Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 3 MER deel B
Tekst van het document
referentiesituatie Toelichting ++ Sterk positief effect Zeer grote bijdrage aan de versterking op de kwaliteiten van groenstructuren (lanen, parken, groenstroken). Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe. + Positief effect Beperkte versterking op de kwaliteiten van groenstructuren (lanen, parken, groenstroken). Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe. 0 Geen effect Neutraal, geen invloed op de kwaliteiten van groenstructuren (lanen, parken, groenstroken). Per saldo geen invloed op de ruimtelijke kwaliteit - Negatief effect Beperkte aantasting of verslechtering van de kwaliteiten van groenstructuren (lanen, parken, groenstroken). Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt af. - - Sterk negatief effect Grote aantasting of verslechtering van de kwaliteiten van groenstructuren (lanen, parken, groenstroken). Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt af. 13.5.2 Referentiesituatie Huidige situatie Aan de stadsranden van Lelystad vormen de groengebieden een overgangszone tussen het bebouwde omgeving en het open polderlandschap 48. Lelystad is verweven met het landschap en dit geeft de stad haar ruimtelijke identiteit. Rond de stad zijn sinds de inpoldering grootschalige bossen aangeplant die zijn uitgegroeid tot volwaardige bosgebieden met hoge natuur- en recreatieve waarden. Het plangebied grenst aan de zuidzijde aan het Nationaal Park Nieuw Land.
Het Nationaal Park Nieuw Land omvat de Oostvaardersplassen, de Marker Wadden, de Lepelaarplassen, het Trintelzand aan de Houtribdijk en een groot deel van het Markermeer. Dit park bestaat uit ruim driekwart uit water. Het Markermeer, IJsselmeer en Oostvaardersplassen zijn Natura 2000-gebieden. De Houtribweg is een belangrijke structuurdrager (structuren en elementen die een landschapsvormende functie hebben) van het plangebied. De weg kent een ruime groene opzet met laanbeplanting en bosschages aan weerszijden van de weg. Vanaf de zuidelijke entree van het plangebied ter hoogte van gemaal Wortman tot aan de Visarenddreef wordt het bedrijventerrein Noordersluis visueel afgeschermd door volwassen bomen. Ter hoogte van Bataviakwartier is de houtribweg een 2x2- baans 70 km/h weg met een groene middenberm als middengeleider en laanbeplanting met water als structuurelementen aan weerszijden van de weg. 48 Omgevingsvisie Lelystad (2021) 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 238 De Oostvaardersdijk loopt grotendeels evenwijdig met de Houtribweg. De groenstrook tussen de Oostvaardersdijk en het Oostvaardersdiep (afgezien ter plaatse van de Bataviahaven) is kwalitatief laagwaardig groen. Tussen de Oostvaardersdijk, de Houtribweg, Saerdam en het Werkeiland bevindt zich op het braakliggende terrein verwoekerde bosschages.
Het Bataviakwartier kent enkele hoogwaardige beplantingsstroken rondom Batavialand, het Bataviaplein en Bataviastad. Op het parkeerterrein van Bataviastad staan volwassen bomen zonder duidelijke (laan)structuur. In het uiterste noordwesten van het plangebied aan het Oostvaardersdiep bevinden zich beeldbepalende bomen met een totale bladerdak oppervlakte van circa 1 ha. Figuur 13-8: Groenstructuur aan het Bataviaplein. Bron: Royal HaskoningDHV Het plangebied ligt gedeeltelijk in het Oostvaardersdiep. Het Oostvaardersdiep is de vaargeul in het Markermeer, en wordt ter plaatse van het plangebied van het grote open water gescheiden door enkele langsdammen. Het gebied is aangewezen als natuurgebied/Natura 2000-gebied en waterrecreatiegebied. Autonome ontwikkeling Er zijn geen ruimtelijk relevante ontwikkelingen voorzien.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 239 13.5.3 Effectbeschrijving en effectbeoordeling Effecten realisatie Niet van toepassing Effecten eindsituatie Voorlopig VKA Het voorlopig VKA gaat uit van een groenstructuur die doorgetrokken wordt vanuit de bestaande dreven richting het Waterfront. Vanuit de stad bezien biedt de Visarenddreef een directe groene verbinding naar het duinlandschap van Meerdijkhaven. Brede groenstructuren scheiden de vier woonbuurten in Meerdijkhaven, waardoor het woningprogramma wordt geïntegreerd in een natuurlijke omgeving. Het kwalitatief laagwaardige groen tussen de Houtribweg en de Oostvaardersdijk wordt vervangen door een hoogstedelijk woonmilieu in een groene setting en verhoogt de gebruiks - en belevingswaarde van het gebied. De groene laanstructuur van de Houtribweg blijft behouden, maar de weg verliest in beperkte mate haar weidse en open karakter. Het voorlopig VKA voorziet in aanzienlijke natuurontwikkeling door een stadsstrand met duinlandschap te situeren voor de kust van de buurt Saerdam, Vliegent Hert, Fortuyn en tussen woonclusters 2 & 3 in Meerdijkhaven. Deze stadsstranden worden omgeven door groen en natuurontwikkeling langs de waterlijn. Het voorlopig VKA voorziet hoofdzakelijk in een toevoeging van boomstructuren op de kade in Bataviahaven, een parkachtige zone langs de kade in Bataviakwartier en rondom de straalverbindingstoren.
De bomenstructuur in het noordwestelijk deel van het plangebied wordt ten dele aangetast en het verlies van groen wordt in de nieuwe situatie niet volledig hersteld/gecompenseerd. Samengevat kan gesteld worden dat groenstructuren in het plangebied versterkt worden. Per saldo wordt dit aspect als sterk positief (++) beoordeeld. Ook liggen er nog kansen om de groenstructuren van het plangebied verder te versterken. Met genoemde aanbevelingen in de paragraaf mitigerende maatregelen kunnen de landschappelijke kwaliteiten op positieve wijze beïnvloed worden. Alternatief zonder landaanwinning Het alternatief zonder landaanwinning verschilt in ruimtelijke opzet niet van het binnendijkse deel van het voorlopig VKA. Dit betekent dat de groene dooradering in Meerdijkhaven binnen dit alternatief ook mogelijk is. Het alternatief is verder qua aantasting of verbetering van groenstructuren in hoofdlijnen overeenkomstig met het voorlopig VKA. Natuurontwikkeling is echter aanzienlijk geringer en er komt geen zandige vooroever. Per saldo wordt het alternatief zonder landaanwinning als positief (+) beoordeeld. Varianten De inrichtingsvariant zonder strand Saerdam zal minder natuurontwikkelingspotentie hebben dan het voorlopig VKA en de dooradering van het groen vanuit Meerdijkhaven naar Bataviahaven wordt onderbroken zonder toevoeging van het strand in het plangebied.
De inrichtingsvariant zonder strand Saerdam wordt daarom als positief (+) beoordeeld. De uitvoeringsvarianten zijn niet van toepassing voor dit aspect. Effectbeoordeling eindsituatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 240 Tabel 13-9: Beoordeling eindsituatie Criterium Effectbeoordeling Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Groenstructuren ++ + N.v.t. N.v.t. N.v.t. + Mitigerende en/of compenserende maatregelen eindsituatie Mitigerende maatregelen zijn niet aan de orde 13.6 Historisch-geografische patronen en structuren en historische- (steden)bouwkundige elementen 13.6.1 Beoordelingsmethodiek De beoordeling voor Cultuurhistorie vindt plaats op basis van deskundigen oordeel. Tabel 13-10: Maatlat voor de effectbeoordeling ‘historisch-geografische patronen en structuren en historische-(steden)bouwkundige elementen’ Score Beoordeling t.o.v. referentiesituatie Toelichting ++ Sterk positief effect Zeer grote bijdrage aan de versterking op de kwaliteiten van cultuurhistorische waarden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe. + Positief effect Beperkte versterking op de kwaliteiten van cultuurhistorische waarden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe.
