BL 5. Jaarverslag 2021
Tekst van het document
ook inwoners helpen met afval scheiden is HVC jaarverslag 2021.
Op de omslag een inwoner uit de gemeente Noordoostpolder bij de afvalbakken in haar tuin. In Noordoostpolder is op 1 januari 2021 recycle-tarief ingegaan. Dit daagt inwoners door middel van een prijsprikkel uit om thuis (nog) beter afval te scheiden en minder restafval over te houden. Inwoners worden met gerichte communicatie voorbereid op recycle-tarief en geïnformeerd over afval scheiden. Zo zijn er afvalcoaches voor ondersteuning in de wijk en helpt een slimme afvalapp met tips en weetjes en geeft deze inzicht in het scheidingsgedrag van inwoners.
inhoud. 4
voorwoord.
82 personalia directie en raad van commissarissen.
8
in één oogopslag.
84 governance.
8 11 12 13 14 15 16 17
Highlights 2021 Strategie Activiteiten Werkgebied Activiteiten in bedrijf Waardecreatiemodel Kerncijfers Kritische prestatie indicatoren
84 87 90
20 bestuursverslag. 24 Activiteiten 24 • Warmteontwikkeling en -levering 38 • Zonne-energie 41 • Windenergie 42 • Energie van HVC 43 • Gescheiden inzameling 50 • Recycling 54 • Beheren openbare ruimte 55 • Vergisting en compostering 58 • Energieproductie uit biomassa 59 • Energieproductie uit restafval 61 • Slibverwerking 66 Bedrijfsbrede thema’s 66 • Betrokkenheid van belanghebbenden 68 • Veilige en gezonde (werk)omgeving 73 Financiële ontwikkelingen
76 verslag raad van commissarissen.
1
inhoud.
Corporate governance Risicobeheer Compliance
91 jaarrekening 2021. 92 94 95 97 107 113 116 121 122 123 128
Geconsolideerde balans per 31 december 2021 Geconsolideerde winst- en verliesrekening over 2021 Geconsolideerd overzicht van kasstromen over 2021 Toelichting op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening Toelichting op de geconsolideerde balans Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening Vennootschappelijke balans per 31 december 2021 Vennootschappelijke winst- en verliesrekening over 2021 Toelichting op de vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen
130 overige gegevens. 131
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant
134 overige informatie. 134 135 136 137 141 152 157 158 159
Over dit verslag Materialiteitsmatrix Connectiviteitstabel Dialoog met belanghebbenden CO2-rapportage 2021 warmtenetten NV HVC GRI referentietabel Verklaring naleving gedragscode Voetnoten Begrippenlijst
aan het woord.
4
26
31
Dion van Steensel
Marten van Schie
Lucien van der Plaats
37
49
53
Marco van Soerland
Maaike Hobbelman
Ralf Arents
57
65
Marco Groenendijk
Otto van der Galiën
voorwoord
aardwarmte
elektrische veegwagen
2
inhoud.
energie uit oppervlaktewater
recycle-tarief
zelfhelend beton
warmte-aansluitingen
afvalbrengstation
een schone wereld, we doen het gewoon.
in Nederland zijn wij het er allemaal over eens: onze kinderen, kleinkinderen en de generaties na hen moeten in een schone wereld leven. Om dit te bereiken is nu actie nodig. En dat moeten we samen doen.
3
voorwoord. Terugkijken Ondanks dat we het afgelopen jaar wederom te maken hadden met de coronacrisis, hebben we een goed jaar achter de rug waarin we veel hebben gedaan en bereikt. Mooie resultaten op het gebied van energie en hergebruik en een goed financieel resultaat. Resultaten die bijdragen aan onze missie om als toonaangevend nutsbedrijf onze gemeenten, waterschappen en inwoners koploper te maken en houden als het gaat om het verduurzamen van de energiehuishouding en het hergebruiken van grondstoffen.
Nieuwe aandeelhouders We zijn blij met het toetreden van zes gemeenten en twee waterschappen als nieuwe aandeelhouders. Uit deze toetreding blijkt dat het concept van een publiek bedrijf op het gebied van duurzame energie en grondstoffen, waarbij niet het streven naar winstmaximalisatie maar het creëren van een publieke waarde centraal staat, nog steeds op brede steun bij gemeenten en waterschappen kan rekenen.
Meer warmte en duurzame energie
In dit jaarverslag nemen we u mee in de resultaten van het afgelopen jaar. Resultaten waar we trots op zijn en waar we graag over vertellen. Maar ook ruimte voor een kritische noot in het tweede deel van dit voorwoord. Onze inspanningen hadden namelijk een veel grotere impact kunnen hebben en veel betere resultaten kunnen en moeten opleveren. 4
voorwoord.
We hebben een recordaantal van 1.825 nieuwe klanten aangesloten en 5.385 nieuwe contracten afgesloten voor toekomstige warmteaansluitingen. En ook dit jaar hebben we weer bijzondere gebouwen aangesloten, zoals het Noordwest Ziekenhuis in Alkmaar en de gevangenis in Heerhugowaard. Hiermee zijn deze gevangenis en de gevangenis in Dordrecht de eerste die van gas af zijn. We hebben in 2021 de productie van duurzame energie verder verhoogd. In Westland is de tweede aardwarmtebron in productie gegaan en hebben we besloten tot nog minimaal drie aardwarmtebronnen, waarvan de realisatie inmiddels is gestart. In Dordrecht is Zonnepark Amstelwijck in juni officieel geopend. 11.500 zonnepanelen wekken genoeg groene stroom op voor 1.500 huishoudens. Ook hebben we zes zonneparken met 19.000 zonnepanelen gebouwd en in gebruik genomen op de rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) van waterschap Hollandse Delta.
“we moeten nog meer afval hergebruiken en minder afdanken”
Vooruitkijken Nog meer duurzame energie De aankomende jaren gaan we de duurzame energieproductie verder verhogen, onder andere door de ontwikkeling van twee nieuwe zonneparken in de Noordoostpolder, namelijk zonnepark Sunspace en zonnepark Noordermeerdijk. Met respectievelijk 87.000 en 200.000 zonnepanelen leveren deze twee parken straks jaarlijks circa 125 miljoen kilowattuur groene stroom, voldoende om bijna 46.000 huishoudens van stroom te voorzien. Daarnaast zijn we bezig met het ontwikkelen van nieuwe windprojecten en breiden we de duurzame warmtelevering verder uit.
Nog meer hergebruik Met recycle-tarief minder restafval Gemeente Noordoostpolder voerde als eerste inzamel-gemeente het recycletarief (met een financiële prikkel en een hogere service) in op 1 januari 2021. Afhankelijk van de gemeentelijke besluitvorming gaan vier tot acht gemeenten in 2022 over op het recycletarief. De resultaten in Noordoostpolder laten zien dat recycle-tarief doet wat het belooft. De hoeveelheid restafval is sterk verminderd en het scheidingspercentage stijgt. Ook hebben we in 2021 de nieuwe HVC-app geïntroduceerd bij de inwoners van de gemeente Noordoostpolder. Deze ondersteunt de inwoners bij het afval scheiden, door het geven van tips en door te laten zien hoeveel restafval ze hebben aangeleverd.
Record aan verwerkt gft Er is in 2021 een recordhoeveelheid groen gas gemaakt van het gft van de inwoners van de gemeenten waarvoor HVC het gft verwerkt. Door een aantal aanpassingen in de verwerking, zoals het plaatsen van een nieuwe zeef in de installatie in Purmerend, is de kwaliteit van onze compost nog beter.
5
voorwoord.
We blijven continu werken aan het verbeteren van de resultaten van onze scheidingsinstallaties en bronscheiding bij de inzameling. Daardoor gaan er minder grondstoffen verloren en neemt de inzet als secundaire grondstof verder toe. Ook onderzoeken we de mogelijkheden om grondstoffen waarvoor we nu nog geen recycling realiseren, zoals afvalhout, alsnog hoger op de verwerkingsladder te krijgen.
Verder werken aan het klimaatvraagstuk We moeten meer afval hergebruiken, minder afdanken, nog meer CO2 afvangen en opslaan, meer energie produceren uit zon, wind en aardwarmte en minder energie verbruiken. In een hoger tempo dan we nu doen. En we moeten ons voorbereiden en instellen op een veranderend klimaat met plensbuien, hitte en droogte, andere flora en fauna. Veel van deze veranderingen komen op het bordje van onze gemeenten en waterschappen. Als HVC gaan we de opwarming van de aarde niet tegenhouden, maar we willen wel vooroplopen in CO2-neutraal worden. Dat is een complexe transitie. Een transitie waar een lange adem voor nodig is en waar draagvlak voor verworven moet worden.
