BL 5. Jaarverslag 2021

Afgelopen september heeft bij onderhoudswerkzaamheden aan het eerste doublet van Trias Westland een calamiteit plaatsgevonden, waarbij een bovengrondse leiding het heeft begeven. Het daaropvolgende incidentenonderzoek heeft de oorzaken goed weten vast te stellen. Op basis van dit onderzoek is een herstelplan opgesteld en uitgevoerd. Per 29 december zijn de installaties weer volledig in gebruik genomen en draaien stabiel. De aanpak en de geleerde lessen zijn gedeeld met de brancheorganisatie Geothermie Nederland en collegageothermie operators. Trias Westland springplank voor WarmteSysteem Westland Met twee geothermiebronnen op 2,3 km diepte is Trias Westland de springplank naar WarmteSysteem Westland (WSW). Een groot deel van het warmtenet van Trias Westland fungeert als hoofdleiding binnen WarmteSysteem Westland, het regionale warmtenet in de glazen stad. Met een productiecapaciteit van meer dan 40 MWth is Trias Westland het bewijs van een samenwerkingsmodel waarbij de deelnemende glastuinbouwondernemers via een eigen coöperatie samenwerken met elkaar én met grote regionale partijen. De aanpak heeft zich vertaald in meer Westlandse warmtecoöperaties. Samen met warmtecoöperaties werken we nu toe naar de besluitvorming van de projecten aardwarmte Polanen en aardwarmte Wippolderlaan.

Met het toekennen van de ‘Kansen voor West’-subsidie voor aardwarmte Polanen wordt de financiering van het uitgebreide warmtenet in Monster geholpen.

• locatie*: Naaldwijk (samenwerking Trias Westland)

aardwarmte in het kort 2021

• aantal: 2 aardwarmtebronnen op 2,3 km diepte • productiecapaciteit: 40 MWth • te realiseren aansluitingen: 54 glastuinbouw­ bedrijven, bloemenveiling, 345 woningen • voorstudies naar aardwarmte: Hoorn, Den Helder, Sliedrecht, Zwijndrecht, Lelystad, Almere

*

Inclusief deelnemingen

Aardwarmte Maasdijk Met het verkrijgen van de omgevingsvergunning en het verstrekken van het eigen vermogen van HVC voor drie doubletten is de realisatie van aardwarmte Maasdijk gestart. Dit betekent een forse verduurzaming voor de Westlandse glastuinbouw, vergelijkbaar met het gasverbruik van circa 40.000 tot 60.000 huishoudens. Daarbij is het gebied van aangesloten glastuinbouwondernemers, met het toetreden van warmtecoöperatie Kralingerpolder bij Maasdijk, vergroot. Een zestal afnemers heeft gebruik gemaakt van de mogelijkheid om financieel te participeren in de aardwarmtebronnen. Warmte netwerk Westland In het Westland gaan we een grootschalige verduurzaming bereiken door warmtenetten onderling te koppelen via Warmte netwerk Westland (samenwerking van HVC en Capturam). Zo wordt WarmteSysteem Westland realiteit, een aaneenschakeling van opgewaardeerde lokale warmtenetten, warmtebronnen en warmteclusters in de regio. Diverse partijen als de glastuinbouw, bestaande warmteclusters, gemeente Westland, provincie Zuid-Holland en grote publieke partijen (HVC en Capturam) werken hierbij samen aan een collectieve, robuuste en toekomst­ bestendige warmtevoorziening. Hierbij wordt intensief samengewerkt met InfraCo, de coöperatie waar alle aangesloten partijen op het Warmte netwerk Westland lid van zijn. De eerste koppelleiding van WarmteSysteem Westland rich-

33

bestuursverslag.

ting glastuinbouwgebied Kralingerpolder is in 2021 aangelegd dankzij subsidie van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedsel. In de toekomst kan ook restwarmte uit de haven van Rotterdam via Warmtelinq en warmte uit andere bronnen via dit warmtenet worden afgenomen. Daarmee kan een aanzienlijk deel van de warmtevraag in de regio Westland CO2-vrij worden ingevuld. Overige ontwikkelingen aardwarmte Ook zet HVC in op de ontwikkeling van aardwarmte in de gemeenten Almere en Lelystad, regio IJmond, Den Helder, Purmerend, Hoorn en de Drechtstedenregio. In samenwerking met deze gemeenten heeft HVC opsporingsvergunningen verkregen van waaruit wordt toegewerkt naar de ontwikkeling van aardwarmtebronnen. In 2021 zijn de volgende ontwikkelingen vermeldenswaardig:

• In Purmerend onderzoekt HVC samen met Stadsverwarming Purmerend en geothermisch technologiebedrijf Eavor Europe een ‘gesloten’ geothermieoplossing voor de situatie in Purmerend. In 2021 is daarvoor een opsporingsvergunning aangevraagd. Met gesloten geothermie worden twee putten tot een diepte van 3 tot 4 kilometer geboord en via een stelsel van horizontale boorgaten met elkaar verbonden. Het is daarmee een gesloten systeem. In tegenstelling tot open geothermie waarbij de putten ondergronds niet worden verbonden. • In Hoorn heeft HVC een opsporingsvergunning verkregen voor de ontwikkeling van geothermie. Aardwarmte is naast aquathermie een mogelijke duurzame warmtebron voor het warmtenet. • In Zwijndrecht wordt de potentie voor ondiepe geothermie onderzocht via WarmingUp (warmtecollectief vanuit onder andere TNO). Aquathermie: thermische energie uit oppervlaktewater en afvalwater Waterlopen, plassen en gemalen kunnen als duurzame warmtebron worden ingezet voor een warmtenet. De laagwaardige warmte uit het oppervlaktewater of afvalwater kan met een warmtepomp worden opgewaardeerd tot de gewenste temperatuur om een warmtenet mee te voeden en woningen en gebouwen te verwarmen. Hiervoor zijn twee technieken beschikbaar: thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) en thermische energie uit afvalwater (TEA).

HVC werkt toe naar energiewinning uit oppervlaktewater en/of afvalwater in de gemeenten Velsen, Gorinchem, Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht. In Hendrik-Ido-Ambacht zijn op dit moment al 231 woningen aangesloten op het warmtenet dat gevoed wordt met warmte afkomstig van een tijdelijke gasgestookte warmtecentrale. Over enkele jaren zal thermische energie uit oppervlaktewater de woningen verwarmen. Hiervoor wordt de warmte uit de rivier de Noord gebruikt. Elektrische boiler In Dordrecht wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een elektrische boiler. Daarvoor is in 2021 een subsidie duurzame energie (SDE++) verkregen. De boiler is ter vervanging van de gasgestookte cv-ketel die nu als back-up voor het warmtenet in Dordrecht wordt gebruikt. Aangezien we zoveel mogelijk warmte duurzaam willen opwekken moet deze in 2022 vervangen worden door de elektrische boiler, goed voor circa 25 MW aan warmtelevering.

34

bestuursverslag.

Slibverbranding De slibverbrandingsinstallatie (SVI) in Dordrecht gaan wij gebruiken om warmte te leveren aan het warmtenet van Sliedrecht. De tijdens het droogproces vrijkomende slibdampen (‘brüdendamp’) geven bij condensatie warmte af. Met behulp van vijf warmtewisselaars wordt deze warmte afgegeven aan het warmtenet. Voor het benutten van deze restwarmte is in 2021 een subsidie duurzame energie (SDE++) toegekend. Op termijn gaan we met deze volledig duurzame warmtebron warmte leveren aan circa zevenduizend woningen en bedrijven die zijn aangesloten op het regionale warmtenet Dordrecht en Sliedrecht en vervolgens Papendrecht.

4. Strategische kennispartner warmtetransitie De warmtetransitie is complex en kan alleen succesvol worden wanneer een grote diversiteit aan partijen op de lange termijn met elkaar samenwerkt. Gemeenten hebben de complexe taak om regie te voeren binnen dit speelveld, deels beleidsmatig via bijvoorbeeld het op- en vaststellen van een Transitievisie Warmte, maar ook bij de uitvoering via wijkuitvoeringsplannen. HVC ondersteunt haar aandeelhouders bij deze uitdagende opgave. Afhankelijk van de fase waarin een gemeente of regio zich bevindt en wat de technische en economische mogelijkheden zijn, kan die rol er anders uitzien. Wij onderscheiden op hoofdlijnen de volgende drie rollen: 1. Kennisdeling: wanneer een gemeente nog in de verkennende fase zit ondersteunt HVC waar gewenst met expertise over technische vraagstukken, wijkaanpakken en participatie. 2. Klankbord beleidsvorming: wanneer een gemeente in de visievormende fase zit kan HVC actief deelnemen in deze processen. Dat kan door haalbaarheidsstudies, beleidsadvies en participatie. 3. Partner in de uitvoering: wanneer de stap naar realisatie gemaakt wordt en gekozen wordt voor collectieve warmte kan HVC een rol oppakken in de uitvoering. Daarbij is expliciet ook aandacht voor communicatie, participatie en het opnemen binnen het gemeentelijk beleid.

