Bundel moties kadernota 2024 - 2027 (6 juni 14.00 uur)

Indieners

Nummer

Onderwerp

Ingedende moties M01

PvdA, ML

M02

CU

M03

CDA, ML

Beleid verlichting fietspadenen veiligheid fietspadlangs Gelderse Diep

M04

GL, ML

Fietsplannen

M05

GL

Voorstraat

M06

GL

Wijkindeling

M07

D66

Bataviastrand

M08

D66, GL

BABS voor een dag

M09

D66, GL

Medicinale Wiet

M10

GL

Leegstand stadhuis

M11

JL

Plan voor viering 60 jarig bestaan Lelystad

M12

FvD

Ondersteuning proces ZBB

Inrichting stadshart Aanpak ontbreken fietsparkeer-mogelijkheden Agoraplein

Nagekomen moties M13

VVD

ZBB begroting 2023

M14

ML

Ontwikkeling 5e sporthal

M15

ML

PM posten sociaal domein

M16

ML

Afvalbakken

M17

LL

Samenwerking

M18

LL

Evenementen en samenwerking

M19

LL

Hondenstrand

5 juni 2023 11:39

M01

Motie PvdA Veld

Waarde

Titel

M01 PvdA Inrichting stadshart

Indiener

Jonne Kortmann

Mede-indieners

Marianne van de Watering

Partij(-en)

Fractie Mooi Lelystad Fractie PvdA

Agenda

Raadsvergadering 2023 (4. 102. Kadernota 2024 - 2027) dinsdag 6 juni 19:30 tot 22:30 Raadzaal

Constaterende dat

Ons stadshart in fases wordt verfraaid en heringericht wordt. De Neringpassage één van de delen is die op de planning staat om heringericht te worden.

Overwegende dat

Winkeliers en bewoners al enige tijd hun zorgen uitspreken over het verkeer (fietsers en auto's) in ons stadshart en de onveilige situaties die voor voetgangers hierdoor ontstaan. Een deel van de bewegwijzering in ons stadshart bijdraagt aan de onveilige situatie omdat deze niet eenvoudig te interpreteren zijn en niet eenduidig overkomen.

Selecteer

roept het college op

Dictum

Bij de herinrichting van (delen van) ons stadshart te zorgen dat fietsen autoverkeer (muv bestemmingsverkeer) geweerd wordt in voetgangersgebieden en dat eenvoudige en eenduidige bewegwijzering wordt geplaatst.

Toelichting Medewerker

Griffie Lelystad

Verwerkt

Ja

M02 MOTIE Datum raadsvergadering: 7 en 27 juni Agendapunt: kadernota Onderwerp: aanpak ontbreken fietsparkeermogelijkheden Agoraplein De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - Er momenteel erg weinig fietsparkeerplekken zijn rondom het Agoraplein ten opzichte van het aantal fietsen; - Er momenteel geen plannen zijn om iets aan het stallingsprobleem op de lange, danwel de korte termijn te doen; overwegende dat: - Een fietspakhuis een oplossing zou kunnen zijn voor de langere termijn, maar dat op korte termijn niks oplost; - Een alternatieve oplossing niet veel hoeft te kosten; roept het college op: - Om op korte termijn voorzieningen te treffen voor fietsparkeren op en rondom het Agoraplein, eventuele kosten te dekken uit de hiervoor bestemde budgetten; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaar(s), ChristenUnie

Henk Schraa

M03 MOTIE Datum raadsvergadering: 6 en 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota 2024 - 2027 Onderwerp: Beleid verlichting fietspaden en veiligheid fietspad langs Gelderse Diep De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - De fietsroute langs de Gelderse Diep tussen knooppunt Nienoord en de kruising met de Oostranddreef niet is verlicht; - Deze fietsroute onderdeel is van de hoofdfietsnetwerk en de hoofdroute is vanaf de Landerijen naar het centrum; - Het toepassen van verlichting desondanks niet past binnen de huidige beleidsregels; overwegende dat: - Het fietspad zonder deze verlichting onveilig is door de bochten in deze route; - Het aanbrengen van verlichting bijdraagt aan de doelstelling van het raadsakkoord te komen tot fietsvriendelijke stad; draagt het college op: - In het beleidskader op te nemen dat het toepassen van verlichting mogelijk is indien de fietsroute onderdeel is van het hoofdfietsnetwerk; - De veiligheid van het fietspad langs de fietsroute langs de Gelderse Diep te verbeteren, bijvoorbeeld door het aanbrengen van verlichting; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaar(s), CDA

ML

Jelle Hijmissen

Marianne van de Watering

M04

MOTIE Datum raadsvergadering: 6 & 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota Onderwerp: Fietsplannen De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - De raad van Lelystad in het raadsakkoord 2022-2026 de ambitie heeft uitgesproken om in 2026 bij de beste fietssteden van Nederland te horen en hiervoor een plan van aanpak te maken; overwegende dat: - Er in het raadsakkoord wordt gesproken over belangrijke ontwikkelingen als het oplossen van knelpunten en een algemene kwaliteitsverbetering; - Een goed functionerend fietspadennet kan bijdragen aan verschillende ambities van de gemeente, zoals schonere lucht, minder verkeersdruk en gezondere inwoners; - We tot op heden nog geen acties of plan van aanpak hebben gezien om daartoe te komen; - Het voor een tijdige realisatie van belang is om niet te lang te wachten met een plan van aanpak; draagt het college op: - Uiterlijk in Q4 2023 te komen tot een plan aanpak om de fietsinfrastructuur in de stad te verbeteren en op die manier een betere fietsstad te worden; en gaat over tot de orde van de dag.

Ondertekenaars:

GroenLinks Bas de Reus

MooiLelystad Marianne van de Watering

M05 MOTIE Datum raadsvergadering: 6 & 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota Onderwerp: Voorstraat

De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - Er in de Kadernota op dit moment geen dekking gevonden wordt voor de herinrichting van de Voorstraat; overwegende dat: - De Voorstraat een belangrijke fietsroute is door de stad; - Er veel kruisende bewegingen tussen auto’s en fietsers plaatsvinden op de Voorstraat; - Er veel kinderen gebruik maken van de Voorstraat om van en naar Porteum te komen; - De gemeenteraad na een fietstocht heeft geconstateerd dat de verkeersveiligheid in de Voorstraat op dit moment onvoldoende is; - Er inmiddels een schetsontwerp ligt om dit te verbeteren; - Het belangrijk is dat deze aanpassingen zo snel mogelijk worden doorgevoerd; - Wordt voorgesteld om deze werkzaamheden mee te nemen bij het volgende groot onderhoud om zo kosten te besparen; draagt het college op: - Het groot onderhoud Voorstraat zoveel mogelijk naar voren te halen als mogelijk en daarin de maatregelen voor de verkeersveiligheid mee te nemen; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaars:

GroenLinks Bas de Reus

M06 MOTIE Datum raadsvergadering: 6 & 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota Onderwerp: Wijkindeling

De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - De gemeente Lelystad voor de statistieken een vaste wijkindeling gebruikt; overwegende dat: - De grootte van de wijken in de door Lelystad gehanteerde wijkindeling zorgt voor onevenwichtigheden binnen de wijken; - Hierdoor de kans bestaat dat bepaalde problematiek in delen van wijken niet goed op de radar staat; - Problemen in straten en buurten zich niet laten sturen door de door de gemeente bedachte wijkindeling; - Het voor een gerichte aanpak nuttig kan zijn om de wijkindeling van de gemeente te herzien; - De gemeenteraad bij de inzet van de huisvestingsverordening gekozen heeft voor een indeling op deelwijken in plaats van wijken en dit dus technisch mogelijk is; draagt het college op: - Met ingang van 2024 de wijkindeling te herzien en te werken met de indeling op ‘deelwijken*’ in plaats van ‘wijken’ bij het verzamelen en presenteren van data en statistieken; - Hierbij een uitzondering te maken bij deelwijken waarbij er niet genoeg data is om tot significante resultaten te komen; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaars:

GroenLinks Bas de Reus Toelichting Door de gehanteerde wijkindeling geven de statistieken misschien niet altijd het juiste beeld. Zo zijn de Zuiderzeewijk/Jagersveld/Groene Velden 1 wijk, horen de Houtribhoogte en het Golfpark bij de Kustwijk en zijn de Waterwijk en de Landerijen ook samengevoegd. Door de grote sociaalgeografische verschillen binnen deze wijken missen we misschien buurten waar er wel problematiek is. We snappen dat statistieken op straat- of klein buurtniveau ingewikkeld zijn, dus een tussenvorm daartussen en de huidige indeling zou wat ons betreft een goede oplossing zijn.