Kritisch Resultaten maximaliseer je, zeker op het gebied van duurzaamheid, alleen door intensief samen te werken met tal van mensen en hun organisaties. Wij kunnen de afvalinzameling veranderen, maar inwoners zorgen zelf voor de echte afvalscheiding. Wij kunnen nog zo’n mooi plan hebben om in een wijk van het aardgas af te gaan, maar wanneer de woningbouwcorporaties het niet zien zitten of de huurders er niet in mee gaan, dan wordt het niets. Resultaten waar verandering voor nodig is, bereik je samen. Een heel belangrijke speler bij het bereiken van die verandering is de rijksoverheid. Zij bepaalt de spelregels, zij heeft budgetten om ontwikkelingen te stimuleren of af te remmen en zij ziet toe op de naleving van de spelregels, zodat die voor iedereen gelden. Op het gebied van duurzame energie en ‘Van-gas-los’ is er een uitstekende samenwerking met de rijksoverheid. De ambities zijn fors, de bijbehorende middelen worden ervoor uitgetrokken, de kwaliteit van de beleidsvoorstellen is hoog, de discussies met het werkveld soms intensief, en het is ongekend welke veranderingen er gerealiseerd worden in de praktijk om de uitstoot van broeikasgas tegen te gaan. In dit jaarverslag leest u alles over welke resultaten wij daardoor kunnen boeken. Tegelijkertijd is het ontzettend moeizaam samenwerken met diezelfde rijksoverheid op het gebied van afval en het hergebruik hiervan.
Er worden grote ambities uitgesproken, zoals “volledig circulair in 2050”. Dat is mooi en ook nodig. Maar wanneer we zien wat daar in de praktijk aan gedaan wordt om dit werkelijkheid te laten worden, dan is dat teleurstellend. Natuurlijk zijn we er trots op dat we samen met een groot aantal gemeenten een veel betere scheiding aan de bron hebben gerealiseerd. Natuurlijk zijn we blij dat de sorteerprestaties van zowel onze voorsorteerinstallatie als onze kunststof-
6
voorwoord.
“er is een productieve samenwerking tussen producenten, de afval verwerkende sector en de rijksoverheid nodig.” sorteerinstallatie weer aanmerkelijk beter is geworden. We zijn blij dat onze bodemassen blijvend tot herbruikbare grondstoffen worden opgewerkt. We zijn blij dat we onze CO2-afvang en -vervloeiing eindelijk stabiel kunnen laten produceren. Volledig circulair gaan we hier alleen nooit mee worden. Daar is veel meer voor nodig. Daarvoor is een productieve samenwerking tussen producenten, de afvalverwerkende sector en de rijksoverheid nodig. Die laatste lijkt vrijwel geheel te ontbreken op dit terrein. Alhoewel de invoer van statiegeld op verpakkingen een goede maatregel is die de circulariteit gaat helpen, ga je het effect op de totale hoeveelheid restafval die we met elkaar produceren pas tegenkomen in de cijfers achter de komma. In de afgelopen jaren is de totale hoeveelheid afval eerder toegenomen dan afgenomen, preventie is nauwelijks van de grond gekomen. Doorgaan met een ambitie voor 2050 herhalen en daar in concreet beleid en uitvoering geen vervolg aan geven, leidt tot toenemende frustratie. Dat is jammer, want er is groot draagvlak om veel minder afval te produceren en het wel ontstane afval daadwerkelijk te hergebruiken. Daar is wel effectief beleid voor nodig.
Hoe zou dat beleid er uit kunnen zien? Het is duidelijk dat er veel meer aandacht (en sturing!) moet komen aan de ‘voorkant’ van de keten en een meer integrale (en internationale) benadering. Wat daarbij in ieder geval zou helpen is onder andere: • een verbod om producten te ontwerpen en op de markt brengen die niet te repareren en/of te recyclen zijn, zoals de 30% kunststofverpakkingen waarvan we in de supermarkt al weten dat ze technisch niet te recyclen zijn; • een vergaande stimulering van de inzet van recyclaat door de inzet van juridische en/of financiële instrumenten; • bij sloop en nieuwbouw van gebouwen een verplichte scheiding in monostromen en een verbod op het verbranden van sloopafval; • een duidelijke keuze van de rijksoverheid tussen versneld realiseren van recyclingcapaciteit en afbouwen van verbrandingscapaciteit of juist investeren in het afvangen van CO2 bij de bestaande verbrandingscapaciteit; • een internationaal speelveld waarbij Nederland gebruikmaakt van verwerkingscapaciteit in ons omringende landen en de ons omringende landen gebruik kunnen maken van hoogwaardige verwerkingscapaciteit in Nederland. Of gaan we op afvalverwerkingsgebied toch vooral voor een Nederlandse insteek? Vanuit onze warmte- en duurzame energieactiviteiten weten we hoeveel energie het geeft wanneer je het onmogelijke waar weet te maken.
Op lokaal niveau zijn overheden zeer gemotiveerd om grote ambities op het gebied van klimaat en afval daadwerkelijk waar te maken. Ons jaarverslag laat het zien. Wat zou het geweldig zijn wanneer we ook op het gebied van afval en de realisatie van een echt circulaire economie in die flow terecht kunnen komen. Een flow waarin we samen optrekken als overheid, als wetenschappelijke instellingen, als bedrijfsleven en als afvalsector. En samen optrekken is ook echt samen werken. Serieus luisteren naar elkaars ideeën en bedenkingen, daar bloed-zweet-en-tranen in steken. Ieder op haar eigen terrein en vanuit een eigen verantwoordelijkheid.
7
voorwoord.
Dan krijgen we de komende jaren ook op afvalgebied niet alleen de resultaten van onderop, maar dan krijgen we gezamenlijke resultaten die tot een transformatie van onze economie leiden. Dion van Steensel algemeen directeur Alkmaar, 5 april 2022
in één oogopslag. highlights 2021. Zo halen we energie uit oppervlaktewater In onder andere de gemeenten Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Gorinchem ontwikkelt HVC warmtenetten waarin we aquathermie als bron willen inzetten. Aquathermie is een duurzame energiebron die we ontwikkelen met onze waterschappen en gemeenten. Oppervlaktewater wordt door een warmtewisselaar geleid. Met behulp van een warmtepomp wordt energie aan dit oppervlaktewater onttrokken. De warmtepomp verwarmt daarmee het water uit het warmtenet waarmee vervolgens woningen en bedrijven worden verwarmd. Ditzelfde principe is toe te passen met gezuiverd afvalwater uit een water zuiveringsinstallatie.
“Nederland is een waterrijk land en
aquathermie
is bij veel van onze aandeelhouders toe te passen. Naast dat water een duurzame energiebron is, draagt het bij aan beheersing van de waterkwaliteit. In alle opzichten een win-win situatie.” Marten van Schie
conceptontwikkelaar Duurzame Energie
8
in één oogopslag.
Minder restafval en betere afvalscheiding in Noordoostpolder De gemeente Noordoostpolder voerde in 2021 als eerste inzamelgemeente van HVC het recycle-tarief in. Het recycle-tarief bestaat uit een vast en een variabel deel. Het aantal keer dat een inwoner de restafvalbak aan de weg zet of de ondergrondse container voor restafval gebruikt, bepaalt wat je betaalt. Scheid je goed je afval, dan hou je minder restafval over en betaal je minder. Doel is om zo te komen tot veel minder restafval. De resultaten na 1 jaar recycle-tarief zijn goed. De hoeveelheid restafval verminderde van 142,3 kilo per inwoner naar 102,6 kilo in 2021. Een daling van 28% per inwoner. Inwoners hebben hiermee een flinke CO2-besparing gerealiseerd. De vermindering van restafval
van alle inwoners samen leidt tot minder directe CO2-emissie bij de afvalverbranding. Deze reductie van CO2-emissies staat gelijk aan de CO2-uitstoot van een auto die 17,1 miljoen kilometer rijdt. En minder restafval betekent meer recyclebare grondstoffen, zoals plastic, blik en drinkpakken (+ 9%), gft en etensresten, papier en glas (+21%).