Effectief betekent dit dat HVC in een groot deel van haar aandeelhoudende gemeenten onderdeel is van gemeentelijke of regionale overleggen. Onder andere in de regio’s Drechtsteden, IJmond en HAL (Heerhugowaard, Alkmaar en Langedijk), BUCH (Bergen, Uitgeest, Castricum, Heiloo) wordt actief meegewerkt aan de Transitievisies Warmte, de regionale energiestrategieën (RES) en waar relevant de wijkuitvoeringsplannen. Daarnaast voert HVC samen met 19 gemeenten haalbaarheidsonderzoeken naar collectieve warmte uit. Naast de hiervoor genoemde regio’s is HVC actief in onder meer Den Helder, Uitgeest, Hoorn, Hardinxveld-Giessendam en Gorinchem. In Castricum, Wormerland en Schagen heeft HVC als stakeholder deelgenomen aan aanvullende onderzoeken voor collectieve warmte vanuit de Transitievisies Warmte. Dit zijn vrijblijvende tech­ nische en economische verkenningen die gemeenten en ook woningcorporaties in staat stellen om betere keuzes te maken binnen de warmtetransitie.

“we maken een versnelling in de warmtetransitie door. Als publiek warmtebedrijf werkt HVC ondertussen in 10 gemeenten aan de aanleg van een warmtenet. Daarmee maken we de transitie naar aardgasvrij wonen in samenwerking met gemeenten, woningcorporaties en woningeigenaren realiteit.” Marco van Soerland directeur Warmte

Aanleg warmtenetwerk Westland

35

bestuursverslag.

Wijkuitvoeringsplannen Naast ondersteuning op beleidsvorming en technische of financiële verdieping ziet HVC ook een taak voor zichzelf weggelegd als het gaat om de sociale opgave binnen de warmtetransitie. In 2021 heeft HVC haar expertise hierop vanuit de theorie en de praktijk verder ontwikkeld. Meest concrete voorbeelden hiervan zijn het verkennen van de samenwerking met bewonersinitiatieven in Uitgeest, de wijkuitvoeringsplannen in Sliedrecht Oost en de Rivierenwijk in Heerhugowaard. Bij al deze projecten wordt verkend hoe de stap naar particuliere woning­ eigenaren gemaakt kan gaan worden.

warmteprojecten.

Warmteprojecten

Programma aardgasvrije wijken De gemeente Sliedrecht heeft een subsidie gekregen om samen met particuliere woningeigenaren te onderzoeken hoe woningen aardgasvrij kunnen worden gemaakt. In 2021 is voor 3 buurten in samenwerking met HVC en diverse partners een verkenning gestart. Samen met bewoners verkent de projectgroep wat haalbaar en wenselijk is bij het aardgasvrij maken van de woningen.

a

a

a

a

a

a

a a a

a

a

Warmteprojecten en warmtenetten

in bedrijf in realisatie in ontwikkeling in onderzoek

36

bestuursverslag.

a

Gesprekspartner HVC blijft daarnaast een logische gesprekspartner van de eigen aandeelhouders, ministeries, kennisinstellingen en lokale initiatiefnemers (zoals woningcorporaties en energiecoöperaties). We worden uitgenodigd om mee te denken over wet- en regelgeving, nemen deel aan verschillende overkoepelende overleggen binnen onder andere de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, Geothermie Nederland en EnergieNL. Expertisecentrum Warmte, ministerie van Binnenlandse Zaken en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat alsmede onderzoeksinstellingen als Planbureau voor de Leefomgeving, TNO en Quintel maken graag gebruik van onze kennis en onze bereidheid tot transparantie. Door al deze gesprekken te voeren is HVC beter in staat haar aandeelhouders mee te nemen in het snel veranderende speelveld binnen de warmtetransitie. Nieuwe wetgeving, techno­ logische ontwikkelingen en maatschappelijke sentimenten worden nauwlettend gevolgd en gedeeld. Communicatie met de omgeving Omgevingsbetrokkenheid is essentieel bij de aanleg van een warmtenet en de ontwikkeling van duurzame warmtebronnen. In nauw overleg met onze partners doen we de communicatie naar de omgeving. Naar gelang de fase van het project varieert dit van persoonlijk contact en mailings, ondersteund door een projectwebsite.

a

Opsporingsvergunning aardwarmte

aardwarmtebron

toegekend

HVC-gemeenten

aangevraagd

in 2021 hebben we met onze warmtenetten de CO2-uitstoot met ruim 30 kton CO2 gereduceerd.

“vol inzetten op de energietransitie met aardwarmte.” Ook aardwarmte als bron voor warmtenetten is HVC! Vóór 2050 willen we in Nederland helemaal van aardgas af zijn. Een van de alternatieven is een warmtenet, met aardwarmte (geothermie) als bron. Een ontwikkeling waar we al 10 jaar mee bezig zijn met onder andere glastuinbouwondernemers in de gemeente Westland. Met succes, want inmiddels zijn daar twee aardwarmtebronnen en een kilometers lang warmtenet gerealiseerd.

Hoe doen we dit? ‘Als je de warmtetransitie serieus neemt, dan moet je een bronnenstrategie hebben’, vindt Marco van Soerland van HVC. ‘Bij het op grote schaal ontwikkelen van warmtenetten, is aardwarmte als een van die warmtebronnen erg geschikt. Er zijn nog maar een paar partijen die zich hiermee bezighouden, waaronder HVC. We hebben kennis, kunde, doen investeringen en hebben ook eigen geologen in dienst. We zitten in landelijke studiegroepen en platforms en dragen op verschillende manieren bij aan het verder brengen van de aardwarmtesector in Nederland. Dit is ook in het belang van onze aandeelhouders.’

Wat draagt het bij aan de CO2-vermindering?

‘In gemeente Westland zetten we grote duurzame stappen met aardwarmte. De komende jaren willen we dit uitbreiden naar veel meer gemeenten. Zo dragen de projecten in het Westland eraan bij dat we andere HVC-gemeenten helpen van gas af te gaan en daarmee de CO2-uitstoot fors verminderen.’

Marco van Soerland 37

bestuursverslag.

directeur Warmte

Duurzame energie

Zonne-energie

Opgeleverd in 2021

Bij onze zonprojecten voor gemeenten en waterschappen hebben we een scherp oog voor landschappelijke inpassing en zorgen we ervoor dat inwoners kunnen meepraten én meeprofiteren van de opbrengsten van de zonneparken.

In 2021 zijn weer mooie stappen gezet in de ontwikkeling van zonne-energie voor onze gemeenten en waterschappen. Er zijn zes nieuwe zonneparken gerealiseerd. Deze dragen samen met de al eerder ontwikkelde zonneparken bij aan het verminderen van de CO2-uitstoot. Daarnaast zijn wij trots dat HVC in 2021 positie nummer 3 inneemt met de grootste SDE+-beschikkingen voor zon in Nederland. Deze beschikkingen kregen wij voor de zonneparken Noordermeerdijk (108 MWp) en Sunspace (55 MWp) in de gemeente Noordoostpolder. Wij doen dat natuurlijk niet alleen, we werken hierin met veel partners samen zoals gemeenten, waterschappen, financiers, netwerkbedrijven, aannemers en landschaps­ architecten. De totale productie van elektriciteit uit zonne-energie bedroeg in 2021 58.866 MWh (2020 48.880 MWh).

