode draden notities (de rode draden notities van de twee werkgroepen in het Sociaal Domein zijn samengevoegd), met: ■ Beleidsinhoudelijk deel ■ overzicht van behandelde werkvelden; ■ overzicht van ZBB-besparingspotentieel ■ perspectief van dat potentieel ■ overzicht quick wins ■ overzicht top 5 van besparingsmogelijkheden. ● Een eindoverzicht: ○ De formats met per taak dezelfde informatie, gegroepeerd naar werkgroep ○ Verdiepend inzicht in de quickwins van werkgroep Overhead en Grondexploitaties Ons voorstel is dat u het volgende stappenplan volgt: 1. Neem kennis van een rode draden notitie van een werkgroep 2. Selecteer taken waarvoor u verdiepende informatie nodig heeft 3. Raadpleeg voor de geselecteerde taken de formats van de betreffende werkgroep.
3.2
Schema en een stappenplan voor meningsvorming
In paragraaf 1.4 is onderstaand schema gepresenteerd.
| 18 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Afweging over
consequenties van een minimaal uitvoeringsniveau
voldoende gewicht voor continuering
Categorie 1
overwegen
Categorie 2
overwegen
overwegen
Categorie 3
overwegen
overwegen
Categorie 4
consequenties van schrappen taak
overwegen
Figuur 7: Afwegingskader voor de vier categorieën
Voor een categorie 1 taak; Prestaties/taken die wettelijk verplicht zijn (rechtsboven in format): Zijn de consequenties van een minimum uitvoeringsniveau voor u/fractie/gemeenteraad acceptabel? De consequenties zijn beschreven in de formats onder het groene kopje ‘Gevolgen van het minimum’ ● Zo nee, dan kunt u zien of het geboden alternatief voor u/fractie/gemeenteraad acceptabel is ● Zo ja, dan kunt u een bezuiniging inboeken Het alternatief is beschreven in de formats onder het paarse kopje ‘Beste alternatief’. Voor categorie 2 taken zijn er in het schema steunvragen, alvorens dezelfde kernvraag als hierboven te beantwoorden. Categorie 2 Overige zwaarwegende reden voor continuering: Is er, ondanks dat de taak niet wettelijk is en niet zwaar verbonden is aan uw gemeentelijke visie, voldoende reden voor continuering van de taak? ● Zo nee, dan wordt het een categorie 3 taak (zie hieronder verder). ● Zo ja, beantwoord dan de kernvraag hierboven bij categorie 1. Categorie 3 ‘Niet zero base’: Zijn de consequenties van het stoppen van de taak voor u/fractie/gemeenteraad acceptabel? ● Zo nee, beantwoord dan de kernvraag hierboven bij categorie 1.
3.3
Stappenplan voor het maken van een afweging van taken
In onderstaande afbeelding hebben we hetgeen in paragraaf 3.2 geschetst wordt grafisch vormgegeven. Belangrijk om hierbij te benoemen is dat dit stappenplan niet voorziet in een integrale afweging tussen taken.
| 19 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Figuur 8 Stappenplan taak afweging
| 20 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Bijlage 1 - Benchmark op taakveldniveau Gemeente Noardeast Fryslan
Vergelijkingsgemeenten
Inwoners
Inwoners
45.228
Netto lasten (x € 1.000)
Netto lasten per inwoner (x € 1)
Netto lasten (x € 1.000)
Verschil per inwoner (x € 1)
Taakveld
Lasten (x € 1.000)
0.1
Bestuur
€ 3.016
€ 75
€ 2.941
€ 65
€ 2.716
€ 60
-€ 5
0.10
Mutaties reserves
€ 6.218
€ 3.030
€ 3.188
€ 70
€ 366
€9
-€ 62
0.11
Resultaat van de rekening van baten en lasten
€0
€ 556
-€ 556
-€ 12
€2
€0
€ 12
0.2
Burgerzaken
€ 988
€ 369
€ 619
€ 14
€ 1.020
€ 23
€9
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
€ 367
€ 106
€ 261
€6
€ 392
€8
€3
0.4
Ondersteuning organisatie
€ 9.423
€0
€ 9.423
€ 208
€ 13.486
€ 295
€ 86
0.5
Treasury
€ 2.487
€ 3.057
-€ 570
-€ 13
-€ 1.029
-€ 24
-€ 11
0.61
OZB woningen
€ 278
€ 6.135
-€ 5.857
-€ 129
-€ 5.953
-€ 130
€0
0.62
OZB niet-woningen
€0
€ 3.441
-€ 3.441
-€ 76
-€ 5.062
-€ 110
-€ 34
0.63
Parkeerbelasting
€0
€ 311
-€ 311
-€ 7
-€ 71
-€ 2
€5
0.64
Belastingen overig
€ 130
€ 3.020
-€ 2.890
-€ 64
€ 75
€2
€ 66
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
€ 541
€ 90.807
-€ 90.266
-€ 1.996
-€ 61.376
-€ 1.353
€ 643
0.8
Overige baten en lasten
€ 349
€0
€ 349
€8
€ 352
€8
€1
0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
€5
€0
€5
€0
€1
€0
€0
€ 23.802
€ 110.907
-€ 87.105
-€ 1.926
-€ 55.083
-€ 1.213
€ 713
Totaal
Baten ( x € 1.000)
45.205 Netto lasten per inwoner (x € 1)
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
€ 3.804
€ 17
€ 3.787
€ 84
€ 3.208
€ 71
-€ 13
1.2
Openbare orde en veiligheid
€ 373
€ 30
€ 343
€8
€ 1.031
€ 22
€ 15
€ 4.177
€ 47
€ 4.130
€ 91
€ 4.239
€ 93
€2
€ 10.813
€ 458
€ 10.355
€ 229
€ 5.762
€ 127
-€ 102
Totaal
2.1
Verkeer en vervoer
2.2
Parkeren
€ 556
€0
€ 556
€ 12
€ 66
€1
-€ 11
2.3
Recreatieve havens
€ 111
€ 26
€ 85
€2
€ 70
€1
€0
2.4
Economische havens en waterwegen
€ 1.847
€ 147
€ 1.700
€ 38
€ 613
€ 13
-€ 24
2.5
Openbaar vervoer
€0
€0
€0
€0
€ 55
€1
€1
€ 13.327
€ 631
€ 12.696
€ 281
€ 6.564
€ 144
-€ 136
Totaal
€0 3.1
Economische ontwikkeling
€ 734
€0
€ 734
€ 16
€ 663
€ 14
-€ 2
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
€ 70
€ 50
€ 20
€0
€ 139
€3
€2
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
€7
€3
€4
€0
€ 256
€6
€5
3.4
Economische promotie
€ 579
€ 621
-€ 42
-€ 1
-€ 779
-€ 17
-€ 16
€ 1.390
€ 674
€ 716
€ 16
€ 279
€6
-€ 10
Totaal
| 21 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
4.1
Openbaar basisonderwijs
€ 317
€0
€ 317
€7
€ 153
€3
-€ 4
4.2
Onderwijshuisvesting
€ 3.380
€ 44
€ 3.336
€ 74
€ 2.625
€ 58
-€ 16
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
€ 3.687
€ 801
€ 2.886
€ 64
€ 1.808
€ 40
-€ 24
€ 7.384
€ 845
€ 6.539
€ 145
€ 4.586
€ 101
-€ 43
€ 322
€ 70
€ 252
€6
€ 531
€ 12
€6
Totaal
5.1
Sportbeleid en activering
5.2
Sportaccommodaties
€ 3.525
€ 588
€ 2.937
€ 65
€ 2.825
€ 63
-€ 2
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
€ 1.606
€ 18
€ 1.588
€ 35
€ 945
€ 20
-€ 15
5.4
Musea
€ 650
€ 51
€ 599
€ 13
€ 394
€9
-€ 5
5.5
Cultureel erfgoed
€ 411
€ 42
€ 369
€8
€ 284
€6
-€ 2
5.6
Media
€ 1.606
€ 105
€ 1.501
€ 33
€ 930
€ 20
-€ 13
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
€ 1.767
€ 23
€ 1.744
€ 39
€ 4.185
€ 93
€ 54
€ 9.887
€ 897
€ 8.990
€ 199
€ 10.094
€ 223
€ 24
€ 4.076
€ 34
€ 4.042
€ 89
€ 3.398
€ 77
-€ 13
€ 379
€0
€ 379
€8
€ 2.007
€ 44
€ 36
Totaal
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
6.2
Wijkteams
6.3
Inkomensregelingen
€ 19.433
€ 16.000
€ 3.433
€ 76
€ 3.307
€ 73
-€ 3
6.4
Begeleide participatie
€ 11.585
€0
€ 11.585