Van afvalwater naar een natuurlijke plastic-vervanger
Click & collect compost een groot succes
Het klinkt onwaarschijnlijk; een nieuwe natuurlijke plastic-vervanger maken uit afvalwater. Maar het gaat toch echt gebeuren. Bij HVC in Dordrecht startte eind 2021 de bouw van een demonstratiefabriek voor het maken van een natuurlijke plastic-vervanger uit zuiveringsslib en afvalwater. De oplevering van de installatie is in het voorjaar van 2022. Verschillende partijen zijn hierbij betrokken. Naast HVC zijn dat: vijf waterschappen (Brabantse Delta, De Dommel, Hollandse Delta, Scheldestromen en Wetterskip Fryslân), het Friese bedrijf Paques Biomaterials en kenniscentrum Stowa. Vanuit de markt is al veel belangstelling voor dit product dat op vele manieren toe te passen is. Bijvoorbeeld voor oplosbare zaaien plantbakjes, landbouwfolie dat afbreekt na onderploegen, afbreekbare gewichten voor de vissport en zelfhelend beton.
Ieder jaar staat de laatste zaterdag van maart in het teken van de compostdag. Inwoners kunnen op verschillende locaties gratis compost komen scheppen. Vanwege corona ging deze dag, georganiseerd door de Vereniging Afvalbedrijven, helaas niet door. Daarom organiseerde HVC op de locaties in Purmerend en Middenmeer een coronaproof alternatief: click & collect compost. Inwoners kregen na aanmelding een tijdvak toegewezen en konden met hun auto met aanhanger langskomen. De aanhangers werden vervolgens door collega’s van HVC volgeschept. Maar liefst 372 auto’s met een aanhanger kwamen dat weekend langs op onze locaties in Middenmeer en Purmerend.
Uitbreiding warmtelevering Westland met tweede aardwarmtebron Vanaf 1 juli 2021 is een tweede aardwarmtebron van Trias Westland in de gemeente Westland in bedrijf genomen. Met deze uitbreiding leveren we duurzame warmte op termijn aan totaal 54 glastuinbouwondernemers, coöperatie Royal FloraHolland en 345 woningen in De Lier. Omgerekend naar huishoudens kunnen we met de twee aardwarmtebronnen ruim 40.000 woningen van warmte voorzien.
9
in één oogopslag.
Record aan groen gas uit gft en etensresten Bij de gft-verwerking van HVC in Middenmeer en Purmerend is het afgelopen jaar een recordhoeveelheid groen gas geproduceerd uit gft en etensresten van onze inwoners. De productie van groen gas steeg van 3,9 miljoen naar 4,2 miljoen kuub, een toename van 9%. Voldoende voor bijna 3.390 huishoudens met een gemiddeld gasgebruik. In de winter bevat het gft relatief meer etensresten, waardoor het proces nog beter verliep en meer groen gas opleverde. Daarnaast hebben we uit het gft en de etensresten vooral A-kwaliteit compost gemaakt. Door continu optimalisaties te doen in de nabewerking van het compost, wordt de kwaliteit elke keer weer beter.
én een jaar lang zonnestroom voor ruim 500 huishoudens.
Zonnestroom voor waterschap Hollandse Delta Bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) van waterschap Hollandse Delta heeft HVC in 2021 zes zonneparken aangelegd en in gebruik genomen. Het waterschap en HVC leveren hiermee een flinke bijdrage aan de klimaatdoelen in de regio. Op de rioolwaterzuiveringen in Barendrecht, Middelharnis, Goedereede, Oostvoorne, Numansdorp en Zwijndrecht zorgen bijna 19.000 zonnepanelen voor groene stroom. De hoeveelheid stroom die deze zonnepanelen opwekken, is bijna twee keer zo veel als de rioolwaterzuivering nodig heeft. Wat er overblijft, levert Hollandse Delta terug aan het elektriciteitsnet. Dat is voldoende om ruim 500 huishoudens een jaar lang van groene stroom te voorzien.
10
in één oogopslag.
strategie. Visie
Missie
Doelstelling 2026
We zien een toekomst waarin we klimaatverandering tegengaan door energie schoon op te wekken en grondstoffen te hergebruiken. Dat is urgent en doen we samen, zodat onze inwoners daar nu en in de toekomst de vruchten van plukken.
Wij willen als toonaangevend nutsbedrijf onze gemeenten, waterschappen en inwoners koploper maken en houden als het gaat om het verduurzamen van de energiehuishouding en het hergebruiken van grondstoffen.
In 2026 draagt HVC maximaal bij aan de reductie van broeikasgasemissies door impactvolle, afrekenbare en zichtbare groei van activiteiten in de energietransitie en de circulaire economie, door meer CO2 af te vangen en te hergebruiken en door eigen energieverbruik te verminderen.
Kernwaarden
duurzaam. publiek. daadkracht.
Strategische pijlers 2022 Wij helpen gemeenten en waterschappen hun doelstellingen op het gebied van duurzame energie en hergebruik te behalen, waarbij we maximaal bijdragen aan de reductie van CO2 door: met woningcorporaties en woningeigenaren gebouwen van aardgas af te halen en waar mogelijk aan te sluiten op een warmtenet. De warmtenetten voorzien we van een zo duurzaam mogelijke bron, zoals geothermie en aquathermie. met zon- en windprojecten duurzame stroom op te wekken. We nodigen omwonenden/inwoners uit om hierin te participeren en laten de parken zoveel mogelijk opgaan in de omgeving. bronscheiding te verbeteren door met behulp van o.a. een prijsmechanisme (recycle-tarief) inwoners te stimuleren hun afval te scheiden.
11
in één oogopslag.
Daarnaast halen we grondstoffen uit restafval van hoogbouw door het machinaal te scheiden. We nemen regie op verwerkings- en sorteer activiteiten zodat alle gescheiden materialen zo hoogwaardig mogelijk worden hergebruikt. uit afval dat niet meer gerecycled kan worden zoveel mogelijk elektriciteit en warmte terug te winnen. Broeikasgassen vangen we steeds meer af en de resten na verbranding worden zoveel mogelijk hergebruikt. Zelfs de bodemassen die overblijven, werken we op tot schoon en meteen toepasbaar bouwmateriaal. zoveel mogelijk warmte en elektriciteit te maken bij het verwerken van rioolslib, grondstoffen terug te winnen en samen met de waterschappen andere innovatieve duurzame oplossingen te ontwikkelen.
activiteiten.
Warmte-ontwikkeling en -levering
Levering van duurzame energie
12
in één oogopslag.
Zonne-energie
Gescheiden inzameling
Windenergie
Recycling
Energieproductie uit biomassa
Energieproductie uit restafval
Vergisting en compostering
Slibverwerking
Beheren openbare ruimte
werkgebied.
Waterschappen • • • • • • • •
Waterschap Hollandse Delta Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Hoogheemraadschap van Rijnland Waterschap Rivierenland Hoogheemraadschap van Delfland Waterschap Amstel, Gooi en Vecht Waterschap Zuiderzeeland
Gemeenten
HVC-waterschappen HVC-gemeenten 13
in één oogopslag.
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Alblasserdam Alkmaar Almere Bergen Beverwijk Castricum Delft Den Helder Dijk en Waard1 Dordrecht Drechterland Dronten Enkhuizen Edam-Volendam Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Heemskerk Heiloo Hendrik-Ido-Ambacht Hollands Kroon Hoorn Koggenland Leidschendam-Voorburg Lelystad Medemblik
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Midden-Delfland Molenlanden Noordoostpolder Opmeer Papendrecht Pijnacker-Nootdorp Purmerend1 Rijswijk Schagen Sliedrecht Smallingerland Stede Broec Texel Uitgeest Urk Velsen Vijfheerenlanden Wassenaar Westland Wormerland Zaanstad Zeewolde Zwijndrecht
Zie voor de voetnoot pagina 158.
activiteiten in bedrijf. Noord-Holland, Flevoland en Friesland
Zuid-Holland, Zeeland Noordzee D
D C L
E
A
H
B
E A
C
A
J
C
J A G M F
E
E
K
E
C
H
E
A
E E
A A
A
E G A
I E
E
E
E
14
A
Warmtenet
F
Bio-energiecentrale
K
Voorscheidingsinstallatie
Aandeelhoudende gemeenten
B
Aardwarmte
G
Afvalenergiecentrale
L
Kunststofsorteerinstallatie
C
Windmolens
H
Vergisting en/of compostering
M
Bodemaswasinstallatie
Aandeelhoudende gemeenten waar HVC afvalinzameling verzorgt
D
Windmolens op zee
I
Slibverwerkingsinstallatie
E
Zonneparken
J
Verwerking van grof afval
in één oogopslag.
waardecreatiemodel. waardecreatiemodel. input
met een tevredenheidsscore van 7,6 zijn 1.151 HVC’ers betrokken en bevlogen collega’s.
dialoog met stakeholders geeft input voor de HVC-aanpak
samenwerking met ketenpartners maakt dat onze schakels goed aansluiten en dat we daarmee slagvaardig zijn
wat ons drijft en wat we doen
kernwaarden:
duurzaam. publiek. daadkracht.
missie.
solvabiliteit van 16,6% geeft een financieel robuuste organisatie
15
in één oogopslag.