0 Geen effect Neutraal, geen invloed op de kwaliteiten van cultuurhistorische waarden. Per saldo geen invloed op de ruimtelijke kwaliteit - Negatief effect Beperkte aantasting of verslechtering van cultuurhistorische waarden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt af. - - Sterk negatief effect Grote aantasting of verslechtering van cultuurhistorische waarden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt af. 13.6.2 Referentiesituatie Huidige situatie Cultuurhistorische waarden in (de nabijheid van) het plangebied In 1959 kreeg Cornelis van Eesteren van de rijksoverheid de opdracht om een stedenbouwkundig ontwerp te maken voor Lelystad. Van Eesteren ontwierp met Lelystad een modernistische functionele stad. De stad zelf werd niet georiënteerd op de waterkant. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 241 Figuur 13-9: Uitsnede topografische kaarten 1962, 1988, 1994, 2010. Bron: Topotijdreis, bewerking Vestigia & RHDHV. Oostvaardersdijk Binnen het plangebied is de Oostvaardersdijk aangeduid als kernkwaliteit. De eerste topografische kaart waarop de Oostvaardersdijk te zien is, dateert van 1962. De Oostvaardersdijk gelegen in het plangebied is vermoedelijk op dezelfde wijze vervaardigd als de IJsselmeerdijk 49. De Oostvaardersdijk is een route voor recreatie- en bestemmingsverkeer. Tot de basiskwaliteiten behoort het gemaal Wortman aan de zuidzijde van het plangebied.
49 Archeologisch en cultuurhistorisch vooronderzoek (Vestigia, 2023)
Figuur 13- | 10: | De Oostvaardersdijk als cultuurhistorische kernkwaliteit met de Batavia op de achtergrond. Bron: maps.google.nl. Bewerking: RHDHV Gemaal Wortman | (buiten het plangebied gelegen) 50 Het Gemaal Wortman is van grote betekenis voor de bemalingsgeschiedenis van Nederland als gaaf voorbeeld van een poldergemaal 51. Het Gemaal Wortman is architectuurhistorisch van belang door de toegepaste expressieve bouwstijl en de nauwe verweving tussen architectuur en beeldende kunst. De ensemblewaarde van het gemaal komt zowel voort uit de onderlinge samenhang van het gemaal en de sluis, als uit de ruimtelijke en functionele samenhang van het complex met het werkeiland. Van het complex maken verder deel uit een scheepvaartsluis (de Noordersluis) en enige (voormalige) dienstwoningen. Het gemaal Wortman is in 1956 gesticht. Het Waterschap Zuiderzeeland is eigenaar van het poldergemaal. Gemeentelijke monumenten en beeldbepalende gebouwen in (de nabijheid van) het plangebied De gemeente heeft een gemeentelijke monumentenlijst. Daarnaast heeft zij een aantal beeldbepalende panden aangewezen en is er vanuit een in 2007 uitgevoerde inventarisatie 52 door de Erfgoedcommissie van Lelystad voor een aantal objecten een cultuurhistorische waardering opgesteld. Voor deze twee laatste categorieën is nog geen specifiek beleid opgesteld.
Er bevinden zich geen gemeentelijke monumenten binnen het plangebied. In het plangebied | bevindt zich één beeldbepalend, ongewaardeerd, pand: de Cantine. Verder bevindt zich één object met een cultuurhistorische waardering | binnen het plangebied: de Straalverbindingstoren. Net buiten het plangebied ligt het gemeentelijk monument het Werkeiland. De net ten noorden van het plangebied gelegen Houtribsluizen zijn opgenomen in de lijst van beeldbepalende gebouwen. Hiervoor wordt door de Erfgoedcommissie een waardering voorbereid. 50 Inventarisatie gebouwde cultuurhistorisch erfgoed Lelystad, | Bureau STOA ( | 2007) 51 www.gemalen.nl 52 Meijel, L. van en P. Opmeer, 2007. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 242 Straalverbindingstoren De straalverbindingstoren is gebouwd door de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders in de periode | 1975- ‘76. De straalverbindingstoren | werd gebouwd op de Houtribhoogte, vanwege | de hogere ligging, de kruising van water- en | landwegen en het ontbreken van bebouwing in het straalpad. De toren ondersteunt vanaf 1979 het telefoon- | en telexverkeer tussen het noorden en westen van Nederland. Vanaf 1980 werd het televisieontvangstation op de toren in gebruik genomen. De toren is nog maar beperkt in gebruik | voor haar oorspronkelijke functie 53 en is nu vooral een datacentrum.
De straalverbindingstoren heeft een beperkte cultuurhistorische waarde. De toren was vooral belangrijk op het vlak van de communicatie. Hij was een belangrijke schakel in de radio- , telefoon- en televisieverbindingen tussen de verschillende gebiedsdelen van Nederland. De situering van de straalverbindingstoren is van belang voor de geschiedenis van de ruimtelijke ordening en stedenbouw van Flevoland, omdat hij toren in het midden van Flevoland staat. Verder is de toren specifiek voor Lelystad van belang, omdat hij op een kruising van land- | en waterwegen staat, namelijk de autoweg van Zwolle naar Enkhuizen en de vaarverbinding tussen Amsterdam en Lemmer. De straalverbindingstoren als gebouw heeft cultuurhistorische waarde, omdat het een bijzondere uitdrukking van een maatschappelijke ontwikkeling is. Figuur 13- | 11: | De Bataviawerf met op de achtergrond de straalverbindingstoren. Bron: Royal HaskoningDHV Cantine Oorspronkelijk stond de Cantine op het werkeiland. In 2008 moest dit plaatsmaken en is het gebouw gesloopt. Delen van het gebouw zijn bewaard gebleven. Nadat de uitbaters een nieuwe locatie (Oostvaardersdijk 111) hadden bemachtigd, is het huidige gebouw met de restanten van het oorspronkelijke gebouw opgebouwd. Daarbij is het karakter van de werkkantine | zo veel mogelijk in stand gehouden.
Dit gebouw is nog ongewaardeerd, maar beschikt over gemeentelijke bescherming als beeldbepalend pand 54. 53 Erfgoedcommissie Lelystad, Rapport 2, 2014. 54 https://www.nationaalparknieuwland.nl/nl/locatieoverzicht/2912454768/restaurant-de- | cantine. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 243 Werkeiland (buiten het plangebied gelegen) 55 Het werkeiland ten zuidoosten van het plangebied is cultuurhistorisch van belang, omdat het de eerste fase vertegenwoordigt in de inpoldering van Oostelijk Flevoland. De paal is voor het zogenoemde Perceel P (het werkeiland) is geslagen op 31 oktober 1949 56. Architectuurhistorisch is het werkeiland van belang door het materiaalgebruik en de detaillering die bijzonder zorgvuldig zijn voor semipermanente bebouwing. Binnen dit gebied worden twee ensembles (ruimtelijk en inhoudelijk samenhangend geheel van cultuurhistorisch waardevolle objecten, structuren en/of zones) onderscheiden: het ensemble ‘Stenen kamp’ en het ‘Waterstaatkundig’ ensemble. De ensemblewaarde van het werkeiland komt zowel voort uit de onderlinge ruimtelijke en functionele samenhang tussen de dijk, de woningen, de sluis en het gemaal Wortman. Als enige overgebleven werkeiland heeft het complex een hoge zeldzaamheidswaarde. Dit heeft geleidtot de aanwijzing van gemeentelijke monumenten op het Werkeiland Lelystad- | Haven in 2017.
Houtribsluizen (buiten het plangebied) Het complex ligt aan de Lelystadse | kant van de Houtribdijk. De dijk loopt van Lelystad naar Enkhuizen en vormt de scheiding tussen het IJsselmeer en het Markermeer. De Houtribsluizen zijn cultuurhistorisch van belang, omdat het samen met de Markerwaarddijk de enige fysieke uitdrukking vormt van het oorspronkelijke idee ook de Markerwaard in te polderen 57. De ensemblewaarde en stedenbouwkundige betekenis van het complex wordt bepaald doordat de sluizen de entree van Lelystad markeren vanuit Enkhuizen. Het complex bestaat uit twee schutsluizen | en een spuisluis en is vanaf 1975 in gebruik 58. Rijksmonumenten Lelystad heeft geen beschermd stadsgezicht en geen gebouwde rijksmonumenten. Ook de landelijke Monumenten Inventarisatie Project (MIP), die is uitgevoerd eind jaren ’80 – begin jaren ’90, heeft zich niet gericht op de jonge | bouwkunst van Noordelijk en Zuidelijk Flevoland. Er bevinden zich geen rijksmonumenten of MIP- objectenin het plangebied. 55 Inventarisatie gebouwde cultuurhistorisch erfgoed Lelystad, | Bureau STOA ( | 2007) 56 Project Werkeiland. 57 Inventarisatie gebouwde cultuurhistorisch erfgoed Lelystad, | Bureau STOA ( | 2007) 58 https://www.flevolanderfgoed.nl/home/erfgoed/oostelijk-flevoland-2/gemalen-2/houtribsluizen.html.