In 2021 hebben we de volgende projecten opgeleverd: • Vijf zonneparken waterschap Hollandse Delta. Samen met waterschap Hollandse Delta hebben we zonneparken op zes locaties van de rioolwaterzuiveringsinstallaties gerealiseerd, namelijk Barendrecht (7.074 panelen), Goedereede (1.737 panelen), Middelharnis (3.324 panelen), Numansdorp (1.056 panelen), Zwijndrecht (3.862 panelen) en Oostvoorne (1.920 panelen). Samen wekken de zonneparken met in totaal meer dan 22.000 zonnepanelen circa 7 miljoen kilowattuur aan groene stroom op. Dat is genoeg energie voor de totale energiebehoefte van deze rioolwaterzuiveringsinstallaties. Het zonnepark Numansdorp is december 2020 in bedrijf gesteld. De overige vijf parken zijn in het eerste kwartaal van 2021 opgeleverd. • In Dordrecht, op een terrein langs de A3 en A16, is zonnepark Amstelwijck aangelegd. Sinds februari 2021 wekken circa 11.500 zonnepanelen hier jaarlijks 4,9 miljoen kilowattuur groene stroom op, goed voor ongeveer 1.780 huishoudens per jaar. De vermeden CO2-uitstoot is rond 2.325 ton per jaar. In het ontwerp is rekening gehouden met natuurlijke elementen. Bestaande bomen en struiken zijn zoveel mogelijk behouden, de sloten langs het zonnepark zijn verbreed en hebben natuurvriendelijke oevers. Zonnepark Amstelwijck is een project van Energiecoöperatie Dordrecht (ECD), een samenwerking tussen de

Wij focussen ons op zonne-energie op land met een multifunctioneel gebruik, zoals op vuilstortplaatsen en op grond of landbouwgrond door het zaaien van inheemse grassoorten waardoor we de biodiversiteit vergroten. In 2022 willen wij onze focus ook uitbreiden naar zon op water, naast onze bestaande oplossingen een mooie mogelijkheid om ‘grondgebruik’ optimaal te benutten. Wij ondersteunen onze aandeelhouders met het vormgeven van de RES-opgave om uiteindelijk onze expertise en ervaring te kunnen inzetten in het daadwerkelijk uitvoeren en exploiteren van zonneparken.

Zonnepark Middelharnis (waterschap Hollandse Delta)

38

bestuursverslag.

gemeente Dordrecht en HVC. Het project stond open voor financiële participatie. 70 inwoners van Dordrecht hebben geïnvesteerd en profiteren zo mee van de opbrengsten van het zonnepark.

Nieuwe zonprojecten 87.000 zonnepanelen op terrein NLR in Marknesse Zonnepark Sunspace is een initiatief van Stichting Energieneutraal Noordelijk Flevoland (SENF) en HVC. Het zonnepark komt op het terrein van NLR (Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum) in Marknesse. Jaarlijks leveren ca. 87.000 zonnepanelen straks ongeveer 35 miljoen kilowattuur, genoeg om 12.000 huishoudens van groene stroom te voorzien. Uitgangspunt is dat bewoners in de polder profiteren van de opbrengsten van het zonnepark. Dit gebeurt als volgt: • Omwonenden kunnen investeren in het zonnepark via obligaties met een vaste rente. • Daarnaast levert het park een bijdrage aan het duurzaamheidsfonds van de gemeente Noordoostpolder en aan de Stichting Energieneutraal Noordelijk Flevoland. Noordermeerdijk Langs de Noordermeerdijk, tussen de windmolens in de Noordoostpolder, ontwikkelen we de komende jaren een van de grootste zonneparken van Nederland. Zowel de vergunning als de SDE++-subsidie zijn verleend. Met 200.000 zonne­ panelen en een vermogen van ongeveer 108 megawatt wordt dit het grootste

zon

in het kort 2021

• projecten*: 72 • zonnepanelen: 198.232 • opbrengst: 66.827 kWp • voldoende stroom voor circa 21.500 huishoudens • vermeden CO2-uitstoot: 33 kton

*

39

bestuursverslag.

Inclusief deelnemingen

zonnepark van HVC. De zonnepanelen wekken straks jaarlijks circa 90 miljoen kilowattuur groene stroom op. Dat is genoeg om 32.800 huishoudens van elektriciteit te voorzien. Zonneparken die opgaan in het landschap In het ontwerp van het zonnepark is zorgvuldig rekening gehouden met de inpassing in het dijklandschap, en met de natuur. De sloten tussen de zonnevelden krijgen een natuurlijke, verbrede oever. Deze drassige rand geeft meer ruimte voor waterdieren, -planten en oevervogels. Daarnaast komt een groenstrook tussen de dijk en de onderhoudsweg die wordt ingericht als natuurlijk en kruidenrijk grasland. In totaal leggen wij 9 hectare extra groen aan! Bewoners doen mee Wij vinden het belangrijk dat omwonenden van zonnepark Noordermeerdijk meedenken bij het ontwerp en meeprofiteren van de opbrengsten. Voor de realisatie van zonnepark Noordermeerdijk werken we samen met een groep van 11 lokale grondeigenaren die mede-initiatiefnemer en mede-eigenaar van het zonnepark zijn. En als het zonnepark straks groene stroom opwekt, kunnen omwonenden hier ook van profiteren: • zij kunnen investeren in het zonnepark via obligaties met een vaste rente; • daarnaast levert het zonnepark een bijdrage aan het duurzaamheidsfonds van de gemeente Noordoostpolder. Het geld in dit fonds is bedoeld om de Noordoostpolder verder te verduurzamen.

Zonnepark Braambergen Eind 2021 hebben we met de ‘financial close’ van Zonnepark Braambergen een belangrijke mijlpaal gehaald. Dat betekent dat de financiering door ING is vastgelegd en dat alle contracten zijn getekend. Dit zonproject is tot stand gekomen vanuit Energiezorg, een samenwerking tussen Afvalzorg en HVC. Deze samenwerking focust zich op het ontwikkelen, realiseren en exploiteren van zonneparken op vuilstortplaatsen in Nederland. Het project Zon Braambergen wordt gevestigd op de voormalige stortplaats Braambergen in Almere. Met de komst van dit zonnepark worden verschillende functies gecombineerd op deze locatie, zoals natuur, recreatie, sport en duurzame energiewinning. In 2022 zal de realisatie gaan plaatsvinden en zullen er bijna 26.000 zonnepanelen geplaatst worden. Het zonnepark zal daarna zo’n 13 miljoen kWh per jaar gaan produceren. Goed om ca. 4.760 woningen te voorzien van groene stroom.

Veiligheid

zonwindprojecten. Zon- enen windprojecten

Belangrijk uitgangspunt bij zonprojecten is dat alle werkzaamheden waarvoor wij als opdrachtgevende partij eindverantwoordelijk zijn, veilig worden uitgevoerd. Het projectteam werkt hiervoor nauw samen met de veiligheidsdeskundige van de businessunit Duurzame Energie en eventueel met een extern bureau. Tijdens de ontwerpfase stellen wij een veiligheidsplan op met een risico-inventarisatie. De aannemer(s) maakt op basis hiervan een gedetailleerd veiligheidsplan voor de bouw van het zonnepark, dat wij vervolgens beoordelen. De aannemer zorgt voor het veiligheidsmanagement op de bouwplaats.

Noordzee

Noordzee w

w

Communicatie met de omgeving

w

w

z

Omdat de komst van een zonnepark voor omwonenden en inwoners een verandering in hun omgeving betekent, informeren en betrekken we hen vanaf het begin zo goed mogelijk bij onze duurzame projecten. We hechten veel waarde aan de input van inwoners en andere betrokkenen om zo samen tot een zo goed mogelijke invulling van het project te komen. Hiervoor organiseren we onder meer bewonersbijeenkomsten en keukentafelgesprekken, en is er altijd mogelijkheid tot persoonlijk contact. We houden inwoners op de hoogte door middel van brieven, e-mails, online nieuwsbrieven en een projectwebsite en we geven rondleidingen over het zonnepark. Ook krijgen inwoners de gelegenheid om financieel deel te nemen om zo mee te profiteren van de opbrengsten van het park.

z

z

z

w z

z

z

w

wij doen dat natuurlijk niet alleen, we werken met veel partners samen, zoals gemeenten, waterschappen, financiers, Zon-en windprojecten netwerkbedrijven, aannemers en landschapsarchitecten. w

z

w

z

w z

z

z

z w z

z

z

Zon-en windprojecten

in bedrijf januari 2022

in ontwikkeling

in bedrijf

in ontwikkeling

40

bestuursverslag.

Z

zonne-energie

W

windenergie

Z

zonne-energie

W HVC-gemeenten windenergie HVC-waterschappen

HVC-waterschappen HVC-gemeenten

Windenergie

Duurzame energie (in GWh) 1.500

Aardwarmte1 Stoomlevering

Met het ontwikkelen van windenergie dragen we bij aan de verduurzaming van de elektriciteitsproductie.