Wij willen als toonaangevend nutsbedrijf onze gemeenten, waterschappen en inwoners koploper maken en houden als het gaat om het verduurzamen van de energiehuishouding en het hergebruiken van grondstoffen.
milieu-impact voor onze omgeving Bijdragen aan zoveel mogelijk milieuwinst door CO2-uitstoot te vermijden en/of te minimaliseren.
visie.
We zien een toekomst waarin we klimaatverandering tegengaan door energie schoon op te wekken en grondstoffen te hergebruiken. Dat is urgent en doen we samen, zodat onze inwoners daar nu en in de toekomst de vruchten van plukken.
kennis en kunde van buiten naar binnen en van binnen naar buiten geeft expertise
afval en duurzame bronnen zijn input voor energie en hergebruik
output
energie
energie Van aanleggen en beheren van warmtenetten en aanboren van aardwarmte tot het realiseren van zon- en windparken.
Meer duurzame energie en warmte • 500,8 GWh warmte uit biomassa, de aarde (aardwarmte), slib en restafval • 440,81 GWh groene stroom uit zon, wind op zee/land en slib en 600,2 GWh stroom uit restafval • 4,2 miljoen m3 groen gas uit gft
hergebruik Van gescheiden afval inzamelen aan huis en op het afvalbrengstation tot sorteren en recyclen en het terugwinnen van waardevolle materialen uit bodemassen.
hergebruik Meer halen uit afval • Herbruikbare grondstoffen: 32 kton kunststoffen, 62 kton papier, 4 kton textiel, 24 kton glas • 91,1 kton compost uit gft • 163,6 ton vrij toepasbaar bodemas (gecertificeerd) • 27,8 kton metalen
Vermeden CO2 verhoogd • hoeveelheid warmte voor 143.000 huishoudens en bedrijven (weq’s) • groene stroom voor 160.800 huishoudens (incl. zon, wind) • groen gas voor 3.390 huishoudens • totale hoeveelheid huishoudelijk afval verminderd van 151 naar 146 kg/per inwoner* • scheidingspercentage neemt toe van 58% naar 62%*
Meer CO2 afgevangen en hergebruikt Proefopstelling bio-energiecentrale • afgevangen: 1.206 ton CO2 in 2021 (doel 2022: 2.400 ton) • toepassing: 100% waarvan 74% in de glastuinbouw (daardoor minder gasverbruik) en 26% in de bodemaswasinstallatie van HVC en Boskalis (daardoor minder soda en salpeterzuur gebruikt) • doel voor 2022: verhoging van 100%
Eigen fossiel energieverbruik verminderd Lease- en bedrijfsauto’s • 2021: milieulabel A (minder dan 100gr CO2): 88% • doel voor 2022: 90% Inzamelvoertuigen • 2021: 55% minder liters diesel (meer HVO30) • doel voor 2022: 20% diesel, 80% HVO100 Kantoorgebouwen • 2021: 70% heeft energielabel A • doel voor 2022: 80% heeft energielabel A
Zie voor de voetnoot pagina 158.
kerncijfers. eenheid
2021
2020
2020
2018
2017
2016
Aantal woonhuisaansluitingen1
aantal
583.426
566.349
514.907
494.717
486.071
482.936
Aantal aandeelhoudende gemeenten waar HVC de inzameling verzorgt
aantal
28
27
26
26
25
25
kton
934
913
934
928
975
978
waarvan verwerkt importafval
%
1,4
0
8,3
6,5
18
25
HVC slibverbrandingsinstallatie
kton
346
346
340
372
379
363
HVC vergisting/compostering
kton
209
213
207
177
188
181
Bio-energiecentrale
kton
176
168
173
162
165
178
Geproduceerde elektriciteit
GWh
1.180
1.232
1.231
1.193
1.252
1.061
Waarvan duurzame elektrictiteit
GWh
906
952
939
916
955
756
Geproduceerde warmte
TJ
1.932
1.727
1.502
1.560
1.444
1.075
Waarvan duurzame warmte
TJ
1.244
1.149
997
1.004
714
483
Geproduceerd groen gas
mln m3
4,2
3,9
3,7
2,9
3,1
3,0
Duurzame energieproductie
GWh
1.350
1.374
1.246
1.222
1.191
927
Bedrijfsopbrengsten
€ mln
410
382
364
342
340
329
Resultaat na belasting
€ mln
26
15
10
13
14
8
Eigen vermogen
€ mln
169
142
126
116
103
89
%
16,6
14,3
12,7
12,0
10,8
9,5
fte
1.082
1.053
1.052
1.025
925
909
Inzameling HVC
Verwerking en/of omzetting in energie HVC afvalenergiecentrales
Energieproductie
Financieel2
Solvabiliteit 3
Medewerkers Aantal medewerkers per ultimo december
16
in één oogopslag.
Zie voor de voetnoot pagina 158.
kritische prestatie indicatoren. Corporate Nettoresultaat
IF-index Groen Gas en Compost
(in € mln)
(aantal)
26
0
1.036
2020: 15
2020: 23,49
2020: 1.004
Eigen vermogen
IF-index Inzameling 2
(in € mln)
(aantal)
Vermeden CO2 3
169
22,43
868
2020: 142
2020: 28,34
2020: 929
Ongevallen met verzuim 1
IF-index Duurzame Energie
Opleidingskosten
(aantal)
0
(in % brutoloonsom)
26
2020: 0
2020: 31
IF-index Energie uit Afval
(in kton)
(in kton)
1,70 2020: 1,76
Geëmmitteerde CO2
Aantal fte’s ultimo december
5,43
474
2020: 1.053
2020: 8,29
2020: 485
(aantal)
17
Biogene CO2-emissies
in één oogopslag.
(in kton)
1.082 Zie voor de voetnoot pagina 158.
Grondstoffen Ziekteverzuim
Zon
Brongescheiden inzameling
(in %)
(GWh)
(in %)
5,4
46,7
62
2020: 5,5
2020: 38,2
2020: 58
Tevredenheid medewerkers
Duurzame energieproductie HVC
Restafval per inwoner (VANG)
7,6
(uitgedrukt in elektriciteitconsumptie van huishoudens)
(in kg)
2020: 7,3
492.418
190 2020: 197
2020: 496.811
Duurzame Energie Wind op land
Aantal warmteklanten 4
Tevredenheid inwoners inzamelgemeenten
(GWh)
(woningequivalent)
16,6
21.815
7,1
2020: 21,4
2020: 19.158
2020: 7,1
Wind op zee (GWh)
372,4 2020: 422,3
18
in één oogopslag.
Zie voor de voetnoot pagina 158.
Energie uit afval Warmtelevering
Groengasproductie
(GWh)
(GWh)
455,6
40,3
83
2020: 417,2
2020: 37,8
2020: 88
E-productie
E-levering
(GWh)
(GWh)
728,4
600,2
84
2020: 735,0
2020: 606,5
Eigen verbruik
Slibwaterketen
29
(GWh)
Beschikbaarheid installatie (uptime)
2020: 31
Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard
128,3
(in %)
18
Waterschap Rivierenland
2020: 128,5
Hoogheemraadschap van Delfland
Waterschap Hollandse Delta
2020: 82
89,0 2020: 94,1
2020: 24
Duurzaam geproduceerde energie
Aanvoer slibverbranding waterschappen
(GVO’s)
395,9 2020: 396,5
(kton)
109 2020: 107
19
in één oogopslag.
Hoogheemraadschap van Rijnland
7 2020: 4
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
bestuursverslag. Nadat we in 2020 werden ‘overvallen’ door corona, drukte de pandemie ook in 2021 nog een stempel op onze maatschappij en daarmee uiteraard ook op HVC en al haar activiteiten. Ook bij HVC hadden we te maken met collega’s die tijdelijk niet inzetbaar waren vanwege het virus. Mensen in de operatie, voor wie thuiswerken geen optie is, hebben door het treffen van relevante maatregelen, hun werkzaamheden veilig kunnen uitvoeren. De primaire processen van HVC, zoals afvalinzameling en –verwerking en (duurzame) energieproductie, zijn daardoor niet in gevaar gekomen. Duurzame energie Ondanks de nog steeds ‘sluimerende’ aanwezigheid van corona, was er 2021 sprake van een flink economisch herstel. Dat heeft wereldwijd onder andere geleid tot een forse verhoging van de energievraag. Alhoewel er sprake is van een sterke toename van de hoeveelheid duurzaam geproduceerde energie, wordt deze toenemende energievraag helaas nog steeds voor een groot deel ingevuld met fossiele bronnen. De wereldwijde hoeveelheid energie uit steenkool bereikte in 2021 een record1. Ook in Nederland werd mede door de hoge gasprijzen in toenemende mate steenkool ingezet voor de elektriciteitsproductie 2 .