* Bij de huisvestingsverordening wordt gebruik gemakt van de volgende indeling. Deze zou standaard gebruikt kunnen worden.

M07 MOTIE Bataviastrand Datum raadsvergadering: Onderwerp:

6 juni 2023 Bataviastrand

De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: • • •

Lelystad ruim 80,000 inwoners heeft. Er op de gemeente website staat dat Lelytad twee zwemstranden heeft maar in werkelijkheid dit alleen één is namelijk: het houtribstrand. De provincie heeft besloten om Bataviastrand voornamelijk alleen beschikbaar te stellen voor watersport

overwegende dat: • • • •

De raad de ambitie heeft om het inwoner aantal te laten groeien naar 100,000 Er behoefte is aan meerdere stranden Lelystad een waterrijke gemeente is Dat klimaatverandering tot hittestress in stedelijk gebied leidt en daarom een tweede zwemlocatie zeer wenselijk is.

Verzoekt het college: • • •

Om bij de provincie Flevoland te gaan lobbyen voor het heropenen van het Boven Water als zwemlocatie Gebruik te gaan maken van de maaiboot die al is aangeschaft voor het bestrijden van blauwalg Naar alternatieven kosteneffectieve maatregelen te gaan kijken om blauwalg te bestrijden zoals bijvoorbeeld ijzerzand. (Verbeterde waterkwaliteit door inzet ijzerzand

binnenlandsbestuur.nl)

en gaat over tot de orde van de dag.

D66 S.H. de Wilde

M08

MOTIE Datum raadsvergadering: Agendapunt: Onderwerp:

6 juni 2023 Kadernota BABS voor een dag

De raad van Lelystad in vergadering bijeen Constaterende • Het in Lelystad alleen mogelijk is om BABS (Bijzonder Ambtenaar Burgerlijke Stand) voor één dag te zijn als je al in een andere gemeente als BABS bent benoemd en beëdigd; • Inwoners van andere Nederlandse gemeenten, zoals Amsterdam, Rotterdam, Haarlemmermeer etc. voor één dag trouwambtenaar kunnen zijn zonder dat ze ook nog in een andere gemeente als BABS geregistreerd en beëdigd zijn Overwegende • Een trouwdag extra persoonlijk kan worden indien een familielid of bekende het huwelijk mag voltrekken als BABS; * Men niet kan verwachten dat deze persoon ook al BABS in een andere gemeente is; • De ‘omweg ’ via een andere gemeente daarom niet logisch en omslachtig is; • Bij de plechtigheid altijd een ambtenaar van de burgerlijke stand aanwezig is die ervoor zorgt dat de ceremonie op de juiste wijze wordt voltrokken; • Mensen ervoor kiezen door deze beperking niet in Lelystad te trouwen • Dat de invoering van een BABS voor een dag niet tot een verhoogde kans op een een gedwongen huwelijk zou moeten leiden; Verzoekt het college • •

De benoeming van een BABS voor één dag mogelijk te maken in Lelystad; Daarbij ervan uit te gaan dat de kosten van de benoeming van een BABS voor een dag gedekt zouden moeten worden door de leges hiervoor

En gaat over tot de orde van de dag

D66 S.H. de Wilde

GroenLinks S.M. de Reus

M09 MOTIE Datum raadsvergadering: Agendapunt: Onderwerp:

6 juni 2023 Kadernota Vertrouwen voor medicinale wietgebruiker

De raad van Lelystad in vergadering bijeen Constaterende dat - Medicinaal gebruik van cannabis een verschil kan maken in het dagelijks lijden voor patiënten; - Landelijke wetgeving het in de basis verbiedt om wiet te telen, maar het onder voorwaarden mogelijk maakt om voor eigen (medicinaal) gebruik te telen; - Verschillende gemeenten (zoals Tilburg en Utrecht) voor deze doelgroep extra zekerheid inbouwen voor de medicinale cannabisgebruiker, door een brief van de burgemeester aan hen te verstrekken waarin staat dat er met toestemming geteeld wordt. Overwegende dat 1. Het landelijke drugsbeleid onvoldoende rekening houdt met de uiteenlopende werkingen en effecten van verschillende soorten drugs en er landelijk een beweging zou moeten zijn van criminalisering naar legalisering en regulering van drugs; 2. Het belang van volksgezondheid in drugsbeleid meer voorop moet komen te staan nu er meer onderzoek gedaan wordt naar de positieve effecten van diverse middelen in de behandeling van ziektes; 3. Medicinaal gebruik van wiet breed wordt toegepast en hier geen taboe op moet rusten in het belang van de patiënten; 4. Bij gebruikers van medicinale wiet onvoldoende vertrouwen is dat de overheid hun recht om voor eigen gebruik te telen garandeert; 5. Een brief ook duidelijk het juridisch kader en het gedoogbeleid uiteenzet waardoor mogelijke schijn van rechtszekerheid beperkt wordt.

Draagt het college op • • • •

bij een melding van kweek voor eigen, medicinaal gebruik niet direct handhavend op te treden maar eerst te onderzoeken in hoeverre er sprake is van daadwerkelijke overlast Te kijken of de melding afgehandeld kan worden door het creëren van meer begrip tussen melder en medicinale wietgebruiker Conform het beleid van Tilburg een brief te verstrekken aan gebruikers die dit verzoeken Deze werkwijze bekend te maken bij de leiding van de politie en openbaar ministerie

En gaat over tot de orde van de dag D66 S.H. de Wilde

GroenLinks I. Brouwer-Vink

M10

MOTIE Datum raadsvergadering: 6 & 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota Onderwerp: Leegstaande ruimte Stadhuis De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - Er momenteel in ons mooie stadhuis een paar verdiepingen deels leegstaan; - In de kadernota een fors bedrag gereserveerd wordt om de veranderde manier van werken van Lelystadse gemeenteambtenaren te faciliteren; overwegende dat: - Er weliswaar eerder gekeken is naar mogelijkheden om meer met de lege verdiepingen in het stadhuis te doen; - Er weliswaar eerder geprobeerd is flexplekken voor zzp-ers te creëren waar onvoldoende animo voor was; - Maar dat de we in de periode na Corona te maken hebben met meer mensen die niet meer op kantoor werken of niet meer voor een werkgever werken en er dus een nieuw tijdperk is aangebroken; - Er in Lelystad momenteel geen goede plek is voor zzp-ers om buitenshuis te werken, daar waar er in andere steden meerdere hubs of flexkantoren beschikbaar zijn; - We enerzijds verdiepingen leeg hebben staan terwijl we elders in het stadhuis, met name bij de Griffie en tijdens vergaderavonden, te kampen hebben met ruimtegebrek; roept het college op: - Een visie op te stellen om de leegstand in het stadhuis tegen te gaan met hetzij commercieel, hetzij maatschappelijk gebruik; - Daarin mee te nemen of flexplekken voor zzp-ers, en het oplossen van ruimtegebrek elders in het

stadhuis, tot de mogelijkheden behoren; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaar(s), GroenLinks Judith Boertjens

M11 MOTIE Datum raadsvergadering: Agendapunt: Onderwerp:

nader te bepalen Kadernota 2024-2027 Plan voor viering 60 jarig bestaan Lelystad

De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, Constaterende dat -

Lelystad 60 jaar bestaat in 2027; het fijn is voor onze inwoners als we als stad dit groots kunnen vieren; dit bijdraagt aan een betere culturele identiteit van de stad;

Overwegende dat -

er waarschijnlijk beperkte middelen zullen zijn de komende jaren voor zulke activiteiten; het daarom verstandig kan zijn alvast om daar beetje bij beetje naar toe te werken; regeren is vooruitzien;

Verzoekt het college op -

om bij de volgende Kadernota (2025-2028) met een initieel plan te komen voor de viering van het 60 jarig bestaan en alvast jaarlijks middelen hiervoor te reserveren;

Ondertekenaars, M. Aktan Toelichting: We zien het al gebeuren dat pas in 2026 om een (incidentele) dekking wordt gevraagd voor de viering in 2027. We weten niet hoe de begroting zal zijn in 2026. Het kan daarom verstandig zijn om vanaf volgend jaar alvast te “sparen” voor de viering in 2027.