1.200

Warmte RWZI Wind op land

900

Wind op zee Zon

Op land hebben wij zes windmolens in bedrijf, verdeeld over vier locaties. In 2021 werd met deze windmolens in totaal 16,6 GWh (2020: 21,4 GWh) aan duurzame stroom opgewekt. Het waaide in 2021 minder dan in 2020. Voor verschillende locaties in het aandeelhoudersgebied zijn gesprekken gevoerd met omwonenden, gemeenten, waterschappen en grondeigenaren voor het realiseren van nieuwe windenergieprojecten. Dit heeft geresulteerd in het verlengen van de samenwerkingsovereenkomst met waterschap Hollandse Delta, waarbij we naast zonontwikkelingen ook windprojecten ontwikkelen. Een mooi voorbeeld hiervan is het windproject Brielse Maasdijk. De windturbines zullen daar worden geplaatst op een primaire waterkering ter hoogte van Spijkenisse aan weerszijden van de Hartelkering. In de loop van 2022 zullen de milieu-effectonderzoeken worden afgerond. Daarna zal een vergunning worden aangevraagd. Het aantal windturbines en de afmetingen zijn op dit moment nog niet bekend. Wij participeren in twee offshore windparken: Gemini en Trianel Windpark Borkum West II (TWB). Het HVC-belang in TWB bedraagt 6,6%, zijnde 39,3 GWh in 2021 (2020: 47,7 GWh). HVC participeert voor 10% in Gemini en heeft het recht om 15% van de groene stroom af te nemen. In 2021 was dit 332,7 GWh (2020: 374,6 GWh). In 2021 heeft HVC, in een consortium van aandeelhouders van TWB, de verkoop van haar aandelen in TWB onderzocht.

In het najaar is met een koper overeenstemming bereikt en is de aanbieding formeel aan de aandeelhoudersvergadering van TWB gedaan. De transactie wordt naar verwachting in het voorjaar 2022 afgerond.

41

bestuursverslag.

600

Elektriciteit uit BEC Groen gas

300

Warmte uit BEC Warmte uit AEC

0 2017 1

2018

2019

2020

2021

Elektriciteit

Aardwarmte is voor het eerst opgenomen in 2020 naar rato van ons aandeel in Trias Westland. Onze duurzame energieproductie vertoonde al jaren een oplopende lijn. Ook in 2021 is o.a. de hoeveelheid duurzame energie uit zon en duurzame warmte weer verder toegenomen. Helaas was 2021 een slecht ‘windjaar’ waardoor de totale hoeveelheid geproduceerde duurzame energie iets lager is dan in 2020.

Energie van HVC

HVC levert groene elektriciteit en gas aan particuliere klanten en aan haar aandeelhouders.

Met een 9,8 als cijfer is HVC wederom een van de groenste energieleveranciers voor consumenten in Nederland. Zo blijkt uit de duurzaamheidsranking van 2021 die gepubliceerd is door de Consumentenbond, Natuur & Milieu en Wise. HVC levert gas en/of groene elektriciteit aan particuliere klanten, aandeelhoudende gemeenten en waterschappen voor verlichting van gemeentehuizen, openbare gebouwen en diverse voorzieningen in de openbare ruimte zoals lantaarnpalen, verkeersregelinstallaties en rioolgemalen. Vanuit de aardwarmtebron in Westland, de bio-energiecentrale in Alkmaar en de afvalenergiecentrale in Dordrecht gaat onze warmte naar huishoudens, bedrijven, glastuinbouwonder­ nemers en gemeentelijke panden die zijn aangesloten op het warmtenet. De gasen stroomprijzen zijn fors gestegen. In 2021 heeft dit een negatieve invloed gehad op het rendement van het energiebedrijf. Ook in 2022 kan dit gevolgen hebben voor dit rendement.

Dienstverlening en klanttevredenheid Voor ons is klantgerichte dienstverlening aan stroom-, gas- en warmteklanten een belangrijke pijler. Zo blijven wij ons erop focussen om onze warmteklanten zo goed mogelijk te informeren wat een aardgasvrije woning voor hen betekent. Hiervoor organiseren wij (online) bijeenkomsten in samenwerking met woningcorporaties en projectontwikkelaars. Daarnaast hebben wij in 2021 ons online klantenportal (Mijn HVC) doorontwikkeld. Na klantcontacten met de klantenservice wordt de tevredenheid gemeten. Het gemiddelde klanttevredenheidscijfer over het kalenderjaar 2021 was 9,0 (2020: 8,1). 42

bestuursverslag.

met een 9,8 als cijfer is HVC een van de groenste energieleveranciers in Nederland.

Gescheiden inzameling In 28 gemeenten verzorgen wij de inzameling van huishoudelijk afval. In samenwerking met de gemeenten bekijken we wat de meest optimale manier is om het afval in te zamelen, waarbij wij zowel bron- als nascheiding in huis hebben. De combinatie van beide systemen levert het beste resultaat.

Recycle-tarief - van raad naar inwoner HVC zamelt voor 28 gemeenten (een deel van) het afval in. Voor alle HVCgemeenten geldt dezelfde opgave: vermindering van de hoeveelheid restafval en stijging van de hoeveelheid recyclebare grondstoffen. Er zijn verschillende mogelijkheden om te komen tot minder restafval. Resultaten in het land en onderzoek laten zien dat een combinatie van een serviceprikkel én een prijsprikkel nodig is om de doelstelling uit het Rijksoverheidsprogramma VANG – Van Afval Naar Grondstof – te halen. Het streven is 100 kilo restafval per inwoner per jaar, met een doorontwikkeling van 30 kilo in 2025. Het recycle-tarief geeft vorm aan deze prijsprikkel. Het daagt inwoners uit beter afval te scheiden en minder restafval over te houden. Het is goed voor het milieu en inwoners krijgen zelf invloed op de hoogte van hun afvalstoffenheffing. De goede afvalscheider wordt beloond, anderen worden uitgedaagd ook beter hun best te doen. Raad - Online kennissessies Voor meerdere gemeenten stond dit jaar in het teken van voorbereiden op besluitvorming rond recycle-tarief. Om raadsleden zo goed mogelijk te informeren en van achtergrondinformatie te voorzien, hebben we dit jaar meerdere online kennissessies georganiseerd. Bijeenkomsten waarop raadsleden al hun vragen konden stellen en zich zo optimaal konden voorbereiden op besluitvorming in hun gemeenten.

• waar *: in 28 gemeenten

gescheiden inzameling in het kort 2021

• voor wie: 583.426 huishoudens en 115 basisscholen • hoe: bron- én nascheiding • recycle-tarief: Noordoostpolder 1e gemeente. 28% minder restafval per inwoner • grof huishoudelijk afval: 19 afvalbrengstations met meer dan 30 verschillende afvalstromen

*

43

bestuursverslag.

Inclusief deelnemingen

Inwoners De echte hoofdrol bij recycle-tarief is weggelegd voor inwoners. Zij zijn het tenslotte die voor minder restafval kunnen zorgen door hun afval goed te scheiden. Inwoners worden met een intensief communicatietraject voorbereid op de introductie van recycle-tarief. Ook de nadrukkelijke aanwezigheid van afvalcoaches in de gemeenten maakt onderdeel uit van deze aanpak. Een nieuwe HVC-app helpt inwoners bij het scheiden van hun afval en bij inzicht in hun recycle-tarief. De app daagt uit en motiveert inwoners hun afval beter te scheiden en regie te houden op hun eigen recycle-tarief. CO2

Het invoeren van het recycle-tarief leidt tot een aanzienlijke verbetering van de CO2-impact van het afvalbeheer van de betreffende gemeenten. Immers er wordt o.a. een fors lagere hoeveelheid restafval voor verbranding naar HVC afgevoerd met daardoor veel minder aan de betreffende gemeente toe te rekenen CO2-emissies.

Brongescheiden inzameling (inzameling van stromen waarvoor HVC gecontracteerd is – in kton) 800 Overig

700

Overig grof huishoudelijk

600

Gescheiden stromen /GHA

500

Gemeente Noordoostpolder koploper Gemeente Noordoostpolder is als eerste HVC-gemeente overgegaan op het recycle-tarief. Per 1 januari 2021 is het systeem ingevoerd en de resultaten van het eerste jaar zijn zeer positief. De hoeveelheid recyclebare grondstoffen is gestegen en de hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval is 2021 met 32% afgenomen.

Communicatie met inwoners inzamelgemeenten Inwoners spelen een cruciale rol in het behalen van doelstellingen rond afvalscheiding. Hun gedrag en hun keuzes zijn voor een groot deel bepalend voor het behouden en het goed kunnen recyclen van waardevolle grondstoffen. Daarom geloven we erin dat gerichte, relevante informatie cruciaal is in het motiveren en informeren van inwoners over afvalscheiding. Deze informatie wordt onder andere gedeeld via brieven op het huisadres, bezoek van de afvalcoaches en communicatie via huis-aan-huis bladen en social media.