20
bestuursverslag.
Productie duurzame energie neemt toe In lijn met het landelijke beeld neemt ook bij HVC de productie van duurzame energie geleidelijk toe. Hoewel de realisatie van nieuwe projecten in 2021 o.a. vanwege de toegenomen kosten voor zonnepanelen enigszins is getemporiseerd, produceert HVC door het ontwikkelen en realiseren van nieuwe zonneprojecten steeds meer duurzame elektriciteit. Met het ontwikkelen en realiseren van duurzame warmtebronnen, het uitbreiden van bestaande en de realisatie van nieuwe warmte-infrastructuur, voorzien we een toenemend aantal huishoudens en bedrijven van duurzame warmte. In mei 2021 hebben de aandeelhouders unaniem ingestemd met het ontwikkelen van WarmteSysteem Westland waardoor een forse verduurzaming van de warmtevraag in de regio wordt gerealiseerd. In 2021 is HVC betrokken geweest bij het opstellen van regionale energiestrategieën en op gemeenteniveau bij het opstellen van de gemeentelijke Transitievisie Warmte. Daarin wordt op wijkniveau aangegeven wanneer en hoe de toekomstige warmtevoorziening ‘Van gas los’ kan worden ingevuld. De komende jaren gaat HVC zich inzetten om de in deze plannen opgenomen ambities en doestellingen, samen met andere betrokkenen zoals gemeenten, waterschappen en inwoners, te realiseren.
Warmtetarieven HVC beperkt gestegen De sterk toegenomen vraag in combinatie met beperkte voorraden en geo-politieke spanningen, zorgen voor een gespannen energiemarkt met hoge (spot-) prijzen. De verkoopstrategie van HVC is gebaseerd op verkoop op de termijnmarkt. Hier is sprake van een veel meer gematigde prijsontwikkeling. Daarnaast leiden hogere opbrengsten voor de geleverde energie bij gesubsidieerde projecten in het algemeen tot minder subsidie. De hoge gasprijzen en de koppeling daarvan aan de warmtetarieven, leiden tot een sterke stijging van de door de ACM in 2022 vastgestelde maximumtarieven voor warmtelevering. De prijs van warmte bij HVC gaat weliswaar omhoog, maar blijft zoals elk jaar fors onder het maximum van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Hiermee blijft HVC een van de goedkoopste warmteleveranciers van Nederland.
Zie voor de voetnoot pagina 158.
Afval en grondstoffen De impact van corona op het gebied van afval- en grondstoffen was in ieder geval gedeeltelijk ook in 2021 duidelijk zichtbaar met onder meer een hoger aanbod aan huishoudelijk restafval en een grote drukte bij de afvalbrengstations. Het economisch herstel in 2021 zorgde echter voor een gunstige ontwikkeling op de markt voor (secundaire) grondstoffen. Een toegenomen vraag leidde voor veel secundaire grondstoffen tot (soms aanzienlijk) hogere opbrengsten.
Betere afvalscheiding door prijsprikkel Bij onze gemeenten wordt in toenemende mate een financiële prikkel, het recycletarief, ingevoerd om afvalscheiding door inwoners te bevorderen. Zowel bij gemeenten voor wie HVC de afvalinzameling verzorgt als bij andere deelnemende gemeenten is in 2021 gestart met een dergelijke tariefprikkel. Daarnaast heeft nog een aantal gemeenten in 2021 het besluit genomen om op een dergelijk systeem over te gaan. Vanuit het belang om te komen tot een circulaire economie, waarvan afvalscheiding en reductie van de hoeveelheid restafval onderdeel uitmaken, bevordert HVC de implementatie van deze systematiek bij haar aandeelhoudende gemeenten. De (grootschalige) invoer van een tariefprikkel leidt tot een afname van de bij de afvalenergiecentrales (AEC’s) aangeboden hoeveelheid huishoudelijk restafval afkomstig uit de betreffende gemeenten. Met het toetreden van nieuwe gemeentelijke aandeelhouders, zoals Avalex als gemeenschappelijke regeling van zes gemeenten, wordt deze teruggang in aanbod aan huishoudelijk restafval opgevangen. Met de inzet van de voorscheidingsinstallatie (VSI) en de bodemaswasinstallatie wordt het scheidingspercentage voor deze nieuwe aandeelhouders verhoogd. Onze afvalenergiecentrales hebben een goed jaar gedraaid; er hebben zich geen grote storingen voorgedaan en de doorzet was door o.a.
het in bedrijf nemen van de stookautomaten in Alkmaar, een lagere verbrandingswaarde van het aangeboden afval en een homogener aanbod van het afval hoger dan in 2020. De Nederlandse afvalmarkt staat onder druk. Door een toenemende afvalscheiding en -recycling verminderde het aanbod aan Nederlands restafval terwijl de afvalstoffenbelasting op importafval het verwerken van buitenlands afval door Nederlandse AEC’s minder aantrekkelijk maakt. De rijksoverheid wil samen met de sector een plan voor de gewenste ontwikkeling van de AEC-capaciteit in Nederland ontwikkelen. HVC is voorstander van deze ontwikkeling maar pleit wel voor
21
bestuursverslag.
het nadrukkelijk meenemen van de internationale context bij deze ontwikkelingen. Het broeikaseffect stopt immers niet bij onze landsgrenzen.
HVC en CO2
Het CO2-gehalte in de atmosfeer is op dit moment 50% hoger dan vóór het begin van het industriële tijdperk. Allerlei beperkende maatregelen hebben nog geen trendbreuk veroorzaakt waardoor er nog steeds sprake is van een bijna lineaire toename1. Ondanks de verontrustende rapportages van het IPCC worden de uitkomsten van de klimaattop in Glasgow toch als redelijk teleurstellend ervaren. In het regeerakkoord van het nieuwe kabinet is aangegeven dat het doel voor 2030 in de Klimaatwet wordt aangescherpt tot tenminste 55% CO2-reductie met als beleidsambitie een hogere opgave van ongeveer 60% in 2030. Voor de daaropvolgende periode streeft het kabinet een reductie van 70% in 2035 en 80% in 2040. De ‘Shell-uitspraak’ laat zien dat bedrijven niet alleen verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor de eigen CO2-emissies maar ook de emissies die het gevolg zijn van het gebruik van de door deze bedrijven geleverde producten. HVC rapporteert al jaren op concernniveau over haar CO2-balans. Deze CO2-balans is de resultante van CO2-emissies door de diverse bedrijfsprocessen en de vermeden emissies elders in de keten door de productie van duurzame energie en de productie van secundaire grondstoffen door HVC. In 2021 heeft HVC haar doelstelling en strategie tegen het licht gehouden.
Ten aanzien van onze CO2-balans hebben we hierbij als voorlopige doelstelling geformuleerd dat we streven naar een netto CO2-emissie (fossiel + biogeen – vermeden) van 0. We gaan de bijdrage op de CO2-balans per bedrijfsonderdeel bepalen en bij investeringen de impact op de CO2-balans structureel in kaart brengen.
Verbeteren van de CO2-balans
HVC heeft in 2021 concrete stappen gezet die leiden tot een lagere netto CO2-impact. Zo hebben we meer duurzame warmte geproduceerd, meer secundaire grondstoffen afgezet en hebben we CO2 afgevangen en onder andere ingezet bij de glastuinbouw. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen voor diverse projecten die komende jaren gerealiseerd worden en tot een verdere verbetering van de CO2-balans leiden. Het gaat daarbij onder andere om de ontwikkeling van WarmteSysteem Westland, de bouw van een duurzame slibdrooginstallatie en het verhogen van de hoeveelheid secundaire grondstoffen
Zie voor de voetnoot pagina 158.
(o.a. door de implementatie van het recycle-tarief en de verdere optimalisatie van de wASH en scheidingsinstallatie). Daarnaast is in 2021 SDE++-subsidie aangevraagd voor het realiseren van een grootschalige installatie voor het afvangen van CO2 bij de AEC Alkmaar. Naast eventuele toepassing in de glastuinbouw, kijkt HVC
samen met andere partijen naar de mogelijkheden om CO2 toe te passen als grondstof bijvoorbeeld voor de productie van basischemicaliën.