€ 256
€ 5.743
€ 123
-€ 133
6.5
Arbeidsparticipatie
€ 2.732
€0
€ 2.732
€ 60
€ 1.587
€ 34
-€ 26
6.6
Maatwerkvoorzieningen (WMO)
€ 1.294
€0
€ 1.294
€ 29
€ 1.687
€ 38
€9
6.71
Maatwerkdienstverlening 18+
€ 11.790
€ 465
€ 11.325
€ 250
€ 9.311
€ 210
-€ 41
6.72
Maatwerkdienstverlening 18-
€ 12.992
€0
€ 12.992
€ 287
€ 13.483
€ 299
€ 12
6.81
Geëscaleerde zorg 18+
€ 412
€0
€ 412
€9
€ 157
€3
-€ 6
6.82
Geëscaleerde zorg 18-
€ 1.673
€0
€ 1.673
€ 37
€ 1.050
€ 23
-€ 14
€ 66.366
€ 16.499
€ 49.867
€ 1.103
€ 41.728
€ 925
-€ 177
Totaal
7.1
Volksgezondheid
€ 2.327
€0
€ 2.327
€ 51
€ 1.995
€ 44
-€ 7
7.2
Riolering
€ 4.016
€ 5.029
-€ 1.013
-€ 22
-€ 1.068
-€ 24
-€ 1
7.3
Afval
€ 4.903
€ 6.100
-€ 1.197
-€ 26
-€ 349
-€ 8
€ 19
7.4
Milieubeheer
€ 2.663
€ 35
€ 2.628
€ 58
€ 1.511
€ 34
-€ 24
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
€ 581
€ 448
€ 133
€3
€ 224
€5
€2
€ 14.490
€ 11.612
€ 2.878
€ 64
€ 2.312
€ 52
-€ 12
Totaal
8.1
Ruimtelijke Ordening
€ 276
€ 45
€ 231
€5
€ 1.302
€ 29
€ 24
8.2
Grondexploitatie (niet-bedrijven terreinen)
€ 213
€ 134
€ 79
€2
€ 66
€1
€0
8.3
Wonen en bouwen
€ 2.078
€ 1.101
€ 977
€ 22
€ 1.611
€ 35
€ 14
€ 2.567
€ 1.280
€ 1.287
€ 28
€ 2.979
€ 66
€ 37
Totaal
| 22 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Bijlage 2 - Rode draden notities 2.1
Rode draden Dienstverlening
In deze notitie vindt u de opbrengsten van het Zero Based Budgeting-traject van de gemeente Noardeast-Fryslân voor de beleidsonderwerpen dienstverlening en bedrijfsvoering. Een meer gedetailleerde uitwerking is weergeven in de bijbehorende formats. Het Zero Based Budgeting-traject heeft als doel: ● Het vergroten van het inzicht in de begroting van de gemeente: waarom voeren we bepaalde taken uit (ten behoeve van welke doel) en wat doen we daarvoor en met wie? ● Inzichtelijk maken van keuzemogelijkheden om kosten te besparen en inkomsten te verhogen. In de centrale rapportage door BMC wordt de urgentie en werkwijze beschreven voor alle werkgroepen. In deze notitie wordt vanuit een helicopterview naar de formats gekeken van de beleidsonderwerpen dienstverlening en bedrijfsvoering en zijn ‘rode lijnen’ (objectieve conclusies) gedistilleerd die belangrijk zijn om te vermelden richting het bestuur van de gemeente Noardeast-Fryslân. In deze notitie komen de volgende onderwerpen aan de orde: ● Beleidsinhoud - opvallende zaken; ● Werkgroep Dienstverlening en bedrijfsvoering: waar hebben we het over? ● Begroting en minimumniveau; ● Quick wins; ● Potentiële besparingen - top 5. Beleidsinhoud - opvallende zaken De werkgroep Dienstverlening en bedrijfsvoering is een diverse werkgroep met veel verschillende taken en activiteiten.
De overeenkomst is dat deze taken en activiteiten veelal ondersteunend zijn aan de (wettelijke) taken die wij als gemeente voor onze inwoners uitvoeren: bijvoorbeeld het verstrekken van paspoorten en het organiseren van bestuurlijke besluitvorming. Dit betekent dat besparingen in deze werkgroep effect kunnen hebben op de uitvoering van andere wettelijke taken. Wat in deze werkgroep op het eerste oog besparingen lijken, kunnen op lange termijn kostenverhogingen zijn. We kunnen bijvoorbeeld minder gaan samenwerken in de regio, maar daardoor zal de gunfactor van de gemeente afnemen, zal werk minder interessant kunnen worden voor ambtenaren en zullen kosten toe kunnen nemen. De zogenoemde waterbedeffecten. Gelukkig geldt het andersom ook: investeringen op het gebied van digitalisering en in onze ICT (geen wettelijke maar wel noodzakelijke taak) leiden tot besparingen in de toekomst (zie rode draden notitie overhead). Kortom deze werkgroep
| 23 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
vertegenwoordigt de kwetsbare ruggengraat van onze organisatie; een sterke ruggengraat zorgt voor een krachtige organisatie. Eén van de speerpunten is ‘samen sterker in de regio’. Noardeast-Fryslân wil als zelfstandige gemeente met een robuuste en wendbare organisatie de toekomst tegemoet treden. Hiervoor is een krachtige gemeente nodig en een goed samenspel met de omgeving. De afweging tussen samenwerking, expertise inhuren of taken uitbesteden is dan ook in deze werkgroep zorgvuldig bekeken. Welke keuze leidt daadwerkelijk tot kostenbesparing op lange termijn? Wij realiseren ons heel goed dat samenwerken heel belangrijk is om kosten en kwetsbaarheid te verminderen of kwaliteit te verhogen. Zeker op regionaal niveau in gemeenschappelijke regelingen (GR-en) met andere gemeenten. De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van de gemeente en tegelijkertijd lekenbestuur. Het hoogste bestuursorgaan bestaat uit goedwillende volksvertegenwoordigers die bijna al hun vrije tijd in het raadswerk steken. Zij kunnen hun taak alleen maar kwalitatief goed vervullen, als er sprake is van voldoende professionele ambtelijke ondersteuning vanuit de griffie. Ook om het raadswerk interessant en werkbaar te houden voor nieuwe, potentiële raadsleden is deze ondersteuning onmisbaar.
Willen we een stevig gesprekspartner zijn en een robuuste organisatie hebben, dan is het noodzakelijk om een aantrekkelijke werkgever te zijn. Alleen zo kunnen we goed personeel in huis krijgen, hebben en houden. Dat betekent blijvend investeren in groei en ontwikkeling van onze medewerkers. Opleiding, vorming en training kost geld, maar het niet kunnen vinden van geschikt personeel of een hoog verloop van personeel kost ons meer. Maatwerk op het gebied van werven en selecteren voor het vervullen van deze vacatures vraagt om een groter budget. We hebben genoeg in huis om een aantrekkelijke werkgever te zijn in deze regio maar dat vraagt wel om voldoende investering om dat te blijven. Uit dit ZBB onderzoek blijkt dat wij in deze werkgroep bij een aantal taken al op het minimum zitten, zoals: de kosten voor raad- en raadscommissies, burgerzaken, verkiezingen, kosten voor kadastrale informatie. Hier zien wij weinig ruimte voor besparingen. Ook zien we binnen de gehele werkgroep beperkte mogelijkheden voor quick wins, omdat onze aandacht afgelopen jaren al veel is uitgegaan naar het zoeken naar besparingen. Besparingen waarbij de maatschappelijke effecten weinig invloed hebben op onze dienstverlening zijn er daarom nu nauwelijks meer. De besparingen bij de quick wins zijn beperkt van omvang.