M12

MOTIE Datum raadsvergadering: 27 juni 2023 Agendapunt: behandeling kadernota Onderwerp: ondersteuning procesvoorstel zero based budgetting (ZBB) De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - Een zuivere ZBB alleen goed uitgevoerd kan worden wanneer er aan de voorkant overeenstemming is over wat de kerntaken van de organisatie zijn. - Het college er niet de voorkeur aan geeft om voorafgaand aan de ZBB de kerntakendiscussie te voeren. - Er door de raad een amendement om ZBB uit te voeren op 1 a 2 taakvelden unaniem is aangenomen tijdens de behandeling van programmabegroting 2023-2026 op 15 november 2022. - Er een conform het gestelde in dit amendement een onderzoek is uitgevoerd naar de mogelijkheden voor een ZBB naast de reguliere begroting en er in overleg met de accountant, organisatie en commissie van de rekening bij deze kadernota een advies voorstel is uitgebracht om alle taakvelden in de begroting te doorlopen met dit traject, en een dergelijk proces structureel in te bedden in de planning en control cyclus en toe te passen als doelen en/of activiteiten van bepaalde taakvelden wijzigen. - Het proces van ZBB niet moet draaien om het vinden van begrotingsruimte, maar moet gaan over het vergroten van het inzicht in de begroting en het versterken van de sturende kracht van de begroting.

overwegende dat: -

Het proces van een ZBB begroting een zeer intensief traject is waar de gehele organisatie in mee genomen moet worden. Er manieren zijn om een soortgelijk proces in te richten om de belangrijkste bezwaren weg te halen zonder dat er een kerntakendiscussie op voorhand gevoerd zou moeten worden. Er hiertoe een procesvoorstel is gedaan aan de CvdR op 10 maart 2023 Het vertrekpunt bij een ZBB begroting de uitvoering is van hetgeen wettelijk verplicht is op een basisvoorzieningenniveau Het voor elk raadslid duidelijk moet zijn wat we als gemeente moeten doen en wat we als gemeente willen doen. Het voor elk raadslid duidelijk moet zijn welke wettelijke taken niet geschrapt kunnen worden en welke taken die ruimte wel zouden hebben. Een categorisering van taken zoals in het voorgestelde dictum van deze motie tot doel heeft het vergroten van het inzicht in de begroting en om de besluitvorming voor het huidige maar toekomstige colleges en raadsleden te ondersteunen.

roept het college op: - Zorg te dragen dat de uitvoering van het ZBB bijdraagt aan het meer inzicht geven, ondersteunen en versterken van de besluitvorming door de raad. Dit te doen door kostenplaatsen in te delen in de volgende vier categorieën, die ieder een ander bestuurlijke afweging vragen: -

-

● Categorie 1: Prestaties/taken die wettelijk verplicht zijn ○ Zero based consequentie: output handhaven, maar op minimum uitvoeringsniveau ● Categorie 2: Niet wettelijk - Prestaties/taken die voortkomen uit het eigen karakter van de gemeente: historische basis, coalitie/raadakkoord, enz ○ Zero based consequentie: output handhaven op minimum uitvoeringsniveau ● Categorie 3: Niet wettelijk - Overige zwaarwegende reden voor continuering: samenwerkingsverbanden met andere gemeenten, meerjarige private contracten, enz. ○ Zero based consequentie: output handhaven op minimum uitvoeringsniveau ● Categorie 4: Niet wettelijk, geen speerpunten en geen zwaarwegende reden voor continuering ○ Zero based consequentie: schrappen, want prestatie /taak past niet in zero based begroting. Na categorisering van de taken deze in een afwegingskader te plaatsen, waarbij de afweging in ieder geval op volgende kaders worden overwogen A. Consequenties van een minimaal uitvoeringsniveau B. Voldoende gewicht voor continuering C. Consequenties van het schrappen van de taak. (Dit alles naar voorbeeld van het ZBB rapport van BMC Yacht groep - juni 2022, zie bijlage)

en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaar(s), FVD

Michael Wijngaard

M13 Motie Datum raadsvergadering: 27 juni 2023 Agendapunt: Onderwerp: 2 taakvelden begroten met Zero Based Budgetting voor begroting De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: • De raad graag wil gaan werken met Zero Based Begroten • Het college voornemens is Plan van Aanpak te maken hoe dit te kunnen implementeren bij de gemeente Lelystad overwegende dat: • Dat implementatie van Zero Based Begroten tijd kost • De gemeente Lelystad nog geen ervaring heeft met Zero Based Begroten • Een plan wil opstellen hoe dit te implementeren

roept het college op: Om voor de begrotingsbehandeling van 2024 op minimaal 2 taakvelden Zero Based Budgetting toegepast te hebben in sociaal domein. De inhoudelijke resultaten hiervan mee te nemen in de begroting voor 2024 en te ervaringen hiervan mee te nemen voor plan van aanpak voor verdere implementatie. …..en gaat over tot de orde van de dag. Ingediend door: VVD

Marco Boogaard Toelichting: Op 15 november 2022 heeft de raad unaniem het amendement zero based budgetting (ZBB) aangenomen. Belangrijk dat we er nu ervaring mee gaan opdoen zodat deze ervaringen meegenomen kunnen worden bij verdere implementatie en de implementatie niet enkel gebaseerd is op aannames. De keuze voor Sociaal Domein is omdat dit een belangrijk onderdeel uit maakt van de begroting.

M14 M O T I E Datum raadsvergadering: 6 en 27 juni 2023 Agendapunt: 102, kadernota 2024-2027 Onderwerp: ontwikkeling 5e sporthal De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - de ontwikkeling van een vijfde sporthal een hoge prioriteit heeft in het raadsakkoord; - hier al 12 miljoen voor gereserveerd is; overwegende dat: - dat inwoners en stakeholders enthousiast zijn over het plan, maar erg teleurgesteld zijn in de trage afhandeling; van mening dat: - de start van de bouw dient aan te vangen binnen deze raadsperiode (2022-2026); roept het college op: - om in Q2 2024 de resultaten van een locatie-onderzoek voor een vijfde sporthal aan de raad voor te leggen; - alles in het werk te stellen dat binnen deze raadsperiode met de bouw gestart wordt; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaar(s),

Roel Velstra

M15 M O T I E Datum raadsvergadering: 6 en 27 juni 2023 Agendapunt: 102, Kadernota 2024-2027 Onderwerp: PM-posten De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - Er over een drietal onderwerpen binnen het sociaal domein PM-posten over de gehele periode van de kadernota zijn opgenomen, te weten: Participatiewet, Wmo, jeugdzorg; - Het budgetrecht bij de raad ligt; overwegende dat: - Het vanuit onze kaderstellende rol noodzakelijk is dat de raad zo snel als mogelijk duidelijkheid krijgt over de financiën van deze PM posten; roept het college op: - De raad tussentijds te informeren zodra er meer duidelijk is over de financiën van de PMposten Participatiewet, Wmo en jeugdzorg; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaar(s),

Marianne van de Watering

M16 M O T I E Datum raadsvergadering: 6 en 27 juni 2023 Agendapunt: 102. Kadernota 2024-2027 Onderwerp: afvalbakken De raad van de gemeente Lelystad in vergadering bijeen, constaterende dat: - Lelystad er niet schoner op is geworden sinds een groot deel van de afvalbakken uit het straatbeeld is verwijderd; - er door inwoners veel geklaagd wordt over de weggehaalde afvalbakken en zwerfafval; draagt het college op: - behoefte aan extra afvalbakken te inventarissen in het algemeen en in het bijzonder in duurzame groengebieden en wandel- en fietsroutes, bijvoorbeeld tijdens een wijkschouw of participatietraject; - daar zo nodig actie op te nemen door afvalbakken terug te plaatsen én door de mogelijkheid van adoptieafvalbakken onder de aandacht te brengen; en gaat over tot de orde van de dag. Ondertekenaar(s),