CO2 in perspectief
Voor HVC was en is onze CO2-uitstoot altijd al een belangrijk aandachtspunt. Via gescheiden inzameling en recycling, een efficiënte verbranding met optimale energiebenutting en een maximalisatie van de productie van duurzame energie streven wij naar een minimale netto CO2-balans. Afhankelijk van het perspectief waarmee we naar onze CO2-impact kijken, kan het beeld dat ontstaat van onze impact echter verschillen. Twee voorbeelden. Het invoeren van het recycletarief leidt tot een aanzienlijke verbetering van de CO2-impact van het afvalbeheer van de betreffende gemeenten. Immers er wordt o.a. een fors lagere hoeveelheid restafval voor verbranding naar HVC afgevoerd met daardoor veel minder aan de betreffende gemeente toe te rekenen CO2-emissies. HVC zal echter vanuit bedrijfseconomisch perspectief proberen haar installaties maximaal gevuld te houden. Een lagere aanvoer van huishoudelijk restafval wordt zo mogelijk opgevangen met extra bedrijfsafval waardoor bij HVC er nauwelijks verandering in de netto CO2-emissies plaats zal vinden. Vanuit internationaal perspectief echter leidt het ombuigen van te storten afval naar vullen van beschikbare verbrandingscapaciteit in Nederland tot een aanzienlijke reductie van de hoeveelheid stortgas, een vanuit broeikasgasoptiek gezien nog veel schadelijker broeikasgas dan CO2. Een tweede voorbeeld is het ontwikkelen van warmtenetten.
Bij de start van een warmtenet wordt in eerste instantie vaak gebruik gemaakt van aardgasgestookte tijdelijke warmtecentrales. Dit leidt voor HVC tot extra inzet van aardgas en daarmee tot extra CO2-emissies. Bij de op het warmtenet aangesloten huishoudens en bedrijven wordt echter in het geheel geen aardgas meer verbruikt zodat daar sprake is van een reductie van de CO2-emissies. Op de Nederlandse schaal verandert er dus eigenlijk nog niks. Pas bij het aansluiten door hVC van het warmtenet op een duurzame warmtebron zal de CO2-emissie bij HVC, maar ook binnen
22
bestuursverslag.
al onze activiteiten zijn gericht op het terugdringen van CO2. We streven op termijn naar een netto CO2-emissie van nul.
Nederland, gereduceerd worden. Bij HVC zal de CO2-emissie naar beneden gaan op het moment dat het warmtenet wordt aangesloten op een duurzame warmtebron.
Zuiveringsslib De slibverbrandingsinstallatie (SVI) heeft in 2021 conform prognose gepresteerd. In 2021 zijn de voorbereidingen gestart voor het realiseren van de warmte-uitkoppeling vanuit de SVI, die het warmtenet van Dordrecht/Sliedrecht gaat voeden. Ook is de bouw van een proefinstallatie om bioplastics uit slib terug te winnen gestart. Deze installatie wordt medio 2022 in gebruik genomen. Daarnaast zijn stappen gezet om in samenwerking met Slibverwerking Noord-Brabant (SNB) te komen tot het realiseren van een grootschalige installatie voor de terugwinning van fosfaat uit de verbrandingsassen van slib.
Duurzame slibdrooginstallatie 2021 stond daarnaast in het teken van het aanbestedingstraject voor de duurzame slibdrooginstallatie op locatie Alkmaar. Dit heeft in december 2021 geleid tot opdrachtverlening voor de realisatie van deze installatie. We verwachten dat medio 2022 met de bouw kan worden begonnen. Met de aannemers is een projectplanning overeengekomen waarin de inbedrijfstelling eind 2023 zal plaatsvinden en de overdracht van de installatie begin 2024 wordt voorzien. Na de opdrachtverlening voor de bouw van de slibdrooginstallatie, zijn conform eerdere besluitvorming de waterschappen Zuiderzeeland (ZZL) en Amstel Gooi en Vechtstreek (AGV) als aandeelhouder toegetreden. Daarnaast zijn de zeven aandelen van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) omgezet in aandelen B en zijn aanvullend 113 aandelen B aan HHNK uitgegeven.
Oekraïne-crisis In maart 2022 is Oekraïne binnengevallen door Rusland. Het menselijk leed dat hierdoor wordt veroorzaakt, zowel voor de inwoners van Oekraïne als elders, is moeilijk te bevatten. De impact van deze crisis op de economische ontwikkelingen op langere termijn is nog lastig in te schatten. Op korte termijn zijn de effecten wel duidelijk met o.a. sterk oplopende prijzen voor energie en een groot aantal grondstoffen. Naast zorgen over de betaalbaarheid van de energievoorziening voor (o.a.) burgers, lijken deze ontwikkelingen ook te leiden tot een versnelde afbouw van de
23
bestuursverslag.
afhankelijkheid van (Russisch) aardgas door volop in te zetten op energiebesparing en een toenemende productie van duurzame energie. Deze ontwikkelingen zullen ook impact hebben op HVC in zowel positieve (verhoogde opbrengsten, toename realisatie duurzame energieprojecten) als in negatieve zin (toename kosten).
activiteiten. HVC draagt met haar activiteiten bij aan de verduurzaming van haar aandeelhouders en daarmee aan de invulling van de landelijke doelstellingen, zowel op het gebied van duurzame energie als afval en grondstoffen. Wij willen hierbij als toonaangevend nutsbedrijf onze gemeenten, waterschappen en inwoners koploper maken en houden als het gaat om het verduurzamen van de energiehuishouding en het hergebruiken van grondstoffen. De activiteiten van HVC zijn: warmteontwikkeling en -levering, zonne-energie, windenergie, energieproductie uit biomassa, vergisting en compostering, levering van duurzame energie, gescheiden inzameling, recycling, energieproductie uit restafval, slibverwerking en beheren openbare ruimte.
Hergebruik Op het gebied van afval en grondstoffen richten de activiteiten van HVC zich op optimale afvalscheiding (zowel bron- als nascheiding), het recyclen van gescheiden stromen en het terugwinnen van secundaire grondstoffen uit reststoffen die overblijven na de eindverwerking. Op deze wijze levert HVC een bijdrage aan de afvaldoelstellingen en daarmee de ambities om te komen tot een circulaire economie.
Warmteontwikkeling en -levering Warmtenetten vormen een belangrijk onderdeel van de energietransitie. Voor een klimaatneutraal Nederland gaan we stap voor stap over op nieuwe manieren van verwarmen, douchen en koken. HVC heeft de warmtetransitie als kerntaak en levert een integrale bijdrage aan een aardgasvrije toekomst.
Meebewegen met de warmtetransitie Energie De totale duurzame-energieproductie bedroeg in 2021 1.350 GWh (2020: 1.374 GWh). De duurzame-energieproductie van HVC, uitgedrukt in het aantal huishoudens met een gemiddeld elektriciteitsverbruik, bedroeg in 2021 492.418 (2020: 496.811). Onze duurzame energieproductie rekenen we door naar de individuele aandeelhouders op basis van de door de aandeelhouders aangeleverde input voor onze installaties (zoals restafval, b-hout, gft en zuiveringsslib) en het aantal aandelen.
24
bestuursverslag.
HVC heeft als publiek warmtebedrijf de afgelopen jaren een flinke groei doorgemaakt. Met name de stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen (SAH) voor woningcorporaties betekende een schaalsprong en fundament in de ontwikkeling van nieuwe warmtenetten en de uitbreiding van bestaande netten. HVC is in steeds meer gemeenten met de ontwikkeling en realisatie van warmteclusters actief. Het aantal nieuwe aansluitingen dat we in 2021 hebben gerealiseerd is ten opzichte van 2020 met 30% gegroeid.
Aandachtsgebieden warmtebedrijf HVC heeft voor haar warmtebedrijf vier belangrijke speerpunten: 1. meer klanten op onze warmtenetten; 2. ontwikkelen nieuwe warmtenetten; 3. ontwikkeling duurzame bronnen; 4. beleidsmatige ondersteuning gemeenten.
1. Meer klanten op onze warmtenetten Met het aansluiten van nieuwe klanten op de warmtenetten in de regio’s Alkmaar en Drechtsteden maken we de transitie naar aardgasvrij wonen een realiteit. HVC heeft in 2021 1.825 woningen en bedrijven aangesloten op een warmtenet. Naast het aansluiten van klanten zijn we ook bezig met de verdere verduurzaming van de warmtebronnen, bijvoorbeeld het uitkoppelen van restwarmte uit de slibver-
brandingsinstallatie en ontwikkeling van een elektrische boiler in Dordrecht. De gerealiseerde aansluitingen in Alkmaar en Dordrecht dragen bij aan de groei van het warmtebedrijf en bieden de aangesloten gemeenten slagkracht om samen met woningcorporaties de warmtetransitie waar te maken. Veilig werken aan de aanleg HVC is aangesloten bij ‘Samen Veilig Werken Aan Warmte’ en levert daarmee een bijdrage aan het branchebreed programma Veilig Werken bij de realisatie en exploitatie van warmtenetten. In 2020 heeft HVC een actieve rol gespeeld in zowel de werkgroep als de adviesraad. De collega’s van het team Operatie zijn in 2021 opnieuw VeWa-gecertificeerd volgens de laatste standaarden. Ook is het startschot gegeven voor het meerjarig veiligheidscultuurprogramma ‘Hein’.