Leeswijzer vervolg Deze rode draden notitie vervolgt met een opsomming van de onderwerpen uit deze werkgroep. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de mate van wettelijkheid van de budgetten die in deze werkgroep zitten. Om vervolgens te benoemen waar kansen liggen om minder kosten te maken. Dit is vertaald naar ‘quick wins’ en aan potentiële besparingen. Werkgroep Dienstverlening en bedrijfsvoering: waar hebben we het over? De hoofdonderwerpen van de werkgroep betroffen: ● Bestuur ● Burgerzaken
| 24 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
● ● ● ● ● ●
Treasury OZB Overige heffingen Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Crisisbeheer en brandweer Openbare orde en veiligheid
Begroting en minimumniveau Voor het ZBB-traject is uitgegaan van de vastgestelde begroting 2022. De verschillende taken zijn gecategoriseerd naar hun aard. De categorisering is hieronder opgenomen: ● wettelijke taken ● Prestaties / taken die rechtstreeks voortvloeien uit de gemeentelijke visie, raads- of collegeakkoord; ● zwaarwegende reden continuering; ● niet wettelijke taken en taken zonder zwaarwegende redenen (2. en 3.) voor continuering. In onderstaande tabel zijn per categorie taken weergegeven: de lasten voor 2022, het minimumniveau en de mogelijke besparing bij afroming tot het minimum. Vervolgens zijn de lasten, het minimum en het besparingspotentieel voor alle categorieën weergegeven. Opvallend in onderstaande tabel is het verschil tussen de huidige lasten en het minimum relatief laag is. Daarnaast blijkt dat de mogelijke besparingen veelal wettelijke taken betreffen. Huidige Lasten
Minimum
Mogelijke besparing
Wettelijke taken
-7.522.637
-5.694.595
-1.828.042
Zwaarwegende reden tot continuering
-286.739
-218.868
-67.871
Niet wettelijk
-493.261
-287.741
-205.520
Totaal werkgroep Dienstverlening en bedrijfsvoering
-8.302.637
-6.201.204
-2.101.433
Quick wins Overzicht van maatregelen met geen of zeer beperkte maatschappelijke en organisatorische impact. De ‘makkelijke keuzes’. Activiteit
Lasten
Mogelijke besparing
Toelichting besparing
Effecten besparing
Verkiezingen
-79.668
10.000
Minder stembureaus in de gemeente en de huur van de stembureaus kritisch bekijken.
Inwoners moeten verder reizen naar stemlokalen en dit kan effect hebben op de
| 25 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
opkomstbevordering. Ook is de kans dat er door kritisch naar de huur te kijken er minder stembureaus beschikbaar zijn. Hondenbelasting
0
300.000
Hondenbelasting heffen
Zie toelichting op laatste pagina.
Onvoorzien
-95.000
95.000
Post onvoorzien minimaliseren
Minder flexibiliteit om acuut op onvoorziene ontwikkelingen in te spelen.
Rekenkamercommissie
-49.000
10.000
Onderzoeksbudget RKC verminderen
Minder onderzoeken en daardoor ook minder kans op efficiencyvoordelen elders
Raadscommunicatie
-15.000
5.000
Minder (advies) raadscommunicatie
Raad minder zichtbaar
Fractieondersteuning
-23.000
10.000
Fractiebudgetten halveren
Minder ondersteuning voor fracties
Totaal
-261.668
130.000
Potentiële besparingen Overzicht van een aantal grotere (mogelijke) besparingen binnen deze werkgroep, waarbij ook het effect hiervan wordt aangegeven. Activiteit
Huidige lasten Mogelijk besparing
Toelichting besparing
Effecten besparing
Burgemeester en wethouders
-839.028
199.000
Minder wethouders, deeltijdwethouders (van 3,2 naar 2,4. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door drie deeltijd wethouders van 0,8).
Bestuur mogelijk verder op afstand en minder zichtbaar in de samenleving, meer portefeuilles bij één wethouder, grotere druk op wethouders.
Bestuurlijke samenwerking
-286.739
70.000 en/ of 115.000
Beëindiging lidmaatschap VNG en GGU (dat is een onderdeel van VNG)
Verlies van geloofwaardigheid; op dit moment zijn alle Nederlandse gemeenten lid van de VNG. Geen gebruikmaking netwerk, kennis, faciliteiten en uitvoeringsdiensten van VNG (/GGU). Verlies goodwill bij andere gemeenten als samenwerkingspartner door als enige Nederlandse (Friese) gemeente niet deel te nemen aan een gezamenlijk netwerk. Meer externe expertise nodig (door geen gebruik kunnen maken van netwerk en kennis).
Burgerzaken
-730.398
PM
1. Kijken of er nog meer producten gedigitaliseerd
1. Mocht er meer gedigitaliseerd worden, dan kan er efficiënter
| 26 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Totaal
-1.856.165
kunnen worden. Daarvoor moet nu geïnvesteerd worden waar je in de toekomst voordelen van hebt.
gewerkt worden. Dit scheelt handelingen aan de balie en kan je op termijn besparen op personeelskosten.
2. Investeren in goede software voor het KCC (bv voor Meldingen Openbare Ruimte en een generieke applicatie die informatie haalt uit andere applicaties).
2. Hierdoor kan er wederom efficiënt gewerkt worden. Zo kunnen we de dienstverleningsnormen die afgesproken zijn met gelijke formatie blijven behalen of zelfs aanscherpen zonder de formatie uit te breiden.
269.000
Toelichting hondenbelasting Naast mogelijke besparingen is het ook mogelijk om inkomsten te verhogen, dit kan door o.a. belastingen te heffen. De meeste gemeenten maken gebruik van een aangiftesysteem voor honden. Regelmatige controles zijn nodig om te garanderen dat alle honden in de heffing worden betrokken. De perceptiekosten van deze belasting zijn relatief hoog. Die liggen tussen de 5-20% van de belastinginkomsten. Gemiddeld genomen zijn perceptiekosten voor lokale belastingen ongeveer 3%. Onder meer de hoge perceptiekosten doen regelmatig vragen rijzen bij deze belasting. Landelijk is de discussie nog lang niet verstomd. Berekening van inkomsten: - honden/Nederlanders = 1/10 (er zijn ruim 1,7 miljoen honden in Nederland), circa 4.500 honden in NOF - gemiddelde belastingopbrengst per hond in Nederland = € 76,- bruto opbrengst in NOF = € 342.000 - perceptiekosten (12,5%, gemiddelde van 5-20%) = € 42.000 - netto opbrengst = € 300.000.
| 27 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
2.2
Rode draden Economie
In deze notitie vindt u de opbrengsten van het Zero Based Budgeting-traject van de gemeente Noardeast-Fryslân voor de beleidsonderwerpen Economie, Recreatie, Cultuurhistorie, Wonen en Accommodaties. Een meer gedetailleerde uitwerking is weergeven in de bijbehorende formats. Het Zero Based Budgeting-traject heeft als doel: ● Het vergroten van het inzicht in de begroting van de gemeente: waarom voeren we bepaalde taken uit (ten behoeve van welke doel) en wat doen we daarvoor en met wie? ● Inzichtelijk maken van keuzemogelijkheden om kosten te besparen en inkomsten te verhogen. In de centrale rapportage door BMC wordt de urgentie en werkwijze beschreven voor alle programma’s. In deze notitie wordt vanuit een helicopterview naar de formats gekeken van de beleidsonderwerpen Economie, recreatie, cultuurhistorie, wonen en accommodaties en zijn ‘rode lijnen’ (objectieve conclusies) gedistilleerd die belangrijk zijn om te vermelden richting het bestuur van de gemeente Noardeast-Fryslân. In deze notitie komen de volgende onderwerpen aan de orde: ● Beleidsinhoud - opvallende zaken; ● Werkgroep Economie, recreatie, milieu, cultuurhistorie, milieu, wonen, accommodaties: waar hebben we het over? ● Begroting en minimumniveau; ● Quick wins; ● Potentiële besparingen - top 5. Beleidsinhoud - opvallende zaken 1. Energietransitie De energietransitie staat onder grote publieke aandacht.