Roel Veldstra

M17 M O T I E Datum raadsvergadering: 6 & 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota 2-24-2027 Onderwerp: Samenwerking De raad van Lelystad in vergadering bijeen, Constaterende dat; We zien, dat de samenwerking tussen de diverse instanties en niet te vergeten cultuur, verbeterd kan worden. Kubus, Sportbedrijf, Welzijn, Bibliotheek en diverse profit en non profit organisatie Overwegende dat; Verbeterde samenwerking een stuk meerwaarde is voor onze inwoners qua efficiency en opbrengst Roept het college op; Om zorg te dragen dat er overleg gaat plaats vinden (geen Lelykracht) en men elkaars producten en diensten gaat versterken voor de inwoners van de stad. Ingediend door:

Jack Schoone

M18 w

M O T I E Datum raadsvergadering: 6 & 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota 2024-2027 Onderwerp: Evenementen en samenwerking De raad van Lelystad in vergadering bijeen, Constaterende dat; We zien dat dit college City Marketing Lelystad niet meer serieus neemt en ons inziens niet meer hen wil samenwerken Overwegende dat; Wij hierdoor zien dat er veel evenementen niet meer in ons stadhart en gemeente plaats zullen vinden er en veel roddels zijn die relaties schaden naar buiten toe We hierdoor het vertrouwen bij de inwoners qua politiek al lang kwijt zijn Roept het college op; Om zorg te dragen dat er zo snel als mogelijk weer samenwerking tot stand kan komen met CML en onze inwoners niet verstoken blijven van evenementen en andere initiatieven welke erbij kunnen zorgdragen voor ontwikkeling van deze stad . Ingediend door:

Jack Schoone

M19 M O T I E Datum raadsvergadering: 6 & 27 juni 2023 Agendapunt: Kadernota 2-24-2027 Onderwerp: Hondenstrand De raad van Lelystad in vergadering bijeen, Constaterende dat; Er in Lelystad geen hondenstrand is en de inwoners daar ver voor moeten reizen, als ze al deze mogelijkheid hebben. Overwegende dat; Het goed is, voor de dieren om op deze locatie afkoeling te hebben en een speelgelegenheid te hebben met de baas of bazin. Roept het college op; Om zorg te dragen dat er op het “Houtribstrand” een gedeelte wordt afgezet voor een Hondenstrand Ingediend door:

Jack Schoone

Bijlage bij - M12 Zero Based Budgeting Gemeente Noardeast-Fryslân

Rapport | Juni 2022

Partners in verbetering

Zero Based Budgeting Rapport Gemeente Noardeast-Fryslân

| 2 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Inhoudsopgave H1 | Zero Based Budgeting in relatie tot de gemeente Noardeast-Fryslân

4

1.1

Aanleiding

4

1.2

Zero Based onderzoek als maatpak met impact

4

1.3

Minimumvariant is irreëel en reëel tegelijkertijd

6

1.4

Categorisering helpt bestuurlijke besluitvorming

7

1.5

Het gevolgde proces

8

H2 | Zero Based Budgeting in Noardeast-Fryslân

10

2.1

Financiële opgave van de gemeente Noardeast-Fryslân

10

2.2

Financiële benchmark

11

2.3

Het speelveld

12

2.4

Toelichting op formats in eindoverzicht

13

2.5

Meer inkomsten

13

2.6

Observaties

16

H3 | Handvatten voor toegang tot informatie

18

3.1

Een driestappenplan voor kennisneming van de informatie

18

3.2

Schema en een stappenplan voor meningsvorming

18

3.3

Stappenplan voor het maken van een afweging van taken

19

Bijlage 1 - Benchmark op taakveldniveau

21

Bijlage 2 - Rode draden notities

23

2.1

Rode draden Dienstverlening

23

2.2

Rode draden Economie

28

2.3

Rode draden SD Overig

39

2.4

Rode draden Ruimte

46

2.5

Rode draden Sociaal domein (Wmo en Jeugd)

55

2.6

Rode draden Overhead

64

2.7

Rode draden GREX

71

Colofon

74

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

| 3 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

H1 | Zero Based Budgeting in relatie tot de gemeente Noardeast-Fryslân 1.1

Aanleiding

De gemeente Noardeast-Fryslân deelt aanloopproblemen met andere fusiegemeenten: samenwerken kost in eerste instantie geld en moeite en het echte inzicht in de resultaten voor de ambtelijk samengevoegde gemeente ontbreekt nog. Dit laatste wordt veroorzaakt door het nog werken vanuit de samengevoegde kennis en documenten van de voormalige fusiegemeenten (gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadeel, Kollumerland en Nieuwkruisland). Partner gemeente Dantumadiel heeft overigens het voornemen om de samenwerking te beëindigen. De gemeente deelt ook een probleem met vele andere gemeenten in Nederland: de gemeente Noardeast-Fryslân heeft nog geen sluitend meerjarenbeeld in de begroting 2023-2026. Een belangrijke onderliggende reden hiervoor is de budgetdruk binnen het sociaal domein, specifiek op de gebieden Jeugd en Wmo. Het niet hebben van een sluitend meerjarenperspectief vraagt om handelen. Medio 2021 wordt de gemeente Noardeast-Fryslân geconfronteerd met opgaven die de uitvoeringskracht en financiële positie van de gemeente verder onder druk zetten. Voorbeelden van deze opgaven zijn: de Omgevingswet, Energietransitie, Woningbouwopgave, ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein en dan met name ten aanzien van de Wmo en Jeugd, de ontvlechting van de ambtelijke samenwerking met de gemeente Dantumadiel en financiële consequenties van het nieuwe coalitieprogramma.

De gemeente Noardeast-Fryslân heeft besloten om vroegtijdig een onderzoek uit te voeren aan de hand van de Zero Based Budgeting (ZBB)-methodiek om het inzicht van bestuurders en ambtenaren in het eigen reilen en zeilen te verhogen én om maatregelen te vinden die de lasten kunnen verlagen en de inkomsten kunnen verhogen. Ook moet op deze manier het inzicht worden vergroot om voorbereid te zijn op boven geschetste opgaven. Dit onderzoek is gestart in 2021 en de belangrijkste onderzoeksperiode was begin 2022. De in dit rapport geschetste financiële situatie en de getoonde financiële overzichten en benchmarks tonen daarmee het financiële beeld van die periode.

1.2

Zero Based onderzoek als maatpak met impact

Zero based onderzoek komt uit het bedrijfsleven. Uitgangspunt is het bepalen van minimum capaciteit en budget, die nodig én efficiënt zijn, om gewenste doelen te kunnen realiseren. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft gekozen voor een op de gemeente toegesneden zero based aanpak. Dit betreft: ● Doorlichten van alle budgetten (op kostenplaatsniveau, met als doelen het bepalen van: ○ primair: het bestaansrecht van het product (o.m. wettelijke basis, te realiseren maatschappelijk effect, gewekt vertrouwen bij en verwachtingen van burgers); ○ het uitvoeringsniveau (de hoogte van de uitgaven) in relatie tot een minimum;

| 4 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

○ secundair de uitvoeringspraktijk (zelf doen, uitbesteden of samenwerken). ● Analyse op basis van benchmark-data en externe expertise; ○ de benchmark-data is geselecteerd op basis van variabelen met financiële impact zoals het aantal inwoners, sociale structuur, centrumfunctie, aantal kernen, oppervlakte land en water en het aandeel ouderen en jongeren. ● Benutten van interne kennis en ervaring– dit gebeurde door een wisselwerking van kennis en expertise binnen de werkgroepen tussen de interne organisatie en het projectteam van BMC. De interne organisatie is zoveel als mogelijk bij het zero based onderzoek betrokken en is waar mogelijk geïnformeerd over de methodiek ZBB. Bij zero based onderzoek wordt, met als einddoel de realisering van de organisatiedoelen binnen een sluitende begroting, gezocht naar een nieuwe balans tussen beleid (taken), bedrijfsvoering (taakuitvoering) en middelen (financiën).

Beleid

Renderen & Vernieuwen

Organisatie

Middelen

Figuur 1: Balans tussen Beleid, Organisatie en Middelen.