App Communicatie is steeds meer maatwerk. De ontwikkeling van de nieuwe HVC-app is hier een mooiOverig voorbeeld van. Deze app geeft inwoners gericht informatie, passend bij hun woonsituatie en gezinssamenstelling. Ook feedback op hun Overig grof huishoudelijk gedrag en tips en weetjes sluiten aan bij deze uitgangspunten. Gescheiden stromen /GHA

Textiel 400

Plastic, blik en drinkpakken

300

Glas

200

Papier en karton

100

Gft en etensresten

0 2017

2018

2019

2020

2021

Ingezameld fijn huishoudelijk restafval

Textiel PMD (of Plastic, Blik en Pak) Glas Papier en karton GFT Ingezameld fijn huishoudelijk restafval

44

bestuursverslag.

Klantenservice Inwoners in 28 gemeenten wenden zich tot de klantenservice met vragen over afval. In de top drie van meest gestelde vragen staan: het aanvragen van een nieuwe bak, meldingen over het niet legen van een bak en het maken van een afspraak voor het ophalen van grof huishoudelijk afval. Zij kunnen bellen, mailen of chatten met medewerkers van de klantenservice. Een corona-uitbraak bij de collega’s van de afdeling klantenservice, zorgde er in april voor dat de wachttijd bij de klantenservice opliep. Collega’s uit verschillende onderdelen van het bedrijf sprongen in om de overlast voor inwoners tot een minimum te beperken. Ondanks beperkingen door corona hebben de afvalcoaches ruim 6.000 gesprekken met inwoners gehad. De afvalcoaches bellen bij inwoners aan om in gesprek te gaan over het scheiden van afval. Ook spreken zij inwoners op markten. De focus van de afvalcoaches lag in 2021 op het verbeteren van de kwaliteit van plastic, blik en drinkpakken en om de introductie van recycle-tarief voor te bereiden bij diverse gemeenten.

de focus van de afvalcoaches ligt op het verbeteren van de kwaliteit van plastic, blik en drinkpakken. 45

bestuursverslag.

Contact inwoners met de klantenservice 2021 • 219.000 telefoontjes • 73.500 mails • 33.000 chats Via de self-service op de website: • 36.000 keer aanvraag nieuwe afvalpas • 124.000 afspraken voor ophalen grof huishoudelijk afval

afval scheiden via 2 routes: A bronscheiding en B nascheiding Inzameling, sortering & recycling van plastic, blik en drinkpakken

A

Overslaglocatie

bronscheiding

Inzameling

Hier wordt het afval gewogen en vindt de eerste kwaliteitscontrole plaats.

afval scheiden aan huis.

Recyclers in de keten

Resultaat na sortering: 9 verschillende stromen

van grondstof tot nieuw product

De verschillende soorten worden uit elkaar gehaald en in negen verschillende ‘mono-stromen’ in balen geperst. Zakjes bij de zakjes, plastic flessen bij plastic flessen, blik bij blik, pak bij pak.

De grondstoffen voor nieuwe producten gaan nu door naar de recyclers in de keten. Het wordt gewassen, vermalen tot korrels, omgesmolten en verwerkt als basis voor nieuwe grondstoffen.

Kunststofsorteerinstallatie

Plastic, blik en drinkpakken die geschikt zijn voor verdere sortering, gaan nu de installatie in.

rest afval

Residu

B

nascheiding

afval weggooien in (ondergrondse) container.

46

bestuursverslag.

niet te recyclen Inzameling

Nascheidingsinstallatie

Plastic, blik en drinkpakken worden via nascheiding uit het restafval gesorteerd en vervoerd naar de kunststofsorteerinstallatie. Het overige afval wordt verwerkt als restafval.

Er is ook een stroom ‘residu’. Dat is een stroom die ontstaat na sortering en die voornamelijk bestaat uit vervuiling en nietrecyclebare kunststoffen. Dit residu wordt verwerkt als restafval.

Sorteeranalyses fijn huishoudelijk restafval 2021

GFT: 33,32% Luiers: 4,83%

GFT

Hout: 2,40%

Luiers

Drankkarton: 1,10% Steen en puin: 3,52% Metaal: 3,84% Glas: 3,89% Textiel: 5,21% OPK: 8,16% Kunststof: 10,89%

0

Overig restafval: 22,85%

GFT: 33,32% Overig restafval: 22,85% Kunststof: 10,89% OPK: 8,16% Textiel: 5,21% Glas: 3,89% Metaal: 3,84% Steen en puin: 3,52% Drankkarton: 1,10% Hout: 2,40% Luiers: 4,83%

Hout Drankkarton Steen en puin Metaal

Glas Wethouder Anjo Simonse opent container met smartphone Textiel OPK

Container openen met smartphone Voor veel inwoners is in 2021 een wens in vervulling gegaan met de nieuwe functie in de HVC-app: de afvalpas is gekoppeld aan de app. Hierdoor kunnen ondergrondse containers worden geopend met de smartphone. In 2021 was dit alleen beschikbaar voor Android-gebruikers in gemeente Noordoostpolder. Naar verwachting volgt in 2022 deze functionaliteit voor IOS-gebruikers en kunnen inwoners uit alle HVC-gemeenten de container openen met hun telefoon. HVC is hiermee de eerste in Nederland die dit heeft ingevoerd.

Campagnes In alle gemeenten waar maatregelen werden uitgevoerd, ontwikkelden we samen met de betrokken gemeente passende, lokale campagnes, gericht op het informeren over wijzigingen, afval scheiden en recycling. Naast deze lokale campagnes, lanceerden we meerdere centrale campagnes, gericht op een specifieke afvalstroom of om de drukte op de afvalbrengstations te spreiden. Ook hierbij wordt het uitgangspunt ‘zo lokaal mogelijk’ gehanteerd. Dit kwam onder andere tot

47

bestuursverslag.

Kunststof

uiting bij de restafvalcampagne, waarbij op alle particuliere adressen van de inzamelgemeenten een op maat gemaakte afvalspecial op de mat plofte. Ook online Restafval worden de campagnes zo lokaal mogelijk ingestoken, met lokale resultaten en plaatsnamen als onderdeel van de boodschap. De campagnes gericht op het verbeteren van de kwaliteit van plastic, blik en drinkpakken en de campagne rond de afvalbrengstations illustreren dit.

Afvalbrengstations Ook bij de afvalbrengstations staat gemak voor de bezoeker centraal. Na een geslaagde proef met het eerste onbemande afvalbrengstation in Nederland in 2020, is besloten om in 2022 nog vijf onbemande afvalbrengstations te openen. De locaties worden nader bepaald. Zo kunnen inwoners ook buiten de reguliere openingstijden de meest voorkomende soorten grof afval kwijt. Inwoners kunnen hun bezoek aan het afvalbrengstation sinds dit jaar beter plannen, doordat drukke momenten en wachttijden inzichtelijk zijn. Bij twee afvalbrengstations, Hoorn en Bergen, zijn druktemeters geïnstalleerd. Daar is de actuele drukte

vanuit huis te bekijken. Voor de andere afvalbrengstations zijn de drukke momenten na te kijken op speciaal daarvoor ontwikkelde pagina’s op de website. Een breed ingezette campagne heeft inwoners daar in het najaar op attent gemaakt.

Resultaat afvalbrengstations Door corona werd er meer afval gebracht bij de 19 afvalbrengstations/milieustraten. In 2021 ontvingen we 1,93 miljoen bezoekers (2020 1,83 miljoen). De hoeveelheid ingezameld grof afval is gestegen van 197 ton in 2020 naar 201 ton in 2021.

Afvalvrije school Het aantal afvalvrije scholen is in 2021 gestegen naar 115 (111 in 2020). Voor scholen stond het afgelopen jaar in het teken van corona. Hierdoor bleef weinig tijd over om wijzigingen in het afvalbeleid door te voeren. Het scheiden van afval op school vormt een mooie combinatie met het lespakket van HVC. Door corona was het dit jaar helaas niet mogelijk om kinderen voor een rondleiding op het afvalbrengstation of in de afvalenergiecentrale te ontvangen.

Meldingen en ontwikkelingen inzameling Het legen van bakken en containers wordt zo zorgvuldig mogelijk gepland. Logisch voor de inwoner, efficiënt in de planning. Als het onverhoopt niet goed gaat, lossen we dit zo snel mogelijk op om overlast voor inwoners tot een minimum te beperken. Mocht een container onverhoopt vol zijn en de bewoner meldt dit bij de klantenservice, dan wordt deze container direct aangemeld voor een extra ophaalronde. Als een snelle, directe oplossing niet mogelijk is, wordt een melding geregistreerd als klacht. In 2021 werden 543 klachten afgehandeld (2020: 673). Met 583.426 woonhuisaansluitingen betekent dit 1 klacht per 1.075 woonhuisaansluitingen. De meeste klachten gingen over afvalbakken aan huis. Van de klachten werd 74% binnen de vastgestelde termijn van 10 werkdagen naar tevredenheid afgehandeld. Dit is een daling ten opzichte van vorig jaar (was 90%). De verklaring hiervoor is dat klanttevredenheid en het waarborgen van een goede kwaliteit grondstofstromen soms op gespannen voet staan. Om de kwaliteit van de stromen te verbeteren, zijn in 2021 meer controles uitgevoerd om de kwaliteit te borgen.