Ten eerste door het vaststellen van de Klimaatwet in 2020 en daarmee de verplichting naar de gemeenten toe om inzake de bebouwde omgeving en de productie van hernieuwbare elektriciteit te gaan voorzien. Dit alles met het doel om een substantiële verlaging van de CO2 belasting te realiseren met een peildatum in 2030 en in 2050. De eerste opgave de bebouwde omgeving, kent een heldere doelstelling: in 2050 is Nederland van het aardgas afgekoppeld. Door de ontwikkeling ten aanzien van de oorlog in Oekraïne komt wellicht deze doelstelling in stroomversnelling. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft dit vertaald in de Transitie Visie Warmte, die in december 2021 is vastgesteld door de raad. Het planmatig afkoppelen van het aardgas van de woningen en verblijfsgebouwen vraagt jaarlijks een start bij twee dorpen en of wijken in de gemeente. Ten einde het doel in 2050 te behalen. De capaciteitsuitbreiding van de
| 28 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
gemeente is op dit onderdeel nog niet gerealiseerd, laat staan voorzien in de begroting. De middelen van het Rijk ter ondersteuning van dit traject blijven vooralsnog uit, met uitzondering van een aantal incidentele budgetten. De impact zit bij verschillende onderdelen van de organisatie; vooralsnog de dorpen- en wijkcoördinatoren, communicatie en energietransitie. De productie van hernieuwbare elektriciteit is door de raad vastgesteld in het ambitieniveau ten behoeve van de RES Fryslân. Dit ambitieniveau is vastgesteld op minimaal 70% van ons eigen verbruik in 2030 op eigen grondgebied zelf te produceren. De vereiste beleidsstappen ten aanzien van de inpassing in onze omgeving zijn voor zon en kleinschalige windmolens vastgesteld. De uitvoering en de realisatie legt een substantiële druk op de organisatie die niet is begroot. De doorwerking is te ervaren bij Ruimtelijke Ontwikkeling, Dorpen Coördinatoren en Financiën. De productie van hernieuwbare gassen, zoals waterstof en groengas, vragen om aanvullende beleidskaders die nog dienen te worden ontwikkeld. Deze ontwikkelingen worden met name buiten de organisatie gelegd middels inhuur en samenwerking met provincie en New Energy Coalition. De middelen om dit te realiseren zijn zeer beperkt begroot en vragen om aanvullende incidentele financiering.
Ten gevolge van belastingwijzigingen, de oorlog in Oekraïne en het schaarser worden van grondstoffen is de urgentie om de energiearmoede nóg meer aandacht te geven fors gegroeid. De eerste stappen daarin zijn gefinancierd met incidentele middelen vanuit het Rijk; RREW, SPUK gelden en eenmalige uitkeringen aan de groep onder de 120% bijstandsnorm. De inzet van energiecoaches om te komen tot directe besparingsopties voor inwoners worden hierbij actief ingezet. De korte termijn lijkt daarmee afgedekt. Zeer belangrijk is echter de middellange termijn, te denken valt aan isolatie programma's vergaande beperking van het aardgasverbruik verder terug te dringen. Immers slagen we niet in het beperken van de energievraag, lees gasvraag, in onze gemeente dan zal de middengroep in de samenleving meer en meer onder de 120% bijstandsnorm raken ten gevolge van de stijgende energielasten. Het anticiperen op het Nationale Isolatie Programma van het Rijk om hiervoor maatregelen te stimuleren, vraagt ook om extra inzet en dus extra capaciteit die vooralsnog niet begroot is. Energiearmoede speelt ook bij het bedrijfsleven in onze gemeente die afhankelijk zijn van gas, voor hun proceswarmte. Dit versnelt de elektrificatie en vraagt aanvullende inzet vanuit de organisatie die niet is begroot. De aanvullende inzet zit bij de bedrijvencontactfunctionarissen en energietransitie.
Gezien de grote publieke belangstelling, het groeiende urgentiebesef bij de politiek en de stijgende energielasten nemen de vragen uit de politiek bestuurlijk omgeving en de inwoners toe. Dit vraagt om tijdige beantwoording die ten koste gaat van de capaciteit om de doelen te realiseren.
| 29 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Energietransitie is van ons allemaal. Dat betekent dat de processen doorweven zijn van participatie. Participatie in de te onderscheiden vormen en fasen van projecten en uitvoering, dit vraagt om een stevige inzet van communicatie en de dorpen- en wijkcoördinatoren in onze organisatie. Deze inzet is niet begroot bij zowel energietransitie als bij de andere teams. De analyse die gemaakt is tijdens de ZBB sessies laat blijken dat er sprake is van een structurele onderbezetting binnen het team energietransitie. Bij het niet realiseren van uitbreiding van de capaciteit en daarmee een bijstelling van de begroting worden doelen niet gehaald. Belangrijke constatering hierbij is dat ten gevolge van de toenemende energiekosten de problematiek in de gemeente gaat toenemen met betrekking tot de energiearmoede. De uitwerking van het kabinet akkoord Rutte IV naar de gemeenten toe laat zoals gezegd op zich wachten. De verwachting is dat in de begroting van 2023/2024 hier meer duidelijkheid over kan worden verwacht. Vooralsnog is de verwachting dat in de meicirculaire van 2022 een bedrag van € 107.000 aan de gemeente wordt uitgekeerd. 2. Omgevingswet Naar verwachting treedt op 1 januari 2023 de Omgevingswet in werking. De invoering van de Omgevingswet is een stevige opgave.
Het is een volledige stelselherziening van het omgevingsrecht, waarbij er sprake is van nieuwe juridische instrumenten en van een noodzaak om veel meer domein overstijgend en integraal te gaan denken en werken. Daarbij komt nog de verdergaande digitalisering van informatiestromen en werkprocessen. Zo mogelijk nog belangrijker is het veranderen van de houding als gevolg van de Omgevingswet. De houding ten aanzien van initiatieven wordt “ja, mits” en tegelijkertijd wordt participatie een wezenlijk onderdeel van de processen onder de Omgevingswet. Naast de nieuwe werkwijze moet er ook een nieuw instrument worden opgezet. Het van rechtswege ontstane bestemmingsplannen moet worden vervangen door van grond af aan opgebouwd eigen definitief omgevingsplan. Dit is een (leer)proces wat de organisatie gaat doorlopen. De financiële gevolgen hiervan ten opzicht van de oude bestemmingsplannen zijn op dit moment nog lastig in te schatten. Mede doordat er door de vereiste participatie meer interactie met de Mienskip zal plaatsvinden. Daarnaast is nog onduidelijke wat de verschuiving en het vervallen van diverse toezichtstaken gaat betekenen. In ieder geval is wel duidelijk dat door het vervallen van legesplicht voor diverse zaken er minder inkomsten zullen worden gegenereerd.
Naar verwachting zal er medio dit jaar meer duidelijkheid zijn over zowel de interne als externe kosten die gemoeid zijn met het oefentraject voor het Omgevingsplan. Kortom, naar verwachting zullen de komende periode nog aanzienlijke extra kosten worden gemaakt in de transitiefase naar een definitief omgevingsplan.
| 30 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
3. WKB (wet kwaliteitsborging) Het is de bedoeling dat tegelijk met de Omgevingswet de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking treedt. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast wordt de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. De wet gaat gefaseerd in. Er wordt gestart met de eenvoudigere bouwprojecten, daarna volgen eventueel de meer complexere. Om de doelen van de Wkb te bewerkstelligen wordt het proces voor vergunningverlening in tweeën opgeknipt: 1. Een ruimtelijke component, dat wil zeggen het toetsen aan het omgevingsplan (denk aan het passen in bestemmingsplan, en eisen met betrekking tot welstand) en aan veiligheidseisen voor de omgeving. Voor dat gedeelte is een vergunning nodig van de gemeente. 2. Een bouwtechnische component: hiervoor wordt de papieren toets op het bouwplan vooraf vervangen door toetsing in de praktijk op het bouwwerk zoals dat wordt gebouwd. De vergunninghouder wordt verplicht om een onafhankelijke kwaliteitsborger in te schakelen die tijdens de bouw controleert of de bouwtechnische voorschriften uit het Bouwbesluit goed worden toegepast. De kwaliteitsborger stelt dan een verklaring op of aan de voorschriften is voldaan. Deze procedure wordt bij private partijen, de ‘markt’ belegd.