Deze balans is op dit moment binnen de gemeente Noardeast-Fryslân verstoord. De gemeente is vanuit de Rijksoverheid verantwoordelijk geworden voor veel nieuw beleid binnen het sociaal domein. Deze transitie is uitgevoerd zonder voldoende financiële compensatie vanuit het Rijk voor de uitvoering van die taken. Verder heeft de gemeente vanuit bestuurlijke en politieke ambities veel taken (Beleid) op zich genomen. Dit vertaalt zich allereerst in een niet structureel sluitende begroting (Middelen). Tevens staat de uitvoeringskracht van de organisatie op onderdelen onder druk. Het vinden van goed gekwalificeerd personeel in de huidige arbeidsmarkt is een opgave (Organisatie). Met andere woorden: de middelen en organisatie zijn qua omvang onvoldoende om de huidige beleidskeuzes en daarmee gepaarde taken nu en op termijn uit te voeren. De opgave voor de gemeente is om, binnen de eigen handelingsruimte, de balans te herstellen en structurele keuzes te maken, om de balans op langere termijn borgen. Het zero

| 5 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

based onderzoek is een stap in dit proces, waarbij inzicht wordt gecreëerd in de mogelijkheden om deze balans te herstellen. Het zoeken en herstellen van deze balans begint door te redeneren vanuit de maatschappelijke effecten die de gemeente wil bereiken en daaraan de activiteiten (taken), uitvoering (organisatie) en middelen (financiën) te koppelen. Hierdoor wordt inzicht gegeven in de samenhang tussen deze elementen. Door vervolgens in kaart te brengen waar er in de nieuwe raadsperiode keuzemogelijkheden zitten en wat de impact (maatschappelijke, organisatorisch en financieel) daarvan is, wordt een keuzepalet aan mogelijkheden geschetst. Voor het verzamelen van de voorstellen was het vertrekpunt zero based, dat wil zeggen redenerend vanuit hetgeen wettelijk minimaal nodig is: een basisvoorzieningenniveau. De bestuurlijke vraag tijdens de behandeling van de onderzoeksresultaten is: welk nieuw evenwicht tussen bovenstaande drie elementen wil de gemeente Noardeast-Fryslân? Een belangrijke notie is dat deze bestuurlijke keuzemogelijkheden (grote) maatschappelijke effecten kunnen hebben. Afhankelijk van de gemaakte keuzes kunnen inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties consequenties ervaren. Daarnaast kunnen keuzes een waterbedeffect hebben op andere maatschappelijke voorzieningen.

Een keuze kan een beëindiging van een voorziening betekenen, waardoor er ergens anders wachtlijsten of extra vragen kunnen ontstaan. Verder kunnen de voorgestelde keuzemogelijkheden emoties en onrust oproepen bij inwoners en organisaties die het grootste effect van een specifieke keuze zullen ervaren. Deze onderwerpen zijn in de formats van de keuzemogelijkheden (zie bijlage 2) beschreven en in kaart gebracht.

1.3

Minimumvariant is irreëel en reëel tegelijkertijd

Voor alle kostenplaatsen/taken/fcl’s is op basis van een benchmark-verzameling van 8 gemeenten een minimum bepaald. Essentieel is dat steeds per kostenplaats/taak/fcl gezocht is naar gemeenten die goed vergelijkbaar zijn met als criteria de belangrijkste kostenbepalende factoren: inwoneraantal, sociale structuur, centrumfunctie, aantal kernen, oppervlakte land, groene druk (aandeel jongere inwoners) en grijze druk (aandeel oudere inwoners). Het ZBB-minimum is écht een minimum: ● het kan niet voor minder; ● het beleid en het uitvoeringsniveau zijn kaal, sober en ontdaan van alle franje. Het leven in een dergelijke zero based gemeente is verre van ideaal, omdat iedere compensatie voor lage gemeentelijke uitgaven ontbreekt. De zero based gemeente verschilt dermate van andere gemeenten in Nederland dat onacceptabele verschillen ontstaan. In zoverre is de minimum begroting irreëel. Op niveau van de taak/fcl/kostenplaats is de realiteit groot (reëel). Er zijn immers goed vergelijkbare (benchmark-)gemeenten die het voor dat geld of minder doen.

| 6 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

1.4

Categorisering helpt bestuurlijke besluitvorming

Vertrekpunt bij de zero based benadering is uitvoering van hetgeen wettelijk verplicht is op een basisvoorzieningenniveau. Binnen de ambtelijke werkgroepen is gewerkt in werksessies en scrums. Doel van de eerste bijeenkomsten was om de kostenplaatsen in te delen naar vier categorieën. Iedere categorie heeft een eigen ZBB-consequentie: ● Categorie 1: Prestaties/taken die wettelijk verplicht zijn ○ Zero based consequentie: output handhaven, maar op minimum uitvoeringsniveau ● Categorie 2: Niet wettelijk - Prestaties/taken die voortkomen uit het eigen karakter van de gemeente: historische basis, coalitieakkoord, enz ○ Zero based consequentie: output handhaven op minimum uitvoeringsniveau ● Categorie 3: Niet wettelijk - Overige zwaarwegende reden voor continuering: samenwerkingsverbanden met andere gemeenten, meerjarige private contracten, enz. ○ Zero based consequentie: output handhaven op minimum uitvoeringsniveau ● Categorie 4: Niet wettelijk, geen speerpunten en geen zwaarwegende reden voor continuering ○ Zero based consequentie: schrappen, want prestatie /taak past niet in zero based begroting. De categorisering heeft als doel om de besluitvorming door uw college en raad gemeenteraad te ondersteunen. Iedere categorie vraagt om een andere bestuurlijke (af-)weging.

Evident is bijvoorbeeld dat wettelijke taken niet geschrapt/gestaakt kunnen worden, maar taken uit de andere drie categorieën wel. Afweging over

consequenties van een minimaal uitvoeringsniveau

Categorie 1

overwegen

Categorie 2

overwegen

overwegen

Categorie 3

overwegen

overwegen

Categorie 4

voldoende gewicht voor continuering

consequenties van schrappen taak

overwegen

Figuur 2: Afwegingskader voor de vier categorieën

In het bij dit eindrapport aangeboden eindoverzicht treft u voor elke kostenplaats een ingevuld format aan, waarin onder meer wordt aangegeven in welke categorie deze is ingedeeld. U vindt deze categorie rechtsboven in elk format. Op basis van bovenstaand afwegingskader kan dan per taak de bestuurlijke overwegingen worden bepaald. Bijvoorbeeld in het geval van een categorie 3 taak (niet wettelijk - zwaarwegende reden voor continuering) kan binnen de besluitvorming worden geconstateerd dat de reden voor continuering van de taak te mager is. Dit heeft dit tot gevolg dat de categorie-indeling

| 7 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

verschuift van 3 naar 4. U kunt dan volgens bovenstaand afwegingskader kijken naar de consequenties van stoppen van de taak. Is dat maatschappelijk aanvaardbaar en zo ja is dat op dit moment mogelijk? Hiervoor geven we u in hoofdstuk 3 een afwegingskader mee.

1.5

Het gevolgde proces

Voor het bepalen van het bedrag aan keuzes volgens de minimumvariant vormde de primitieve begroting 2022 het vertrekpunt. Enkele budgetten die alleen in 2022 (volledig) incidenteel waren, zijn niet meegenomen in het proces. Het is immers niet mogelijk daarop vanaf 2023 te besparen. Het ZBB proces is binnen de afgesproken planning uitgevoerd. De start vond eind november plaats en het eindrapport is in juni 2022 ter beschikking gesteld aan het college. Voor het ZBB-onderzoek zijn drie stappen doorlopen, deze zijn: Stap 1 Voorbereiden Het project is gestart met een projectvoorbereiding, waarbij afspraken zijn gemaakt over de inrichting en uitvoering van het project. Deze voorbereiding was erop gericht om het onderzoek ‘van de kant te duwen’ en in uitvoering te brengen. Onderdeel van de uitvoering was een organisatiebrede kick-off om nut en noodzaak van het traject te duiden en de medewerkers binnen de gemeente Noardeast-Fryslân mee te nemen in de systematiek van Zero Based Budgeting. Deze kick off vond circa 6 weken na aanvang plaats, hetgeen zich in deze startperiode vertaalde in veel vragen over nut en noodzaak van het onderzoek. Stap 2 Zero Based Budgeting De nadruk lag op het organiseren van een proces met de interne organisatie.