22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 244 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 245 Figuur 13-12: Cultuurhistorische waarden in en rondom het plangebied. Bron: Vestigia (2023) Autonome ontwikkeling Er zijn geen ruimtelijk relevante ontwikkelingen voorzien. 13.6.3 Effectbeschrijving en effectbeoordeling Effecten realisatie Niet van toepassing Effecten eindsituatie Voorlopig VKA Oostvaardersdijk In het voorlopig VKA worden de cultuurhistorische kwaliteiten van de Oostvaardersdijk ter hoogte van het deelgebied Bataviakwartier versterkt. Hier wordt de dijk afgesloten voor het autoverkeer en de fietsinfrastructuur verbeterd. De belevings- en gebruikswaarde van de dijk neemt hierdoor toe. Ter hoogte van de buurt Saerdam, Vliegent Hert, Fortuyn wordt op en aanpalend aan de dijk ruimte gemaakt voor een boulevard met aangrenzende natuur. Met name de belevingswaarde neemt hierdoor toe. In het voorlopig VKA wordt de waterkering in deelgebied Meerdijkhaven verlegd en/of de ruimte van de dijk ingericht als verblijfsgebied; de gebruikswaarde van de dijk wordt hierdoor versterkt. Door glooiend duinlandschap over de dijk te situeren is de dijk niet voelbaar meer aanwezig in het voorlopig VKA en gaat dit ten koste van de belevingswaarde van de dijk als kernkwaliteit in het landschap en als Flevolands karakteristiek.
De belevings- en gebruikswaarde van de dijk neemt in dit van het plangebied af.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 246 Per saldo wordt de invloed op de kwaliteiten van de cultuurhistorische waarde van de dijk als licht negatief (-) beoordeeld. Straalverbindingstoren Rondom de straalverbindingstoren wordt in het voorlopig VKA een Extreme adventure park beoogd. Het Extreme adventure park is onderdeel van een gebied voor vrijetijdsbesteding in het plangebied. Rondom de toren zijn een combinatie van extreme sporten/ervaringen voorzien met zowel indoor als outdoor activiteiten. De buitenzijde van de straalverbindingstoren wordt mogelijk benut om onder andere van te abseilen. Met betrekking tot de straalverbindingstoren wordt in de waardestelling van de Erfgoedcommissie het concrete advies gegeven deze op te nemen in toekomstige ontwikkelingen in het gebied 59: “De toren kan hierbij een cruciale rol vervullen als herkenningspunt. Hoogbouw in de nabije omgeving zou daarom ook niet op zijn plaats zijn. De toren kan tot kunstobject worden getransformeerd in samenhang met andere kunstobjecten in Flevoland, zoals De hurkende man en De Aardzee. Een mooi voorbeeld is de straalverbindingstoren aan de Amsterdamse Zuidas. De toren kan opengesteld worden voor het publiek als uitzichtpunt om de resultaten van het Zuiderzeeproject te overzien. Het uitzicht reikt tot over de provinciegrenzen van Flevoland. De toren kan ook dienen voor sportieve uitdagingen.
Te denken valt aan Euromast in Rotterdam als abseil-toren. Op termijn is een verkenning van de creatieve mogelijkheden van de straalverbindingstoren wenselijk.” 60 Uit het advies van de Erfgoedcommissie kan opgemaakt worden dat met de beoogde invulling van de straalverbindingstoren als attractietoren de belevings- en gebruikswaarde van het bouwwerk versterkt wordt. Ook blijft het bouwwerk een zichtbare landmark voor de omgeving doordat een maximale bouwhoogte van 15 meter voor gebouwen is ingeregeld in de buurt van de straalverbindingstoren. De invloed van het voorlopig VKA op de kwaliteiten van de cultuurhistorische waarde van de toren wordt als positief (+) beoordeeld. Cantine Onduidelijk is of restaurant Cantine in haar huidige vorm behouden blijft in het voorlopig VKA. Om die reden is geen effectbeoordeling toegekend aan dit beeldbepalend pand. Cultuurhistorische waarden, gemeentelijke monumenten en beeldbepalende gebouwen in de nabijheid van het plangebied De ensemblewaarde van het werkeiland en de onderlinge ruimtelijke en functionele samenhang tussen de dijk, de woningen, de sluis en het gemaal Wortman blijft door het voorlopig VKA intact. Vanaf de nieuwe ontwikkeling met kade heb je zicht op het Werkeiland. De landaanwinning wordt zodanig dat de ligging aan het water behouden blijft voor het Werkeiland.
De woningbouw van buurt 3 en 4 houden rekening met de schaal van Werkeiland door de woningen aan de zijde van Werkeiland laag te bouwen en geleidelijk hoogteverloop naar grotere hoogtes weglopend van het Werkeiland. Het hoogste punt van buurt 4 is bewust aan de Markermeerzijde geplaatst. De ensemblewaarde van de houtribsluizen blijft ook behouden. Per saldo wordt de invloed op bovengenoemde cultuurhistorische kwaliteiten in de nabijheid van het plangebied als neutraal (0) beoordeeld. 59 Archeologisch en cultuurhistorisch vooronderzoek (Vestigia, 2023) 60 Erfgoedcommissie Lelystad, Rapport 2, 2014. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 247 Conclusie Per saldo wordt de invloed op de kwaliteiten van alle cultuurhistorische waarden binnen het plangebied als neutraal (0) beoordeeld. Alternatief zonder landaanwinning en variant zonder strand Het alternatief en de variant zijn voor dit aspect niet onderscheidend van het voorlopig VKA. Varianten De uitvoeringsvarianten zijn niet van toepassing voor dit aspect. Effectbeoordeling eindsituatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling.
Tabel 13-11: Beoordeling eindsituatie Criterium Effectbeoordeling Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Historisch- geografische patronen, structuren en ensembles en stedenbouwkundige en bouwkundige ensembles, relicten en objecten 0 0 N.v.t. N.v.t. N.v.t. 0 Mitigerende en/of compenserende maatregelen eindsituatie Mitigerende maatregelen zijn niet aan de orde. 13.7 | Archeologische (verwachtings)waarden 13.7.1 | Beoordelingsmethodiek De beoordeling voor Archeologie vindt plaats op basis van deskundigen oordeel. Tabel 13- | 12: | Maatlat voor de effectbeoordeling | ‘archeologische (verwachting)waarden’ Score | Beoordeling t.o.v. referentiesituatie | Toelichting Zeer grote bijdrage aan de versterking op de kwaliteiten ++ | Sterk positief effect | van archeologische (verwachtings)waarden. Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe. Beperkte versterking op de kwaliteiten van archeologische + | Positief effect | (verwachtings)waarden. Het to taal van de ruimtelijke kwaliteit neemt toe. Neutraal, geen invloed op de kwaliteiten van 0 | Geen effect | archeologische (verwachtings)waarden. Per saldo geen invloed op de ruimtelijke kwaliteit Beperkte aantasting of verslechtering van archeologische - | Negatief effect | (verwachtings)waarden.