Het bouw- en woningtoezicht, zoals gemeenten dat nu uitvoeren, wordt dan een taak van marktpartijen. Een verklaring van de kwaliteitsborger zal bij oplevering voorwaarde zijn voor ingebruikname. Er verandert dus het nodige in de rol en de organisatie van de gemeente. De gemeente doet geen technische toetsing meer op basis van de bouwaanvraag en voert ook geen toezicht op de nieuwbouw bij plannen die vallen onder de WKB. De gemeente blijft wel verantwoordelijk voor het toezicht op de bestaande bouw en omgevingsveiligheid en blijft het bevoegd gezag. Wel gaat de gemeente nog over de handhaving op de eisen voor nieuwbouw. De vergunninghouder/bouwer legt inhoudelijk verantwoording af aan de gemeente. Dit doet hij door het indienen van de risicobeoordeling en borgingsplan voor de aanvang van de bouw. En met het bouwdossier tijdens en bij de afronding van het bouwtraject, inclusief de verklaring van de kwaliteitsborger. Die documenten kunnen door de gemeente worden gebruikt om te handhaven en kan aanleiding geven om tijdens de bouw informatiemomenten en stopmomenten aan de vergunninghouder op te leggen. Of om ingebruikname niet toe te staan, zolang er geen positieve verklaring door de kwaliteitsborger is afgegeven. Ook deze nieuwe wet heeft zodoende impact op functies in de organisatie en verschuiving van taakvelden. En zoals gememoreerd onder Omgevingswet- ook op de legesinkomsten.
In het kader van de implementatie Omgevingswet wordt met deze effecten rekening gehouden.
| 31 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
4. Wonen Gemeenten hebben een sturende rol binnen het taakveld Wonen. In de op basis van de Woningwet wettelijk verplichte Woonvisie komen alle aspecten van het wonen aan bod: kwantiteit, kwaliteit, locaties, woonruimteverdeling, doelgroepen, de rol van woningcorporaties. Op basis hiervan maakt de gemeente ook de verplichte prestatieafspraken met de corporaties en huurdersorganisatie(s). De volkshuisvestelijke onderbouwing van woningbouwplannen is tevens een verplicht onderdeel in het kader van het opstellen van een bestemmingsplan / de nieuwe Omgevingswet. Werkzaamheden komen voort uit wettelijke verplichte taken. Het huidige pakket kan dan ook aangemerkt worden als minimumpakket. Dit pakket biedt buiten de verplichte taken in het kader van Woonvisie, Prestatieafspraken en Woonprogramma en beoordelen van casussen niets. Het verbeteren van de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad, de ontwikkeling van nieuwe toekomstbestendige woningen en de energietransitie vraagt van de gemeente echter een grotere inspanning op het woondossier. In het kader van het woondossier voert de cluster Wonen diverse werkzaamheden uit, zoals: 1. Periodieke actualisatie van het woonbeleid (Woonvisie), Woonagenda en Woonprogramma. 2. Regie voeren en opstellen van de Prestatieafspraken met corporaties en huurdersorganisatie(s). 3.
Permanente afstemming over het wonen met de provincie Fryslân, de woningbouwcorporaties, de Mienskip en overige stakeholders op de woningmarkt. 4. Opstellen en (laten) uitvoeren woningmarktanalyses en monitoring van de woningmarkt om ontwikkelingen te kunnen faciliteren en waar nodig tijdig bij te sturen. 5. Inrichten en bijhouden monitoringssysteem woningmarkt. 6. Deelname in Woonopgave (regieteam en uitvoeringsteam); 7. Wekelijks casusoverleg en voorzien van de noodzakelijke volkshuisvestelijke onderbouwingen voor het bestemmingsplan en de bouw / omgevingsvergunningen. 8. Periodiek organiseren van Platformbijeenkomsten met de stakeholders op de woningmarkt over actuele thema's op de woningmarkt (Platform Wonen). 9. Het adviseren over diverse vraagstukken binnen het woondossier. 10. Beantwoorden vragen vanuit college, raad en de Mienskip over het wonen en woonprojecten. Budget Wonen Algemeen vs. Grote opgave woondossier In het kader van ZBB is zeer duidelijk naar voren gekomen dat het budget voor Wonen ontoereikend is om alle activiteiten op een voldoende niveau uit te kunnen voeren. Zeker nu de woonopgave enorm is toegenomen. Alle werkzaamheden en met name het uitvoeren van woningmarktanalyses vragen de komende jaren om een stevig budget per jaar. Onderbouwing structurele financiering ambities woonbeleid Gemeenten hebben een sturende rol als het gaat om het taakveld wonen.
In de op basis van de Woningwet wettelijk verplichte Woonvisie komen alle aspecten van het wonen aan bod: kwantiteit, kwaliteit, locaties, woonruimteverdeling, doelgroepen, de rol van
| 32 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
woningcorporaties. Op basis hiervan maakt de gemeente ook de verplichte prestatieafspraken met de corporaties en huurdersorganisatie(s). De volkshuisvestelijke onderbouwing van woningbouwplannen is tevens een verplicht onderdeel in het kader van het opstellen van een bestemmingsplan / de nieuwe Omgevingswet. In het kader van het project Zero Based Budgeting is het bedrag uitgerekend wat noodzakelijk is om aan de beleidsdoelstellingen te kunnen voldoen. Gezien de grote druk die momenteel op de woningmarkt ligt en de toegenomen complexiteit aan regionale afspraken en de uiteindelijke transitie richting de omgevingswet is het belangrijk om de ambities te koppelen de reëel te verwachten benodigde financiële middelen. Voor de uitvoering van het woonbeleid wordt ingeschat dat er jaarlijks minimaal een bedrag nodig is van rond de € 70.000,-. De uit te voeren werkzaamheden zijn onvermijdbaar en onuitstelbaar en de bestuurlijke prioriteit ten aanzien van de uitvoering van de werkzaamheden ten behoeve van het woondossier is hoog. Consequenties onvoldoende budget om de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren De gemeente zal significant minder zichtbaar zijn, juist in een tijd waarin het samenspel met de gemeenschap (De Mienskip), stakeholders en marktpartijen actief moet worden opgepakt.
Zowel vanwege de huidige zeer grote woonopgave als de veranderende en nog meer actievere rol van de lokale overheid. Gelet op de dynamiek binnen de samenleving en de steeds sneller veranderende woningmarkt blijft een grote gemeentelijke inzet op het woondossier naar verwachting de komende jaren noodzakelijk.om de problemen op de woningmarkt te kunnen aanpakken. Bij slechts een minimale investering loop je het grote risico dat de gemeente op korte termijn de boot mist en op de langere termijn niet meer als serieuze volkshuisvesting partner wordt gezien door zowel marktpartijen als burgers die met hun problemen (en wensen) energie hebben geïnvesteerd in het aangaan van de dialoog met de gemeente over dit belangrijke beleidsonderwerp. 5. Economie, toerisme & recreatie / erfgoed Aan welke doelen dragen de activiteiten die hieronder vallen bij? 1. Verbeteren vestigingsklimaat en ondernemersklimaat; bereikbaarheid en uitbreidingsruimte voor bedrijventerreinen; verduurzaming/herstructurering bedrijvenlocaties; verbeteren detailhandelsstructuur; verbeteren voorzieningenniveau Regiostad Dokkum; bevorderen innovatieve en duurzame bedrijvigheid; kwartiermaker landbouw. 2. Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven. Dit (1) zorgt voor een prettige en gezonde leefomgeving (o.a.
meer voorzieningen); (2) versterkt het behoud en ontwikkeling van natuur- en cultuurerfgoed en (3) zorgt voor toekomstbestendige banen. Dit willen we bereiken door (a) meer toeristische en recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeergebied, het Waddengebied en de Noardlike Fryske Wâlden te realiseren, (b) Dokkum en Kollum beter en meer ontwikkelen tot toeristische en recreatieve centra en (c) groei van de vrijetijdssector: meer bezoekers, bestedingen en banen in balans met de leefomgeving.
| 33 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Welke activiteiten worden hieronder gerealiseerd? 1. Acquisitie voor en verkoop van bedrijfskavels; organiseren startersavonden; uitgeven ondernemersmagazine; organiseren netwerkbijeenkomsten; deelname met ondernemers en bewoners in Werkgroep Binnenstad; onderzoek, planvorming en uitvoering herstructurering/verduurzaming bedrijventerreinen; bevorderen innovatie in de bouwsector, metaalsector en landbouwsector (stimuleren netwerkvorming en uitvoeren subsidieregeling); betere aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; verbeteren doorlopende leerlijnen; verhogen kennis- en ambitieniveau jongeren; 2. Uitvoering beleid. Uitbreiding recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeergebied (rondje Lauwersmeer); Faciliteren en ondersteunen van programma Friese Waddenkust; Recreatieve ontwikkelingen in Harddraverspark Dokkum; Uitvoering Súd Ie-project (Dokkum Lauwersmeer); Uitvoering Kollum Watersportdorp; Uitvoering geven aan de regionale visie op het gebied recreatie & toerisme en de waterrecreatie; In provinciaal verband werken aan slimme groei, toekomstbestendige banen, destinatiemanagement, vitale waterrecreatie, vitale logiesaccommodaties, dagrecreatieve netwerken compleet en toeristische data op orde; Ondersteuning van initiatieven vanuit dorpen, organisaties en bedrijven in de gemeente. Het promoten van de gemeente en de regio i.s.m. de marketingorganisaties.