Aan vijf werkgroepen, tijdens het proces aangevuld met een werkgroep Overhead en een werkgroep Grondexploitaties, is gevraagd met een open blik te kijken naar het minimumpakket en de maatschappelijke, organisatorische en de uitvoeringsconsequenties daarvan. Tevens is gezocht naar een alternatieve oplossing voor de soms ‘harde’ ZBB-voorstellen. De vijf werkgroepen waarmee gewerkt is, waren: ● Sociaal Domein: Wmo en Jeugd; ● Ruimte, Wegen, Water, groen, afval en riool; ● Sociaal Domein: Overig; ● Economie, recreatie, milieu, cultuurhistorie, wonen en accommodaties; ● Dienstverlening en bedrijfsvoering. De werkgroepen hebben alle een eindrapportage opgeleverd, in de vorm van een rode draden notitie, en een ingevuld werkbestand. De rode draden notities hebben we als bijlagen achteraan deze eindrapportage gevoegd. Het werkbestand is vertaald in formats, die onderdeel zijn van het u tegelijkertijd aangeleverde eindoverzicht. Stap 3 Rapporteren en presenteren In deze stap zijn alle resultaten uit het onderzoek verzameld en omgezet naar een eindrapportage met bijlagen. Op 7 april is de gemeenteraad geïnformeerd over de financiële

| 8 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

stand van zaken en de principes van een ZBB-onderzoek, door de demissionaire wethouder Financiën en de projectleider van BMC. Op 31 mei 2022 zijn de eerste resultaten gepresenteerd aan het college van B&W. Onderstaande afbeelding maakt de samenhang tussen de eindproducten inzichtelijk.

Rapport BMC

Overkoepelende rapportage Aanleiding Wat is ZBB? Wat is de consequentie van ZBB? Toelichting op het gekozen minimum – feit en fictie van de minimumvariant.

‘Rode draden notitie’

Opgesteld door/onder verantwoordelijkheid van spelverdeler, met BMC als kritisch meedenker en lezer

Formats met maatregelen (geladen vanuit de werkbestanden) Figuur 3: Opbouw van de resultaten van het traject TDFG.

Wij beschrijven hieronder kort de resultaten: ● Rapport BMC. Dit betreft het rapport dat nu voor u ligt. ● Rode lijnen notities. De ‘rode lijnen notities’ zijn opgesteld door werkgroepen. De rode lijnen notitie per werkgroep geldt als samenvatting en conclusie van de formats en is daarmee de boodschap richting uw bestuur. De rode lijnen notities zijn als aparte bestanden opgenomen bij deze rapportage. ● Formats met keuzemogelijkheden om kosten te verlagen en inkomsten te verhogen. Dit betreft het resultaat uit de werkgroepen en geeft de keuzemogelijkheden weer. Iedere keuzemogelijkheid heeft zijn eigen format. Het format geeft de benodigde informatie weer om keuzes te maken. ○ Technische informatie - kostenplaats en omschrijving, betreffende taakveld, categorisering, baten en lasten, Zero Based Begroting (minimum) + keuzeruimte. ○ Aansluiting met de programma’s van de gemeente Noardeast-Fryslân: doelen, activiteiten en manier van uitvoering. ○ Samenstelling van het minimumpakket - waar bestaat het uit en wat is de besparing ○ Gevolgen van het minimum - wat zijn de maatschappelijke en organisatorische consequenties en wat moet er gebeuren om het minimum te realiseren? ○ Alternatieve invulling (optioneel) - omschrijving van een alternatieve invulling.

| 9 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

H2 | Zero Based Budgeting in Noardeast-Fryslân In hoofdstuk 1 is toegelicht wat ZBB is en hoe de methodiek in de gemeente NoardeastFryslân is uitgevoerd. In dit hoofdstuk geven wij eerst inzicht in de opgave die van toepassing is voor de gemeente Noardeast-Fryslân. Vervolgens presenteren we een eerste ‘bril’ om naar de begroting van de gemeente Noardeast-Fryslân te kijken. Dit betreft een benchmark op basis van de cijfers van het CBS. Deze benchmark geeft een indruk op welke velden (hoofdtaken) de gemeente Noardeast-Fryslân meer en minder uitgeeft dan goed vergelijkbare gemeenten (gemiddeld). N.B. in de Zero Based Begroting gaan wij een stap verder een kijken we dieper en meer gedetailleerd en kijken wat een gemeente minimaal nodig heeft. In paragraaf 2.3 geven we een toelichting op het verschil tussen uw bestaande begroting en de zero based begroting; uw besparingspotentieel. In paragraaf 2.6 schetsen we observaties uit het proces dat in de gemeente Noardeast-Fryslân is doorlopen.

2.1

Financiële opgave van de gemeente Noardeast-Fryslân

Onderstaande tabel geeft inzicht in het meerjarenbeeld ten aanzien van het exploitatiesaldo voor de periode 2022-2026 x € 1.000

2023

2024

2025

2026

Saldo vastgestelde begroting 2022-2025

-€ 726

-€ 46

€ 1.351

€ 1.351

Niet doorvoeren verhogen leges naar 100% kostendekkendheid

-€ 530

-€ 530

-€ 530

-€ 530

Niet doorvoeren verhogen OZB opbrengst met 10% per jaar

-€ 960

-€ 1.920

-€ 2.880

-€ 2.880

Structurele kosten BAB-baben (max. aandeel Noardeast-Fryslân)

-€ 400

-€ 400

-€ 400

-€ 400

€0

€0

-€ 290

-€ 290

Raadbesluit onderwijshuisvestingsprogramma 2022 Onderwijshuisvestingprogramma 2023 en verder Structureel exploitatiesaldo begroting 2022 zonder lastenverzwaring

-€ 1.210 -€ 2.616

-€ 2.896

-€ 2.749

-€ 3.959

Figuur 4: Opbouw van de opgave voor de gemeente Noardeast-Fryslân.

De financiële opgave van de gemeente Noardeast-Fryslân om te komen tot een structureel sluitende meerjarenbegroting bedraagt -/- € 2,6 mln. in 2023 oplopend naar -/- € 3,9 mln in 2026. In deze cijfers is nog geen rekening gehouden met de gevolgen van het accres in gemeentefonds als gevolg van de meicirculaire 20221. In bovenstaande bedragen is tevens geen rekening gehouden met ruimte voor nieuw beleid. De gemeente Noardeast-Fryslân gaat uit van benodigde ruimte voor nieuw beleid van structureel € 1,5 mln per jaar. Indien hiermee rekening wordt gehouden, is er sprake van een opgave van -/- 4,1 mln. tot € 5,5 mln. Met dit bedrag houden wij rekening in de Zero Based Begroting, zie paragraaf 2.3.

1

https://www.bmc.nl/actueel/meicirculaire-2022

| 10 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

De jaarrekening 2021 van de gemeente Noardeast-Fryslân sluit af met een positief verschil van + € 6,7 mln. Uit onderzoek van de eigen afdeling financiën van de gemeente blijkt dat hier incidentele en structurele redenen aan ten grondslag liggen. De afdeling financiën is voornemens om een technische uitputtingsanalyse uit te voeren om structurele onderschrijdingen te identificeren en daarmee ‘lucht’ uit de begroting te halen. Dit vormt een aanvulling op het Zero Based Budgeting-onderzoek, met als doel om scherper te begroten en strakker te sturen op de begroting (’scherp aan de wind zeilen’).

2.2

Financiële benchmark

Onderstaande tabel geeft een eerst grofmazig inzicht in de taken, waarop de gemeente Noardeast-Fryslân meer uitgaven of minder uitgaven en/of meer of minder inkomsten heeft dan goed vergelijkbare gemeente. Deze vergelijking is op basis van de cijfers van het CBS en gaat uit van een gemiddelde. De vergelijking vormt een eerste ‘bril’. In de bijlage bij deze rapportage is een uitgebreider overzicht opgenomen op taakveldniveau.