Het totaal van de ruimtelijke kwaliteit neemt af. Grote aantasting of verslechtering van archeologische - - | Sterk negatief effect | (verwachtings)waarden. Het totaal van de | ruimtelijke kwaliteit neemt af. 13.7.2 | Referentiesituatie Huidige situatie Archeologische waarden Op de cultuurhistorische waardenkaart | 61 van de provincie Flevoland is binnen het plangebied één vlak aangegeven die van belang is voor de archeologie: het archeologisch aandachtsgebied ‘Markermeer’. Hiervoor geldt dat het streven is om eventuele archeologische waarden zoveel mogelijk te beschermen. Voor de archeologische gegevens over het plangebied is door Vestigia (2023) het Archeologisch Informatiesysteem | (Archis) geraadpleegd, dat alle geregistreerde archeologische monumenten, onderzoeken, en | waarnemingen/vondstlocaties bevat. Binnen en in een buffer van 500 meter van | het plangebied zijn geen archeologische rijksmonumenten of terreinen van archeologische waarden (AMK- terreinen) geregistreerd. Binnen het plangebied staan wel twee vondstlocaties geregistreerd in Archis. De eerste is afkomstig van baggerwerkzaamheden net ten zuiden van het plangebied. De toelichting vermeldt dat het om vondsten gaat uit 1955, opgebaggerd tijdens werkzaamheden aan de bouw van de dijk rond Oostelijk Flevoland, nabij Lelystad.
In de toelichting staat dat het gaat om hout van een schip gaat dat op basis van | aardewerk en andere niet nader gespecificeerde lading dateert uit de 19e eeuw. De locatie is bij benadering aangeduid 62. Van de tweede vondst | locatie is de verwervingswijze niet te bepalen. Het betreft een basisbijl type 1 | gemaakt van een gewei aangetroffen ter plaatse van de Markerwaarddijk net ten noorden van het plangebied. 61 Cultuurhistorische Waardenkaart Flevoland - Provincie Flevoland 62 Archeologisch en cultuurhistorisch vooronderzoek | (Vestigia, 2023) 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 248 Figuur 13- | 13: | Archeologische aandachtsgebieden in Flevoland. Bron: Provincie Flevoland Binnen een straal van 500 meter | rondom het plangebied staan 14 onderzoeken in Archis geregistreerd 63. De meest relevante onderzoeken worden benoemd. | Voor het Markermeer en IJmeer is een bureauonderzoek uitgevoerd door de RCE. Uit deze gegevens blijkt dat binnen het plangebied geen contacten van b | elang(zoa | ls scheeps- of vliegtuigwrakken) zijn aan te merken. Wel bevindt zich door het plangebied een | vaargeul. Ten aanzien van de vaarweg is in 2017 een geofysisch en booronderzoek uitgevoerd. Het gebied | is gelegen ter plaatse van het zuidelijke deel van het onderhavige plangebied. Uit het onderzoek is gebleken | dat de vaargeul een verstoring tot ca. NAP - 6 m heeft opgeleverd.
Archeologische verwachtingswaarden Het plangebied bestaat uit een dijklichaam, aangelegd in de jaren ’50 van de vorige eeuw met aan de westzijde water met dammen en aan de oostzijde iets later drooggelegd land. De Oostvaardersdijk is gelegen in het plangebied. Omdat de Oostvaardersdijk | vermoedelijk op dezelfde wijze | is aangelegd | als de IJsselmeerdijk, kan gesteld worden dat de slappe lagen zijn weggebaggerd tot op en | in het pleistoceen en vervangen door een zandcunet. In een bureauonderzoek dat is uitgevoerd ten | behoeve van ontwikkelingen de IJsselmeerdijk zijn dwarsprofielen geanalyseerd, waaruit blijkt dat het zandcunet tot een diepte van 8 tot NAP - | 10,75 m is aangelegd 64, ofwel de | diepte van het pleistocene zand. Er kan dus worden gesteld dat onder de Oostvaardersdijk geen archeologie meer valt te verwachten. 63 8 bureauonderzoeken, 1 booronderzoek, 2 geofysische onderzoeken, 1 archeologisch onderwateronderzoek en 1 begeleiding 64 Weerheijm et al 2021. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 249 Figuur 13- | 14: | Archeologische verwachtingswaarden in het plangebied. Bron: Vestigia (2023) Vooral binnen het noordelijke deel van het plangebied | (Bataviakwartier) is bebouwing aanwezig. Uit de topografische kaarten blijkt dit vooral te zijn aangelegd vanaf begin jaren ’90, met uitzondering het informatiecentrum Nieuwe land | en de straalverbindingstoren.
De funderingen van de bebouwing | in het noordelijke deel van het plangebied kunnen de ondergrond verstoord hebben. | Ook zal de aanleg van de Bataviahaven de ondergrond behoorlijk verstoord hebben. Binnen het plangebied heeft de reeds bestaande bebouwing naar verwachting tot verstoringen geleid vanwege zettingen; het is niet duidelijk tot hoe diep deze verstoringen | hebben plaatsgevonden. Daarnaast heeft de aanleg van de Oostvaardersdijk ter plaatse de archeologisch | relevante lagen verstoord. De archeologische verwachting op basis van de landschappelijke kenmerken blijft voor het pleistocene landschap binnen het plangebied beperkt tot het Paleolithicum en Mesolithicum. Uit boringen die in en in de directe omgeving van het plangebied geplaatst zijn, valt af te leiden dat de top van het pleistocene materiaal vrijwel overal dieper dan NAP | - 10 m | te verwachten is. Alleen in het westen, ter hoogte van de langsdam en in het uiterste zuiden kan de top van het pleistoceen zich op een diepte tussen de NAP -9 en de -10 m bevinden 65. Het plangebied | bevindt zich op ca. NAP - 3,5 tot + 3,5 m. Binnen het plangebied geldt een algemene verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de midden fase van de Swifterbantcultuur (circa 5200- | 3800 v. Chr.). Ook deze resten bevinden zich vermoedelijk relatief diep onder het maaiveld binnen het plangebied.
De resten kunnen worden aangetroffen op een diepte van ca. NAP - 6 tot 8 m, waarbij mogelijke opduikingen onvoldoende in beeld 65 Zowel de boringen van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP) als latere boringen, bevraagbaar in DINOloket (www.dinoloket.nl). 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 250 zijn. Op de afzettingen van Wormer kan nog Hollandveen worden aangetroffen. Binnen het plangebied geldt geen verwachting op dit niveau, omdat dit aan het eind van het Neolithicum is verdronken. Uit de boringen blijkt dat dit niveau zich op zijn hoogst vanaf ca. 4,80 m - | mv voorkomt. Op de AHN ( Figuur 13- | 15) is te zien dat het plangebied ter plaatse van de landbodem een vrij vlak verloop heeft en gelegen is op ca. 1 m NAP. Het gebied ten zuiden – | westen van de Houtribweg is echter lager gelegen, namelijk op 3 - | 4 m -NAP. Uit een overleg met de gemeente blijkt dat het gebied aan de | zijde van het IJsselmeer is opgehoogd bij de aanleg van de dijken alhier66. De eerste ca. 4 m bestaat in dit gebied uit zand uit het IJsselmeer, waaronder de overige afzettingen kunnen voorkomen. Figuur 13- | 15: Plangebied aangeduid op de AHN 3 DTM 0,5 m (bron: PDOK). Van invloed op het advies is als laatste nog de afdekkende zandlaag rondom de Oostvaardersdijk tot de Houtribweg van ca. 4 m dikte. Archeologisch relevante lagen zullen pas hieronder voorkomen.
Voor deze delen van het plangebied wordt geadviseerd om vervolgonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek indien ingrepen gaan plaatsvinden die dieper rijken dan 3 m | – NAP (hoogste maaiveldhoogte nabij het plangebied). Geplande werkzaamheden dienen getoetst te worden aan deze NAP waarde om hun impact op mogelijk archeologische resten te kunnen bepalen. Maritieme archeologie In de waterbodem is de | vaargeul Amsterdam - Lemmer gelegen naar de Houtribsluizen. Deze geul heeft vermoedelijk de relevante lagen verstoord. Ten aanzien van de vaarweg is in 2017 een geofysisch en booronderzoek uitgevoerd. Uit het onderzoek is gebleken | dat de vaargeul een verstoring tot ca. NAP - 6 m heeft opgeleverd. Binnen de vaargeul worden geen relevante archeologische resten meer verwacht. In de bovenste lagen binnen het plangebied | kunnen | scheepswrakken of - wrakresten worden aangetroffen. In Oostelijk Flevoland zijn ongeveer 100 scheepswrakken gevonden (ongeveer 450 in heel Flevoland). Ze 66 Telefonisch overleg met mevrouw Rozema (d.d. 10 november 2023). 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 251 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 252 zijn veelal gevonden bij het aanleggen van drainage of bij andersoortige ontginningswerkzaamheden aan het begin van de inpoldering. De oudste nog in de bodem te verwachten scheepswrakken dateren uit de 14e eeuw.