Wat biedt het minimumpakket? 1. Bijdrage Stuurgroep Lauwersmeer, cofinanciering Leaderprojecten, bijdrage Annoorganisatie, enkele netwerkbijeenkomsten. 2. Het minimumpakket bestaat uit structurele subsidies aan toeristische organisaties (Bezoekerscentrum Hegebeintum, TIP Dokkum, RMT en Merk Fryslân) ter hoogte van € 136.332,- waaraan verplichtingen ten grondslag liggen. Daarnaast is er een projectsubsidie voor 8 jaar toegekend aan het project Op Paad lâns it Waad (€ 50.000 per jaar). Dit is een project waar meerdere gemeenten aan deelnemen. Eenzijdig de bijdrage verlagen is daarom moeilijk. Verder worden er jaarlijks een aantal incidentele subsidies verleend. Om onze taken goed uit te kunnen voeren is daarnaast een beleidsondersteunend budget nodig om toeristische en recreatieve ontwikkelingen in gang te zetten. Schrappen van deze taken en/of hierop bezuinigen, betekent in de basis een keuze maken in het al dan niet ondersteunen en bevorderen van toerisme en recreatie in onze regio. Dus wel of niet gevolg geven aan politieke ambities. Bij schrappen kiest het gemeentebestuur ervoor om niets meer te doen op het gebied van bevordering van de ontwikkeling van de toeristische sector en het faciliteren en onderhouden van recreatieve voorzieningen.
Incidenteel budget Economie en Recreatie & Toerisme beschikken tot en met 2023 over een incidenteel budget van € 185.000,- (€ 100.000 voor Economie en € 85.000 voor Recreatie & Toerisme). Om uitvoering te kunnen geven aan de bestuurlijke ambities is het gewenst om dit budget structureel te maken. Daarnaast zou de toegezegde projectsubsidie van jaarlijks € 50.000,voor ‘Op Paad lâns it Waad’ gedurende de looptijd (t/m 2028) in de begroting moeten blijven staan.
| 34 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Enkele aandachtspunten A. Er is in de begroting van de gemeente Noardeast-Fryslân geen budget geregeld voor de promotie van cultureel erfgoed. B. Het budget voor Rondje Lauwersmeer valt in de begroting onder Economische ontwikkeling, maar hoort eigenlijk onder Bevordering Toerisme. C. De posten voor Recreatie & Toerisme zitten verspreid in de begroting. De posten Dag- en Openluchtrecreatie en Recreatieve havens vallen onder Ruimte c.a. , terwijl Bevordering toerisme o.a. Economie c.a. valt. D. Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum wordt voor wat het Toeristisch Informatiepunt betreft gesubsidieerd door Recreatie & Toerisme en voor het museale gedeelte door Mienskip (cultuur). Leeswijzer vervolg Deze rode draden notitie vervolgt met een opsomming van de onderwerpen uit deze werkgroep. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de mate van wettelijkheid van de budgetten die in deze werkgroep zitten. Om vervolgens te benoemen waar kansen liggen om minder kosten te maken. Dit is vertaald naar ‘quick wins’ en aan potentiële besparingen.
Werkgroep Economie, recreatie, milieu, cultuurhistorie, milieu, wonen, accommodaties: waar hebben we het over? De hoofdonderwerpen van de werkgroep betroffen: ● Economische ontwikkelingen ● Fysieke bedrijfsinfrastructuur ● Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen ● Economische promotie ● Cultureel erfgoed ● Milieubeheer ● Ruimtelijke ordening ● Wonen en bouwen Begroting en minimumniveau Voor het ZBB-traject is uitgegaan van de vastgestelde begroting 2022. De verschillende taken zijn gecategoriseerd naar hun aard. De categorisering is hieronder opgenomen: ● wettelijke taken ● Prestaties / taken die rechtstreeks voortvloeien uit de gemeentelijke visie, raads- of collegeakkoord; ● zwaarwegende reden continuering; ● niet wettelijke taken en taken zonder zwaarwegende redenen (2. en 3.) voor continuering. In onderstaande tabel zijn per categorie taken weergegeven: de lasten voor 2022, het minimumniveau en de mogelijke besparing bij afroming tot het minimum. Vervolgens zijn de lasten, het minimum en het besparingspotentieel voor alle categorieën weergegeven.
| 35 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Huidige Lasten
Minimum
Mogelijke besparing
Wettelijke taken
-3.388.461
-2.056.278
-1.332.183
Zwaarwegende reden tot continuering
-3.861.560
-1.664.897
-2.196.663
Niet wettelijk
-2.020.879
-578.675
-1.442.204
Totaal werkgroep Economie, recreatie, milieu, cultuurhistorie, wonen, accommodaties
-9.270.900
-4.299.850
-4.971.050
Quick wins Overzicht van maatregelen met geen of zeer beperkte maatschappelijke en organisatorische impact. De ‘makkelijke keuzes’. Activiteit
Lasten
Mogelijke besparing
Toelichting besparing
Effecten besparing
Economische ontwikkeling
-129.571
+100.000
Incidenteel budget structureel maken
De structurele lasten bedragen € 129.571 waarvan € 50.000 bestemd is voor de stuurgroep Lauwersmeer. Voor het resterende budget van € 79.571. kunnen onderstaande activiteiten niet volledig uitgevoerd worden: - startersbegeleiding, - netwerkbijeenkomsten, - economisch onderzoek. De noodzaak is dus aanwezig om structureel extra geld beschikbaar te stellen.
Bevordering toerisme
-291.294
+85.000 +50.000
Incidentele budgetten structureel maken
Gevolg blijven geven aan de politieke ambities en dit beleidsveld in de uitvoering houden. Dat betekent structurele bedragen opnemen voor een beleidsondersteunend budget van € 85.000 om toeristische en recreatieve ontwikkelingen in gang te zetten en een bedrag van € 50.000 voor 8 jaar voor het project Op Paad lâns it Waad t/m 2028). Daarnaast moet er nog bedrag van € 50.000 voor Rondje Lauwersmeer overgeheveld worden van het budget economische ontwikkeling. Verder is er in de begroting geen budget voor de promotie van cultureel erfgoed.
Evenementen en
-191.936
-108.405
Het beleid van de gemeente
Er komen minder mensen naar de
| 36 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
feesten
(vastgelegd in een nota) is om jaarlijks een aantal (grote) evenementen te subsidiëren om zo de uitstraling van de gemeente te vergroten. Daarnaast hecht de gemeente aan de stedenband met Fulda. De subsidie aan evenementen en activiteiten kan geschrapt worden. Echter dan kan de gemeente geen gevolg geven aan haar vastgestelde beleid en zullen bepaalde evenementen, die niet zonder subsidie kunnen, niet meer doorgaan.
Totaal
-612.801
gemeente; de omzet van horeca en winkels zal lager worden; de mensen kunnen niet meer genieten van bepaalde evenementen; de stedenband met Fulda wordt verbroken. Als de gemeente geen budget meer beschikbaar stelt voor deze vriendschapsband (is geen subsidie), dan zullen er geen uitwisselingen tussen de beide steden meer plaats kunnen vinden (nu is er een levendige stedenband met diverse uitwisselingen op het terrein van sport, onderwijs, cultuur, ondernemers en kerken én gemeentebestuur). Het is dan ook wel zo netjes om de destijds ondertekende vriendschapsband ook formeel te ontbinden als daar geen invulling meer aan kan worden gegeven. Ook het organiserende comité (destijds door de gemeente in het leven geroepen) zal moeten worden ontbonden. Dit zal tot weerstand leiden bij de diverse betrokken organisaties.
-126.595
Extra baten: Baten forensenbelas ting
164.870
16.487
Het tarief voor de forensenbelasting kan worden verhoogd
Het hebben van een tweede (recreatie) woningen wordt duurder. Mogelijk komen er dan minder tweede-huisbezitters naar onze gemeente en gaan de inkomsten van de forensenbelasting naar beneden.