Hoofdtaakvelden

Gemeente Noardeast Fryslan

Vergelijkingsgemeenten

Inwoners

Inwoner s

45.228

Baten ( Lasten (x € x € 1.000) 1.000)

Netto lasten (x € 1.000)

45.205

Netto lasten Netto Verschil per Netto lasten per per inwoner lasten (x inwoner inwoner (x € 1) € 1.000) (x € 1) (x € 1)

Bestuur en ondersteuning

23.802

110.907

-87.105

-1.926

-55.083

-1.213

713

Veiligheid

4.177

47

4.130

91

4.239

93

2

Verkeer, vervoer en waterstaat

13.327

631

12.696

281

6.564

144

-136

Economie

1.390

674

716

16

279

6

-10

Onderwijs

7.384

845

6.539

145

4.586

101

-43

Sport, cultuur en recreatie

9.887

897

8.990

199

10.094

223

24

Sociaal domein

66.366

16.499

49.867

1.103

41.728

925

-177

Volksgezondheid en milieu

14.490

11.612

2.878

64

2.312

52

-12

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

2.567

1.280

1.287

28

2.979

66

37

Figuur 5: Financiële Benchmark

In bovenstaande figuur wordt de gemeente Noardeast-Fryslân vergeleken met de selectie van goed vergelijkbare gemeenten. De vergelijking is op basis van: ● de begroting 2022 ● op hoofd functieniveau ● bedrag per inwoner. De gemeente Noardeast-Fryslân had op de peildatum 45.228 inwoners.

| 11 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

De kleuren in figuur 5 geven aan of de gemeente Noardeast-Fryslân (veel) meer (geel/rood) of minder (groen) uitgeeft of meer (groen) ontvangt of minder (geel/rood ontvangt, dan het gemiddelde van de vergelijkbare gemeenten op de betreffende hoofdfunctie. Zoals te zien is, zijn de nettolasten per inwoner van de gemeente Noardeast-Fryslân hoger op de hoofdfuncties: 1. Verkeer, vervoer en waterstaat, 2. Economie, 3. Onderwijs, 4. Sociaal Domein en 5. Volksgezondheid en milieu. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft lagere nettolasten dan de vergelijkbare gemeenten op de hoofdfuncties: 1. Bestuur en Ondersteuning, 2. Sport, cultuur en recreatie en 3. Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting. Deze vergelijking is op hoofdlijnen. Deze vergelijking op hoofdlijnen geeft een beeld van waar de gemeente meer of minder netto lasten heeft dan vergelijkbare gemeenten. Een extra oriëntatiepunt voor uw bestuurlijke besluitvorming. Het grote verschil bij hoofdfunctie 1. Bestuur en Ondersteuning is mede te verklaren door de hoge algemene uitwerking en overige uitkeringen uit het gemeentefonds (taakveld 0.7) ten opzichte van de vergelijkbare gemeenten.

2.3

Het speelveld

In onderstaande figuur is een relatie gelegd tussen de begroting, de ZBB-begroting en de categorisering per taak. Daarmee wordt een overzicht gegeven van het zero base speelveld. Keuzemenu II Categorie 1 boven minimum Categorie 2 boven minimum Categorie 3 geschrapte taken

Gewenste bezuiniging 4 % (€ 5,5 mln.)

37% Huidige begroting

Keuzemenu I Categorie 1 en 2 taken op minimumniveau

100% = Exploitatie (exclusief overhead) 63%

Figuur 6: Keuzemenu: resultaten van de zero base aanpak.

Binnen de huidige begroting van ongeveer € 150 miljoen (blauwe deel links, betreft begroting minus kosten voor overhead) wordt gezocht naar een bezuiniging (horizontale blauwe lijn) van ongeveer € 5,5 mln (zie paragraaf 2.1)

| 12 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Op basis van het onderzoek is de begroting in tweeën gedeeld: ● keuzemenu I (groene deel rechtsonder): de ZBB-minimum begroting is bepaald op ca. 63% van de huidige begroting. Dit betreft een minimum takenpakket, tegen minimale kosten. Met 63% van uw begroting zou u op het basisvoorzieningenniveau zitten (zie paragraaf 1.3 Minimumvariant is irreëel en reëel tegelijk). ● keuzemenu II (oranje deel rechtsboven): het niet ZBB-deel van uw huidige begroting. Dit betreft het deel waarbinnen u keuzes kan maken voor bezuinigingen en inkomstenverhogingen. Feitelijk bestaat de besluitvorming uit het kiezen van opties uit keuzemenu II tot het gewenste bezuinigingspercentage is bereikt. Hiervoor dienen de formats en de rodelijnen notities (zie paragraaf 1.5). In paragraaf 2.4 worden de formats nader uitgelegd.

2.4

Toelichting op formats in eindoverzicht

In totaal zijn 221 taken beschreven in de standaard formats. De besparingsmogelijkheden zijn per werkgroep samengevat in een rode draden notitie (zie paragraaf 1.5). Uitzondering op bovenstaande vormen de voorstellen uit de werkgroepen Overhead en Grondexploitaties. Deze zijn alleen beschreven in rode lijnen notities. Inhoud formats In elk format vindt u per taak de zero based informatie: ● doelstelling, cq. maatschappelijke toegevoegde waarde van taak; ● activiteiten die worden verricht om doelstelling te realiseren; ● categorie-indeling; ● begrotingsbudget (2022); ● ZBB-minimum in geld; ● ZBB-minimum in activiteiten; ● besparingsmaatregelen; ● de maatschappelijke consequenties van de maatregelen; ● de organisatorische consequenties van de maatregelen; ● de te ondernemen acties om de besparing te realiseren; ● alternatieve besparingsmogelijkheid; vaak een maatregel met lichtere of geen consequenties en de maatschappelijke en organisatorische consequenties hiervan, evenals de omvang van de mogelijke besparing.

2.5

Meer inkomsten

De formats geven veel inzicht in de mogelijkheden om invulling te geven aan het minimumniveau qua taakuitvoering en wat daarvan de consequenties zijn. Onderdeel hiervan bedraagt ook het generen van meer inkomsten door de gemeente. Dit onderwerp lichten we in deze rapportage nader toe en geven wat meer context voor uiteindelijk besluitvorming. De belangrijkste inkomstenbronnen van een gemeente kunnen worden gecategoriseerd naar drie onderwerpen: Algemene Uitkering (via het Gemeentefonds), Grondexploitaties (zie apart

| 13 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

rode lijnennotitie) en Belastingen. Deze laatste component beschrijven we in deze paragraaf nader. Voor de belastingen maken we een onderscheid naar de volgende componenten, die we vervolgens beschrijven ● OZB ● Rioolheffing ● Afvalstoffenheffingen ● Overige leges en belastingen OZB Het tarief van de onroerendezaakbelasting (OZB) voor woningen ligt bij de gemeente Noardeast-Fryslân boven het landelijk gemiddelde (0,1384% versus 0,1188%). De tarieven voor niet woningen liggen onder het landelijk gemiddelde (0,2547% en 0,1949% versus 0,2740% en 0,2045%). De OZB-inkomsten worden bepaald door de waarde van het onroerende goed x het tarief. De gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente Noardeast-Fryslân bedroeg circa € 195.000 in 2020 en € 234.000 in 2021. Ten opzichte van het art.12-percentage2 is er sprake van een onbenutte belastingcapaciteit op de OZB van circa € 1,1 mln. voor het boekjaar 2022. Riool- en afvalstoffenheffing Voor de afvalstoffenheffing geldt het principe van maximaal 100% kostendekkendheid en het profijtbeginsel. Het profijtbeginsel is gebaseerd op de gedachte dat burgers en bedrijven moeten bijdragen in de kosten van de door de overheid voortgebrachte voorzieningen naar de mate van het profijt dat zij (de burgers) van die voorzieningen hebben. Hiermee is op het eerste gezicht geen budgettair voordeel te behalen.

Ook hierbij is het relevant om te bekijken welke kostencomponenten in de tariefberekening zijn meegenomen. We hebben de tariefopbouw naast de VNG-modellen kostenonderbouwing afvalstoffenheffing3, de Handreiking Kostentoerekening4 en relevante jurisprudentie gelegd. Wij hebben de berekening van beide bestemmingsheffingen getoetst en wij constateren daarbij het volgende: Afvalstoffenheffing ● Straatreiniging. Er wordt nu voor € 92.052 toegerekend aan de afvalstoffenheffing. Er is niet exact te herleiden om welk percentage dit gaat ten aanzien van de totale kosten van straatreiniging. Conform de jurisprudentie mag 40% van de kosten worden toegerekend 5.