Aansluitingen onder de Warmtewet Warmtenet
Gemeente 1-1-2021
Warmtenet Alkmaar
Alkmaar Heiloo Langedijk
2.394
2.887
34
34
493 0
1.328
1.422
94
Heerhugowaard
2.699
2.925
226
Totaal
6.455
7.268
813
Warmtenet Dordrecht
1.637
1.942
305
Warmtenet Assendelft
1.186
1.186
0
Warmtenet Sliedrecht
232
465
233
Warmtenet Westland
155
304
149
Warmtenet Hendrik-Ido-Ambacht
0
231
231
Warmtenet Zwijndrecht
75
75
0
Warmtenet Papendrecht
0
1
1
Warmtenet Velsen
0
89
89
9.740
11.561
1.821
Totaal
25
Klanten die onder de warmtewet vallen 31-12-2021 groei
bestuursverslag.
Duurzame energie Ook warmte halen uit afval- en oppervlaktewater is HVC! Aquathermie is een duurzame energiebron die we ontwikkelen met onze waterschappen en gemeenten. Marten van Schie, businessontwikkelaar bij HVC legt uit: ‘In de zomer is de oppervlakte van water in rivieren rond de 20 graden, opgewarmd door de zon. We zuigen het warme water in een installatie naar binnen en laten dit door een warmtewisselaar stromen. Via een warmtepomp gaat het warme water naar het warmtenet voor het verwarmen van woningen en bedrijven. Volgens hetzelfde principe is dit ook te doen met gezuiverd afvalwater uit een waterzuiveringsinstallatie.’
“bronnen van warmte: zo halen we energie uit oppervlaktewater.”
Hoe pakken we dit aan? Als er water in de buurt is, kun je aquathermie als warmtebron inzetten. ‘Concreet leggen we in onder andere gemeenten Gorinchem en Hendrik-Ido-Ambacht een warmtenet aan met aquathermie als warmtebron’, vertelt Marten. ‘Ik verwacht dat aquathermie een belangrijke bijdrage gaat leveren aan de transitie om van aardas af te gaan. Nederland is een waterrijk land en aquathermie is als bron bij veel van onze aandeelhouders toe te passen. Naast dat het een duurzame energiebron is, draagt het ook bij aan beheersing van de waterkwaliteit, omdat je warm water onttrekt en gekoeld weer terug laat stromen in het water. In alle opzichten is aquathermie als bron een win-win situatie.’
Wat is de CO2-besparing?
Elke woning op warmte levert een besparing op tot 75% minder CO2-uitstoot, omdat er geen aardgas meer wordt gebruikt.
Marten van Schie businessontwikkelaar bij HVC 26
bestuursverslag.
Juli 2021: de samenwerkende partijen bij de officiële start van de aanleg van het warmtenet in de Gildenwijk in Gorinchem. V.l.n.r.: Eelke Kraaijeveld (wethouder Duurzaamheid gemeente Gorinchem), Marije Buursink (Poort6), Berend Potjer (gedeputeerde provincie Zuid-Holland), Peter Willems (waterschap Rivierenland), Ruben Duinker (Poort6), Henk van ‘t Pad (waterschap Rivierenland), Bertus den Toom (gemeente Gorinchem).
Het geïnvesteerd vermogen ultimo 2021 in de verschillende warmtenetten onder de Warmtewet bedraagt € 76,9 miljoen, in onderstaande tabel is het financiële resultaat van deze klanten weergegeven.
Warmtelevering kleinverbruik 2021 Opbrengsten
Gigajoules
aantal
x € 1.000
362.995
7.286
Vastrecht
Kosten
Uitstoot per geleverde GJ (kg CO2/GJ)
4.815
Electra Aansluitingen
CO2-reductie 2021
1.072 11.561
Regio Alkmaar
7,1
51,4
465.129
23.908
41,65
196.928
8.202
85,2
-26,7
37.789
-1.009
90,5
-32
1.121
Assendelft
3.440
Kleine netten (Zwijndrecht,
Personeelskosten
6.201
Hendrik Ido Ambacht,
Afschrijvingslasten
3.447
Sliedrecht, Westland)
Rentelasten
2.317
Totaal
-3.351 76.910
Besparing (ton CO2)
16,85
Inkoopkosten
Bedrijfsresultaat
Geleverde GJ’s
Dordrecht
Onderhoudskosten
Geïnvesteerd vermogen
Besparing per geleverde GJ (kg CO2/GJ)
In de cijfers 2021 zijn naast de 1815 kleinverbruikers (KV) (< 100 kW) ook 6 gereguleerde aansluitingen van de categorie ‘centrale aansluiting van verhuurder of VVE van meer dan 100 kW’ verantwoord. Het totaal van de categorie ‘centrale aansluiting van verhuurder of VVE van meer dan 100 kW’ komt hiermee op 46 en vertegenwoordigen in 2021 een warmtelevering van 76.923 GJ.
28.531
-913
728.377
30.188
• locatie*: regio’s Alkmaar, Dordrecht en Westland • lengte warmtenet: 244 kilometer
warmtenetten in het kort 2021
• aansluitingen: 11.511 woningen (= <100 kw) en 139 bedrijven en utiliteiten (21.839 woningequivalenten) • groei bestaande warmtenetten en aansluitingen: 40.000 woningequivalenten in 2024 • ontwikkeling nieuwe warmtenetten: Gorinchem, Hoorn en IJmond
*
27
bestuursverslag.
Inclusief deelnemingen
2.
Ontwikkeling nieuwe warmtenetten
HVC zoekt samen met haar aandeelhouders actief naar locaties waar warmtevraag en potentiële duurzame warmtebronnen samenkomen. Samen met gemeenten wordt een verkenning uitgevoerd naar passende duurzame bronnen en de mogelijkheden van een warmtenet. Vanuit de Transitievisie Warmte wordt de warmteoplossing per wijk concreet in een wijkuitvoeringsplan. Bij een positieve uitkomst wordt gestart met de ontwikkeling en de aanleg. De warmtebronnen waar HVC zich op richt zijn restwarmte, aardwarmte en aquathermie. In verschillende gemeenten is voortgang geboekt bij de ontwikkeling van warmtenetten. In het afgelopen jaar zijn contracten afgesloten voor 5.385 woningequivalenten. Onderstaand een opsomming onderverdeeld in de regio’s. Ontwikkelingen Noord In de regio IJmond (Velsen, Beverwijk en Heemskerk), Hoorn en in Den Helder is in 2021 verder gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe duurzame collectieve warmtenetten. In Hoorn heeft de SAH-regeling1 geleid tot het aangaan van raamover-
woningcorporatie Woonzorg Nederland voor de komende vier jaar. Daarmee wordt het mogelijk te starten met een warmtenet in het centrumgebied van de wijk Kersenboogerd. In de komende vier jaar wordt het warmtenet gefaseerd aangelegd en worden de woningaansluitingen gerealiseerd. In samenwerking met gemeente, woningcorporatie en HVC wordt daarnaast gewerkt aan doorgroei van het warmtenet om een beoogde aardwarmtebron te kunnen realiseren. In de regio IJmond zijn dit jaar de Transitievisies Warmte door de gemeenteraden vastgesteld. De keuzes voor wijken waar een warmtenet vanuit laagst maatschappelijke kosten een logisch alternatief blijkt voor aardgas, sluiten aan bij de conclusies van een eerder door HVC uitgevoerd haalbaarheidsonderzoek. Inmiddels zijn in Velsen en Beverwijk projectgroepen ingericht met gemeente en woningcorporaties voor de verdere planontwikkeling van de wijken waar de start van een warmtenet wordt beoogd. Tegelijkertijd wordt onderzoek gedaan naar het optimaal benutten van de veelal industriële restwarmtebronnen in het gebied evenals de mogelijkheden voor aardwarmte en aquathermie.
eenkomsten voor 1.858 woningen van woningcorporatie Intermaris en 88 van
28
bestuursverslag.
Zie voor de voetnoot pagina 158.