Aan de hand van maritieme databases zoals de Scheepswrakken Database Flevoland (SDF3), MACHU en MaSS en NCN is gebleken dat de bekende scheepswrakken buiten het plangebied vallen. Hoewel altijd een kans bestaat om scheepswrakken of scheepsonderdelen aan te treffen is de archeologische verwachting hiervan voor wat betreft de planlocatie niet lager dan elders in Flevoland vanwege ingrepen in de waterbodem in het verleden 67. Figuur 13-16: Scheepswrakken rondom het plangebied. Bron: Vestigia (2023) Gespecificeerde archeologische verwachting Archeologische resten kunnen binnen het gehele plangebied voorkomen. Binnen het plangebied kunnen de volgende archeologische resten worden aangetroffen: • Voor het plangebied geldt een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten uit de periode Paleolithicum t/m Neolithicum. Als aanwezig bevinden deze sporen zich in de top van het dekzand op overwegend NAP - 10 m. Ter plaatse van het plangebied is het maaiveld op NAP + 3-4 m gelegen ter plaatse van de dijken. In overige delen is sprake van een hoogte rond NAP. In het noorden en zuiden zijn nog twee zones aan te wijzen op ca. NAP - 3,5 m, hetgeen betekent dat de resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum op zijn hoogst ca. 6,5 m onder maaiveld kunnen voorkomen.
De archeologische sporen en resten kunnen bestaan uit paalkuilen, haardkuilen, houtskoolconcentraties, (vuur)stenen werktuigen en productieafval ; • Voor het plangebied geldt een lage archeologische verwachting op het aantreffen van resten uit de periode Bronstijd t/m de Vroege Middeleeuwen; • Voor het plangebied geldt een generieke archeologische verwachting op het aantreffen van Scheeps- en Vliegtuigwrakken uit de Late Middeleeuwen t/m de Nieuwste tijd. Autonome ontwikkeling Er zijn geen ruimtelijk relevante ontwikkelingen voorzien. 67 Muis/van den Brenk 2015.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 253 13.7.3 Effectbeschrijving en effectbeoordeling Effecten realisatie Voorlopig VKA Landaanwinning Meerdijkhaven en Saerdam met verleggen primaire waterkering Vestigia (2023) concludeert in haar vooronderzoek dat de waterbodem een archeologische verwachting heeft, namelijk dat in de diepere ondergrond van de waterbodem resten uit het Neolithicum (laagpakket van Wormer) niet kunnen worden uitgesloten. Ook resten van een Pleistoceen landschap zijn op een aantal locaties goed bewaard gebleven. In het voorlopig VKA is het uitgangspunt dat het Pleistocene zandpakket in het zandwinvak wordt gebruikt voor de landaanwinning. Het Pleistocene zandpakket bevindt zich onder de Holocene deklaag en loopt tot circa NAP - 10 m. Omdat de exacte ingrepen rondom een zandwinput nog niet bekend zijn, kan nog niet uitgesloten worden of de archeologische relevante lagen binnen het plangebied behouden kunnen blijven. Ten aanzien de waterbodem wordt geadviseerd om eerst een opwateronderzoek uit te voeren op de plaats van daadwerkelijke ingrepen (ook bij geplande ophogingen) in de waterbodem en gericht op de opsporing van historische scheeps - en vliegtuigwrakken.
Voor de landzijde kunnen in de ondergrond nog wel archeologische resten verwacht worden in vooral het noordelijk deel van het plangebied (Bataviakwartier) en geldt een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten uit de periode Paleolithicum t/m Neolithicum indien ontgravingen zouden plaatsvinden tot deze diepte. Resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum kunnen op zijn hoogst ca. 6,5 m onder maaiveld voorkomen. Tussen de woonbuurt Saerdam, Vliegent Hert, Fortuyn en het Werkeiland op het huidige braakliggende terrein wordt ten behoeve van het nieuwe woonmilieu in duinlandschap, zand verschoven tot NAP + 4 m aflopend naar de randen tot NAP + 2 m. Resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum worden hierdoor niet direct verstoord. Voor het buitendijkse gedeelte geldt dat zetting als gevolg van de aangebrachte ophoging de in de bodem aanwezige archeologische resten kan beïnvloeden. Bij mitigerende maatregelen wordt beschreven hoe hier door middel van een verkennend/karterend booronderzoek en Plaxis onderzoek mee om te gaan. Op voorhand kan dus niet uitgesloten worden of archeologisch relevante lagen behouden kunnen blijven.
Kadeconstructie en landaanwinning Bataviakwartier Voor de kadeconstructie en landaanwinning geldt dat nog geen inzicht is in de eventuele verstoring van het Holocene (laagpakket van Wormer; neolithicum) en Pleistocene zandpakket omdat de ingreep van de damwand niet bekend is. Ook zetting als gevolg van de geplande ophoging kunnen aanwezige archeologische resten beïnvloeden. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 254 Figuur 13-17: Archeologische advieskaart voor het plangebied. Bron: Vestigia (2023 Omdat er nog geen modellen zijn opgesteld die een inschatting maken van de diepteligging van het laagpakket van Wormer en de exacte ingreep nog niet bekend is, wordt in deze studie rekening gehouden met archeologische resten in de waterbodem. Per saldo wordt de invloed op de kwaliteiten van archeologische (verwachtings)waarden binnen het plangebied als licht negatief (-) beoordeeld. Alternatief zonder landaanwinning Ook hier geldt dat zetting als gevolg van de geplande ophoging aanwezige archeologische resten kunnen beïnvloeden. De invloed op de kwaliteiten van archeologische (verwachtings)waarden binnen het plangebied wordt als negatief (-) beoordeeld. Varianten Voor de ‘inrichtingsvariant zonder strand Saerdam’ en de ‘uitvoeringsvariant grondverbetering’ wordt Holoceen materiaal ontgraven. Om die reden zijn de verwachte effecten hetzelfde als voor het voorlopig VKA.
Voor de ‘uitvoeringsvariant zand uit vaargeul Amsterdam – Lemmer’ en ‘uitvoeringsvariant zand uit de markt’ hoeft geen Holoceen materiaal uit de zandwinput te worden ontgraven. Echter, ook hier geldt dat zetting als gevolg van de geplande ophoging aanwezige archeologische resten kunnen beïnvloeden. De effecten zijn niet onderscheidend van het voorlopig VKA. De invloed op de kwaliteiten van archeologische (verwachtings)waarden binnen het plangebied wordt als negatief (-) beoordeeld.
22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 255 Effectbeoordeling realisatie De tabel geeft de samenvatting van de effectbeoordeling. Tabel 13-13: Effectbeoordeling realisatie Criterium Effectbeoordeling Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Archeologische verwachtingswaarden - - - - - - Mitigerende en/of compenserende maatregelen realisatie Mitigerende maatregelen Voor grote delen van Bataviakwartier wordt geadviseerd om vervolgonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek indien ingrepen gaan plaatsvinden die dieper rijken dan 3 m – NAP (hoogste maaiveldhoogte nabij het plangebied). Geplande werkzaamheden dienen getoetst te worden aan deze NAP waarde om hun impact op mogelijk archeologische resten te kunnen bepalen. Hoewel de verwachting op het voorkomen van op opduikingen van de Wormerafzettingen klein is, kunnen ze op basis van de huidige gegevens niet uitgesloten worden. Vestigia B.V. adviseert daarom bij bodemroerende ingrepen op de landbodem binnen deze bovengenoemde zones van dieper dan 50 cm beneden maaiveld, en groter dan 100 m2, of bij ophogingen van meer dan 2 m boven huidig maaiveld en groter dan 100 m2 een vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een inventariserend veldonderzoek.