Baten toeristenbelas ting
559,800
55.980
Het tarief voor de toeristenbelasting kan worden verhoogd
Mogelijk komen er minder toeristen naar de gemeente , waardoor ondernemers minder inkomsten genereren en er minder besteed wordt in/aan horeca, winkels en toeristische attracties. Er ontstaat onvrede bij de toeristische ondernemers. Hoge tarieven bemoeilijken de bedrijfsvoering in het aantrekken en binden van gasten aan het bedrijf en onze regio.
Totaal
724.670
72.467
| 37 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Potentiële besparingen Overzicht van een aantal grotere (mogelijke) besparingen binnen deze werkgroep, waarbij ook het effect hiervan wordt aangegeven. Activiteit
Huidige lasten
Mogelijk besparing
Toelichting besparing
Effecten besparing
Natuur- en Milieu educatie
-50.942
50.942
Afschaffen van lespakketten, veldwerkdagen, gastlessen en excursies aan basisonderwijs
Imagoschade. Natuur en milieueducatie wordt niet meer aangeboden. Taak zal niet door scholen worden opgepakt. Kennis over actuele maatschappelijke thema's als duurzaamheid, energietransitie, SDG's wordt niet overgedragen. Daarnaast worden 2 medewerkers boventallig, beëindigen relatie vrijwilligers, afkopen contract locatiehuur, desinvestering in lesmiddelen
Totaal
-50.942
50.942
| 38 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
2.3
Rode draden SD Overig
Beleidsinhoud - opvallende zaken Het college heeft de ambtelijke organisatie opdracht gegeven om te komen met besparingsvoorstellen c.q. inkomstenverhogingen waar de raad over kan besluiten bij de begrotingsbehandeling en die voldoende hoog zijn om te komen tot een sluitende begroting 2023-2026. In het ZBB-traject zijn de resultaten uit eerdere bezuinigingsrondes meegenomen en waar nodig verwerkt in het onderzoek. Beweegteam op orde De uitvoering van het sportbeleid wordt uitgevoerd door het beweegteam (buurtsportcoaches). De inzet van het beweegteam moet er o.a. toe leiden dat het bewegingsonderwijs op basisscholen in de breedste zin kwalitatief verbeterd, zodat de motorische ontwikkeling van kinderen wordt bevorderd. Ook is er jaarlijks een gevarieerd aanbod van buitenschoolse sport- en beweegactiviteiten. Sport- en beweegaanbieders zijn ondersteund en zij weten de weg naar de buurtsportcoaches te vinden. Voor niet of minder actieve inwoners zoals ouderen, spelen de buurtsportcoaches een belangrijke rol in de route naar een gezonde en sportieve leefstijl. Dit alles vanuit de publieke rol en in samenwerking met (commerciële) sportaanbieders. De buurtsportcoaches in de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel houden zich bezig met de volgende vier taakgebieden: 1. Bevorderen kwaliteit bewegingsonderwijs op basisscholen, in de breedste zin; 2.
Zorgen voor een gevarieerd aanbod van buitenschoolse sport- en beweegactiviteiten; 3. Versterken van sport- en beweegaanbieders (o.a. verenigingen); 4. Ondersteunen en initiëren van overige sport- en beweegactiviteiten met name voor niet of minder actieve inwoners. Buurtsportcoaches stimuleren in alle vermelde taakgebieden de deelname aan beweegactiviteiten en inherent daaraan is er dus aandacht voor gezondheidsbevordering. Sport en bewegen dragen tenslotte bij aan een betere fysieke als ook mentale gezondheid. Vooral bij activiteiten gericht op niet of minder actieve inwoners is extra aandacht voor de gezondheids- en sociale functie van bewegen. Momenteel is daar ook veel aandacht voor (gewenst) vanuit het Sociaal Domein. De buurtsportcoaches zijn intermediair voor het jeugdfonds sport en cultuur. Ook nemen de buurtsportcoaches de JOGG visie mee in hun activiteiten en gesprekken. De buurtsportcoaches kunnen dus een belangrijke schakel zijn in allerlei processen. De buurtsportcoaches worden deels gefinancierd uit de Brede Regeling combinatiefuncties en de cofinanciering vanuit de gemeente komt uit een deel loonsom, deel begroting (en GIDS) en deel partners ( basisscholen). Met de partners wordt nu gekeken welke inzet van het beweegteam gewenst is en welke bijdrage daar dan bij past. Daar zit dan ook een stuk harmonisatie bij.
Echter vanuit verschillende hoeken wordt extra inzet van het beweegteam gevraagd. Het huidige team kan niet al de vragen bedienen. Hier zit een (co)
| 39 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
financieringsvraagstuk. GIDS komt daarbij per 2023 te vervallen en daarmee ook een deel van de huidige cofinanciering. Dat maakt het zeer urgent om dit jaar nog de financiën op orde te brengen. Nog los van de extra gevraagde inzet. Preventie aanpak In Fryslân is er de aandacht voor Preventie (i.p.v. zorg). Het Friese Preventieakkoord is afgesloten en gemeente zijn druk bezig met de uitvoering ervan. Vanuit de bredere scope, afgeleid van het Ijslandse preventiemodel (Trimbus) en nu genaamd OKO (opgroeien in een Kansrijke omgeving) zijn een aantal Friese gemeenten waaronder NF aan het bekijken of een overkoepelend preventiemodel passend is bij de wensen en ambities. de komende tijd zal duidelijker moeten worden hij wij als organisatie en partners hier invulling aan denken te geven. Dit zal gepaard moeten gaan met een procesaanpak met begeleiding, keuzemomenten en dus ook zeker tijdsinvestering en budget. IHP Geen bezuiniging maar investering Het integraal huisvestingsplan (IHP) beschrijft de kaders van onderwijshuisvesting in Noardeast-Fryslân voor de periode 2020-2032. Het plan geeft inzicht in de opgaven met betrekking tot onderwijshuisvesting en de maatschappelijke ontwikkelingen in de gemeente.
De visie op Dokkum gaat uit van vier scholenclusters, waarbij met name Scholenpark Dokkum in het zuiden van de stad en de basisscholen in het noord- en zuidoosten van Dokkum tijdens de looptijd van dit IHP aandacht behoeven. De meerjarenplanning biedt inzicht in de projecten die de komende vier jaar worden opgepakt. Diverse projecten zijn al opgenomen in de begroting. Het gaat hierbij om vervangende nieuwbouw voor CBS de Fjouwerhoeke en CBS de Pionier en permanente uitbreiding van Campus Kollum. Andere projecten moeten nog worden doorgerekend en voorzien van de jaarlijkse kapitaallasten die in de begroting een plek krijgen. Voorbeelden zijn vervangende nieuwbouw van Dockinga College en uitbreiding van Dalton Dokkum. Deze worden opgepakt in het project Scholenpark Dokkum. Ook staat er binnen deze periode de toekenning van voorbereidingskrediet voor vervangende nieuwbouw van de Burgerschool en de Bonifatiusschool gepland. Projecten die op langere termijn opgepakt moeten worden zijn scholen waar Arlanta en de gemeente vanwege een kleiner leerlingenaantal nog nader over in overleg gaan. Het IHP heeft geen wettelijke status: er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voorzieningen worden formeel toegekend via het jaarlijkse huisvestingsprogramma. Het IHP biedt inzicht in de visie en te verwachten projecten. De bovenstaande plannen brengen een financiële opgave met zich mee.