In Den Helder onderzoeken we samen met de gemeente en verschillende partners zoals Woningstichting Den Helder, Defensie (Koninklijke Marine) en het Rijksvastgoedbedrijf, de haalbaarheid van een warmtenet op basis van geothermie met drie nieuwe warmteclusters: het Willemsoord terrein, het defensiecluster Nieuwe Haven en de wijk De Schooten. Het afgelopen jaar is hiertoe een intentieovereenkomst met de betrokken partijen opgesteld en is de verdere planontwikkeling opgestart. Ontwikkelingen Zuid In de Drechtsteden is in 2021 een samenwerkingsovereenkomst getekend met zes woningcorporaties, waarbij de ambitie is uitgesproken om zo’n 30.000 corporatiewoningen voor 2050 aan te sluiten op duurzame warmtenetten van HVC. De volgende concrete ontwikkelingen maken onderdeel uit van deze ambities op langere termijn: • In Zwijndrecht worden de komende 4 jaar 1.347 corporatiewoningen vanuit de SAH-subsidie aangesloten. In de wijk Walburg wordt samen met de gemeente en waterbedrijf Oasen het integreren van waterzuivering en warmteopwekking onderzocht. Aquathermie is de beoogde duurzame bron voor het warmtenet waarop 1.012 woningen van de woningcorporaties Woonkracht10 en Trivire worden aangesloten. Ook wordt gekeken hoe particuliere woningeigenaren in deze wijk kunnen participeren. In de wijk Kort-Ambacht worden nog eens 335 woningen van Trivire voorzien van duurzame warmte.
• In Sliedrecht zijn in 2021 de warmtenetten van de Staatsliedenbuurt en Sliedrecht-Oost ondergronds verbonden. De woningen van Woonkracht10 in Papendrecht en Tablis Wonen in Sliedrecht vormen een belangrijke basis aan warmtevraag voor de ontwikkeling van de beoogde aardwarmtebron. Daarnaast gaan we vanuit de slibverbrandingsinstallatie in Dordrecht warmte leveren aan het warmtenet in Sliedrecht. Hiervoor is een warmteleiding onder de Merwede in voorbereiding, daarmee kunnen we de tijdelijke warmtecentrales in Sliedrecht versneld uitfaseren. • In Hendrik-Ido-Ambacht zijn de eerste 231 particuliere woningen op het warmtenet in de Volgerlanden-Oost aangesloten. Dit aantal groeit de komende jaren door naar circa 1.300 woningen. Het warmtenet wordt aangesloten op een nog te realiseren aquathermiebron waarvoor de locatie is vastgelegd.
29
bestuursverslag.
Nieuwe aansluitingen gecontracteerd
• In Gorinchem is samen met de gemeente en woningcorporatie Poort6 een warmteakkoord getekend, waarin de ambitie wordt onderschreven om in lijn met het Klimaatakkoord en de landelijke ambities aardgasvrij te worden. Onderdeel van dit warmteakkoord vormt de afspraak om de komende jaren circa 1.000 woningen in de Gildenwijk en het stadhuis van de gemeente te voorzien van warmte uit afvalwater. Daarvoor is met het waterschap Rivierenland een samenwerkingsovereenkomst getekend om de warmte afkomstig van de Rioolwaterzuiveringsinstallatie Schelluinen te benutten voor het warmtenet. Voor de realisatie van het startproject is een Kansen voor West-subsidie toegekend. HVC heeft in het Westland ruim 200 nieuwbouwwoningen in Rijnvaart aangesloten op een tijdelijke warmtecentrale om later aan te kunnen sluiten op WarmteSysteem Westland. De eerste woningen in het Lierkwartier zijn via een warmteoverdrachtsstation aangesloten op de aardwarmtebron van Trias Westland.
Ontwikkeling nieuwe warmtenetten ingedeeld in ontwikkelfase
Gemeente
2021
Alkmaar, Dijk en Waard
1.807
Hoorn
475
Dordrecht
1.435
Gorinchem
1.026
Hendrik-Ido-Ambacht
169
Sliedrecht
81
Westland
343
Zwijndrecht
49
Totaal
5.385
Onderdeel in Transitievisie Warmte Gemeenten hebben in 2021 een Transitievisie Warmte opgesteld. In een groot aantal HVC-gemeenten heeft HVC haar bijdrage geleverd aan de totstandkoming van deze Transitievisie Warmte. In de gemeenten Alkmaar, Dijk en Waard, Hoorn, Velsen, Beverwijk, Heemskerk, Gorinchem en de Drechtsteden vormen plannen voor de ontwikkeling van warmtenetten een integraal onderdeel van deze Transitievisies.
FID warmtecluster
FID duurzame bron
Geothermie Purmerend Geothermie Almere
Papendrecht
H-I-Ambacht
Geothermie Lelystad
Velsen
Heemskerk
Zwijndrecht
Sliedrecht Alkmaar/ Dijk en Waard Hoorn
Beverwijk Rijswijk
PijnackerNootdorp
30
bestuursverslag.
Gorinchem Den Helder
Dordrecht
Westlandwoningen
“nog nooit zoveel
warmte-aansluitingen
Duurzame energie
gerealiseerd.”
Ook particulieren op warmte laten aansluiten is HVC! In 2021 is een recordaantal woningen en bedrijven aangesloten op de verschillende warmtenetten van HVC in Noord- en Zuid-Holland. Dat doen we veelal in samenwerking met gemeenten en woningbouwcorporaties, zoals Woonwaard uit Alkmaar. Nieuw is dat nu ook particuliere woningeigenaren de kans krijgen om op warmte aan te sluiten.
Hoe pakken we dat aan? Lucien van der Plaats, projectleider Rivierenwijk-Zuid Aardgasvrij van de gemeente Dijk en Waard. ‘In Rivierenwijk zijn nu 500 huurwoningen aangesloten op het warmtenet van HVC. Naast huurders, wonen er ook particuliere woningeigenaren. We zijn begonnen met een wijkbrede aanpak, maar kwamen erachter dat je op individueel niveau het gesprek moet aangaan. Dat leidde tot het maken van een woningscan voor 22 woningen. Daarmee hadden we meteen een grote hobbel in kaart, namelijk de kosten van 15.000 euro gemiddeld per woning. Omdat we het belangrijk vinden en om hiervan te leren, hebben we besloten om voor 15 woningeigenaren een subsidie ter beschikking te stellen zodat de eigen bijdrage veel lager blijft, namelijk tot 2.200 euro per woning. Deze individuele benadering is uiteraard arbeidsintensief, maar we hopen dat goed voorbeeld doet volgen en dat het een olievlek gaat worden.’
Wat is de verduurzaming? Verwarmen van een woning via het warmtenet van HVC in Alkmaar is tot 95% schoner dan verwarmen met aardgas. De bron van dit netwerk is de bio-energiecentrale in Alkmaar.
Lucien van der Plaats projectleider Rivierenwijk-Zuid Aardgasvrij
31
bestuursverslag.
Een monteur is in een woning bezig met de technische aanpassingen voor de warmte-aansluiting.
3. Ontwikkeling duurzame bronnen Exploitatie aardwarmtebronnen Aardwarmte, oftewel geothermie, is duurzame warmte en wordt lokaal gewonnen uit de diepe ondergrond. De opgepompte warmte wordt via een warmtewisselaar overgedragen op een lokaal warmtenet. Aansluitend wordt de duurzame warmte verspreid naar kassen, bedrijfsgebouwen en woningen. Aardwarmte Trias Westland Vanaf 1 juli 2021 is Trias Westland met het in bedrijf nemen van de tweede aardwarmtebron uitgebreid. Daarmee komt de geproduceerde warmte uit op meer dan 40 MWth, gelijk aan het energieverbruik van ruim 40.000 huishoudens per jaar. In de komende jaren zal het aantal aangesloten deelnemers groeien tot 54 glastuinbouwondernemers, Royal FloraHolland en 345 woningen in de Lier en Rijnvaart.
Feestelijke ingebruikname tweede aardwarmtebron Trias Westland
Deelname Nationaal Groeifonds Een consortium van warmtebedrijven heeft onder de noemer NieuweWarmteNu! een grote aanvraag ingediend voor een bijdrage uit het Nationaal groeifonds. NieuweWarmteNu! zet in op een programma voor het versneld betaalbaar realiseren van duurzame collectieve warmtesystemen. Het programma is gericht op het behalen van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. In samenwerking met woningcorporaties en gemeenten heeft HVC als publieke warmtebedrijf aanvragen ingediend voor het via collectieve warmtenetten aardgasvrij maken van in totaal 16.377 woningen in Den Helder (3.049 woningequivalenten), Hoorn (3.506 woningequivalenten), Drechtsteden (7.428 woningequivalenten) en Gorinchem (2.394 woningequivalenten).
32
bestuursverslag.