2

Zie hiervoor de Gemeentefonds Meicirculaire 2021, p. 100. Voor 2022 is het percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 vastgesteld op 0,1800% - Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, 2021, Meicirculaire 2021 Gemeentefonds, 31 mei 2021, p. 1-112. 3 VNG, 2010, Model kostenonderbouwing afvalstoffenheffing versie 1.0: Transparantie in zeven stappen, VNG, februari, p. 1-30. 4 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2014, Handreiking kostentoerekening heffingen, rechten en tarieven, 10 oktober 2014, p. 1-188. 5 Zie hiervoor het volgende arrest: Hoge Raad 23 mei 2014, nr. 13/02955, ECLI:NL:HR:2014:1192.

| 14 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

● Zwerfafval. De kosten van zwerfafval worden nu toegerekend aan de afvalstoffenheffing. Conform de jurisprudentie is dit niet toegestaan6. ● De overige kosten worden conform de richtlijnen toegerekend: BTW, Perceptiekosten, Kwijtschelding, Kapitaallasten, Exploitatiekosten Afval, etc. Rioolheffing ● Straatreiniging. Net als bij de afvalstoffenheffing wordt € 92.052 toegerekend aan de rioolheffing. Er is niet exact te herleiden om welk percentage dit gaat ten aanzien van de totale kosten van straatreiniging. Conform de jurisprudentie mag 60% van de kosten straatreiniging worden toegerekend aan de rioolheffing. Argument dat hierbij is gegeven is dat er door het vegen van de wegen er minder vuil in de riolering terechtkomt, waardoor er minder kosten behoeven te worden gemaakt ter zake van onderhoud van de riolering en het leegzuigen van straat- en trottoirkolken. In de handreiking van het Ministerie van BZK wordt het volgende aangegeven: dat veegkosten ‘in redelijkheid’ toegerekend mogen worden aan rioolheffing. Volgens jurisprudentie is het niet ongebruikelijk om 25-60% van de veegkosten aan het rioolrecht toe te rekenen7. ● Kostendekkendheid 94%. In de aangeleverde berekening is er nu sprake van 94%. Dit betekent dat er nog ruimte zit in de tarieven om toe te werken naar 100%.

● De overige kosten worden conform de richtlijnen toegerekend: BTW, Perceptiekosten, Kwijtschelding, Kapitaallasten, Spaarbedragen voor vervangingsinvesteringen (voorziening), Exploitatiekosten Riool etc. Overige leges De begroting en jaarrekening van de gemeente Noardeast-Fryslân geven in paragraaf Lokale Heffingen alleen de mate van kostendekkendheid van de overige leges. De volgende percentages ten aanzien van kostendekkendheid zijn daar van toepassing: ● Titel 1 Algemene Dienstverlening - leges burgerzaken - 82%. ● Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning - leges omgevingsvergunning - 60%. ● Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese Dienstenrichtlijnen - leges APV - 17% ● Lijkbezorgingsrechten - 68%. Ten aanzien van de overige leges concluderen dat deze niet 100% kostendekkend zijn en daarmee is er ruimte aanwezig om de tarieven te verhogen en toe te werken naar 100% kostendekkendheid en daarmee het profijtbeginsel optimaal toe te passen. Overige belastingen De gemeente Noardeast-Fryslân heft de volgende belastingen: ● Forensenbelasting - opbrengst 2021 (werkelijk): € 161.000 ● Toeristenbelasting - opbrengst 2021 (werkelijk): € 619.000 ● Parkeerbelasting - opbrengst 2021 (werkelijk): € 328.000 6

Zie hiervoor het volgende arrest: Hoge Raad 10 april 2009, ECLI:NL:HR:2009:BC3691.

7

De volgende arresten zijn van toepassing: Hof Arnhem 19 oktober 1994, ECLI:NL:GHARN:1994:AS2997 en Hof Den Haag 4 januari 2002, ECLI:NL:GHSGR:2002:AR8942.

| 15 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

● Roerend zaak - opbrengst 2021 (werkelijk): € 1.000 ● Reclamebelasting - opbrengst 2021 (werkelijk): € 81.000 ● Precariobelasting op kabels en leidingen - € 3.028.000. In 2017 is besloten dat de precariobelasting voor nutsnetwerken wordt afgeschaft. Gemeenten krijgen 5 jaar de tijd (tot 1 januari 2022) om de effecten van hun inkomensderving te kunnen opvangen. Dit overgangsrecht geldt alleen voor die gemeenten die vorig jaar inkomsten vanuit de precariobelasting ontvingen. Gemeenten mogen hun tarieven de komende jaren niet verhogen. Binnen het Zero Based onderzoek is gekeken naar de mogelijkheden om bovenstaande belastingen te verhogen en welke consequenties daarmee gepaard gaan. Dit is in de formats in kaart gebracht. Naast bovenstaande belastingen kan de gemeente nieuwe belastingen invoeren. Een voorbeeld daarvan is de hondenbelasting. Onze inschatting is dat deze belasting (bruto) ongeveer € 300.000 aan extra inkomsten kan opbrengen. Daarnaast kan de gemeente onderzoeken in hoeverre precariobelasting op de buitenruimte kan worden ingevoerd: De gemeente verstrekt namelijk de gunst om plaatsing van voorwerpen op de gemeentegrond toe te staan. Tevens kan deze belasting worden gezien als een regulerende belasting, als een instrument om vervuiling of vernieling van de openbare ruimte tegen te gaan.

Onze inschatting is dat deze belasting (bruto) ongeveer € 35.000 aan extra inkomsten kan opbrengen.

2.6

Observaties

Het onderzoek heeft veel opgeleverd Gedurende het proces is voor € 1.135.869 aan quick wins verzameld. Dat zijn bezuinigingsvoorstellen die relatief weinig impact hebben op de samenleving en op de organisatie. Daarnaast is er door iedere werkgroep een top 5 gemaakt: dat betreft bezuinigingsvoorstellen die omvangrijk zijn, maar over het algemeen wel impact hebben. De top 5’s bieden voorstellen ter hoogte van € 2.302.947. Naast de quick wins en top 5’s hebben de werkgroepen nog meer voorstellen gedaan, die zijn verwerkt in formats (nadere toelichting in paragraaf 3.1). Bij een aantal keuzemogelijkheden is nader onderzoek nodig om deze te kwantificeren. Deze zijn op nader te bepalen (n.b.) gezet. Voor sommige producten is het lastig om besparingspotentieel te realiseren De gemeente Noardeast-Fryslân zit op sommige producten al op het minimum uit de benchmark, bijvoorbeeld op het gebied van groenonderhoud. Een dergelijk gebied biedt geen besparingspotentieel. Ook zijn er in theorie wel bezuinigingen mogelijk binnen het Sociaal Domein, maar wordt de realisatie daarvan naar verwachting moeilijk. Dit betreft vooral bezuinigingen op het zogenaamde ‘voorliggend veld’. Dit heeft naar alle waarschijnlijk een kostenverhogend effect bij de duurdere maatwerkvoorzieningen.

| 16 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Meer van hetzelfde en veel tegelijk In sommige werkgroepen bestond het idee voor de zoveelste keer in relatief korte tijd bezuinigingen te moeten verzamelen, terwijl besluitvorming over de eerdere trajecten (gevoelsmatig) uitbleef. De ZBB-aanpak kwam in een periode waarin veel tegelijk moest worden aangepakt. Dit heeft tot langere uitvoeringstrajecten voor diverse werkgroepen geleid, overigens zonder dat de totale planning is overschreden. Organisatiebrede toelichting voor medewerkers kwam te laat De werkgroepen hadden veel tijd nodig om goed op stoom te komen. Dit kwam mede doordat de organisatiebrede toelichting op het ZBB-traject twee maanden later is gegeven dan vooraf gepland. Hierdoor hadden medewerkers een informatieachterstand wat gecompenseerd moest worden in de eerste werkgroepen. In een ZBB-traject wordt van medewerkers gevraagd dat zij hun eigen taken onder de loep nemen en voorstellen doen die impact hebben op de doelen en activiteiten die verband houden met deze taken. Dat vraagt een bepaalde manier van denken en een houding waarin men open staat voor ‘wat kan’ en zich niet te veel laat leiden door ‘wat wenselijk is’. Daarnaast was er binnen verschillende beleidsvelden sprake van recent uitgevoerde bezuinigingsonderzoeken, wat het lastiger maakte voor medewerkers om te komen tot nog meer mogelijke bezuinigingen.