Uitgangspunt is de normbedragen uit de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De totaalopgave wordt berekend op € 36.829.008. Dit investeringsbedrag vertaalt zich in extra kapitaallasten van maximaal (afgerond) € 1,4 miljoen in 2029. Momenteel is er nog geen ruimte in de begroting voor de plannen in dit IHP. Dorpshuizenbeleid Het dorpshuizenbeleid moet geharmoniseerd worden. Hier is in 2021 een start mee gemaakt.
| 40 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Besloten is dat (op kosten van de gemeente) eerst voor alle dorpshuizen een Meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) wordt gemaakt in combinatie met een energiescan. Dorpshuizen kunnen via de KlimOp-regeling van de provincie gratis gebruik maken van advies en ondersteuning op maat over verduurzaming. Onderdeel van het programma is dat er een energiescan van het gebouw wordt gemaakt. In overleg met de provincie en Doarpswurk wordt hier een MJOP aan gekoppeld. Hierdoor kunnen de dorpshuizen op meerdere terreinen geholpen worden. De informatie uit de duurzame MJOP’s wordt vervolgens gebruikt voor het geharmoniseerde beleid en de daarbij horende subsidieregeling groot onderhoud. De verwachting is dat het bestaande budget van € 64.000 niet toereikend is. Wil de gemeente daarnaast bijdragen aan de verduurzaming van dorpshuizen dan zal het huidige budget aanzienlijk verhoogd moeten worden. Cultuurnota ‘Kultuer tichtby, tichtby kultuer’ De gemeenteraad heeft in januari 2022 de eerste cultuurnota voor de gemeente NoardeastFryslân vastgesteld. In de nota zijn verschillende ambities geformuleerd. Maar het financiële uitgangspunt is gelijkblijvend budget. Natuurlijk kunnen niet alle ambities worden gerealiseerd bij gelijkblijvend budget. Maar we kijken naar de verdeling van het budget en de mogelijkheden die een eventuele herverdeling biedt.
Daarnaast kan bij realisering van enkele ambities geld uit het programma ‘Meidwaan en Soarch’ worden ingezet. En kijken we ook naar de mogelijkheid van externe subsidies. Harmonisatie bewegingsonderwijs Een aantal scholen heeft bewegingsonderwijs in dorpshuizen / MFC’s. Dit wordt bekostigd door de gemeente. De gemeente is (wettelijk) verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting en ook voor het beschikbaar stellen van ruimte bewegingsonderwijs. De bekostigingswijze is nog niet geharmoniseerd: er zijn nog verschillen in bekostigingswijze tussen de (oud)gemeenten. Momenteel wordt een notitie opgesteld voor de harmonisatie van bekostiging bewegingsonderwijslocaties, met als voorgestelde methode de bekostigingmethode die de VNG adviseert. Het is op dit moment nog niet duidelijk wat dit betekent voor de kosten. Daar komt bij dat er een landelijke ontwikkeling is dat er mogelijk méér gymuren per klas worden voorgeschreven. Dit vertaalt zich dan ook in meerkosten en mogelijk zelfs noodzaak om extra voorzieningen bewegingsonderwijs te realiseren (aandachtsplekken: bezetting Dokkum en Kollum). Een ander aspect hieraan is dat wanneer VO bewegingsonderwijs in een gemeentelijke locatie heeft, de betreffende VO-school hiervoor moet betalen aan de gemeente. Dit wordt ook niet in alle locaties op gelijke manier gedaan. Dit wordt meegenomen in de harmonisatie.
Werkgroep SD Overig: waar hebben we het over? Om duiding te geven aan de onderwerpen die in deze werkgroep behandeld zijn, sommen we hieronder de hoofdonderwerpen die in deze werkgroep behandeld zijn kort op: ● Onderwijshuisvesting, leerlingenvervoer, bewegingsonderwijs (gymzalen) ● Voorschoolse voorzieningen peuters, inclusief kwaliteitsborging ● Sport en sportaccommodaties ● Museum (huisvesting)
| 41 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Theater Sense Muziekonderwijs Bibliotheekwerk Versterking nulde- en eerste lijn; transformatie sociaal domein Mantelzorg(ondersteuning) en vrijwilligersondersteuning Sociaal werk Openbare gezondheidszorg en jeugdgezondheidszorg Leefbaarheid; dorpsbelangen en wijkraden Nieuwkomers Inkomensvoorzieningen; bijstandsverlening zelfstandigen; minimabeleid. Begeleide participatie Arbeidsparticipatie: activering en re-integratie
Begroting en minimumniveau Voor het ZBB-traject is uitgegaan van de vastgestelde begroting 2022. De verschillende taken zijn gecategoriseerd naar hun aard. De categorisering is hieronder opgenomen, waarbij tevens een reflectie is opgenomen naar de openbare ruimte: ● Wettelijke taken ● Prestaties / taken die rechtstreeks voortvloeien uit de gemeentelijke visie, raads- of collegeakkoord; ● Zwaarwegende reden continuering ● Niet wettelijke taken en taken zonder zwaarwegende redenen (2. en 3.) voor continuering In onderstaande tabel zijn per categorie taken weergegeven: de lasten voor 2022, het minimumniveau en de mogelijke besparing bij afroming tot het minimum. Vervolgens zijn de lasten, het minimum en het besparingspotentieel voor alle categorieën weergegeven. Deze werkgroep kent alleen wettelijke en niet-wettelijke taken.
Huidige Lasten
Minimum
Mogelijke besparing
Wettelijke taken
-7.969.898
-3.942.511
-4.027.387
Speerpunten uit coalitieakkoord
-3.622.351
-2.316.919
-1.305.432
Zwaarwegende reden tot continuering
-2.383.977
-1.233.067
-1.150.910
Niet wettelijk
-6.582.339
-4.184.932
-2.397.407
Totaal werkgroep SD Overig
-20.558.565
-11.677.429
-8.881.136
| 42 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân
Achtergrond Behalve de Participatiewet (inkomensvoorzieningen) zijn veel overige taken binnen dit cluster (SD overig) niet wettelijk verplicht. Stoppen met bepaalde taken is wettelijk gezien dus mogelijk. Dat maakt bezuinigen op SD overig in eerste oogopslag een eenvoudige opgave: stoppen met wat we niet hoeven te doen. Bij nadere analyse blijkt het een stuk ingewikkelder. Alle activiteiten op het gebied van sport, welzijn, cultuur, maatschappelijk werk en onderwijs raken direct aan de leefwereld van inwoners. Preventie en vroegsignalering kenmerken de werkwijze van de gemeente Noardeast-Fryslân. We zijn dichtbij de inwoner en onze maatschappelijke partners weten wat er in de kernen speelt. Hierdoor zijn we er vroeg bij als er problemen ontstaan, waardoor erger wordt voorkomen. Veel van het aanbod in dit cluster is collectief en laagdrempelig. Inwoners kunnen er eenvoudig gebruik van maken. Met dit collectieve aanbod aan de voorkant voorkomen we dat we achteraf moeten repareren met duur individueel maatwerk. Dat maakt dat we binnen dit cluster te maken hebben met een dilemma: Veel niet-wettelijke taken waar we mee zouden kunnen stoppen, maar het stoppen met deze taken veroorzaakt een waterbedeffect met problemen op een later moment. Dit raakt ook aan de financiële situatie binnen het sociaal domein in Noardeast-Fryslân.
We zien de uitgaven op de gecontracteerde zorg Wmo en Jeugd toenemen. De begrote bedragen volstaan niet en we hebben substantiële tekorten op deze zorg. Bij de Participatiewet is de situatie anders. Het aantal mensen in de bijstand is gelijk aan of lager dan waarmee het rijk rekent, hetgeen betekent dat wij op dit onderdeel wel binnen de begroting blijven. De taken die binnen deze werkgroep behandeld worden zullen in samenhang bezien moeten worden met de werkgroep Sociaal Domein (Jeugd/Wmo/Participatie). Immers, in deze werkgroep zijn de taken belegd die hoofdzakelijk wettelijk zijn en waar de tekorten zich voordoen. Binnen de werkgroep Sociaal Domein zal met name bezien worden op welke wijze wij enigerlei invloed uit kunnen oefenen op het verloop van de kosten. De mate van invloed ligt voor een belangrijk deel in de voorliggende voorzieningen en de mate waarin deze voorzieningen ingezet kunnen worden ter vervanging van duurdere gecontracteerde zorg. De vraag bij deze voorzieningen zal dan zijn: welke inwoners bereiken we met deze voorzieningen en wat gebeurt er als wij deze voorzieningen niet aanbieden. In die zin is de oproep om juist niet te besparen op deze voorliggende voorzieningen maar wel een inhoudelijke ombuiging te maken zoals hiervoor beschreven. Op dit moment wordt gewerkt aan een integraal beleidsplan voor het sociaal domein.
Dat is de plek om deze keuzes scherp te maken. Bezuinigingsopties Beleid voorzieningen (Atlas van Noordoost Fryslân) Welke andere maatregelen zijn mogelijk? Het voorstel is om het voorzieningenniveau op een aantal vlakken te versoberen, c.q. niet meer uitvoeren. Daarbij kan worden gedacht aan: ● De maatschappelijke voorzieningen (voor sport, cultuur en ontmoeten) toekomstbestendig: betaalbaar en bereikbaar maken.