Verduurzaming wagenpark Na de introductie van de eerste elektrische zijlader in 2020, volgde dit jaar de eerste elektrische veegmachine. Gemeente Dordrecht heeft de primeur. Sinds de zomer ruimt de elektrische veegmachine het zwerfafval in de binnenstad op. Elektrisch vegen heeft een gunstig effect op de luchtkwaliteit en het klimaat en voorkomt geluidsoverlast. In 2021 zijn een 100% elektrische achterlader en kraanwagen (legen ondergrondse containers) aangeschaft. Deze voertuigen worden begin 2022 in respectievelijk Dordrecht en Velsen/Alkmaar ingezet. Met de aanschaf van deze voertuigen is HVC het eerste inzamelbedrijf in Nederland dat voor alle inzameldisciplines een 100% elektrisch voertuig ter beschikking heeft. In Dordrecht bereiden we ons verder voor op de verduurzaming van het wagenpark; hier is het afgelopen jaar de laad-infrastructuur vastgelegd en besteld. Ook zijn alle voorbereidingen getroffen om in 2022 alle voertuigen van HVO100 brandstof te voorzien. Deze brandstof zorgt voor CO2-reductie en een lagere uitstoot van schadelijke emissies.

48

bestuursverslag.

met een elektrische zijlader, veegmachine, achterlader en kraanwagen is HVC het eerste inzamelbedrijf dat voor alle disciplines een 100% elektrisch voertuig heeft.

“met recycle-tarief kunnen we het restafval drastisch verminderen.” Ook de inzet van recycle-tarief om het restafval te verminderen is HVC! Sinds 1 januari 2021 is gemeente Noordoostpolder overgestapt op het recycle-tarief. Inwoners die goed hun afval scheiden, houden minder restafval over. En daarom betalen ze ook minder. De nieuwe HVC-app helpt hen hierbij.

Hoe ervaren inwoners dit? Maaike woont samen met haar man en twee kinderen van 3 en 7 jaar en hond Joey in een eengezinswoning in Bant. ‘Sinds het recycle-tarief sorteren wij veel beter ons afval. Restafval, gft en etensresten en papier verzamelen wij allemaal apart in het aanrechtkastje. Voor plastic hebben we een grote afvalbak staan want daar hebben we veel van. We hebben een klein bakje voor restafval. Door een klein bakje te gebruiken ben je veel bewuster van wat je weggooit. Wij hebben daardoor de bak met restafval in 2021 maar 3 keer aan de weg hoeven zetten.’

Wat draagt het bij aan de CO2-vermindering?

In gemeente Noordoostpolder daalde het restafval met 28% per inwoner. Deze CO2-besparing staat gelijk aan de vermeden uitstoot van een benzineauto die 17,1 miljoen kilometer rijdt.

Maaike Hobbelman 49

bestuursverslag.

inwoner Bant

Hergebruik

Dynamisch inzamelen Nadat de vestiging Velsen in 2020 startte met ‘dynamisch inzamelen’, volgden de vestigingen Zaanstad en Dordrecht in 2021. Routes worden hierdoor efficiënter ingepland; er wordt geen vaste route meer gereden waardoor containers meteen geleegd worden als ze vol zijn. In Hendrik-Ido-Ambacht is een proef gestart met vul-sensoren op 400 verzamelcontainers voor restafval. Deze sensoren houden real-time de vulgraad van de container bij en voorspellen wanneer deze op de inzamelroute gepland wordt.

Recycling

Zoveel mogelijk ingezamelde grondstoffen op een veilige manier recyclen met een zo hoog mogelijke kwaliteit.

Samenwerkingen gemeenten Op de valreep van 2021 hebben we een nieuwe gemeente mogen verwelkomen als inzamelgemeente, namelijk de gemeente Alkmaar. De gemeente Alkmaar heeft voor HVC gekozen als inzamelaar vanaf 1 juni 2022. Gemeente Bergen heeft ervoor gekozen om de inzameling van het huishoudelijk afval per 1 januari 2023 onder te brengen bij de BUCH-werkorganisatie, het samenwerkingsverband dat zij heeft met Uitgeest, Castricum en Heiloo.

Veiligheid In 2021 hebben 22 ongevallen met verzuim plaatsgevonden bij de business unit Inzameling. Dat zijn er drie minder dan in 2020. Ieder ongeval is er één te veel. Daarom is ‘veilig werken’ een speerpunt in alle activiteiten van HVC. Toezicht houden op de werkwijze hoort daarbij, de teamleiders voeren minimaal eenmaal per maand een veiligheidsobservatie in de wijk uit. Een goed gesprek met de medewerker(s) over veilig werken is daar onderdeel van. Vooral bij repeterende werkzaamheden komt een ongeval relatief vaker voor. We maken ons zorgen om de toegenomen agressie onder inwoners. Onze collega’s krijgen hier te vaak mee te maken; aan de telefoon bij de klantenservice of op straat als afvalcoaches of chauffeurs hun werk doen. In 2021 zijn 39 meldingen van agressie geregistreerd, dit zijn er 14 meer dan in 2020. Opvallend is de toename als gevolg van weigering van de bak voor plastic, blik en drinkpakken na controle van de afvalstoffen.

50

bestuursverslag.

Maximaal hergebruik van restafval De ambitie van het Uitvoeringsprogramma VANG – Huishoudelijk afval was om te komen tot 75% afvalscheiding en een hoeveelheid huishoudelijk restafval (fijn en grof huishoudelijk restafval samen) van maximaal 100 kilo restafval per inwoner per jaar in 2020. Voor het bereiken van deze ambitie wordt geen onderscheid gemaakt tussen bron- en nascheiding. De hoeveelheid grondstoffen die HVC voor haar gemeenten door middel van mechanische voorscheiding door de VSI uit het restafval terugwint, levert daarom een bijdrage aan het bereiken van de VANGambities. Ook de bodemaswasinstallatie draagt bij aan het recyclen van restafval.

Meer recycling door wassen bodemas HVC streeft ernaar zoveel mogelijk afval te kunnen recyclen. Zelfs uit het residu van de afvalverbranding, de bodemassen, halen wij nog waardevolle grondstoffen. De bodemassen worden met behulp van een wasproces gereinigd met als eindproduct een schone en vrij toepasbare secundaire bouwstof die vooral in de (wegen)bouw wordt gebruikt. Als onderdeel van het reinigingsproces worden met name metalen teruggewonnen en door innovaties gaan we hierin steeds verder. Na de positieve resultaten van de tijdelijke mobiele installatie om meer roestvrij staal (RVS) uit de bodemassen te winnen, is de investering in een permanente installatie goedgekeurd. Zo wordt nu al 88% van de bodemassen via de bodemaswasinstallatie omgezet in minerale grondstoffen en metalen. We realiseren met onze installatie de resultaten zoals die zijn vastgelegd in Green Deal. In totaal is er 27,9 kton metalen (2020: 29,7 kton) teruggewonnen door de bodemaswasinstallatie uit 242 kton bodemas (2020: 248 kton).

Brand PreZero

Verhogen kwaliteit

Op 16 juni 2021 heeft een felle brand gewoed bij PreZero Zwolle. Dit is één van de installaties waar ingezameld plastic, blik en drinkpakken van HVC-gemeenten worden gesorteerd. Door de brand is forse schade aangericht aan de installatie zodat voor de aangeleverde stromen alternatieve oplossingen moesten worden gezocht. De tonnen plastic, blik en drinkpakken die hier werden gesorteerd, zijn gesorteerd bij de Kunststof Sorteer Installatie in Heerenveen, PreZero in Rotterdam, bij sorteerders in Duitsland of worden tijdelijk opgeslagen. De verwachting is dat de installatie in het vierde kwartaal van 2022 weer in gebruik genomen kan worden.