Deze onderzoeksverplichting is alleen relevant voor het oostelijk deel van Bataviakwartier. Dit veldonderzoek kan door middel van verkennende boringen, eventueel aangevuld met een karterend booronderzoek als de resultaten van het verkennende onderzoek daartoe aanleiding geven. Het booronderzoek dient met een grid van 30 x 40 m te worden uitgevoerd om de bodemopbouw in kaart te brengen. Met een dergelijk grid kan goed inzicht worden verkregen in de diepteligging, conservering en mogelijke opduikingen van het laagpakket van Wormer. Ten aanzien de waterbodem wordt geadviseerd om hier eerst een opwateronderzoek uit te voeren op de plaats van daadwerkelijke ingrepen in de waterbodem en gericht op de opsporing van historische scheeps- en vliegtuigwrakken. Als de resultaten en de ingrepen daartoe aanleiding geven kan dit worden aangevuld met een verkennend booronderzoek ten aanzien van de mogelijk diepere gelegen archeologische resten uit de vroege prehistorie. Verder dient rekening gehouden te worden met (onderdelen van) scheeps- of vliegtuigwrakken binnen het gehele plangebied, zowel op het land als onderwater (zie boven).
Geadviseerd wordt om een Protocol Toevalsvondsten op te stellen, waarbij de taken en verantwoordelijkheden van alle betrokken partijen uiteen worden gezet in geval in de uitvoeringsfase van de civiele werkzaamheden toch nog een scheeps- of vliegtuigwrak (of een andersoortige archeologische vondst) wordt aangetroffen. Als blijkt dat uit vervolgonderzoek geen archeologische (verwachtings)waarden worden aangetast, kan de beoordeling voor dit criterium naar neutraal (0). De verwachting is echter dat archeologische resten uit de periode Paleolithicum t/ m Neolithicum worden aangetroffen. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 256 Tabel 13-14: Beoordeling realisatie met mitigerende maatregelen Criterium Effectbeoordeling met mitigerende maatregelen Voorlopig VKA Variant zonder strand Saerdam Variant grond- verbetering Variant zand uit vaarweg Variant zand van de markt Alternatief zonder landaanwinning Archeologische verwachtingswaarden - - - - - - Compenserende maatregelen Niet van toepassing voor dit aspect.
Effecten eindsituatie Niet van toepassing 13.8 Conclusie landschap, cultuurhistorie en archeologie Landschap Het voorlopig VKA krijgt een sterk positieve beoordeling (++) door: • De landschappelijke kwaliteiten in het plangebied in de eindsituatie (in de realisatie geen effect) worden sterk verbeterd door het toevoegen van nieuwe (beleefbare) natuur, zandige oevers en een strand in de plaats van een harde kustlijn; • Het kustlandschap wordt samenhangend en gericht om de verbinding te zoeken met de omliggende natuur van het Nationaal Park Nieuw Land. Het kustlandschap wordt ten opzichte van de huidige situatie zeer toegankelijk en beleefbaar. Tussen de valleien zijn de woonclusters landschappelijk ingepast en kennen veel publieke buitenruimte; • Het kan niet uitgesloten worden dat de aanwezige aardkundige waarden uit het Swifterbantcultuur in het noordelijk deel van het plangebied onaangetast blijven; • Het alternatief zonder landaanwinning en de inrichtingsvariant zonder strand Saerdam wordt als positief (+) beoordeeld door minder natuurontwikkelingspotentie; • Groenstructuren in het plangebied worden versterkt en krijgt een sterk positieve (++) beoordeling. Het voorlopig VKA gaat uit van een groenstructuur in de eindsituatie (in de realisatie geen effect) die doorgetrokken wordt vanuit de bestaande dreven richting het Waterfront.
Het voorlopig VKA voorziet hoofdzakelijk in een toevoeging van boomstructuren op de kade in Bataviahaven een park achtige zone langs de kade in Bataviakwartier en rondom de straalverbindingstoren. De bomenstructuur in het noordwestelijk deel van het plangebied wordt ten dele aangetast en het verlies van groen wordt in de nieuwe situatie niet volledig hersteld/gecompenseerd. De geringere natuurontwikkeling in vergelijking tot het voorlopig VKA maakt dat het alternatief zonder landaanwinning positief (+) beoordeeld wordt. De inrichtingsvariant zonder strand Saerdam zal minder natuurontwikkelingspotentie hebben dan het voorlopig VKA en de dooradering van het groen vanuit Meerdijkhaven naar Bataviahaven wordt onderbroken zonder toevoeging van het strand in het plangebied. Daarom wordt deze variant als positief (+) beoordeeld. 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 257 Mogelijke optimalisatie om de ruimtelijke kwaliteit in het kader van het aspect landschappelijke waarden te versterken: • Bij de realisatie van de parkeergarage kan mogelijk voorkomen worden dat fundatie tot een bepaald niveau komt, waardoor sporen uit de Swifterbantcultuur intact blijven. Bij de ontgronding wordt geadviseerd om vroegtijdig in overleg te treden met de provincie Flevoland. Dit heeft geen effect op de beoordeling.
• De Houtribweg heeft de potentie om als verbindend element tussen de grotere groenstructuren/ - gebieden (groene structuur dreven) en het omliggende landschap (Nationaal Park Nieuw Land) te fungeren. Hiervoor dient de natuurlijke barrièrewerking van de weg zoveel als mogelijk te worden opgeheven door het toevoegen van oversteekplaatsen voor langzaam verkeer. Cultuurhistorie Per saldo wordt de invloed op de kwaliteiten van alle cultuurhistorische waarden binnen het plangebied als licht positief (0/+) beoordeeld, door: • In het voorlopig VKA, het alternatief zonder landaanwinning en alle inrichting- en uitvoeringsvarianten worden de cultuurhistorische kwaliteiten van de Oostvaardersdijk ter hoogte van het deelgebied Bataviakwartier in de eindsituatie (in de realisatie geen effect) versterkt door de dijk af te sluiten voor autoverkeer. In het voorlopig VKA wordt de waterkering in deelgebied Meerdijkhaven verlegd en/of de ruimte van de dijk ingericht als verblijfsgebied; de gebruikswaarde van de dijk wordt hierdoor versterkt.
Echter de dijk is niet voelbaar meer aanwezig in het voorlopig VKA en gaat ten koste van de belevingswaarde van de dijk als kernkwaliteit in het landschap; • M et de beoogde invulling van de straalverbindingstoren wordt de belevings- en gebruikswaarde van het bouwwerk versterkt; • De ensemblewaarde van het werkeiland en de onderlinge ruimtelijke en functionele samenhang tussen de dijk, de woningen, de sluis en het gemaal Wortman blijft door het voorlopig VKA intact. Dit geldt ook voor de ensemblewaarde van de houtribsluizen. • Met het versterken van de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de Oostvaardersdijk als het waterbouwkundig bouwwerk in het plangebied wordt de essentie van het polderconcept door een zichtbare en beleefbare dijk gewaarborgd. Met deze maatregel kan dit aspect als positief (+) beoordeeld worden. Mogelijke optimalisatie om de ruimtelijke kwaliteit in het kader van het aspect Cultuurhistorie te versterken: • De Oostvaardersdijk is aangemerkt als cultuurhistorisch kernkwaliteit in de Landschapsvisie en het Omgevingsprogramma van de Provincie Flevoland. De Oostvaardersdijk wordt afgedekt met duinlandschap, waardoor de dijk haar Flevolandse karakteristieken verliest. Versterk de zichtbaarheid en beleefbaarheid van de Oostvaardersdijk als het waterbouwkundig bouwwerk in het plangebied en met name in het deelgebied Meerdijkhaven.