Het verhogen van de kwaliteit van de grondstoffen is een terugkerend thema. Voor alle stromen geldt dat vervuiling van invloed is op de mogelijkheden tot recycling. We doen er alles aan om de kwaliteit verder te verbeteren en afkeur van potentiële grondstoffen te voorkomen. Goede en begrijpelijke voorlichting aan inwoners speelt hierbij een belangrijke rol. De foto- en barcodescanner in de HVC-app is een voorbeeld van een laagdrempelige manier om het inwoners makkelijk te maken keuzes te maken bij afval scheiden. Maar alleen voorlichting/ informeren is niet genoeg. Om de kwaliteit te verbeteren, zijn diverse acties op touw gezet. In het oog springen de acties in West-Friesland en gemeente Noordoostpolder, waar door een stapsgewijze aanpak de kwaliteit van plastic, blik en drinkpakken is verbeterd. Een combinatie van communicatie, afvalcoaching en handhaving zorgt voor de omslag.

Ontwikkelingen plastic keten HVC en Midwaste vormen samen Regie Kunststoffen Nederland (RKN). Alle activiteiten rond de inzameling van plastic, blik en drinkpakken zijn hierin ondergebracht. Door de samenwerking met Combi-Oost behartigt RKN de belangen van zo’n 200 gemeenten. Begin 2022 moet de inzamelvergoeding voor plastic, blik en drinkpakken worden vastgesteld. Deze vergoeding komt tot stand na een intensief traject tussen het Afvalfonds Verpakkingen en de VNG.

Grondstofprijzen naar historisch hoge niveaus De grondstofprijzen zijn in 2021 in korte tijd sterk gestegen naar niet eerder vertoonde niveaus voor sommige grondstoffen. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door de sterk toegenomen vraag en anderzijds door stijgende logistieke kosten (onder andere zeecontainers) en de stijgende energieprijzen. Zo zijn de papierprijzen (oud papier) meer dan verdubbeld in een jaar tijd, vertonen de metaalprijzen ook meer dan een verdubbeling en zijn (harde) kunststoffen uit recycling weer meer waard geworden. Tarieven voor hout zijn gestabiliseerd in 2021,

“aan het gewicht van de bak voel ik vaak al of het ‘schoon materiaal’ is. Want een bak met plastic, blik en drinkpakken kan niet zwaar zijn. Krijg ik hem bijna niet van z’n plek? Dan zit er vaak ander afval in de bak.” Debora Westerduin

belader, vestiging Dordrecht

51

bestuursverslag.

waarbij in de laatste twee maanden van 2021 duidelijk is geworden dat ook hier een stevige correctie naar boven gaat komen. De textielmarkt heeft zich weer enigszins hersteld ten opzichte van het voorgaande jaar. Er is een dalende trend te zien in het aanbod textiel van 2021, waarvan naar alle waarschijnlijkheid het thuis-

werken en minder kleding aanschaffen en dus ook afdanken de reden is. Voor kunststof geldt dat de waarde van een aantal stromen, PE, PP en PET, sterk gestegen is.

Resultaten (kg/inwoner)

fijn huishoudelijk

houdelijk restafval

restafval na

Teruggewonnen

na brongescheiden

machinale scheiding

secundaire grond-

Gemeentes

inzameling

voor verbranding

stoffen uit bodemas

Alblasserdam

Gemeentes

Reductie hoeveelheid Hoeveelheid fijn huis-

fijn huishoudelijk

houdelijk restafval

restafval na

na brongescheiden

machinale scheiding

secundaire grond-

inzameling

voor verbranding

stoffen uit bodemas

Teruggewonnen

178

-

37

Langedijk

-

5

31

Alkmaar

-

3

37

Lelystad

188

11

37

Almere

-

12

39

Medemblik

131

5

26

Beemster

-

-

4

Molenlanden

-

23

48

Bergen

201

35

35

Noordoostpolder

78

-

16

Beverwijk

235

31

43

Opmeer

130

4

26

Castricum

-

4

21

Papendrecht

213

13

41

Den Helder

201

35

34

Purmerend

-

22

51

Dordrecht

190

19

36

Schagen

153

11

30

Drechterland

132

3

27

Sliedrecht

-

-

43

Dronten

-

-

28

Smallingerland

-

15

28

Edam -Volendam (Zeevang)

-

-

40

Stede Broec

139

6

28

Enkhuizen

187

22

34

Texel

231

-

48

Gorinchem

-

23

48

Uitgeest

-

5

22

Hardinxveld-Giessendam

-

23

48

Urk

-

-

26

185

28

33

Velsen

205

31

36

Heerhugowaard

-

7

39

Vijfheerenlanden

-

23

48

Heiloo

-

5

20

Westland

-

3

40

Heemskerk

52

(kg/inwoner)

Reductie hoeveelheid Hoeveelheid fijn huis-

Hendrik-Ido-Ambacht

235

-

49

Wormerland

147

2

30

Hollands Kroon

143

3

29

Zaanstad

194

17

37

Hoorn

158

12

30

Zeewolde

120

3

24

Koggenland

129

4

26

Zwijndrecht

213

-

44

bestuursverslag.

“van onbemand afvalbrengstation tot een actuele online druktemeter.”

Hergebruik

Ook service aan bezoekers van het afvalbrengstation is HVC! Steeds meer mensen weten de weg te vinden naar de 19 afvalbrengstations van HVC. Dat is goed nieuws, want hierdoor kunnen we nog meer grof afval recyclen. Om het onze bezoekers nog makkelijker te maken, heeft HVC nieuwe maatregelen genomen om het serviceniveau te verhogen.

Hoe pakken we het aan? Zo zijn vorig jaar bij de meeste afvalbrengstations de openingstijden verruimd. Businessontwikkelaar Ralf Arents vertelt dat HVC al in 2020 gestart is met de inrichting van onbemande afvalbrengstations voor puin, grond en snoeiafval. ‘Als eerste in Hoorn en inmiddels gaan we dit uitbreiden naar vijf andere gemeenten. Mooi dat bezoekers dit afval kunnen brengen in de avonduren en op zondag. Ook nieuw is een online druktemeter. In de gemeenten Bergen en Hoorn loopt hiermee een proef. Zo kan men in één oogopslag zien welke dagen en tijden het rustigst en drukst zijn. Door inzicht te geven in hoe druk het is, kunnen mensen zelf een goed moment kiezen om hun grof afval weg te brengen.’

Wat draagt dit bij aan verduurzaming? ‘Hoe meer grof afval onze inwoners brengen naar het afvalbrengstation, hoe meer we kunnen laten recyclen tot nieuwe producten. We doen er daarom alles aan het onze inwoners zo makkelijk mogelijk te maken om hun grof afval weg te brengen.’

Ralf Arents conceptontwikkelaar 53

bestuursverslag.

Beheren openbare ruimte Veiligheid In twintig gemeenten is HVC actief in het beheren van de openbare ruimte.

Binnen de afdeling Beheer openbare ruimte (BOR) hebben zich geen ongevallen met verzuim voorgedaan. Toezicht en opleiding heeft ondanks corona frequent plaatsgevonden. Het verder verhogen van het veiligheidsbewustzijn is voor de BOR-activiteiten een speerpunt voor 2022.

Sneeuw en gladheid Hieronder vallen verschillende activiteiten, zoals vegen, onkruidbeheersing, afvalbakken legen in de openbare ruimte, dumpingen ophalen en plaagdierenbestrijding. De activiteiten zijn wisselend per gemeente. In 11 gemeenten zorgen wij voor schone en opgeruimde straten. Een fijne wijk is netjes en schoon. Niet alleen belangrijk voor de beeldkwaliteit van de wijk, maar ook voor het milieu: zwerfafval trekt ongedierte aan, kan de bodem vervuilen of dieren ziek maken. Bovendien nodigt een schone straat uit om het netjes te houden en zelf geen afval te laten vallen. Zo voorkomen de diensten van ‘beheren openbare ruimte’ ook dumpingen en zwerfafval. In Beverwijk, Heemskerk, Velsen en Hollands Kroon zorgen we al wat langer voor de onkruidbestrijding. Dit jaar zijn er drie gemeenten bijgekomen waar we op milieuvriendelijke wijze het onkruid bestrijden, namelijk Wormerland, Purmerend (Beemster) en Den Helder. We kiezen voor veilige en effectieve onkruidbestrijding, zonder (chemische) bestrijdingsmiddelen, door onkruid te bestrijden met heet water. Dit, in combinatie met vegen, zorgt voor effectieve en milieuvriendelijke bestrijding van ongewenst groen. Door de eenvoudige werkwijze, is dit werk ook goed uit te voeren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

We werken hiervoor samen met Progroen&milieu; deze partij verzorgt de opleiding en levert mensen voor deze werkzaamheden. In de gemeente Schagen hebben we bladkorven geplaatst. Zo kunnen inwoners blad- en tuinafval tijdens de herfstmaanden makkelijker kwijt. We legen de bladkorven en zorgen ervoor dat de bladeren worden gecomposteerd.

54

bestuursverslag.