Hiermee wordt de essentie van het polderconcept door een zichtbare en beleefbare dijk gewaarborgd. Archeologie • De waterbodem heeft een archeologische verwachting; in de diepere ondergrond van de waterbodem kunnen resten uit het Neolithicum (laagpakket van Wormer) niet worden uitgesloten. • V oor de landzijde kunnen in de ondergrond archeologische resten verwacht worden in vooral het noordelijk deel van het plangebied (Bataviakwartier) en geldt een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten uit de periode Paleolithicum t/m Neolithicum (circa vanaf 6,5 m onder maaiveld); • Ten behoeve van het nieuwe woonmilieu in duinlandschap wordt zand opgebracht in Meerdijkhaven tot NAP + 4 m aflopend naar de randen tot NAP + 2 m. Zetting als gevolg van de aangebrachte ophoging kan de in de bodem aanwezige archeologische resten beïnvloeden; • | Voor de kadeconstructie en landaanwinning geldt dat nog geen inzicht is in de eventuele verstoring van het Holocene (laagpakket van Wormer; neolithicum) en Pleistocene zandpakket. Ook zetting als gevolg van de geplande ophoging | kunnen aanwezige archeologische resten beïnvloeden; • | Per saldo wordt de invloed op | de kwaliteiten van archeologische (verwachtings)waarden | binnen het plangebied als negatief (-) beoordeeld voor zowel het voorlopig VKA als het alternatief zonder landaanwinning.
Voor de ‘inrichtingsvariant zonder strand Saerdam’ en de ‘uitvoeringsvariant grondverbetering’ wordt Holoceen materiaal ontgraven. Om die reden zijn de verwachte effecten hetzelfde als voor het voorlopig VKA. Voor de ‘uitvoeringsvariant zand uit vaargeul Amsterdam – Lemmer’ en | ‘uitvoeringsvariant zand uit de markt’ geldt dat zetting als gevolg van de geplande ophoging | aanwezige archeologische resten kunnen beïnvloeden. Effecten in de eindsituatie zijn voor alle alternatieven en varianten niet te verwachten. Als blijkt dat uit vervolgonderzoek geen archeologische (verwachtings)waarden worden aangetast, kan de beoordeling voor dit criterium naar neutraal (0). De verwachting is echter dat archeologische | resten uit de periode Paleolithicum t/m Neolithicum worden aangetroffen.
Tabel 13- | 15: | Samenvatting effectbeoordeling | realisatie Beoordeling | Met mitigerende/compenserende maatregelen Criterium Archeologische (verwachtings) | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - waarden Tabel 13- | 16: | Samenvatting effectbeoordeling eindsituatie Beoordeling | Met mitigerende/compenserende maatregelen Criterium Landschapstype en – structuur, (aardkundige) | ++ | + | + | ++ | + | + gebieden en patronen Groenstructuren | ++ | + | + | ++ | + | + Historisch- geografische patronen, structuren en ensembles en | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 stedenbouwkundige en bouwkundige ensembles, relicten en objecten 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 258 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 259 13.9 Leemten in kennis en/of informatie Archeologie Het verdient de voorkeur om op basis van het (definitieve) ontwerp te bepalen wat de precieze aard en locatie wordt van de bodemroerende ingrepen, en met welk oppervlak en diepte (als mogelijk gerelateerd aan NAP-waarden). Als de ingrepen binnen het plangebied beperkt blijven tot de genoemde vrijstellingsgrenzen in het rapport van Vestigia (2023), kan een vervolgonderzoek achterwege blijven.
Het vroegtijdig uitvoeren van archeologisch veldonderzoek in de Planuitvoeringsfase heeft daarbij de voorkeur om de risico’s op het gebied van de archeologie in een vroegtijdig stadium in kaart te brengen, en het afwegen van eventuele noodzaak tot het doen van vervolgonderzoek (tot aan een eventuele opgraving), dan wel tot planaanpassing/mitigerende maatregelen. 13.10 Aanzet voor monitoring Niet van toepassing 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 260 14 Gezondheid 14.1 Inleiding De effectbeoordeling van het thema gezondheid is gebaseerd op de volgende criteria: • Gezondheidsbescherming vanuit oogpunt geluid (slaapverstoring); • Gezondheidsbescherming vanuit oogpunt van luchtkwaliteit (afstand tot de weg); • Gezondheidsbevordering (bewegen, sociaaleconomisch, groen). De effecten zijn deels kwantitatief, deels kwalitatief beschreven. 14.2 Beleid, wet- en regelgeving Voor het aspect gezondheid zijn wet- en regelgeving, visies, richtlijnen en adviezen in beeld. Onderstaand worden de belangrijkste genoemd voor dit project. In de meesten zijn geen specifieke toetsingskaders opgenomen voor de gezondheidsthema’s die in dit hoofdstuk worden besproken. Advieswaarden worden voornamelijk aangedragen vanuit de Wereldgezondheidsorganisatie en de gezondheidsdiensten.
Wet Ruimtelijke Ordening (Wro) De Wet ruimtelijke ordening is een belangrijke wet in de ruimtelijke besluitvorming van Nederland. In deze wet is vastgelegd dat het bevoegd gezag ook zorgt voor een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Dit gebeurt in het kader van een "goede ruimtelijke ordening" (art 3.1 Wro). Wet Publieke Gezondheid (WPG) In de Wet Publieke Gezondheid is de zorg voor de publieke gezondheid vastgelegd met als doel de gezondheid van burgers te bevorderen en beschermen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan en volgens de wet dragen burgermeester en wethouders zorg voor het bewaken van gezondheidsaspecten in bestuurlijke beslissingen. Omgevingsvisie Lelystad 2040, juni 2021 In de Omgevingsvisie is opgenomen: Lelystad biedt een gezonde leefomgeving: enerzijds door gezondheidsbescherming (milieueffecten en externe veiligheid) en anderzijds door gezondheidsbevordering (stimuleren van gezond gedrag door bijvoorbeeld meer beweging in de stad te stimuleren). De groene verstedelijking is hiervan de ruimtelijke uitwerking. Verder heeft de gemeente nog verschillende documenten waar gezondheid centraal staat: • Stad als gezonde habitat; gezondheidswinst door omgevingsbeleid, 2018 • Nota gezondheidsbeleid 2020-2024 ‘Samen Gezond in Lelystad’ Hierin wordt gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering gezien als de gezondheidswinst.
Regeling geluid milieubeheer In bijlage bij artikel 9 van de regeling geluid milieubeheer zijn dosiseffectrelaties opgenomen voor de berekening van het absolute risico op hoge mate van slaapverstoring door onder andere wegverkeerslawaai. Advies World Health Organization (WHO) Om gezondheidseffecten te mijden wordt een sterke aanbeveling gedaan vanuit de WHO om het geluidniveau van (onder andere) het wegverkeer en de concentraties NO2 en fijn stof zoveel mogelijk te reduceren tot onder de advieswaarden. • | WHO (2018) Wegverkeerslawaai: o | jaargemiddelde blootstelling: 53 dB Lden (komt overeen met 10% ernstige hinder) en; o | nachtelijke blootstelling: 45 dB Lnight (komt overeen met 3% slaapverstoring). • | WHO (2021) Luchtkwaliteit : • | Advieswaarde NO2: 10 µg/m3 (grenswaarde = 40 µg/m3); • | Advieswaarde PM | 10: 15 µg/m3 (grenswaarde = 40 µg/m3); • | Advieswaarde PM2.5: 5 µg/m3 (grenswaarde = 25 µg/m3). Advies Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) De GGD streeft in haar advies (Beleidsadvisering ruimtelijke planvorming | RIVM, maart 2023) naar een zo goed mogelijke luchtkwaliteit om daarmee de gezondheid te beschermen. Om hooggevoelige groepen te beschermen tegen de extra gezondheidsrisico’s door de uitstoot van verkeer adviseert de GGD afstand te houden tot wegen, onafhankelijk van de achtergrondconcentratie ter plaatse.
Hierbij worden de volgende minimale afstanden genoemd: 1. | Snelweg: ten minste 150 m; 2. | Drukke weg (> 10.000 motorvoertuigen buiten de bebouwde kom: 50 m). 3. | Drukke weg (> 10.000 motorvoertuigen binnen de bebouwde kom: 25 m). De Houtribweg, ten zuidoosten van de nieuwbouw, betreft een binnenstedelijke weg met een intensiteit van meer dan 10.000 motorvoertuigen per etmaal. 14.3 | Onderzoeksaanpak en uitgangspunten Ten behoeve van het aspect gezondheid zijn de alternatieven beoordeeld op de criteria die zijn opgenomen in onderstaande tabel. Tabel 14-1 | : Beoordelingscriteria gezondheid. Onderzoeksthema | Criteria | Werkwijze Gezondheidsbescherming vanuit oogpunt geluid: aantal | Kwantitatief Gezondheid van | slaapverstoorden en nieuwe woningen boven de WHO-waarden bewoners in het plan- | Gezondheidsbescherming vanuit oogpunt luchtkwaliteit: aantal | Kwantitatief en studiegebied | blootgestelden Gezondheidsbevordering: bewegen, sociaal aspect, groen | Kwalitatief Naast de beoordeling tussen de alternatieven en ten opzichte van de referentiesituatie worden de resultaten naast de advieswaarden van de World Health Organization (WHO) gelegd voor het aspect geluid. Eventuele wensen voor een bovenwettelijke verbetering van de geluidbelasting (aan de hand van de WHO-advieswaarden) kunnen als meekoppelkans worden bekeken.