In februari kregen we te maken met winters weer met ijs en plaatselijk een dik pak sneeuw. Deze winterse omstandigheden maakten het voor de collega’s van Inzameling uitdagend om bakken te legen. Smalle straten waren soms te glad om met het inzamelvoertuig in te rijden. Via de website, social media en de app werden inwoners op de hoogte gehouden van wijzigingen in het inzamelschema. In totaal is er in 2021 120 keer uitgerukt om te strooien of sneeuw te schuiven in verband met gladheid. We verzorgen de gladheidsbestrijding in de gemeenten Dordrecht, Beverwijk, Heemskerk, Velsen, Zaanstad, Zeewolde en Den Helder.

Vergisting en compostering Vervuiling van gft terugdringen Vruchtbare compost voor de bodem en groen gas door verwerking gft-afval.

Voor de activiteiten vergisting en compostering verliep 2021 ondanks het coronavirus, soepel. De vergunde capaciteit is in beide installaties (Middenmeer en Purmerend) volledig benut. Daarnaast hebben we net als vorig jaar vanwege een piekaanvoer van gft-afval een deel van het gft-afval elders in Nederland moeten laten verwerken. De stijgende hoeveelheid aangeboden gft-afval door inwoners in de gemeenten zet door, een trend die ook zichtbaar is in de rest van Nederland. De groei zal naar verwachting nog wel een aantal jaren aanhouden, juist vanwege de toenemende aandacht voor gescheiden inzameling. Door de landelijke trend merken we wel dat het steeds lastiger is om (piek)aanvoer elders in Nederland te laten verwerken. Deze ontwikkelingen leiden tot een opwaartse druk op de tarieven. Ook de medio vorig jaar aangescherpte kwaliteitseisen voor compost (alleen Keurcompost klasse A kan afgezet worden in de akkerbouw), leiden tot een verhoging van de marktarieven voor het verwerken van gft. In 2021 produceerden we 91.100 ton compost in beide installaties. Vrijwel alle compost wordt gebruikt door agrariërs (en voor een klein deel ook door inwoners) die hiermee de vruchtbaarheid van hun bodem verbeteren. In 2021 produceerden we 4,2 miljoen m3 groen gas uit het gft-afval, goed voor het gemiddelde gasverbruik van 3.390 huishoudens.

De kwaliteit van ingezameld groente-, fruit- en tuinafval blijft een aandachtspunt. Het gft-afval is in de loop der jaren steeds meer vervuild met materialen die er niet in thuishoren, zoals glas, (bio-)plastic, metaal, textiel en batterijen. De toename in vervuiling is een landelijke trend. De vervuiling was in het jaar 2000 nog maar één procent en nu ligt dat landelijk rond de vijf procent. Er zijn steeds meer inspanningen en investeringen nodig om de verontreiniging eruit te halen. In 2022 zullen we in Middenmeer weer een paar aanpassingen doen in de installatie met als doel het hele jaar A-kwaliteit te kunnen maken. Om de vervuiling van het gft-afval ook bij de huishoudens terug te dringen, controleren we het binnenkomende gft in de loshal. Als de kwaliteit te wensen over laat, delen we deze informatie met onze collega’s van Inzameling die hiermee het gesprek kunnen voeren met de betreffende gemeente. Vervolgens kan actie worden ondernomen gericht op verbetering van scheidingsgedrag en meer bewustwording van de inwoners. Landelijk besteden we in VA-verband (Vereniging Afvalverwerkers) met onze collega-composteerders aandacht aan het terugdringen van de toename van bioplastics in het gft-afval omdat we de Nederlandse bodem zo schoon mogelijk willen houden tezamen met de agrariërs.

Het bioplastic in het gft-afval wordt immers geen compost en draagt dus niet bij aan het produceren van schone compost en een gezonde bodem. We willen in de branche gezamenlijk optrekken om eenheid in de communicatieboodschap te krijgen.

groen gas en compost in het kort 2021

55

bestuursverslag.

• installaties in Middenmeer en Purmerend* • verwerkt: 209,1 kton gft en etensresten • groen gas: 4,2 miljoen kuub. Goed voor verwarming van 3.390 huishoudens per jaar • compost: 91,1 kton *

Inclusief deelnemingen

Veiligheid, certificering en vergunningen Het aantal incidentmeldingen is in 2021 fors gedaald, van 92 (2020) naar 61 meldingen (2021). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een forse daling van het aantal geurklachten. Het aantal schademeldingen is gedaald van 13 naar 10. De preventieve meldingen van onveilige situaties en handelingen zijn iets gestegen tot 24 (18 in 2020). In 2021 zijn voor het eerst ‘near miss’-incidenten gemeld. Dit was een belangrijke aanleiding om meer met elkaar het gesprek aan te gaan over risico-inschatting en om het veiligheidsbewustzijn te vergroten. Dit is in oktober 2021 gestart met het organiseren van een veiligheidsbijeenkomst en dit wordt in 2022 verder geïntensiveerd met in elk kwartaal een bijeenkomst over een veiligheidsthema dat aansluit bij de actualiteit van dat moment. In 2021 waren er vijf brandmeldingen, tegenover één in 2020. Het waren kleine brandjes die snel zijn opgemerkt en geblust, zonder gevolgen voor mens en materieel. Deze brandjes zijn reden geweest om een aantal werkinstructies aan te scherpen. De gebruikelijke veiligheids- en ‘good housekeeping’-rondes zijn ook dit jaar gelopen en de meldingen die hieruit volgen worden adequaat opgepakt. De uitvoering van de veiligheidsrondes bleef achter op de planning; voor 2022 is hiervoor een verbeterplan gemaakt.

De belangrijkste verkeersveiligheidsmaatregelen uit het plan van aanpak van 2020 zijn uitgevoerd. Er is een verdiepende

“compost belandt uiteindelijk op de Nederlandse akkers; het zou mooi zijn wanneer elke inwoner zich dit realiseert bij het scheiden van gft”. Moniek Reijnders manager Groen Gas en Compost 56

bestuursverslag.

risico-inventarisatie en -evaluatie gemaakt voor de geluidsbelasting op beide locaties en er is een onderzoek uitgevoerd naar de blootstelling aan stof, dieselmotor­ emissie en biologische agentia. De resultaten van deze onderzoeken zijn gedeeld met de organisatie. Daarnaast zijn twee andere veiligheidsonderwerpen, verkeersveiligheid en gasmeten, in aparte bijeenkomsten uitgelicht. In 2021 zijn externe audits voor Keurcompost, NTA8080 en ISO uitgevoerd. De Omgevingsdienst heeft op beide locaties de naleving van de milieuvergunning gecontroleerd. De revisievergunning voor de locatie Middenmeer is sinds december 2020 in procedure. HVC heeft de revisievergunning aangevraagd omdat de afgelopen negen jaar diverse wijzigingen zijn doorgevoerd in de vergunning en een vereenvoudigde en overzichtelijke vergunning gewenst is. Naar verwachting zal de Omgevingsdienst de ontwerpbeschikking begin 2022 publiceren. In december 2021 is voor de omgeving een (digitale) informatiebijeenkomst georganiseerd over de geplande revisievergunning tezamen met het bedrijf Afvalzorg dat een veranderingsvergunning heeft aangevraagd voor de stortplaats die zij beheert op het terrein in Middenmeer.

Dialoog met omgeving over geurhinder Wij willen een goede en betrouwbare ‘buur’ zijn voor onze omgeving. Door omwonendenoverleg, kijkdagen en informatieverstrekking via diverse kanalen proberen wij hen zo goed mogelijk te betrekken bij bestaande activiteiten en nieuwe initiatieven. Het voorkomen van geuroverlast voor de omgeving is een belangrijk milieu­thema op de locaties in Middenmeer en Purmerend. In Middenmeer hebben we in 2021 16 geurklachten ontvangen van de omwonenden ten opzichte van 49 in 2020. Hiervan zijn er zes te herleiden naar HVC (13 in 2020). De door HVC getroffen maatregelen, bestaande uit zowel investeringen in tech­ nische voorzieningen als aanpassingen in het uitvoeren van werkzaamheden, hebben dus het gewenste resultaat. HVC organiseert jaarlijks kijkdagen om inwoners te laten zie hoe gescheiden gft en etensresten worden verwerkt. In verband met corona heeft HVC in 2021 geen kijkdagen georganiseerd in Middenmeer en Purmerend. Wel hebben we de jaarlijkse Compostdag kunnen laten doorgaan, door te kiezen voor een zogenoemd click- en collect-systeem. Hierbij konden inwoners zich digitaal aanmelden voor een tijdslot en kregen dan hun compost in hun aanhangwagen gedeponeerd zonder uit de auto te hoeven komen.