Bij de gezondheidseffecten vanuit geluid als luchtkwaliteit wordt gekeken naar (de verschuiving van) het aantal slaapverstoorden/ blootgestelden binnen het totale studiegebied. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 261 14.4 | Studiegebied/ afbakening Voor het thema gezondheid worden meerdere aspecten met verschillende studiegebieden behandeld. Het studiegebied voor de geluideffecten is afgebakend op basis van alle te wijzigen wegen en alle bestaande wegen met een toe- | of afname van het geluid met 1 dB ( zie studiegebied in Hoofdstuk | 3). Er wordt in dit onderzoek gekeken naar de veranderingen van het aantal slaapverstoorden in het akoestisch ruimtebeslag | van deze wegen. Voor de huidige situatie is uitgegaan van peiljaar 2023 en voor de alternatieven van 2040, volgens onderzoek Geluid. Voor de afbakening van het studiegebied voor luchtkwaliteit voor het aantal nieuwegevoelige bestemmingen wordt een afstand van 25 meter aangehouden ten opzichte van de relevante wegen (met name de Houtribweg). Voor de gezondheidsbevordering wordt gekeken naar de effecten in en rondom het nieuwe planvoornemen. Verkeersgegevens | en rekenmodel wegverkeerslawaai Zie hoofdstuk 3 Geluid, paragraaf uitgangspunten.
14.5 | Gezondheidsbescherming (geluid) De hoge mate van slaapverstoring is op een vergelijkbare wijze berekend als geluidhinder, alleen is bij slaapverstoring niet gekeken naar de geluidbelasting over een etmaal (L | den) maar naar de geluidbelasting van 23 uur tot 7 uur (Lnight). Op basis van contouren van de gecumuleerde geluidbelasting (Lnight) van wegverkeer op 5 meter hoogte, is het aantal bestaande | woningen 68 binnen geluidbelastingklassen bepaald. In bijlage 2 bij artikel 9 van regeling geluid milieubeheer zijn de dosis-effectrelatie voor hoge mate van slaapverstoring | opgenomen. Hieruit is te herleiden wat de percentages slaapverstoorden zijn | bij de onderstaande geluidbelastingklassen in Lnight. Voor het bepalen van het aantal slaapverstoorden | is uitgegaan van 2,12 bewoners per huishouden zoals is vermeld in de cijfers van het centraal bureau voor de statistiek (CBS). Tabel 14-2: | Dosis-effectrelaties Hoge mate van slaapverstoring – wegverkeerslawaai. Geluidbelastingklasse Lnight | Hoge mate van slaapverstoring [%] 40-44 | 3 45-49 | 4 50-54 | 5 55-59 | 7 60-64 | 10 64-69 | 14 ≥ 70 | 18 68 De adressen en functies van de objecten zijn ontleend aan de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG).
Voor de woningen is gekeken naar de ACN punten (Adres coördinaten Nederland) 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231027-0840 | 262 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231027-0840 263 In dit hoofdstuk worden de geluidbelastingen ten gevolge van het wegverkeer, genoemd bij de berekeningen voor geluidhinder (Lden) in deelrapport Geluid, en slaapverstoorden (Lnight) in dit hoofdstuk, ter indicatie naast de huidige WHO-normen gelegd: • jaargemiddelde blootstelling: 53 dB Lden; • nachtelijke blootstelling: 45 dB Lnight. Overschrijding van de WHO-advieswaarden geeft een indicatie van de gezondheidseffecten ter plaatse. Het is geen absoluut oordeel omdat de gezondheid van inwoners ook sterk af hangt van andere factoren zoals levensstijl (sporten, eetgedrag, roken, etc) en of bijvoorbeeld bij de woning s prake is van geluidluwe gevels en slaapkamers die van de bron af zijn gelegen. In dit onderzoek wordt de maximale geluidbelasting naast de WHO-advieswaarden gelegd, zonder rekening te houden met eventuele geluidluwe(re) zijden. De WHO-advieswaarden zijn bekeken ter hoogte van de nieuwe geluidgevoelige bestemmingen en bij de bestaande woningen binnen het studiegebied. De gehanteerde beoordelingsschaal voor de gezondheidseffecten vanuit geluid gezien is weergegeven in onderstaande tabel.
Tabel 14-3: Maatlat voor de effectbeoordeling ‘gezondheidsbescherming vanuit oogpunt geluid’ – hoge mate van slaapverstoring/ overschrijding WHO-normen Beoordeling Oordeel t.o.v. de referentiesituatie Toelichting + + Sterk positief effect Afname hoge mate van slaapverstoring met meer dan 20% bij bestaande woningen, wordt voldaan aan WHO- normen bij nieuwbouw/ bestaande woningen + Positief effect Afname hoge mate van slaapverstoring tussen 5% en 20% bij bestaande woningen, er wordt voldaan aan WHO- normen bij de nieuwbouw/ bestaande woningen 0 Geen effect Verschil minder dan +/- 5% in hoge mate van slaapverstoring, wordt bij de meeste woningen voldaan aan WHO-normen - Negatief effect Toename hoge mate van slaapverstoring tussen 5% en 20% bij bestaande woningen, weinig bestaande/ nieuwe woningen met overschrijdingen WHO-normen - - Sterk negatief effect Toename hoge mate van slaapverstoring met meer dan 20% bij bestaande woningen, veel bestaande/ nieuwe woningen met overschrijding WHO-normen 14.5.1 Referentiesituatie Bijlage 6.1 bevat de geluidcontouren ten gevolge van het wegverkeer voor de huidige en autonome situatie. In de onderstaande tabellen is binnen het studiegebied de hoge mate van slaapverstoring samengevat voor de huidige situatie en de autonome situatie. De getallen zijn gebaseerd op de eerdergenoemde dosiseffectrelaties (zie Hoofdstuk 3).
In bijlage 6.2 zijn de achterliggende tabellen met aantal woningen en bewoners weergegeven. Tabel 14-4 | : Hoge mate van slaapverstoring - H | uidige situatie. Blootstellingsbereik [Lnight] | Hoge mate van slaapverstoring 40-44 | 40 45-49 | 17 50-54 | 7 55-59 | 0 60-64 | 0 64-69 | 0 ≥ 70 | 0 Totaal aantal | 63 Tabel 14-5 | . Hoge mate van slaapverstoring - | Autonome situatie. Blootstellingsbereik [Lnight] | Hoge mate van slaapverstoring 40-44 | 53 45-49 | 29 50-54 | 13 55-59 | 0 60-64 | 0 64-69 | 0 ≥ 70 | 0 Totaal aantal | 94 Binnen het onderzoeksgebied worden de WHO-advieswaarden in de huidige en autonome situatie bij een aantal bestaande woningen overschreden: | De maximale geluidbelastingen liggen bij een aantal woningen hoger dan 53 dB Lden (zie hoofdstuk 3); | De maximale geluidbelastingen liggen bij een aantal woningen hoger dan 45 L | night (zie bijlage 6 .1). 14.5.2 | Effectbeschrijving en effectbeoordeling Effecten realisatie Effectbeschrijving Toename van het aantal verkeersbewegingen is mogelijk door bouwverkeer, wat een toename kan geven van geluid en daarmee mogelijk slaapverstoring veroorzaken. Dit zal erg lokaal en tijdelijk zijn, maar gezien de lange bouwperiode (10- | 15 jaar), is het mogelijk wel relevant. Dit geldt voor zowel voorlopig VKA als het alternatief zonder landaanwinning.